Зоя Чаркаская-Ннадзі

Мастак Зоя Чаркаская: СССР у мініяцюрах

33
(абноўлена 13:05 18.08.2016)
Так атрымалася, што ураджэнка Кіева Зоя Чаркаская-Ннадзі пакінула родны горад у 1991 годзе, у год распаду СССР. А нядаўна ў Інтэрнэце з'явіліся падборкі яе карцін, прысвечаныя савецкаму дзяцінству. Невялікія карцінкі-ўспаміны, падобна, закранулі настальгічныя стрункі ў душах былых суайчыннікаў.

Карэспандэнт Sputnik Леў Рыжкоў патэлефанаваў Зоі Чаркаскай у Ізраіль, распытаў пра крыніцы натхнення і папрасіў падзяліцца настальгічнымі згадкамі.

Як у вас з'явілася задума зрабіць серыю настальгічных малюнкаў?

Апошнія шэсць гадоў я працую над серыяй карцін пра рускую эміграцыю ў Ізраілі. Будзе выстава ў 2017 годзе ў Музеі Ізраіля. Гэта ў нас самы галоўны музей. Я прыехала сюды ў 1991 годзе і, атрымліваецца, зафіксавала на карцінах жыццё людзей 25 гадоў таму. Я вывучала архіўныя матэрыялы, перагледзела шмат фільмаў, якія звязаны з тым часам. І неяк у мяне памяць ажывілася праз гэта. І паралельна з карцінамі пра рускую эміграцыю ў мяне вось гэтая серыя ўзнікла.

Яшчэ адна прычына, я думаю, тое, што ў мяне нядаўна нарадзілася дачка. І я стала сваё дзяцінства ўзгадваць. У прынцыпе, усю гэтую серыю я пачала, калі была на апошнім месяцы цяжарнасці. І вось ужо каля года да мяне прыходзяць такія малюнкі.

А як часта яны прыходзяць?

Ну, часам бывае тыдзень, а часам і кожны дзень. Але зноў жа, залежыць ад нейкай маёй паўсядзённым дзейнасці. Часам бывае, што за месяц адзін малюнак. А часам штодзень. У агульнай складанасці іх каля ста. Нават больш зараз.

Зоя Черкасская Двухкассетник, 2015
Зоя Чаркаская, "Двухкасетнік". 2015.

А можа, нейкія старыя фільмы натхненне падганяюць?

Я перагледзела наогул усе фільмы пары перабудову, якія магла знайсці ў сетцы, уключаючы поўны трэш. І кожны да чагосьці "падганяе". Таму што ў нейкім месцы я інтэр'еры бачу нейкія, для мяне прыдатныя. Ёсць там добрыя фільмы, якія мне нават падабаюцца. Але нават у самым трэшовым фільме ёсць элемент, які можа мне спатрэбіцца.

А якія, на ваш густ, фільмы добрыя, а якія трэшовыя?

Мой любімы фільм таго часу "Маленькая Вера". Мне здаецца, гэта наогул шэдэўр кінематографа. Я яго заўжды з задавальненнем пераглядаю. І мы з іншымі мастакамі збіраемся зрабіць цэлую выставу па гэтым фільме, нейкія эпізоды з гэтага фільма адлюстраваць.

І ёсць фільмы вельмі жахлівыя. Напрыклад, з акцёрам Міхаілам Какшэнавым. Пра сэксуальныя прыгоды. Але там таксама ёсць дэталі. Адзенне, напрыклад, як апранутыя людзі.

А я ўжо думаў, што вам бліжэй такія рэчы, як "Прекрасное далеко, не будь ко мне жестоко"…

Ёсць і такія рэчы. Вядома, гэта маё дзяцінства. Але я не магу сказаць, што я занадта ідэалізую гэты час.

У родны Кіеў не хацелі б вярнуцца?

Ну, наогул, Кіеў выдатны горад. Я б там жыла, калі б там усё было нармальна. Я там была два гады таму, незадоўга да пачатку апошніх падзей. А да гэтага я не была ў Кіеве васемнаццаць гадоў.

Гэта вельмі шмат!

Так. У мяне такі вялікі перапынак атрымліваецца. Я ў Расіі шмат бывала, а ў Кіеве чамусьці не. Калісьці я там вучылася ў мастацкай школе. І многія з маіх тагачасных савучняў сталі актуальнымі мастакамі ва Украіне. Я іх там сустрэла, і гэта было вельмі цікава, таму што я як бы іх усіх ведаю. Але быў разрыў у знаёмстве ў 18 гадоў.

Атрымаўся цікавы эксперымент з памяццю. Таму што, з аднаго боку, я ўсё вельмі добра памятаю. А з іншага – такі вось правал. Я там нават многія месцы пакінула на потым, каб іншым разам прыехаць і зноў выпрабаваць гэты эфект памяці. Калі я, напрыклад, прыйшла ў той раён, дзе я жыла. Па карце калі шукаць, я б ніколі не сказала, як прайсці ад метро да дома. А калі выходзіш дакладна ведаеш, што трэба рабіць, і гэта было вельмі незвычайна.

А як вы ставіцеся да палітычнай сітуацыі ў вас на радзіме?

Зоя Черкасская Пирожки, 2015
Зоя Чаркаская, "Піражкі". 2015.

Вы ведаеце, я ў палітыцы не вельмі разбіраюся, асабліва ва ўкраінскай. Я не сачу, каб не раздражняцца. Я не ведаю, што там адбываецца. Я не магу нешта ўхваліць, калі я не ўнікла ў нейкія там дэталі. Мяне палітычныя тэмы вельмі нервуюць. У Ізраілі я як раз у палітыцы вельмі добра разбіраюся, і мяне ўсё гэта страшна злуе. А там я проста нервы вырашыла зберагчы нервы, таму я паняцця не маю, хто там дзейсныя асобы.

А ці ёсць у Ізраілі нейкая дэталь, якая натхняе на згадкі пра савецкае мінулае?

Тут вельмі шмат рускіх. І многія з іх закансерваваліся ў сваім мінулым. Яны жывуць у 90-х. Я, калі прыязджаю ў Расію ці на Украіну, бачу, як там усё памянялася. А тут многія рускія усё яшчэ там, у тым часе. І апранаюцца так, як апраналіся тады.

Вараныя джынсы?

Ну, такое, напэўна, не асабліва набудзеш. Але нейкая была мода савецкая. Ну, вось мужчына, калі апранае такую ​​камізэльку, як для фатографаў.

Гэта значыць, савецкія прычоскі вы з натуры малявалі?

І можна было. Ці калі ты прыйдзеш да каго-небудзь дадому, да бацькоў чыіхсці. А ў іх там СССР у мініяцюры.

Савецкіх шмат у Ізраіль прыехала ў 90-х гадах. Таму калі мне для праекта патрабаваўся нейкі антураж крышталь там які-небудзь, вось нешта такое савецкае усё гэта вельмі проста знайсці. У сэканд-хэндах усяго гэтага навалам, няма праблем.

Гэта значыць, у Ізраілі, як я разумею, ёсць і рускі дух, і Руссю пахне, як казаў Пушкін?

Там на чвэрць наш народ. Гэта Высоцкі казаў.

Раскажыце цяпер пра творчыя планы.

Я зараз збіраюся надрукаваць кніжку з малюнкамі. І нават атрымала ў Ізраілі невялікае фінансаванне гэтай тэмы. Цяпер буду шукаць выдавецтва, якое за гэта возьмецца. А так я раблю яшчэ і вялікія карціны маслам. Я ў Ізраілі паспяховая мастачка. Мяне тут усё ведаюць. І цяпер у мяне будзе персанальная выстава ў самым вялікім музеі краіны.

А ў прынцыпе, я актыўна выстаўляюся і ў Ізраілі, і ў Нямеччыне я там жыла пяць гадоў і працягваю падтрымліваць сувязь.

А на жыццё вы зарабляеце менавіта жывапісам, ці ёсць яшчэ нейкая прафесія?

Толькі жывапісам.

 

33
Тэги:
жывапіс, Зоя Чаркаская, Ізраіль
Багач

Народны каляндар: святкуем Юл’яна, гатуем стравы для дзетак

2
(абноўлена 16:49 30.10.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае як нашы продкі баранілі дзяцей ад хваробаў і што гатавалі для іх.

У народзе лічылі, што калі ў хаце не чуваць дзіцячых галасоў, то гэта хата не мае шчасця. 31 кастрычніка ў Народным календары адзначаюць прысвятак Юльяна, ахоўніка дзяцей. Але не толькі ў  гэтага святога бацькі прасілі дапамогі для сваіх дзяцей. Найважнейшымі аступнікамі ад усялякага ліха лічылі Прачыстую, Ісуса Хрыста і анёлаў ахоўнікаў, якія ў народным уяўленні адбіваюць чалавека ад "усіх наглых урагоў". У народнай міфалогіі дзецьмі апекавалася Дамавуха, якая магла калыхаць калыску з немаўляткам і бавіцца з астатнімі дзецьмі гаспадыні, якая ёй падабалася.

Але першай і наймацнейшай апякункай і абаронцай для сваіх дзяцей заўсёды была маці. Яна спявала на ноч калыханку, апранала, рабіла ляльку, сачыла, каб дзіця было здаровае і сытае.

Багач у Вязынцы
© Sputnik Альфрэд Мікус
Наймацнейшай апякункай дзяцей заўсёды была маці

У народзе лічылі, што падчас цяжарнасці жанчына павінна была выконваць шэраг перасцярог, у выніку якіх гарантавалася нараджэнне здаровага немаўляці. Але і надалей маці верыла, што напрацягу першага года жыцця лёс дзіцяці наўпрост залежыць ад яе паводзін. Таму падчас кармлення сама жанчына не павінна была сілкавацца, каб дзіця не было абжорай, не пазяхаць, каб дзіця не было гультаём, ні з кім не спрачацца, каб не было схільным да спрэчак і сварак. Лічылася, што карміць дзіця ў дрэнным настроі ні ў якім разе нельга. Маці павінна супакоіцца, іначай дзіця  да канца свайго жыцця будзе тужыць. Таму, каб яго лёс быў шчаслівым, маці карміла яго толькі ў светлым настроі, ласкава называючы "маё сонейка яснае", "мая зоранька ранняя", "мой верабейка, птушачка, крошачка" і інакш.

Часта кармленне павольна пераходзіла ў калыханне, дзе ў калысцы, як апісваў беларускі этнограф Чэслаў Пяткевіч  у кнізе "Грамадская культура Рэчыцкага Палесся"засынаў "абагоўлены скарб" пад манатоннае напяванне: "Аа, аа, дзе-е-таачка спаць, а я буду каа-лы-хаць, а-а…, а ты паганае, чаго слепкі вытарашчыло? Ось я табе як дам плескача, то мне зараз заснеш — аа-аа... ".

Але такое стаўленне да немаўляці заканчвалася праз год "адлучэннем". Гэты сямейны абрад, апісаны Пяткевічам адбываўся наступным чынам. Пакарміўшы дзіця грудзямі апошні раз, маці садзіла яго на памост для спання, а бацька клаў перад ім медзяны грош, кавалачак хлеба, валовы рог, ці, калі дзяўчынка, тронку ад сярпа. Калі дзіця пацягне ручку найперш да рога, то лічылі, што яно будзе добрым гаспадаром, калі да хлеба, то будзе гультаём, ахвотнікам да гатовага хлеба, калі да гроша – будзе схільным прыхапіць чужое – будзе злодзей.

Праздник средневековой культуры Меч Брачыслава
© Sputnik Альфред Микус
Галоўнае, каб дзіцяці вырасла добрым чалавекам

Рэзкае адлучэнне ад грудзей у дзіцяці практычна заўсёды выклікала доўгатэрміновы разлад страўніка і пераход на "свой хлеб" адбываўся даволі балюча. Смяротнасць сярод дзяцей гэтага ўзросту была даволі высокай і асабліва ў сем’ях сялян. Не разумеючы прыроды таго ці іншага дзіцячага захворвання, верылі, што віной таму сурокі, пярэпалахі, начніцы, крыксы, капрызы, падвей і іншыя міфалагічныя істоты.

Спосабы дыягностыкі і лячэння былі часам такімі ж дзіўнымі, як і тыя нячысцікі, што па народных уяўленнях шкодзілі дзецям. Так, каб высветліць, ці будзе жыць вельмі хворае дзіця, варажылі з дапамогай мурашніку. Маці ішла ў лес і здымала верхнюю частку мурашніка, рабіла з гэтага адвар і купала ў ім дзіця тры дні запар. Пасля ізноў ішла ў лес і глядзела ці аднавілі мурашкі свой дом. Калі мурашнік меў ранейшы выгляд, то была надзея, што дзіця паздаравее. У такіх выпадках маці шукала любых паратункаў. У справу ішлі і малітвы да святых і язычніцкія замовы, якія выкарыстоўвалі ў народнай медыцыне. Вось як лячылі начніцы.

Калі спакойнае ўдзень дзіця непакоілася і ўначы не спала, то лічылі, што яму шкодзяць начніцы. Яны ўяўляліся чорным кудлатым чарвяком, які быццам бы прапаўзаў пад калыбеллю. Супраць гэтай напасці ў дзвярах ставілі страх (пудзіла), як на вераб’ёў, апраналі ў вывернутую наадварот сарочку, у калысцы мянялі палажэнне ног і галавы, калыхалі дзіця ў начоўках і чыталі замовы: "Зара-зарыца, вазьмі ў майго дзіцяці начніцы. Дзе зара патухаіць, там начніцы прападаюць".

А вось як паэтычным народным словам супакойвалі дзіця перад сном на Ашмяншчыне: "Дрымоты, пакой, адшукай рабу Бога (імя), няхай яна спіць, высыпаецца, ноччу не прасыпаецца. Зоркі няхай будуць ёй сёстрамі, месяц ёй братам, а сон ёй кумам і сватам. Амын".

Існавала і такая практыка, калі дзіця быццам ахвяравалі Богу, просячы заступніцтва за яго і шчаслівага лёсу. Трэба было аднесці ў касцёл прызначаныя на ахвяру грошы, кавалак палатна, крыху лёну. Гэтай ахвярай тройчы малявалі кола вакол дзіцяці і накрывалі яго ёю. Пасля клалі ахвяру на алтар.

Дожинки в Мяделе - 2018
© Sputnik Альфред Микус
У народзе лічылі, што, калі ў хаце не чуваць дзіцячых галасоў, у ёй няма шчасця

Калі дзіця было як быццам бы здаровае, але вельмі худзенькае, яго дастаткова было ўзважыць на шалях і тады яно быццам бы пачынала папраўляцца. Каб дзіця хутчэй расло, маці здымала з яго кашульку толькі праз галаву і карміла як мага часцей.

У перыяд ранняга дзяцінства як у сялянскай так і ў заможных дваранскіх сем’ях дзецям гатавалі асобныя стравы з лепшых прадуктаў, якія дарослым не заўсёды траплялі на стол, паколькі ад якасці ежы залежыла здароўе дзіцяці. Вядома ж меню вясковай малечы вельмі адрознівалася ад дзіцячага меню ў заможных сем’ях, дзе былі знаёмыя з заходнееўрапейскай кухняй. Тут пэўныя веды аб сістэме харчавання і ўтрымання дзяцей дазвалялі рабіць яе больш сбалансаванай і правільнай. У выніку, дзеці вышэйшых саслоўяў хварэлі і паміралі значна радзей чым сялянскія. Але як бы там ні было і сялянка, і пані песцілі сваіх дзетак смачнымі стравамі.

Гатавалі звычайна салодкія кашы, бліны з начынкамі і без іх, пончыкі, тварожныя запяканкі, цыбрыкі грыбкі і яечні, разнастайнае печыва, стравы з лепшых гатункаў мяса, клёцкі, калдуны з ягаднымі начынкамі, разнастайныя супы і булёны і ў тым ліку супы-пюрэ з гародніны ды шмат што яшчэ.

Вось як гатавалі малочны суп з морквай ў вёсцы Літва Ляхавіцкага раёна Мінскай вобласці.

Суп малочны з морквай

Інгрыдыенты:

  • 4 шклянкі малака
  • 3 шклянкі вады
  • 1 морква
  • 1 яйка
  • 1 шклянка мукі
  • 2 чайныя лыжкі цукру
  • 50 г сметанковага масла
  • Соль

Як гатаваць:

Малако змяшаць з вадой і давесці да кіпення, пакласці старкаваную на буйной тарцы моркву, соль, варыць да гатоўнасці морквы. У муку ўбіць яйка, дадаць вады, старанна перамяшаць, каб атрымалася цеста, як густая смятана. Паступова ўліваць цеста ў суп пры няспынным памешванні. У канцы варкі пакласці цукар і сметанковае масла.

2
Тэги:
Народныя традыцыі, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў

Наш адказ Хэлоўіну: фотападборка беларускіх кавуноў

205
(абноўлена 11:46 30.10.2020)
  • Беларуская традыцыя ўпрыгожваць кавуны бяскрыўдная і зусім нікога не палохае.
  • Нават шэранькі ваўчок, якім у дзяцінстве пужалі дзяцей, выглядае мілым і смешным.
  • Калі б Меланья Трамп убачыла беларускія кавуны, абавязкова загадала б дызайнерам, якія ўпрыгожваюць Белы дом да свята, змяніць звычайнае афармленне.
  • Без скульптурных кампазіцый з кавуноў не абыходзіцца ніводнае восеньскае свята на Беларусі.
  • Самыя папулярныя персанажы народнай творчасці - Дзед і Баба.
  • Ці крыху маладзейшыя Кавун з Кавуніхай.
  • Ён часцей за ўсё ў капелюшы як гарадскі франт, а яна ў квяцістай хусцінцы ці з карялямі. Асабліва модныя Кавуніхі носяць на галаве шыкоўную прычоску на зайздрасць мясцовым модніцам.
  • Здараецца так, што на свяце можна натрапіць на адзінокі кавун.
  • Але яго спадарожніца заўсёды дзесцьці паблізу - пільнуе свайго кавалера.
  • Дзякуючы фантазіі народных умельцаў, кавуны становяцца казачнымі істотамі, хатнімі жывёламі і птушкамі.
  • У такім выглядзе яны сімвалізуюць дабрабыт, які павінен быць у хаце кожнага руплівага і працавітага гаспадара.
  • Часам трапляюцца і незвычайныя кампазіцыі, зробленыя на замежны манер.
  • Восень - час збору ўраджаю, менавіта таму гэтая пара такая багатая на кавуны.
Беларускія кавуны, у адрозненні ад сваіх замежных калег, выглядаюць міла і крыху задзірліва.

Напярэдадні ўвечары вуліцы беларускіх гарадоў былі падобныя да чысцілішча – столькі вядзьмарак і чарцей можна сустрэць толькі на Хэлоўін. Свята прыйшло да нас з-за мяжы: на Беларусі такога звычаю не існавала.

І калі традыцыя апранацца ў нячысцікаў з’яўляецца спрэчнай, то звычай упрыгожваць і размалёўваць кавуны бяскрыўдны і дорыць людзям радасць.

Ніводнае восеньскае беларускае свята не абыходзіцца без кавуноў, якія дзякуючы народным умельцам становяцца казачнымі істотамі, дзядулямі, бабулямі, хатнімі жывёламі і птушкамі.

Глядзіце ў фотастужцы Sputnik, як адрозніваюцца беларускія кавуны ад сваіх замежных калег. Яны зусім не жахлівыя ці жудасныя, а мілыя і нават крышачку задзірлівыя.

Глядзіце таксама:

205
  • Беларуская традыцыя ўпрыгожваць кавуны бяскрыўдная і зусім нікога не палохае.
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Беларуская традыцыя ўпрыгожваць кавуны бяскрыўдная і зусім нікога не палохае.

  • Нават шэранькі ваўчок, якім у дзяцінстве пужалі дзяцей, выглядае мілым і смешным.
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Нават шэранькі ваўчок, якім у дзяцінстве пужалі дзяцей, выглядае мілым і смешным.

  • Калі б Меланья Трамп убачыла беларускія кавуны, абавязкова загадала б дызайнерам, якія ўпрыгожваюць Белы дом да свята, змяніць звычайнае афармленне.
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Калі б Меланья Трамп убачыла беларускія кавуны, абавязкова загадала б дызайнерам, якія ўпрыгожваюць Белы дом да свята, змяніць звычайнае афармленне.

  • Без скульптурных кампазіцый з кавуноў не абыходзіцца ніводнае восеньскае свята на Беларусі.
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Без скульптурных кампазіцый з кавуноў не абыходзіцца ніводнае восеньскае свята на Беларусі.

  • Самыя папулярныя персанажы народнай творчасці - Дзед і Баба.
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Самыя папулярныя персанажы народнай творчасці - Дзед і Баба.

  • Ці крыху маладзейшыя Кавун з Кавуніхай.
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Ці крыху маладзейшыя Кавун з Кавуніхай.

  • Ён часцей за ўсё ў капелюшы як гарадскі франт, а яна ў квяцістай хусцінцы ці з карялямі. Асабліва модныя Кавуніхі носяць на галаве шыкоўную прычоску на зайздрасць мясцовым модніцам.
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Ён часцей за ўсё ў капелюшы як гарадскі франт, а яна ў квяцістай хусцінцы ці з карялямі. Асабліва модныя Кавуніхі носяць на галаве шыкоўную прычоску на зайздрасць мясцовым модніцам.

  • Здараецца так, што на свяце можна натрапіць на адзінокі кавун.
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Здараецца так, што на свяце можна натрапіць на адзінокі кавун.

  • Але яго спадарожніца заўсёды дзесцьці паблізу - пільнуе свайго кавалера.
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Але яго спадарожніца заўсёды дзесцьці паблізу - пільнуе свайго кавалера.

  • Дзякуючы фантазіі народных умельцаў, кавуны становяцца казачнымі істотамі, хатнімі жывёламі і птушкамі.
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Дзякуючы фантазіі народных умельцаў, кавуны становяцца казачнымі істотамі, хатнімі жывёламі і птушкамі.

  • У такім выглядзе яны сімвалізуюць дабрабыт, які павінен быць у хаце кожнага руплівага і працавітага гаспадара.
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    У такім выглядзе яны сімвалізуюць дабрабыт, які павінен быць у хаце кожнага руплівага і працавітага гаспадара.

  • Часам трапляюцца і незвычайныя кампазіцыі, зробленыя на замежны манер.
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Часам трапляюцца і незвычайныя кампазіцыі, зробленыя на замежны манер.

  • Восень - час збору ўраджаю, менавіта таму гэтая пара такая багатая на кавуны.
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Восень - час збору ўраджаю, менавіта таму гэтая пара такая багатая на кавуны.

Тэги:
Беларусь, Народныя традыцыі