Аляксандр Ісачоў, жнівень 1976

Удава Аляксандра Ісачова: я добра ведала, што такое "праца жонкі мастака"

64
(абноўлена 12:34 14.04.2018)
30 гадоў таму ў Мінску адбылося нечуванае - на выставу карцін рэчыцкага мастака Ісачова стаяла такая чаргу, якой не бачыў нават Шышкін ў мастацкім музеі.

Роўна 30 гадоў таму Мінск перажыў сапраўдны культурны шок. У палацы культуры Белсаўпрофу прайшла першая выстава Аляксандра Ісачова. Многія мінчане да гэтага часу памятаюць гэту падзею — як гадзінамі стаялі ў велізарным хвасце на Кастрычніцкай плошчы, каб потым прайсці, амаль не спыняючыся, перад дзіўнымі і абсалютна нерэальнымі карцінамі.

Ісачоў стаў тады сапраўднай сенсацыяй. На яго выставе пабывала больш за 200 тысяч чалавек — неймаверная па тых часах лічба. Але сам мастак сваёй славы так і не ўбачыў — яго не стала за паўгады да яе.

Карэспандэнт Sputnik Святлана Ліцкевіч паразмаўляла з удавой Аляксандра Ісачова Наталляй Мікалаеўнай пра мастака і пра тое, што значыць "працаваць яго жонкай".

Я зразумела адразу, што гэта — маё

Вы ніколі не думалі, як магла б скласціся ваша жыццё, калі б Аляксандр не сышоў так рана? Часы перабудовы, вецер перамен, вяртанне рэлігіі — не здавалася вам, што гэты час для яго быў бы ідэальным?

— Думала… На подступах да перабудовы… Вецер пераменаў… Ён толькі злёгку закрануў Аляксандра. Незвычайны выбух папулярнасці, натоўпы народу на выставе ў Рэчыцы ў 1987 годзе — і смерць… Шок для ўсіх! Увесну 1988 года я прывезла выставу ў Мінск каб даказаць нядобразычліўцам, што поспех мастак будзе мець не толькі ў "родным правінцыйным горадзе, дзе не вельмі адукаваная публіка падтрымлівала свайго земляка", як казалі тады зласліўцы, але і ў сталіцы. Тут ужо не спашлешся на правінцыю. А што рабіць з публікай? Мінск выбухнуў! Быў і яшчэ цэлы шэраг выстаў… Па ўсім Саюзе… І было шалёна балюча, і было шалёна шкада, што Сашы больш няма.

Але паступова стала прыходзіць адчуванне, што ад чагосьці Гасподзь ўратаваў яго. Занадта не яго надыходзілі часы. Кашмар 90-х, страта ўсялякіх рамантычных памкненняў, забойны практыцызм, прагматызм, свет "шоу" і "тусовак", дэвальвацыя маральных каштоўнасцяў… Я думаю, усё гэта "душыла б" яго.

Мабыць, актыўнае будаўніцтва храмаў дазволіла б Аляксандру і Ігару Шпадаруку знайсці прымяненне сваім мастацкім патрэбам ў вонкавай прасторы. Але з астатнім светам яму жыць было б складана: канкурэнцыя, зайздрасць, плёткі, "міфы і легенды"… Цяпер ужо не ўлада і афіцыйная ідэалогія, а занадта бесцырымонны соцыум "схаваў бы" Ісачова ў мікрасвет сваёй майстэрні. Безумоўна, ён сядзеў бы і працаваў… Але колькі глупства круцілася б вакол… Трэба асабіста ведаць Сашу, каб разумець, наколькі сённяшні свет — не яго свет. Прыходзіш да высновы: кожнаму — свой час. Ён быў і адбыўся не ў ідэальным, але ў сваім часе і сваёй прасторы. І тое, што яму трэба было зрабіць, ён зрабіў, сваю місію выканаў… Астатняе — гэта толькі нашы здагадкі…

Аляксандр быў вашым першым, школьным каханнем? Як вы зразумелі, што гэта — ваша?

— Так, сапраўды, мы пазнаёміліся, калі я вучылася яшчэ ў 7-м класе. Здарылася гэта на навагоднім школьным вечары. Саша да гэтага моманту скончыў 8 класаў Рэспубліканскай школы-інтэрната па музыцы і выяўленчым мастацтве імя Ахрэмчыка. Сярэднюю адукацыю ён атрымліваў ужо ў школе працоўнай моладзі ў Рэчыцы. Зразумела, гэта былі толькі першыя ўражанні… Адносіны пачаліся пазней, калі я вучылася ўжо ў 10-м класе. Гэта быў 1973 год, а ў 1974-м мы ажаніліся. Я наўмысна зараз расказваю пра гэта коратка і стрымана. Эмацыйны градус ад юнацтва, якое перажываеш зноў, вельмі высокі, яго немагчыма вытрымаць у рамках інтэрв'ю.

Што "гэта — маё", зразумела адразу. Я, вядома, яшчэ не ведала, чаго хачу ад жыцця наогул. Але ведала дакладна, што хачу кахаць. І любіць так, каб гэта было "не як ва ўсіх". І яшчэ ведала, што Саша Ісачоў — гэта юнак "не як усе".

Александр и Наталья Исачевы поженились сразу после того, как она окончила школу, и были вместе 14 лет, до самой смерти художника
© Photo : из личного архива Н.Исачевой
Аляксандр і Наталля Ісачовы ажаніліся адразу пасля таго, як яна скончыла школу, і былі разам 14 гадоў, да самай смерці мастака

Ці было ў вас адчуванне, што побач з вамі геній?

— Аляксандр не мог не пісаць… І ўзрушаючая працаздольнасць! Гэта галоўнае. Гэта было відаць адразу. Хацелася яму дапамагаць і ствараць умовы для працы. Ведаеце, сёння такія словы, як "геній", "зорка", на жаль, абясцэніліся… Куды ні паглядзі — цэлыя россыпы "зорак". Я б сказала, што Саша — мастак, адзначаны Богам, Творца свайго свету… Спачатку я гэта інтуітыўна адчувала, але вельмі хутка стала свядома разумець гэта. Ведала заўсёды. І зараз думаю так. Ісачоў — гэта з'ява ў мастацкай прасторы. А для мяне — гэта яшчэ і з'ява ў чалавечым свеце. Складаная з'ява, часам спрэчная… Але тым і каштоўная! Цікавая! Мы маглі спрачацца, сварыцца, часам вельмі моцна. Але мы заўсёды былі цікавыя адзін аднаму. Тым больш што на працягу нашага сумеснага жыцця мы ўвесь час "адкрывалі" адзін аднаго, што цалкам натуральна для людзей, якія толькі фарміруюцца і паступова становяцца дарослымі.

Праца жонкі мастака

Аляксандр быў самавук — у тым плане, што мастацкай адукацыі, акрамя вучылішча ў Мінску, якое ён так і не скончыў, у яго не было. Як ён спасцігаў свае ўніверсітэты? Па сюжэтах яго работ відаць — ён быў чалавекам велізарнай эрудыцыі…

— Як чалавек, які правучыўся шмат гадоў (маю дзве вышэйшыя адукацыі) і адпрацаваў на педагагічнай ніве больш за 30 гадоў, магу сцвярджаць, што адным з самых плённых спосабаў набыцця ведаў з'яўляецца самаадукацыя. Тут важная высокая матывацыя. У Аляксандра імкненне да самаразвіцця было нейкай абсалютна арганічнай рысай, я б нават сказала — натуральнай патрэбай, ну, напрыклад, як патрэба дыхаць, есці, піць.

Летом 1976 года у Александра с Натальей родился сын Ярослав, а коллекционер Георгий Михайлов приехал к ним в Речицу за новой партией работ Исачева – в саду у родителей Натальи по этому поводу устроили импровизированную выставку
© Photo : из личного архива Н. Исачевой
Улетку 1976 года ў Аляксандра з Наталляй нарадзіўся сын Яраслаў, а калекцыянер Георгій Міхайлаў прыехаў да іх у Рэчыцу за новай партыяй работ Ісачова - у садзе ў бацькоў Наталлі з гэтай нагоды наладзілі імправізаваную выставу

Сотні прачытаных кніг… Пачыналася з юнацкай рамантычнай цягі да паэзіі, потым класічная проза, паралельна — цікавасць да антычнай міфалогіі, філасофіі, рэлігіі. Паступова мы сталі асвойваць сур'ёзную навукова-даследчую літаратуру па гісторыі, эстэтыцы, філасофіі, гісторыі культуры, гісторыі рэлігіі.

Я кажу "мы", таму што ў нас з самага пачатку усталяваўся звычай сумеснай працы. Саша валодаў выдатнай памяццю і цудоўнай здольнасцю засвойваць матэрыял і інфармацыю на слых. Ён сядзеў за мальбертам, а я чытала ўслых. Такім чынам вырашаў Ісачоў адразу дзве задачы: эканоміў свой час і "адукоўваў" мяне.

Пасля гэта стала "абавязковай працай" жонкі мастака. Свой "рэкорд" я паставіла на "Майстры і Маргарыце": 10 гадзін бесперапыннага чытання ўслых — раман прачытаны ад скарынкі да скарынкі…

Літаратурная геаграфія таксама пашыралася: усходнія цывілізацыі ў іх старажытных і сучасных версіях таксама сталі прадметам вывучэння. І, вядома ж, асноўныя першакрыніцы: Біблія, Каран, "Рыгведа", "Бхагавад-гіта", "Махабхарата", "Рамаяна", эпасы Гамера і Скандынавіі (Старэйшая Эдда)…

Ведаеце, наша шчасце ў тым, што мы абодва любілі і жадалі вучыцца і супадалі ў гэтым жаданні. Гэта велізарная праца. Але ў тым і справа, што ўспрымалася яна не як абавязак, а як задавальненне і самая неабходная і натуральная частка нашага жыцця. Гэта я цяпер апранаю усё гэта ў словы, а тады мы нават не задумваліся над гэтым. Гэта не абмяркоўвалася. Гэта разумелася само сабой.

Исачевы пытались вместе зацепиться в Питере, но, когда Наталья забеременела, все-таки вернулись в Речицу
© Photo : из личного архива Н.Исачевой
Ісачовы спрабавалі разам "зачапіцца" ў Піцеры, але, калі Наталля зацяжарыла, усё ж такі вярнуліся ў Рэчыцу

Натуральна, перажытае на ўнутраным узроўні сілкавала Ісачова-мастака. Гэта быў бесперапынны працэс. Я ўжо згадвала пра яго ўзрушаючую працаздольнасць ля мальберта. Дык вось, гэта таксама было для яго задавальненнем. Працэс як дыханне, як неабходнасць, як само жыццё (без усялякага пафасу — менавіта бягучая жыццё). Таму 14-16-18 гадзін праляталі непрыкметна. Вынік — хуткі рост тэхнічнага майстэрства мастака.

Тэхніка, у якой працаваў Аляксандр, вельмі працаёмкая, затратная і "доўгагуляючая", калі можна так выказацца. Шчыра кажучы, я больш ні ў каго не назірала такой натуральнай патрэбы займацца саёй прафесійнай справай колькі заўгодна доўга. Я думаю, што такія людзі ёсць, але сустракаюцца рэдка. І гэта па-сапраўднаму шчаслівыя людзі!

Якую ролю ў лёсе Аляксандра як мастака згуляў калекцыянер Георгій Міхайлаў? Ці праўда, што Ісачоў стаў папулярным на Захадзе дзякуючы міхайлаўскай калекцыі?

— Вядомасць Ісачоў атрымаў перш за ўсё ў Ленінградзе (набыў "шырокую вядомасць у нешырокіх колах"), выстаўляўся на першых дазволеных выставах нефармальных мастакоў у Ленінградзе ў 1974, 1975 гадах, яго работы пастаянна экспанаваліся на кватэрных вернісажах Георгія Міхайлава.

Этот речицкий дом навсегда остался в памяти местом абсолютного счастья: и сортовые гладиолусы, котрые разводил мой отец, и картины Саши в саду, и маленький Ярославчик, завернутый в пончо, в котором так любил работать Исачев, - вспоминает Наталья Николаевна
© Photo : личный архив Н.Исачевой
"Гэты рэчыцкі дом назаўжды застаўся ў памяці месцам абсалютнага шчасця: і гатункавыя гладыёлусы, якія разводзіў мой бацька, і карціны Сашы ў садзе, і маленькі Яраслаўчык, загорнуты ў понча, у якім так любіў працаваць Ісачоў", - успамінае Наталля Мікалаеўна

Дзякуючы калекцыі Георгія Мікалаевіча стаў вядомы на Захадзе (зноў жа разам з іншымі ленінградскімі мастакамі)… Таму, вяртаючыся да папярэдняга пытання, тут ён — рускі мастак. Але жыў і тварыў у Рэчыцы, распісваў храмы і пісаў іконы для мясцовых цэркваў. У канцы жыцця атрымаў шырокую вядомасць на Радзіме. Таму — беларускі мастак (заўважце, яшчэ да распаду Саюза).

На знакамітай выставе ў 1987 годзе ў Рэчыцы крытыкі-нядобразычліўцы паспрабавалі паставіць яму ў віну адсутнасць у творчасці беларускіх матываў. На гэта апаненты слушна запярэчылі: "А што, на карцінах абавязкова лапці павінны быць намаляваныя?!" Дадам, што Ісачоў не адлюстроўваў ні беларускіх лапцей, ні рускіх касаваротак… Утрырую, вядома! Не зразумейце мяне няправільна: ніхто не супраць фальклорна-нацыянальнай стыхіі ў мастацтве, проста кожнаму — сваё.

Портрет Натальи Исачевой, сделанный фотохудожником Хабибулиным. Я уже вдова - подписала этот снимок Наталья Николаевна.
© Photo : из личного архива Н. Исачевой
Партрэт Наталлі Ісачовай, зроблены фотамастаком Хабібуліным. "Я ўжо ўдава" - падпісала гэты здымак Наталля Мікалаеўна.

Затое іконы святой Еўфрасінні Полацкай, Маці Божай Жыровіцкай напісаны яшчэ ў 70-я гады, калі пра гэтых асоб і гістарычныя падзеяі, з імі звязаныя, ведалі толькі святары, ды вельмі "прасунутыя" гуманітарыі. І Святога Уладзіміра — хрысціцеля ўсяе Русі — пісаў тады ж. Проста нацыянальнае думалася ў кантэксце хрысціянскага праваслаўнага поля. Але гэта поле яшчэ шырэй: яно агульнасусветнае, міжнацыянальнае. Біблія — гэта база, падмурак развіцця сусветнай культуры. Я наўмысна не паглыбляюся ў рэлігійныя і філасофскія аспекты, звязаныя з гэтым помнікам. Але менавіта гэта цікавіла Аляксандра. Гэта, калі хочаце, вывучэнне, разважанне, самапазнанне і пазнанне Бога, вышэйшых ісцін з дапамогай пэндзля. Але поле інтарэсаў мастака яшчэ шырэй. Што далі свету першакультуры, старажытныя цывілізацыі?… Усё гэта было прадметам яго творчага даследавання.

Палотны разам ужо не сабраць

Ці ёсць карціны Ісачова ў дзяржаўных галерэях Беларусі? Іншых краін?

— У Светлагорску ёсць галерэя, у якой творчасць Ісачова прадстаўлена копіямі карцін, якія перадаюць колер і фактуру выкарыстаных матэрыялаў.

Александр и Наталья Исачевы с детьми на единственной прижизненной выставке художника, которая прошла в Речице в 1987 году
© Photo : из личного архива Н. Исачевой
Аляксандр і Наталля Ісачовы з дзецьмі на адзінай прыжыццёвай выставе мастака, якая прайшла ў Рэчыцы ў 1987 годзе

У Рэчыцы, у галерэі, якая носіць імя мастака, экспануецца каля 30 сапраўдных прац майстра. Праўда, большая частка экспазіцыі прадстаўлена графікай. Але тым больш заслуга работнікаў невялікага музея, які практычна не меў і не мае сродкаў на набыццё арыгіналаў.

Іншыя беларускія музеі работы Ісачова не набывалі. А Нацыянальны мастацкі музей Беларусі вылучыўся тым, што адмовіўся ад выставы калекцыі Алега Арлова. Хоць на працягу 10 апошніх гадоў гэтую калекцыю прымалі на самых розных выставачных пляцоўках Беларусі, уключаючы выставу ў рамках "Славянскага базару". Што датычыцца наяўнасці карцін мастака ў дзяржаўных галерэях іншых краін — у мяне такіх звестак няма. Гаворка можа ісці аб прыватных зборах.

У коллекционера и друга художника Олега Орлова самое большое собрание картин Исачева в Беларуси, сейчас их можно увидеть в галерее Артель в Минске
© Sputnik / Анастасия Волчок
У калекцыянера і сябра мастака Алега Арлова самы вялікі збор карцін Ісачова ў Беларусі, цяпер іх можна ўбачыць у галерэі "Талака" ў Мінску

Многія калекцыянеры, у тым ліку і Арлоў, сцвярджаюць, што ў іх самая вялікая калекцыя твораў аўтара. Дзе іх сабрана больш за ўсё? Ці хацелася б вам (хаця б гіпатэтычна) сабраць разам яго палотны, калі не ў адзін музей, то хаця б на часовую экспазіцыю?

— Гіпатэтычна хацець можна шмат чаго… Сабраць палотны Аляксандра сёння немагчыма. Любая часовая экспазіцыя — гэта невялічкая частка яго творчасці. Пастаянная — тым больш. Мамантавых, Марозавых і Траццяковых пакуль не прадбачыцца.

Доўгі час самым вялікім зборам была калекцыя Георгія Міхайлава. Але пасля яго смерці яна перастала экспанавацца. Лёс яе пакуль пад пытаннем.. Ёсць спадкаемцы. Ідзе вызначэнне яе юрыдычнага статусу (ці яе частак). Працэс і складаны, і доўгі… Нічога пэўнага сказаць не магу…

У Алега Арлова, мабыць, цяпер самы вялікі збор у Беларусі па колькасці адзінак. Ён экспануе сваю калекцыю — і гэта добра. Карыстаюся выпадкам публічна выказаць яму падзяку за тое, што глядач мае магчымасць сустракацца з карцінамі Аляксандра. Усім супрацоўнікам галерэі "Талака" таксама выказваю свой рэспект.

Ёсць каталог — гэта важна ў тым сэнсе, што дае больш поўнае ўяўленне пра творчасць мастака, чым любая выстава, магчымая сёння. Гэта поле для даследавання творчасці мастака. За гэта таксама дзякуй Алегу. Што будзе далей — пакажа час. Саша казаў: "У карцін свой лёс".

Пра тое, як Ісачоў жыў у Ленінградзе 70-х, чаму ў сям'і аднаго з самых дарагіх мастакоў сучаснасці не засталося яго работ і чаму Наталля Ісачова была нават рада таму, што муж быў дармаедам, чытайце заўтра ў другой частцы інтэрв'ю на Sputnik.

64
Тэги:
выстава, мастакі, жывапіс, Наталля Ісачова, Алег Арлоў, Аляксандр Ісачоў, Мінск, Беларусь
Тэлевізар, архіўнае фота

Арганізатары "Еўрабачання" прыдумалі замену конкурсу

23
(абноўлена 11:25 01.04.2020)
Спецыяльны канцэрт Europe Shine A Light будзе транслявацца ў эфіры тэлеканалаў, а таксама на YouTube.

МІНСК, 1 кра - Sputnik. Замест адмененага конкурсу песні "Еўрабачанне-2020" арганізатары шоу зладзяць спецыяльны канцэрт, паведамілі ў Еўрапейскім вяшчальным саюзе (ЕВС).

"Еўрабачанне-2020" было адменена з-за сітуацыі з распаўсюджваннем каронавіруса. Такім чынам, у наступны раз конкурс пройдзе толькі ў 2021 годзе - у Нідэрландах, якія павінны былі прыняць шоу у гэтым маі. Аднак ЕВС знайшоў альтэрнатыву правядзенню "Еўрабачання".

"Замест гэтага мы маем намер аб'яднаць Еўропу 16 мая з дапамогай унікальнай тэлевізійнай праграмы ў прайм-тайм. Мы заклікаем усіх вяшчальнікаў, якія павінны былі прыняць удзел у конкурсе "Еўрабачанне" ў гэтым годзе, і членаў Еўрапейскага вяшчальнага саюза ў іншых краінах трансляваць гэта шоу у духу адзінства і аб'яднання", - заявіў супервайзар конкурсу Ён Ола Санд.

Шоу будзе называцца Europe Shine A Light, пройдзе яно у пазаконкурсным фармаце. Мяркуецца, што ў рамках канцэрту свае песні выканаюць прадстаўнікі ўсіх 41 краін, якія павінны былі паехаць на конкурс. Прыняць удзел могуць і зоркі "Еўрабачання" мінулых гадоў.

ЕВС заклікаў усе краіны-ўдзельніцы "Еўрабачання" трансляваць гэты канцэрт. Плануецца і прамы эфір на YouTube.

Больш падрабязна пра фармат і іншыя падрабязнасці канцэрту, які павінен стаць заменай "Еўрабачання-2020", арганізатары абяцалі распавесці пазней.

23
Тэги:
конкурс песні, Еўрабачанне
Тэмы:
Конкурс песні Еўрабачанне - 2020
Ларыса Мятлеўская

Загадвалі жаданні і праважалі нябожчыкаў: што яшчэ рабілі беларусы праз вакно

266
(абноўлена 08:59 29.03.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра схаваны сімвалізм звычайнага праёма ў сцяне і вучыць мыць вокны пры дапамозе народных сродкаў.

Для нашых продкаў акно было не проста адтулінай у сцяне, якая служыла для асвятлення і вентыляцыі памяшкання – вокны атаясамліваліся з вачыма.

У народнай культуры значэнне акна суадносіцца з ідэяй пранікнення, якое можа быць не толькі міралюбівым, але і варожым. Так, напрыклад, калі ў хату праз вакно залятала птушка, гэта лічылася прадвесцем бяды, а калі яна проста стукала дзюбай у школа, гаспадарам варта было чакаць вестак.

У некаторых мясцовасцях Беларусі існавала традыцыя выносіць памерлых нехрышчоных дзяцей і дарослых нябожчыкаў, якія памерлі ад "гарачкі " не праз дзверы, а праз акно. У выпадку смерці ў доме на падаконнік ставілі ваду, каб "душа абмылася", туды ж ставілі чарку з гарэлкай і хлебам для нябожчыка.

Вёска Свяцілавічы
© Sputnik Альфрэд Мікус
Нашы продкі лічылі вокны вачыма дома

Праз вакно адбывалася і частаванне Марозу, калі на Каляды яго клікалі есці куццю. Увогуле, ежа, якая перадавалася праз вакно заўсёды мела сакральнае значэнне. Такі абмен дарункамі і пажаданнямі адбываўся яшчэ да нядаўняга часу паміж валачобнікамі і гаспадарамі хаты.

Археолаг Эдвард Зайкоўскі лічыць, што праз акно ажыццяўляецца сімвалічная сувязь са светам памерлых. У народзе верылі, што асабліва небяспечна пакідаць вокны адчыненымі  і не перахрышчанымі нанач, таму што тады праз іх могуць ўвайсці нябожчыкі і нячысцікі і задушыць спячых.

У легендах пра камяні-краўцы падкрэсліваецца, што матэрыял для пашыву адзення перадавалі змею-краўцу праз вакно і толькі праз яго атрымлівалі гатовыя вырабы.

З акном звязана і любоўная магія. Так на Каляды пры дапамозе солі, пастаўленай наччу на падваконне дзяўчына спрабавала даведацца аб будучым лёсе.

Таксама людзі верылі, што акно здольна выконваць жаданні. Лічылася, што калі ў адкрытае акно ці фортку пастаянна вымаўляць тое, чаго вельмі хочацца, гэта абавязкова спраўдзіцца.

Праз акно маглі ажыццяўляцца і злачынныя планы таму гаспадыні імкнуліся прадухіліць уздзеянне нядобрых, зайздросных позіркаў, паставіўшы на падакноннік вазон з чырвоным мушкатам (другая назва герані ці пеларгоніі - Sputnik).

Як упрыгожвалі вокны

У старажытнасці жытло будавалі практычна без вокнаў, якія мы прывыклі бачыць цяпер. Яны выглядалі, як невялікія адтуліны, зробленыя ў двух сумежных вянках сцяны, якія закрывалі драўлянай засаўкай, а пазней шклом. Гэтыя адтуліны называлі "валакавое акно" і нават цяпер уважлівы вандроўнік заўважыць гэтыя старажытныя акенцы ў сценах клецяў, хлявоў і нават сенцах. Калі нарэшце сталі рабіць вокны, а па сведчанні навукоўцаў, гэта адбылося даволі позна, іх з’яўленне суправаджалася пэўным дыскамфортам ад адкрытасці дома вонкавай небяспецы. Гэта трывога выяўлялася у падсвядомым і можа таму ў народным сонніку пазначана, што бачыць у сне акно да чакання:

  • Бачыць расчыненае акно – падарунак будзе, прыбытак;
  • Акно з пабітымі шыбамі – страты, беднасць; з чыстымі і цэлымі – шчасце, жыццё.

Колькасць вокнаў залежыла ад планіроўкі хаты. Звычайна рабілі два вакна ў падоўжанай сцяне, што выходзіла на двор, і адно ў тарцовай – на галоўным фасадзе. Такое размяшчэнне вокнаў спрыяла стварэнню ў хаце покуці або "чырвонага кута", у якім размяшчаліся абразы.

Да ўсяго ў народзе быў пашыраны звычай мець у хаце менавіта тры акны ў гонар святой Тройцы. Чацвёртае акно у глухой сцяне паміж печчу і галоўным фасадам рабілі толькі ў асобных мясцовасцях. Часта на кухні вакно ўстаўлялі насупраць вусця печы, што было зручна для гаспадыні, якая пачынала завіхацца каля яе з першымі промнямі сонца.

Вёска Свяцілавічы
© Sputnik Альфрэд Мікус
Тры вакны ў хаце рабілі ў гонар Святой Троіцы

Цікава, што ў некаторых мясцовасцях існавала правіла пытаць дазвол на павялічэнне колькасці вокнаў больш за тры не толькі ў святара, але і у вясковага сходу. У другой палове ХІХ стагоддзя , калі пачала мяняцца планіроўка жылля і хату пачалі падзяляць на залу і спальню, у тарцовай сцяне, што выходзіла на вуліцу, рабілі па два вакна. 

Увогуле, месца вакна на фасадзе і яго форма адыгрывала значную ролю ў стварэнні мастацкага аблічча будынка. Аканіцы, надаконныя і падваконныя ліштвы – традыцыйныя элементы аздаблення хаты, якія адрозніваліся ў адпаведнасці з этнаграфічным рэгіёнам Беларусі. Зараз традыцыя ўпрыгажэння вокнаў рознымі элементамі не так распаўсюджана, але і дагэтуль можна напаткаць цікавыя варыянты.

Рама звычайна мела ад 3 да 6 шыб, а пачынаючы з ХVІ-ХVІІ стагодзя ў шляхецкіх сядзібах – да 30 і болей. Да ХІХ стагоддзя замест шкла часта выкарыстоўвалі спецыяльна вырабленыя скуры, паперу, пухіры жывёл, палатно. Зімой вокны мелі дубальты (падвойныя рамы, - Sputnik), а знадворку, калі не было аканіц, іх прыкрывалі саламянымі матамі, каб лепш захоўвалася цяпло ў хаце. Такімі матамі ўцяплялі і дзверы.

Драўляныя створкі або аканіцы звонку зачынялі кожны вечар, але з цягам часу яны страцілі сваю ўтылітарную функцыю. Разам з ліштвамі аканіцы сталі дэкаратыўнымі элементамі ў абрамленні вакна.

Вёска Свяцілавічы
© Sputnik Альфрэд Мікус
У кожным рэгіёне Беларусі былі свае традыцыі ўпрыгажэння вокнаў

Асабліва ўпрыгожваліся ліштвы, на якіх можна было сустрэць разнастайныя ўзоры. Часта гэта кветкі і мудрагелістыя завіткі, але можна сустрэць і выявы зорак і сонца, птушак і цмокаў і іншае.

Такая аздоба адрозніваецца ў кожным этнарэгіёне Беларусі і, як і нацыянальны строй, з’яўляецца іх своеасаблівым пашпартам, унікальнай адметнасцю. 

Як памыць вокны народнымі сродкамі

Гаспадыні дбайна сачылі за чысцінёй шыб у вокнах. Іх чыстка была абавязковай перад Вялікаднем. Прытрымліваюцца такой традыцыі і многія сучасныя гаспадыні.

Вядома, што цяпер у краме можна набыць разнастайныя сродкі для чысткі шкла, хтосці ў ваду дадае гарэлку або кроплі аміяку і націрае шыбы да бляску старымі газетамі, вокны чысцяць нават ільняным алеем і крапівой.

У кнізе "Літоўская гаспадыня" Ганны Цюндзявіцкай, якая сабрала вопыт гаспадарчай дзейнасці сялян на пачатку ХІХ стагоддзя, ёсць цэлы шэраг парадаў для захавання вокнаў чыстымі і светлымі.

Каб шыбы не трацілі празрыстасці, нельга мыць іх вадой, асабліва раніцай ці ўдзень, бо сонечныя прамяні уздзейнічаюць на вільготнае шкло, псуюць яго і змяняюць колер.

Варта рабіць гэта ўвечары, а зранку яшчэ раз выцерці шыбы сухой анучай. Для лепшага выніку суконку трэба пасыпаць дробным мелам і выцерці шкло насуха.Перад выкарыстаннем мел трэба прасеяць, каб ён не пакідаў драпіны на шкле.

Чытайце таксама:

266
Тэги:
Беларусь, Народныя традыцыі, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў
Амапавец на плошчы Свабоды ў Мінску

Лукашэнка заявіў, што мог бы ўвесці рэжым НС перад выбарамі, але не хоча

0
(абноўлена 17:01 02.04.2020)
Беларускія ўлады здольныя за суткі нейтралізаваць любы горад, калі гэта спатрэбіцца, але масавая ізаляцыя будзе толькі пагаршаць сітуацыю.

МІНСК, 2 кра - Sputnik. У Беларусі будуць змагацца з любой хваробай, а не толькі з каронавірусам, заявіў Аляксандр Лукашэнка ў інтэрв'ю міждзяржаўнай тэлерадыёкампаніі "Мір".

"Калі ўжо шчыра, я б сёння мог увесці надзвычайнае становішча. Патрулі па вуліцах, усе сядзяць, і паказаць перад прэзідэнцкімі выбарамі, які я круты хлопец, што я магу ўсё ўзяць пад кантроль", - прызнаўся кіраўнік дзяржавы.

Пры гэтым ён адзначыў, што не хацеў бы апынуцца ў сітуацыі, калі абмяжоўваюць магчымасці для людзей выйсці на вуліцу і пагуляць з дзіцем.

"І я ў гэтыя гульні гуляць не жадаю. Мы будзем змагацца з любой хваробай. Я не вылучаю таму каронавірус", - патлумачыў сваю пазіцыю прэзідэнт Беларусі.

Аляксандр Лукашэнка ў чарговы раз адзначыў, што масавая ізаляцыя ў дамах можа толькі паспрыяць пагаршэнню стану людзей, якія чымсьці захварэлі.

"Гэта не праблема. Мы за суткі нейтралізуем горад. Але чаго гэта будзе каштаваць і колькі будзе тады смерцяў? Мы ўжо потым будзем выхопліваць з кватэр людзей, якія будуць цяжкія, і адразу іх на штучную вентыляцыю лёгкіх. І што, мы выратуем гэтых людзей? Таму не трэба дурасцю займацца", - заклікаў ён.

Пасля чаго нагадаў пра старое правіла, што трэба праветрываць памяшканні і выходзіць дыхаць свежым паветрам. Улады, у сваю чаргу, калі прыйдзе такая неабходнасць, патушаць "пажар".

"І прытым значна больш эфектыўна, чым літоўскі прэзідэнт (Гітанас Науседа - Sputnik). Ён паклапаціўся пра беларускі вірус. Сваім вірусам займіся, у цябе там куча пытанняў. Ён яшчэ папракае, што, напэўна, беларусы не пра ўсё інфармуюць", - абурыўся Аляксандр Лукашэнка.

Пры гэтым беларускі прэзідэнт падзякаваў медыкам за іх працу і тое, як яны лечаць вірусныя захворванні. Праўда, адзначыў, што сітуацыю ў Беларусі нельга назваць спакойнай.

"Глупства поўнае, проста мы не панікуем. Займаемся кожны сваёй справай. Не вырашаем праз каронавірус ніякіх палітычных пытанняў, хоць у нас палітычны год", - падкрэсліў кіраўнік дзяржавы.

0
Тэги:
каронавірус, Беларусь, Аляксандр Лукашэнка
Тэмы:
Успышка каронавіруса з Уханя