Аляксандр Ісачоў, жнівень 1976

Удава Аляксандра Ісачова: я добра ведала, што такое "праца жонкі мастака"

65
(абноўлена 12:34 14.04.2018)
30 гадоў таму ў Мінску адбылося нечуванае - на выставу карцін рэчыцкага мастака Ісачова стаяла такая чаргу, якой не бачыў нават Шышкін ў мастацкім музеі.

Роўна 30 гадоў таму Мінск перажыў сапраўдны культурны шок. У палацы культуры Белсаўпрофу прайшла першая выстава Аляксандра Ісачова. Многія мінчане да гэтага часу памятаюць гэту падзею — як гадзінамі стаялі ў велізарным хвасце на Кастрычніцкай плошчы, каб потым прайсці, амаль не спыняючыся, перад дзіўнымі і абсалютна нерэальнымі карцінамі.

Ісачоў стаў тады сапраўднай сенсацыяй. На яго выставе пабывала больш за 200 тысяч чалавек — неймаверная па тых часах лічба. Але сам мастак сваёй славы так і не ўбачыў — яго не стала за паўгады да яе.

Карэспандэнт Sputnik Святлана Ліцкевіч паразмаўляла з удавой Аляксандра Ісачова Наталляй Мікалаеўнай пра мастака і пра тое, што значыць "працаваць яго жонкай".

Я зразумела адразу, што гэта — маё

Вы ніколі не думалі, як магла б скласціся ваша жыццё, калі б Аляксандр не сышоў так рана? Часы перабудовы, вецер перамен, вяртанне рэлігіі — не здавалася вам, што гэты час для яго быў бы ідэальным?

— Думала… На подступах да перабудовы… Вецер пераменаў… Ён толькі злёгку закрануў Аляксандра. Незвычайны выбух папулярнасці, натоўпы народу на выставе ў Рэчыцы ў 1987 годзе — і смерць… Шок для ўсіх! Увесну 1988 года я прывезла выставу ў Мінск каб даказаць нядобразычліўцам, што поспех мастак будзе мець не толькі ў "родным правінцыйным горадзе, дзе не вельмі адукаваная публіка падтрымлівала свайго земляка", як казалі тады зласліўцы, але і ў сталіцы. Тут ужо не спашлешся на правінцыю. А што рабіць з публікай? Мінск выбухнуў! Быў і яшчэ цэлы шэраг выстаў… Па ўсім Саюзе… І было шалёна балюча, і было шалёна шкада, што Сашы больш няма.

Але паступова стала прыходзіць адчуванне, што ад чагосьці Гасподзь ўратаваў яго. Занадта не яго надыходзілі часы. Кашмар 90-х, страта ўсялякіх рамантычных памкненняў, забойны практыцызм, прагматызм, свет "шоу" і "тусовак", дэвальвацыя маральных каштоўнасцяў… Я думаю, усё гэта "душыла б" яго.

Мабыць, актыўнае будаўніцтва храмаў дазволіла б Аляксандру і Ігару Шпадаруку знайсці прымяненне сваім мастацкім патрэбам ў вонкавай прасторы. Але з астатнім светам яму жыць было б складана: канкурэнцыя, зайздрасць, плёткі, "міфы і легенды"… Цяпер ужо не ўлада і афіцыйная ідэалогія, а занадта бесцырымонны соцыум "схаваў бы" Ісачова ў мікрасвет сваёй майстэрні. Безумоўна, ён сядзеў бы і працаваў… Але колькі глупства круцілася б вакол… Трэба асабіста ведаць Сашу, каб разумець, наколькі сённяшні свет — не яго свет. Прыходзіш да высновы: кожнаму — свой час. Ён быў і адбыўся не ў ідэальным, але ў сваім часе і сваёй прасторы. І тое, што яму трэба было зрабіць, ён зрабіў, сваю місію выканаў… Астатняе — гэта толькі нашы здагадкі…

Аляксандр быў вашым першым, школьным каханнем? Як вы зразумелі, што гэта — ваша?

— Так, сапраўды, мы пазнаёміліся, калі я вучылася яшчэ ў 7-м класе. Здарылася гэта на навагоднім школьным вечары. Саша да гэтага моманту скончыў 8 класаў Рэспубліканскай школы-інтэрната па музыцы і выяўленчым мастацтве імя Ахрэмчыка. Сярэднюю адукацыю ён атрымліваў ужо ў школе працоўнай моладзі ў Рэчыцы. Зразумела, гэта былі толькі першыя ўражанні… Адносіны пачаліся пазней, калі я вучылася ўжо ў 10-м класе. Гэта быў 1973 год, а ў 1974-м мы ажаніліся. Я наўмысна зараз расказваю пра гэта коратка і стрымана. Эмацыйны градус ад юнацтва, якое перажываеш зноў, вельмі высокі, яго немагчыма вытрымаць у рамках інтэрв'ю.

Што "гэта — маё", зразумела адразу. Я, вядома, яшчэ не ведала, чаго хачу ад жыцця наогул. Але ведала дакладна, што хачу кахаць. І любіць так, каб гэта было "не як ва ўсіх". І яшчэ ведала, што Саша Ісачоў — гэта юнак "не як усе".

Александр и Наталья Исачевы поженились сразу после того, как она окончила школу, и были вместе 14 лет, до самой смерти художника
© Photo : из личного архива Н.Исачевой
Аляксандр і Наталля Ісачовы ажаніліся адразу пасля таго, як яна скончыла школу, і былі разам 14 гадоў, да самай смерці мастака

Ці было ў вас адчуванне, што побач з вамі геній?

— Аляксандр не мог не пісаць… І ўзрушаючая працаздольнасць! Гэта галоўнае. Гэта было відаць адразу. Хацелася яму дапамагаць і ствараць умовы для працы. Ведаеце, сёння такія словы, як "геній", "зорка", на жаль, абясцэніліся… Куды ні паглядзі — цэлыя россыпы "зорак". Я б сказала, што Саша — мастак, адзначаны Богам, Творца свайго свету… Спачатку я гэта інтуітыўна адчувала, але вельмі хутка стала свядома разумець гэта. Ведала заўсёды. І зараз думаю так. Ісачоў — гэта з'ява ў мастацкай прасторы. А для мяне — гэта яшчэ і з'ява ў чалавечым свеце. Складаная з'ява, часам спрэчная… Але тым і каштоўная! Цікавая! Мы маглі спрачацца, сварыцца, часам вельмі моцна. Але мы заўсёды былі цікавыя адзін аднаму. Тым больш што на працягу нашага сумеснага жыцця мы ўвесь час "адкрывалі" адзін аднаго, што цалкам натуральна для людзей, якія толькі фарміруюцца і паступова становяцца дарослымі.

Праца жонкі мастака

Аляксандр быў самавук — у тым плане, што мастацкай адукацыі, акрамя вучылішча ў Мінску, якое ён так і не скончыў, у яго не было. Як ён спасцігаў свае ўніверсітэты? Па сюжэтах яго работ відаць — ён быў чалавекам велізарнай эрудыцыі…

— Як чалавек, які правучыўся шмат гадоў (маю дзве вышэйшыя адукацыі) і адпрацаваў на педагагічнай ніве больш за 30 гадоў, магу сцвярджаць, што адным з самых плённых спосабаў набыцця ведаў з'яўляецца самаадукацыя. Тут важная высокая матывацыя. У Аляксандра імкненне да самаразвіцця было нейкай абсалютна арганічнай рысай, я б нават сказала — натуральнай патрэбай, ну, напрыклад, як патрэба дыхаць, есці, піць.

Летом 1976 года у Александра с Натальей родился сын Ярослав, а коллекционер Георгий Михайлов приехал к ним в Речицу за новой партией работ Исачева – в саду у родителей Натальи по этому поводу устроили импровизированную выставку
© Photo : из личного архива Н. Исачевой
Улетку 1976 года ў Аляксандра з Наталляй нарадзіўся сын Яраслаў, а калекцыянер Георгій Міхайлаў прыехаў да іх у Рэчыцу за новай партыяй работ Ісачова - у садзе ў бацькоў Наталлі з гэтай нагоды наладзілі імправізаваную выставу

Сотні прачытаных кніг… Пачыналася з юнацкай рамантычнай цягі да паэзіі, потым класічная проза, паралельна — цікавасць да антычнай міфалогіі, філасофіі, рэлігіі. Паступова мы сталі асвойваць сур'ёзную навукова-даследчую літаратуру па гісторыі, эстэтыцы, філасофіі, гісторыі культуры, гісторыі рэлігіі.

Я кажу "мы", таму што ў нас з самага пачатку усталяваўся звычай сумеснай працы. Саша валодаў выдатнай памяццю і цудоўнай здольнасцю засвойваць матэрыял і інфармацыю на слых. Ён сядзеў за мальбертам, а я чытала ўслых. Такім чынам вырашаў Ісачоў адразу дзве задачы: эканоміў свой час і "адукоўваў" мяне.

Пасля гэта стала "абавязковай працай" жонкі мастака. Свой "рэкорд" я паставіла на "Майстры і Маргарыце": 10 гадзін бесперапыннага чытання ўслых — раман прачытаны ад скарынкі да скарынкі…

Літаратурная геаграфія таксама пашыралася: усходнія цывілізацыі ў іх старажытных і сучасных версіях таксама сталі прадметам вывучэння. І, вядома ж, асноўныя першакрыніцы: Біблія, Каран, "Рыгведа", "Бхагавад-гіта", "Махабхарата", "Рамаяна", эпасы Гамера і Скандынавіі (Старэйшая Эдда)…

Ведаеце, наша шчасце ў тым, што мы абодва любілі і жадалі вучыцца і супадалі ў гэтым жаданні. Гэта велізарная праца. Але ў тым і справа, што ўспрымалася яна не як абавязак, а як задавальненне і самая неабходная і натуральная частка нашага жыцця. Гэта я цяпер апранаю усё гэта ў словы, а тады мы нават не задумваліся над гэтым. Гэта не абмяркоўвалася. Гэта разумелася само сабой.

Исачевы пытались вместе зацепиться в Питере, но, когда Наталья забеременела, все-таки вернулись в Речицу
© Photo : из личного архива Н.Исачевой
Ісачовы спрабавалі разам "зачапіцца" ў Піцеры, але, калі Наталля зацяжарыла, усё ж такі вярнуліся ў Рэчыцу

Натуральна, перажытае на ўнутраным узроўні сілкавала Ісачова-мастака. Гэта быў бесперапынны працэс. Я ўжо згадвала пра яго ўзрушаючую працаздольнасць ля мальберта. Дык вось, гэта таксама было для яго задавальненнем. Працэс як дыханне, як неабходнасць, як само жыццё (без усялякага пафасу — менавіта бягучая жыццё). Таму 14-16-18 гадзін праляталі непрыкметна. Вынік — хуткі рост тэхнічнага майстэрства мастака.

Тэхніка, у якой працаваў Аляксандр, вельмі працаёмкая, затратная і "доўгагуляючая", калі можна так выказацца. Шчыра кажучы, я больш ні ў каго не назірала такой натуральнай патрэбы займацца саёй прафесійнай справай колькі заўгодна доўга. Я думаю, што такія людзі ёсць, але сустракаюцца рэдка. І гэта па-сапраўднаму шчаслівыя людзі!

Якую ролю ў лёсе Аляксандра як мастака згуляў калекцыянер Георгій Міхайлаў? Ці праўда, што Ісачоў стаў папулярным на Захадзе дзякуючы міхайлаўскай калекцыі?

— Вядомасць Ісачоў атрымаў перш за ўсё ў Ленінградзе (набыў "шырокую вядомасць у нешырокіх колах"), выстаўляўся на першых дазволеных выставах нефармальных мастакоў у Ленінградзе ў 1974, 1975 гадах, яго работы пастаянна экспанаваліся на кватэрных вернісажах Георгія Міхайлава.

Этот речицкий дом навсегда остался в памяти местом абсолютного счастья: и сортовые гладиолусы, котрые разводил мой отец, и картины Саши в саду, и маленький Ярославчик, завернутый в пончо, в котором так любил работать Исачев, - вспоминает Наталья Николаевна
© Photo : личный архив Н.Исачевой
"Гэты рэчыцкі дом назаўжды застаўся ў памяці месцам абсалютнага шчасця: і гатункавыя гладыёлусы, якія разводзіў мой бацька, і карціны Сашы ў садзе, і маленькі Яраслаўчык, загорнуты ў понча, у якім так любіў працаваць Ісачоў", - успамінае Наталля Мікалаеўна

Дзякуючы калекцыі Георгія Мікалаевіча стаў вядомы на Захадзе (зноў жа разам з іншымі ленінградскімі мастакамі)… Таму, вяртаючыся да папярэдняга пытання, тут ён — рускі мастак. Але жыў і тварыў у Рэчыцы, распісваў храмы і пісаў іконы для мясцовых цэркваў. У канцы жыцця атрымаў шырокую вядомасць на Радзіме. Таму — беларускі мастак (заўважце, яшчэ да распаду Саюза).

На знакамітай выставе ў 1987 годзе ў Рэчыцы крытыкі-нядобразычліўцы паспрабавалі паставіць яму ў віну адсутнасць у творчасці беларускіх матываў. На гэта апаненты слушна запярэчылі: "А што, на карцінах абавязкова лапці павінны быць намаляваныя?!" Дадам, што Ісачоў не адлюстроўваў ні беларускіх лапцей, ні рускіх касаваротак… Утрырую, вядома! Не зразумейце мяне няправільна: ніхто не супраць фальклорна-нацыянальнай стыхіі ў мастацтве, проста кожнаму — сваё.

Портрет Натальи Исачевой, сделанный фотохудожником Хабибулиным. Я уже вдова - подписала этот снимок Наталья Николаевна.
© Photo : из личного архива Н. Исачевой
Партрэт Наталлі Ісачовай, зроблены фотамастаком Хабібуліным. "Я ўжо ўдава" - падпісала гэты здымак Наталля Мікалаеўна.

Затое іконы святой Еўфрасінні Полацкай, Маці Божай Жыровіцкай напісаны яшчэ ў 70-я гады, калі пра гэтых асоб і гістарычныя падзеяі, з імі звязаныя, ведалі толькі святары, ды вельмі "прасунутыя" гуманітарыі. І Святога Уладзіміра — хрысціцеля ўсяе Русі — пісаў тады ж. Проста нацыянальнае думалася ў кантэксце хрысціянскага праваслаўнага поля. Але гэта поле яшчэ шырэй: яно агульнасусветнае, міжнацыянальнае. Біблія — гэта база, падмурак развіцця сусветнай культуры. Я наўмысна не паглыбляюся ў рэлігійныя і філасофскія аспекты, звязаныя з гэтым помнікам. Але менавіта гэта цікавіла Аляксандра. Гэта, калі хочаце, вывучэнне, разважанне, самапазнанне і пазнанне Бога, вышэйшых ісцін з дапамогай пэндзля. Але поле інтарэсаў мастака яшчэ шырэй. Што далі свету першакультуры, старажытныя цывілізацыі?… Усё гэта было прадметам яго творчага даследавання.

Палотны разам ужо не сабраць

Ці ёсць карціны Ісачова ў дзяржаўных галерэях Беларусі? Іншых краін?

— У Светлагорску ёсць галерэя, у якой творчасць Ісачова прадстаўлена копіямі карцін, якія перадаюць колер і фактуру выкарыстаных матэрыялаў.

Александр и Наталья Исачевы с детьми на единственной прижизненной выставке художника, которая прошла в Речице в 1987 году
© Photo : из личного архива Н. Исачевой
Аляксандр і Наталля Ісачовы з дзецьмі на адзінай прыжыццёвай выставе мастака, якая прайшла ў Рэчыцы ў 1987 годзе

У Рэчыцы, у галерэі, якая носіць імя мастака, экспануецца каля 30 сапраўдных прац майстра. Праўда, большая частка экспазіцыі прадстаўлена графікай. Але тым больш заслуга работнікаў невялікага музея, які практычна не меў і не мае сродкаў на набыццё арыгіналаў.

Іншыя беларускія музеі работы Ісачова не набывалі. А Нацыянальны мастацкі музей Беларусі вылучыўся тым, што адмовіўся ад выставы калекцыі Алега Арлова. Хоць на працягу 10 апошніх гадоў гэтую калекцыю прымалі на самых розных выставачных пляцоўках Беларусі, уключаючы выставу ў рамках "Славянскага базару". Што датычыцца наяўнасці карцін мастака ў дзяржаўных галерэях іншых краін — у мяне такіх звестак няма. Гаворка можа ісці аб прыватных зборах.

У коллекционера и друга художника Олега Орлова самое большое собрание картин Исачева в Беларуси, сейчас их можно увидеть в галерее Артель в Минске
© Sputnik / Анастасия Волчок
У калекцыянера і сябра мастака Алега Арлова самы вялікі збор карцін Ісачова ў Беларусі, цяпер іх можна ўбачыць у галерэі "Талака" ў Мінску

Многія калекцыянеры, у тым ліку і Арлоў, сцвярджаюць, што ў іх самая вялікая калекцыя твораў аўтара. Дзе іх сабрана больш за ўсё? Ці хацелася б вам (хаця б гіпатэтычна) сабраць разам яго палотны, калі не ў адзін музей, то хаця б на часовую экспазіцыю?

— Гіпатэтычна хацець можна шмат чаго… Сабраць палотны Аляксандра сёння немагчыма. Любая часовая экспазіцыя — гэта невялічкая частка яго творчасці. Пастаянная — тым больш. Мамантавых, Марозавых і Траццяковых пакуль не прадбачыцца.

Доўгі час самым вялікім зборам была калекцыя Георгія Міхайлава. Але пасля яго смерці яна перастала экспанавацца. Лёс яе пакуль пад пытаннем.. Ёсць спадкаемцы. Ідзе вызначэнне яе юрыдычнага статусу (ці яе частак). Працэс і складаны, і доўгі… Нічога пэўнага сказаць не магу…

У Алега Арлова, мабыць, цяпер самы вялікі збор у Беларусі па колькасці адзінак. Ён экспануе сваю калекцыю — і гэта добра. Карыстаюся выпадкам публічна выказаць яму падзяку за тое, што глядач мае магчымасць сустракацца з карцінамі Аляксандра. Усім супрацоўнікам галерэі "Талака" таксама выказваю свой рэспект.

Ёсць каталог — гэта важна ў тым сэнсе, што дае больш поўнае ўяўленне пра творчасць мастака, чым любая выстава, магчымая сёння. Гэта поле для даследавання творчасці мастака. За гэта таксама дзякуй Алегу. Што будзе далей — пакажа час. Саша казаў: "У карцін свой лёс".

Пра тое, як Ісачоў жыў у Ленінградзе 70-х, чаму ў сям'і аднаго з самых дарагіх мастакоў сучаснасці не засталося яго работ і чаму Наталля Ісачова была нават рада таму, што муж быў дармаедам, чытайце заўтра ў другой частцы інтэрв'ю на Sputnik.

65
Тэги:
выстава, мастакі, жывапіс, Наталля Ісачова, Алег Арлоў, Аляксандр Ісачоў, Мінск, Беларусь
Пятровіца - 2018

Самы салодкі месяц лета: як працавалі нашы продкі ў ліпені

168
(абноўлена 15:11 02.07.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра заняткі нашых продкаў у ліпені і вучыць гатаваць смачныя стравы з рыбы.

У народзе кажуць: "Хто ў ліпені на полі пацее, таго ўзімку печка грэе". Працы на агародзе і ў полі, сапраўды, хапае ўсім.

Народная мудрасць пра ліпеньскія клопаты:

  • Ранняя птушка зубкі цярэбіць, а позняя — вочкі трэць.
  • Зерне ў каласку, не валяйся ў халадку.
  • Святы Андрэй за ўсіх мудрэй, саху ладзіць, каня гладзіць.
  • На Андрэя азімыя наліліся, а татка-авёс да палавіны дарос.
  • Святы Данат коскі точыць, сянцо косіць.

Пакуль жанчыны працуюць з садавінай і агароднінай, мужчыны займаюцца нарыхтоўкай сена. Касавіца — мужчынская праца. Нарыхтоўка сена была заўсёды не меньш важнай справай, чым жніво. Чым больш было назапашана сена, тым больш упэўнена адчуваў сябе гаспадар зімой. Лішкамі сена нават гандлявалі на кірмашах. Асабліва цаніліся сакавітыя, духмяныя ліпеньскія ўкосы.

Луговые травы и цветы
© Sputnik / Игорь Подгорный
Траву нарыхтоўвалі паўсюдна: на паплавах, у полі і ў лесе

Траву нарыхтоўвалі паўсюдна: на паплавах, у полі і ў лесе. Часам на касавіцу выпраўляліся далёка ад хаты. Спяшаючыся накасіць як найболей, начавалі ў полі ў адмысловых буданах. Ежу бралі з сабой. Выпраўляючы гаспадара на касавіцу, гаспадыня клала ў яго торбу кавалак сала, хлеб, пер'е цыбулі і агуркі.

Часам гарачы абед хто-небудзь з жанчын прыносіў у поле. Бралі з сабой і пітво. Звычайна гэта быў укіслы да гэтага часу бярозавік або хлебны квас. Калі касьба адбывалася каля ракі, то стараліся ў вольную хвіліну налавіць рыбы, каб падсілкавацца юшкай, або проста пяклі яе на вуголлях. Сушыць у ліпені сена перашкаджалі частыя дажджы і вялікія росы, таму даводзілася пільна сачыць за надвор'ем па прыкметах, якіх было нямала.

Як прадказаць надвор'е ў ліпені?

  • Калі дажджавыя чэрві выпаўзаюць з зямлі, то яснае сонечнае надвор'е зменіцца дажджом з навальніцай;
  • Птушкі раптам змоўклі, а ластаўкі і стрыжы лётаюць над зямлёй — будзе навальніца;
  • Вераб'і сціхлі і схаваліся пад дах — набліжаецца навальніца;
  • Камары ўвечары "мак таўкуць" (клубяцца) — да добрага надвор'я;
  • Неба ў навальнічных хмарах, а пчолы не хаваюцца — дажджу не будзе;
  • Весела скачуць і стракочуць конікі — да сухога і яснага надвор'я;
  • Калі на шырокім лісці канаў раніцай з'яўляюцца кроплі вады, то ўдзень будзе дождж або навальніца.

Гарачы і сухі чэрвень прыспешыў зацвітанне ліпы, у гонар якой называецца другі месяц лета. Калісьці ж па часе зацвітання ліпы вызначалі  пачатак масавай уборкі азімага жыта. Ліпа зацвіла — праз тры тыдні пачынай жніво. Таксама аб спеласці жыта селяніну падказвалі паспелыя ў лесе ягады чарніц. Пачатак жніва прымяркоўвалі да святкавання ў народзе прысвятка Ганны, які прыходзіўся на канец месяца. Казалі: "Святая Ганна снапы кладзе".

Сбор черники в Омской области
© Sputnik / Алексей Мальгавко
Аб спеласці жыта селяніну падказвалі паспелыя ў лесе ягады чарніц

Гэтым жа часам у пятніцу перад Іллёй, якога святкуюць 2 жніўня, адзначалі дзень "зазубрывання" або вастрэння сярпоў — Серпавіцу, калі каля кузні стаяла чарга з вясковых баб. Асабліва цанілася кавальскае майстэрства вандроўных кавалёў-цыганоў. Лічылася, што яны ўмелі выкаваць і зазубрыць такі серп, якім было лёгка і скора жаць.

Пятровіца – 2018
© Sputnik Альфрэд Мікус
Гаспадынька з сярпамі

Аб жанчыне, якая за дзень больш за іншых накладала снапоў, казалі, што яна "мае цыганскі серп". Калі пачыналася жніво, усе іншыя гаспадарчыя працы адкладаліся ў бок. Усе сілы сялянскай сям'і былі скіраваныя на тое, каб як мага хутчэй звезці з поля ўраджай збожжавых.

Ліпень — месяц, поўны працы. У народных прыказках нават святыя ў ліпені не сядзяць без працы: "Святы Пятро жыта сцеліць, святы Кузьма сярпы робіць, а святы Дзям'ян сена грабіць".

Вядомы і добры звычай бескарыснай дапамогі ў працы нямоглым суседзям талакой. Адбывалася гэта на Пятра і Паўла. Пра такую талаку ёсць прымаўка: "Святы Пётра талаку збіраў копы сена вазіць, стагі мятаць".  Дарэчы, ў гэты дзень працаваць на ўласную гаспадарку забаранялася, паколькі лічылася грахом. Калі праца была завершана, па традыцыі гаспадары наладжвалі частаванне. Звычайна гэта былі простыя, але пажыўныя стравы. У гэты час на стале ў селяніна з'яўлялася маладая бульба, агуркі і цыбуля, у лесе было поўна грыбоў, а ў вадаёмах — рыбы. Таму гаспадарам было чым пачаставаць талакоўцаў.

Рыбныя галушкі

  • 500 гр рачной рыбы

  • 75 гр пшанічнай мукі
  • 2 яйкі
  • 1 ч. лыжка чорнага перцу гарошкам
  • 1 ст. лыжка насення кропу
  • 1-2 цыбуліны
  • 1,5 ч. лыжкі солі
  • 1 ч. лыжка масла

Як гатаваць:

Дробную рачную рыбу пачысціць ад костак, дробна насячы нажом, але не прапускаць праз мясарубку і расцерці. Дробна насечаную цыбулю, кроп, перац і соль стаўчы ў ступцы, дадаць у рыбу.

Рыбалка
© Pixabay
Для рыбных галушак можна браць любую рачную рыбу

Муку развесці ў малацэ, уліць узбітыя яйкі і перамяшаць, аб'яднаць з рыбным фаршам, усё разам добра расцерці і ўзбіць, каб атрымалася аднародная маса. Зварыць рыбную юшку з галоў, плаўнікоў і костак, пасаліць і адварыць у ёй галушкі на маленькім агні да гатоўнасці. Дастаць з юшкі і падаць асобна з маслам і бульбай.

Смачна есці!

168
Тэги:
народныя прыкметы, беларуская кухня, Ларыса Мятлеўская, Беларусь
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў
По теме
Прыродная сталоўка: гатуем з таго, што пад нагамі
Віно і смажаныя кураняты: што яшчэ гатавалі нашы продкі з агрэсту
Таблетка ад страху і абярэг ад нячысцікаў: чым яшчэ праславіўся часнок
Добра жыць і не тужыць, або Народныя парады для мужоў і жонак
Навошта кувае зязюля і што пра гэта кажуць у народзе
Кухня нашых продкаў: як гатаваць прываротнае зелле і любімы соус Гётэ
Кухня нашых продкаў: каперсы з капуцынаў і дзікія качкі з белым соусам
Сядзіба Навіцкіх у Савейках

Рэканструкцыю не дазволілі савецкія ўлады: лёс сядзібы Навіцкіх у Савейках

13
(абноўлена 09:47 04.07.2020)
Пандэмія зачыніла межы, але натхніла беларусаў на вандроўкі па краіне. Цяпер ленты і сторыз сацыяльных сетак напаўняюцца фотаздымкамі гістарычных мясцін. Карыстаючыся момантам карэспандэнт Sputnik Марына Валасар наведала сядзібу шляхецкага роду Навіцкіх на Ляхавіччыне.

Сядзібна-паркавы комплекс шляхецкага роду Навіцкіх знаходзіцца ў вёсцы Савейкі, што крыху больш за 18 кіламетраў ад Ляхавічаў. Гэтае ўнікальнае месца перадае атмасферу XIX стагоддзя.

Вёска Савейкі
© Sputnik Марына Валасар
Вёска Савейкі

Калі дакладна быў пабудаваны ансамбль, невядома. Сярод даследчыкаў і гісторыкаў ёсць розныя меркаванні. Некаторыя лічаць, што палац разам з паркам быў закладзены напрыканцы XVIII стагоддзя, іншыя называюць 1850-ы год, калі пані Навіцкая набыла тры тысячы гектараў зямлі ў генерала Кор-Рудольскага, што служыў у Радзівілаў. Разам са шляхцянкай гаспадарылі на гэтай зямлі яе сыны Канстанцін і Феафіл. Мяркуюць, што падчас іх валадарання быў пабудаваны драўляны палац, а ў 1904 годзе – цагляны.

У розныя часы Савейкі належалі Бенігсенам, Чапскім, Незабытоўскім, Рдултоўскім.

Сядзіба Навіцкіх у Савейках
© Sputnik Марына Валасар
Сядзіба Навіцкіх у Савейках

У палацы была вялікая бібліятэка і архіў, дзейнічаў музей мясцовай фаўны, самы вялікі з прыватных музеяў Польшчы ў даваенны час.

Парк, плошча якога складае каля 10 гектараў, быў абсаджаны вялікай колькасцю экзатычных дрэў і кустоў. Многія з іх і да гэтага часу можна сустрэць у ваколіцах сядзібы. Гэта лістоўніца еўрапейская, конскі каштан, арэх шэры, бэз венгерскі, ірга каласістая, каліна канадская, ясень звычайны адналісты.

Незвычайную рамантычную атмасферу парку надавалі некалькі сажалак. У іх цэнтры размяшчаўся маленькі востраў з мураванай альтанкай. Патрапіць на яго можна было па каменным арачным мосціку. Сажалкі і зараз ёсць, хоць, канешне, вельмі пазарасталі.

Акрамя самой сядзібы захаваліся яшчэ некаторыя збудаванні. Гэта афіцына, бровар і гаспадарчыя пабудовы. На фасадзе бровара можна ўбачыць дату пабудовы  "R 1901", а таксама ініцыялы уласніка "T. N.", што азначае - "Тэафіл Навіцкі".

Прыкладна ў двух  кіламетрах ад вёскі знаходзяцца могілкі з радавой капліцай-пахавальняй. Пабудаваная ў ХІХ стагоддзі ў стылі класіцызму сёння капліца знаходзіцца ў паўразбураным стане.

Сядзіба Навіцкіх у Савейках
© Sputnik Марына Валасар
Тут пануе незвычайная рамантычная атмасфера

У 1860 годзе палацава-паркавы комплекс набыў маёр у адстаўцы Гектар Банавентуравіч Навіцкі. У той час да маёнтка адносіліся фальварак Заполле, а таксама вёскі Лапацічы, Гайнінцы, Гайнін, Тальмінавічы, Мядзведзічы, Куршынавічы.

Маёнтак быў сапраўдным прамысловым цэнтрам гэтай мясцовасці. Тут былі адкрытыя мылаварны, свячны, вінакурны, шкіпідарны заводы, а таксама тры карчмы, два вадзяныя млыны, смалакурня і бровар. Апошнімі, хто валодаў Савейкамі з Навіцкіх, былі Тэафіл і Андрэй.

На падмурку Савейкаўскага палаца пазначана дата: "1901 год". Ёсць меркаванне, што гэта час рэканструкцыі будынка.

Сядзіба Навіцкіх у Савецках
© Sputnik Марына Валасар
Савецкія шлады не дазволілі рэканструяваць сядзібу

У 1939 годзе маёнтак разрабавалі, а арандатара, які яго абараняў, забілі. Падчас Вялікай Айчыннай вайны палац быў разбураны, але потым адноўлены па старых чарцяжах.

У 50-я гады ХХ стагоддзя сын Феафіла Навіцкага Ежы, які ў той час быў паслом Польшчы ў Францыі, даслаў ліст у Савет Міністраў БССР, у якім прапаноўваў выдзеліць уласныя грошы на рэстаўрацыю былой сядзібы, але атрымаў адмову ад савецкага кіраўніцтва.

Дарэчы, з савецкіх часоў да нас дайшлі шматлікія скульптуры жывёл, якія можна сустрэць перад сядзібай. Гэта, напрыклад, зубр, алень і маленькія мядзведзі з бочкай мёду. Цікавосткай прысядзібнага парку з’яўляецца помнік Леніну – адзіны на ўвесь раён.

Сядзіба Навіцкіх у Савейках
© Sputnik Марына Валасар
У парку шмат скульптур розных жывёл

Пачынаючы з 1954 года ў сядзібе Навіцкіх быў размешчаны  дом адпачынку работнікаў лясной гаспадаркі ўсесаюзнага значэння, затым у розны час яго прыстасоўвалі пад санаторый для хворых на сухоты і ўчастковую бальніцу з дзіцячым аздараўленчым лагерам у летні час. 3 2004 года ў палацы размяшчалася ўрачэбная амбулаторыя.

У 2013 годзе палац разам з гаспадарчымі пабудовамі быў выкуплены СЗАО "Лада Гарант". Новы ўласнік абяцаў рэканструяваць сядзібу, але і да сённяшняга часу гэта не зроблена. Між іншым, у сакавіку гэтага года пракуратура Ляхавіцкага раёна выставіла патрабаванне аб тым, што палац павінен быць закансервіраваны з-за пагрозы абвалу будынку.

Аднак і такая сітуацыя не знішчае рамантызм гэтых мясцінаў, а, магчыма, нават больш прыцягвае сваёй некранутасцю і аўтэнтычнасцю шматлікіх турыстаў.

Чытайце таксама:

13
Тэги:
Брэсцкая вобласць
Тэмы:
Забытыя і знакамітыя: самыя цікавыя славутасці Беларусі
Алена Хлопцава з Ларысай Паповай на спаборніцтвах у Маскве (Вялікая Маскоўская рэгата)

Па чатыры трэніроўкі ў дзень! Чэмпіёнка Алена Хлопцава - пра Алімпіяду-80

0
(абноўлена 10:19 02.07.2020)
Алімпійская чэмпіёнка ў акадэмічным веславанні Алена Хлопцава распавяла аб знясільваючай падрыхтоўцы да Алімпіяды-80, гучнай перамозе і прычынах, па якіх сышла з вялікага спорту.

Выбітная спартсменка Алена Хлопцава прынесла сваёй краіне адзінае золата ў акадэмічным веславанні на Алімпіядзе-80. У тым спаборніцтве яна плыла ў двойцы з Ларысай Паповай: сёння прызнаецца, што хвалявалася куды менш, чым напарніца.

Sputnik папрасіў спартсменку падзяліцца ўспамінамі пра Алімпіяду-80 і распытаў пра цяперашняе жыццё - пасля заваявання мноства спартыўных вяршынь.

Баялася вады! З чаго ўсё пачалося

У сям'і Алены Хлопцавой не было спартсменаў. Суразмоўніца прызнаецца: вяршыняў пакараць не імкнулася, і жыццё спорту прысвячаць не збіралася - так атрымалася.

"Як я прыйшла ў спорт? Проста пайшла вучыцца плаваць: за кампанію з аднакласніцай. Я нават вады баялася, ужо не памятаю дакладна, як мне ўдалося перамагчы страх - памятаю толькі, што на першым занятку ў ваду так і не зайшла, была на борціку. А потым неяк паплыла паволі", - сціпла распавядае суразмоўца.

Сегодня Елена Хлопцева с удовольствием работает тренером в бассейне: учит плавать детей и взрослых
© Photo : из личного архива Е.Хлопцевой
Сёння Алена Хлопцава з задавальненнем працуе трэнерам у басейне: вучыць плаваць дзяцей і дарослых

Да веславання, якое прынесла Алене мноства перамог, ёй і плаванне цалкам давалася: ужо ў 13 гадоў яна стала майстрам спорту. Здольнасці і перспектывы ўбачыў трэнер, дзеліцца спартсменка: так дзяўчынка хутка апынулася ў юнацкай зборнай па плаванні.

"Дзеці ж нічога не разумеюць, прыходзяць - хто за чым: адны забаўляюцца, іншыя проста плаваць вучацца. А я трэніравалася, і вынік быў у наяўнасці. Думаю, усё ўзаемазвязана: не будзь таленту, я б, можа, і стала майстрам спорту, але потым", - разважае яна.

Пра першы заробак і адмову ад плавання

У складзе юнацкай зборнай СССР па плаванні ў алены атрымалася паездзіць па свеце, набрацца багатых уражанняў - тады мала каму быў даступны выезд за мяжу.

Четверка: Татьяна Башкатова, Ольга Каспина, Елена Хлопцева и Лариса Попова
© Photo : из личного архива Е.Хлопцевой
Чацвёрка: Таццяна Башкатава, Вольга Каспина, Алена Хлопцава і Ларыса Папова

"Памятаю, што на першы заробак купіла нешта маме ў падарунак. На якія забавы марнаваць грошы савецкім дзецям? Тады не было гаджэтаў і аквапаркаў, усё было ў двары, у перапынках паміж школай і трэніроўкамі", - успамінае яна.

З плавання Алена Хлопцава сышла (як гэта часта здараецца ў спартсменаў) пасля таго, як знікла магчымасць займацца з любімым трэнерам. Удавацца ў падрабязнасці суразмоўца адмаўляецца, кажа толькі, што трэнера вымусілі зьехаць - разам з ёй знікла і цікавасць да плавання.

"Група распалася: нас сталі аддаваць то аднаму, то другому трэнеру. А кожны з іх усё роўна займаўся ў першую чаргу са сваімі спартсменамі, а ўжо потым з тымі, хто з'явіўся. Мяне сталі перавучваць - перш у "кроль" аддалі, потым у "дэльфін".

Мне гэта не спадабалася, цікавасць знік, і я кінула", - прызнаецца Алена.

Але да ад'езду трэнер Рыма Войцік паспела пазнаёміць Алену з трэнерам па веславанні Ядвігай Руткоўскай: па словах спартсменкі, яна і не ведала да гэтага, што ёсць такі від спорту. Магчыма, пры іншых абставінах і занялася б чымсьці іншым, разважае суразмоўца.

Елена Хлопцева и Лариса Попова, фото сделано сразу после победы на Олимпиаде-80 перед пресс-конференцией
© Photo : из личного архива Е.Хлопцевой
Алена Хлопцава і Ларыса Папова, фота зроблена адразу пасля перамогі на Алімпіядзе-80 перад прэс-канферэнцыяй

Пра (не)дзяцінства і дзікія нагрузкі

"Можа, гэта дзіўна, але я не магу сказаць, што жыць не магла без спорту. Мне прапанавалі, і я стала займацца: усё неяк будзённа. Не было думак і мараў, як і вялікіх амбіцый - усё само атрымлівалася", - кажа Алена Хлопцава.
Паводле яе слоў, у той час не было такога павальнага захаплення спортам і здаровым ладам жыцця. У кожнага была свая матывацыя: Алену вось цікавілі ў першую чаргу зносіны з цікавымі людзьмі ў зборнай. І ўсё ж, чым больш трэніруешся, тым цікавей становіцца - хочацца паляпшаць вынікі і перамагаць на спаборніцтвах.

"Трэніроўкі цяжкія былі, не без гэтага. Я б нават так сказала: дзіўна, што выжылі. Вельмі вялікія нагрузкі, працавалі літаральна на знос - самі ўявіце, на зборах у спартсменаў па чатыры трэніроўкі ў дзень!" - успамінае яна.

Алена Хлопцава кажа, што і дзяцінства ў яе было - маўляў, да дзевяці гадоў у двары "расла". Ды і ў юнацтве спартсменка мала перажывала, што бачыцца са старымі прыяцелямі зрэдку, прыязджаючы са збораў.

Кінуўшы плаванне ў 15 гадоў, ужо ў 16 Алена трапіла ў дарослую зборную каманды СССР па веславанні. Яна ўспамінае: установачны збор стартаваў восенню, там збіралася шмат весляроў з усяго Саюза, а да вясны частку адсеівалі.

В составе юношеской сборной СССР по плаванию Елене удалось поездить по миру
© Photo : из личного архива Е.Хлопцевой
У складзе юнацкай зборнай СССР па плаванні Алене давялося паездзіць па свеце

"Мяне там прымацавалі да трэнера, але на вадзе часцей даводзілася бываць адной. Сказалі, што займацца мной асабліва няма калі - людзей да Чэмпіянату свету рыхтуюць. Так што давалі заданне, а я сама сабе трэніравалася. Увесну адбіралі людзей у каманду: трэба было добра выступіць у адзіночцы. Я і выступіла - так мяне сталі рыхтаваць да дарослага Чэмпіянату свету, дзе я ўпершыню выступіла ў 17 гадоў. Дарэчы, на юнацкім пабывала на год пазней", - дзеліцца яна.

"Алімпіяды баяліся, асабліва напарніца"

Алена Хлопцава ўспамінае: да Алімпіяды-80 рыхтавалася старанна. Спартсменка да таго моманту не першы год выступала за каманду Саюза, неаднаразова выязджала на чэмпіянаты свету - недалёка "маячылі" і Гульні.

"Першапачаткова рыхтавалася выступаць у чацвёрцы, цэлы год амаль. А потым вырашылі паспрабаваць у двойцы. Вядома, складана было: нагрузкі ў зборнай камандзе пабольш за хатнія. Перакусіў, адпачыў, патрэніраваўся, адпачыў, патрэніраваўся, перакусіў... І так па крузе. Усе засяроджана на тым, каб хапала адпачынку і было досыць трэніровак. На тое яны і зборы", - успамінае Алена.

Успамінаючы эмоцыі напярэдадні Алімпіяды, суразмоўніца прызнаецца: да спаборніцтваў ставілася спакайней за напарніцу Ларысу Папову.

Награждение сразу после победного заезда на Олимпиаде-80: слева от Поповой и Хлопцевой соперницы из Германии, справа - румынки
© Photo : из личного архива Е.Хлопцевой
Узнагароджанне адразу пасля пераможнага заезду на Алімпіядзе-80: злева ад Паповай і Хлопцавой суперніцы з Германіі, справа - румынкі

"Яна значна больш перажывала. У яе ўжо быў вопыт выступлення на Алімпійскіх гульнях, яна была старэй і заграбная - больш адказнасці. Перада мной стаяла задача падтрымліваць яе падчас гонкі, паспяваць усё. Так усё і выйшла", - дзеліцца яна.

Хлопцава кажа, што ў той час усе ў "сацлагеры" былі наймацнейшымі: румыны, балгары, і асабліва нямецкая каманда, якая забірала амаль усе прызы на чэмпіянатах свету.

"Так вось у нас выступалі чэмпіёнкі Алімпійскіх гульняў-76 з Румыніі і чэмпіёнкі свету 1979 гады - немкі. А самі мы, уласна кажучы, у двойцы ў першы раз на вялікіх спаборніцтвах выступалі, таму што да гэтага толькі ўнутрысаюзнай былі. Вельмі адказна, вядома", - прызнаецца спартсменка.

Якой была перамога

На перамозе Алена Хлопцава падрабязна не спыняецца: "усё і так напісана". Паводле інфармацыі НАК, у папярэднім заездзе на Алімпійскіх гульнях у Маскве ў двойкі Хлопцава-Папова не было ніякага тактычнага плана. Але спачатку румынская лодка перасекла створ праз дзве секунды, а пасля на секунду адстала і нямецкая.

У цэлым, падчас фінальнага спаборніцтвы савецкая двойка адразу сышла са старту хутчэй іншых і лідзіравала да фінішу: перамога атрымалася пераканаўчая.

Победный экипаж: Лариса Попова и Елена Хлопцева
© Photo : из личного архива Е.Хлопцевой
Пераможны экіпаж: Ларыса Папова і Алена Хлопцава

Той момант не забыўся і праз шмат гадоў, прызнаецца спартсменка. "Мы ўздыхнулі з палёгкай, што выйгралі, - усё ж напружанне было вельмі вялікае. Радаваліся па-вар'яцку, тым больш, што наш медаль аказаўся адзіным золатам СССР у акадэмічным веславанні. Было прыемна, што столькі намаганняў і часу не сышлі марна", - усміхаецца Алена Хлопцава.

Кажа, толкам не святкавалі: адразу пасля спаборніцтваў адправіліся на прэс-канферэнцыю, а потым - у вёску.
"Мы асабліва не святкавалі: Алімпіяда працягвалася, на наступны дзень людзі таксама выступалі, а мы жылі ў дамах, у якіх трэба было выконваць цішыню і парадак, каб нікому не перашкодзіць. Але, натуральна, віншавалі нас усё", - распавядае алімпійская чэмпіёнка.

Паводле яе слоў, Алімпіяда запомнілася і многім іншым, не толькі хваляваннем і эйфарыяй пасля перамогі: удзельнікамі ў розных незвычайных строях, выступленнямі артыстаў - уражанняў хапала. А потым з перамогай рабят прынялі дома захопленыя бацькі.

Елена Хлопцева с тренером Анатолием Поповым на Чемпионате мира 1983 года, он тренировал их с Ларисой Поповой
© Sputnik из личного архива Е.Хлопцевой
Алена Хлопцава з трэнерам Анатолем Паповым на Чэмпіянаце свету 1983 года, ён трэніраваў іх з Ларысай Паповай

"Спытайце пра ўзнагароду? Мне далі прэмію за Алімпійскія гульні, а яшчэ магчымасць без чаргі набыць аўтамабіль. Прэмія была чатыры тысячы (з іх 800 рублёў падаходнага падатку). Не магу сказаць, шмат гэта ці мала, але "Волга" каштавала 12. Я яе купіла ў выніку, праўда, праз некалькі гадоў", - кажа Хлопцава.

Спярша стамілася і кінула, потым прыйшлося сысці

"Упершыню я кінула грэблю ў 1985-м. Стамілася, сіл не было ніякіх. Галоўны трэнер зборнай СССР прапанаваў мне адпачыць, паездзіць са зборнай у якой заўгодна якасці. І я год адпрацавала са сваёй камандай масажысткай (у мяне і "скарыначка" была). Таксама няпроста было: хлопцы двухмятровыя, паспрабуй адмасіруй. Трэнер разлічваў, што я перадыхну - вернецца жаданне веславаць. А я выйшла замуж і нарадзіла дзіця", - гаворыць адкрыта чэмпіёнка.

Вярнуцца ў грэблю Алену Хлопцаву ўгаварылі толькі праз 2,5 гады: яна апынулася ў пары з Кацярынай Хадатовіч. А ў апошні раз выступіла на Алімпійскіх гульнях у Барселоне, ужо за зборную каманду СНД: у моцнай парнай чацвёрцы, якая прывезла на радзіму бронзавыя медалі.

Елена Хлопцева и Лариса Фадеева победили во время заезда в двойке на юношеском ЧМ в 1978 году
© Photo : из личного архива Е.Хлопцевой
Алена Хлопцева і Ларыса Фадзеева (у цэнтры) перамаглі падчас заезду ў двойцы на юнацкім ЧС ў 1978 годзе

"А далей мы сталі кожны па сваіх месцах рыхтавацца. Я думала, што калі выступала 18 гадоў за зборную СССР, усюды трапляла і адбіралася, медалі дадому прывозіла, то і ў зборнай Беларусі змагу яшчэ гадоў дзесяць папросту трэніравацца. У мяне на той момант цалкам хапала яшчэ і сіл, і жаданні. Як аказалася, усё не так проста: скончылася ўсё сумна.

З-за канфлікту (я не стану называць прозвішчаў) нам сталі літаральна ўстаўляць палкі ў колы: не давалі бензіну на катэр перад чэмпіянатам, не дазвалялі гоначную лодку з вёсламі браць... Ніхто нас не хацеў разумець, у тым ліку ранейшае кіраўніцтва спорткамітэта. Мне імкнуцца было ўжо няма куды, а прыніжацца не хацелася. Тады яшчэ маладую Кацю Хадатовіч я падбадзёрвала, маўляў, усё наперадзе. Яна перасела ў адзіночку, а я вырашыла завязаць з веславаннем", - успамінае яна.

На той момант у Алены ўжо была сям'я: спартсменка вырашыла, што дома - лепш, чым дзе-небудзь. Сёння яна з задавальненнем працуе трэнерам у басейне: вучыць плаваць дзяцей і дарослых.

"Мне падабаецца інструктарскіх праца. Аб трэнерстве і падрыхтоўцы дзяцей да спаборніцтваў я і не думала: мне іх шкада. Я памятаю, як гэта: хіба магу, зведаўшы на сабе, прымушаць дзіця плыць, калі яно кажа "я не магу"? Ды і раз'ездаў я не хацела", - прызнаецца Алена Хлопцава.

Яна да гэтага часу мае зносіны з тымі самымі цікавымі людзьмі з алімпійскага мінулага, якія і былі для яе адным з галоўных задавальненняў. Да прыкладу, з Ларысай Паповай, напарніцай з пераможнай лодкі на Алімпіядзе-80, раней нават ездзілі адзін да аднаго ў госці - і цяпер часцяком сазваніваюцца.

0
Тэги:
Алімпіяда-1980
Тэмы:
Алімпіяда - 80