Археолаг за працай, архіўнае фота

Што апошнім часам знаходзілі беларускія археолагі

272
(абноўлена 11:15 15.08.2018)
Флейта ўзростам 4,5 тысячы гадоў, шкляная мануфактура XVIII стагоддзя, цэгла з гербам эпохі князя Вітаўта – што яшчэ знайшлі беларускія археолагі за першую палову бягучага года, у аглядзе Sputnik.

Дзень археолага адзначаецца на поставецкай прасторы 15 жніўня. Якія ўнікальныя знаходкі зрабілі беларускія археолагі за сезон раскопак — 2018, які, дарэчы, усё яшчэ працягваецца?

Мануфактура графаў Салагубаў

Шкловытворчая мануфактура XVIII стагоддзя была знойдзена гісторыкамі БДУ ў аграгарадку Ілья Вілейскага раёна Мінскай вобласці. Калісьці яна належыла графам Салагубам, і ў ёй выраблялі шкляны і крыштальны посуд, аптэчную тару, аконнае шкло.

Студэнты гістфака на раскопках гарадзішча Кардон, архіўнае фота
© Photo : Віталь Сідаровіч, асабісты архіў

Навукоўцы знайшлі на месцы рэшткі плавільнай печы, інструменты шкловыдзімальнікаў, а таксама шмат адходаў прадукцыі і яе фрагментаў. Мануфактура ў Ільі праіснавала да пачатку XIX стагоддзя і пазней была перанесена ў сучасную вёску Новая Гута.

Жахі Трасцянца

На месцы будаўніцтва мемарыяла ў Благаўшчыне, аднаго з трох месцаў масавага знішчэння людзей, якія аб'ядноўвае лагер смерці "Трасцянец", археолагі Інстытута гісторыі НАН працавалі паўгода і зрабілі тысячы знаходак.

Акрамя астанкаў людзей, пахаваных у агульных ямах, археолагі выявілі шмат рэчаў, якія сведчаць пра тое, што большасць з ахвяраў прыехала з-за мяжы.

Бутылочка от косметики Nivea
© Sputnik Вера Дашкевич
Бутэлечка ад касметыкі Nivea

Брытвавыя станкі, зубныя шчоткі, нажніцы, манікюрные наборы, пудраніцы, люстэрка, расчоскі, заколкі і каралі, а таксама галош фабрыкі "Чырвоны Волат", бутэлечка ад касметыкі Nivea, бляшанка ад лекаў, выпісаных венскім аптэкарам – што яшчэ знайшлі на месцы будаўніцтва помніка, чытайце ў матэрыяле Sutnik.

Касцяная флейта эпохі неаліту

У Асаўцы, што на поўначы Беларусі, ужо не першы год знаходзяць унікальныя рэчы, узрост якіх можна супаставіць са знакамітымі егіпецкімі артэфактамі, напрыклад, маскай Тутанхамона. Гэтым летам археолагам таксама пашанцавала – у іх рукі трапіла добра захаваўшаяся касцяная флейта, узрост якой 4,5 тысячы гадоў.

У тым жа месцы навукоўцы знайшлі фрагмент падвескі з косці ў выглядзе галавы змеі, якая была арнаментаваная і прышывалася да адзення. Кіраўнік экспедыцыі Максім Чарняўскі патлумачыў, што гэтая знаходка ўнікальная тым, што яна не зламана, а адмыслова абрэзана ў раёне месца прышывання, і гэта сведчыць пра рытуальны характар ужывання падвескі.

Рэчы дружынніка Х стагоддзя

Дом дружынніка X стагоддзя археолагі знайшлі падчас раскопак каля вёскі Гальшаны Ашмянскага раёна. Пабудова прадстаўляе сабой два ланцужкі падмурка з буйных валуноў, печ-каменку і агмень для гатавання ежы.

Акрамя самой пабудовы былі знойдзены прадметы, якія таксама датуюцца X стагоддзем: паясныя накладкі на дружынны пояс з Волжскай Булгарыі, фрагмент наканечніка мяча са Скандынавіі і шмат іншых артэфактаў.

Археолагі мяркуюць, што ўсе гэтыя рэчы належалі дружынніку, які быў блізкі да князя, таму што мячы ў тыя часы маглі насіць толькі прадстаўнікі "вайсковай эліты".

Таварныя знакі XII-XIV стагоддзяў

Дваццаць пяць таварных знакаў XII-XIV стагоддзяў знайшлі археолагі падчас раскопак на Новым замку ў Гродне. Гэтыя знакі ў выглядзе свінцовых пломбаў прымацоўвалі да цюкоў з таварамі, якія ішлі на продаж, каб гарантаваць захаванасць прадукцыі.

Гэтая знаходка з'яўляецца для Беларусі ўнікальнай — першы выпадак, каб на адным месцы была знойдзена такая вялікая колькасць пломбаў.

Цэгла з гербам эпохі Вітаўта

Цэглу з гербам эпохі князя Вітаўта — выпуклым малюнкам "Калюмны" — знайшлі падчас археалагічных раскопак на Замкавай гары ў Гродне ў развале нейкай канструкцыі, у кучы будаўнічага смецця. Яна датуецца канцом XIV стагоддзя.

Сярод знаходак - некалькі расколатых цаглін са знакамі Калюмны, якія можна склеіць.
© Sputnik Инна Гришук
Сярод знаходак - некалькі расколатых цаглін са знакамі "Калюмны", якія можна склеіць.

Адна з цаглін захавалася практычна цалкам, яшчэ некалькі былі разбітыя. Пакуль археолагі не могуць сказаць, як выкарыстоўвалі цэглу з гербам. Магчыма, яна была часткай разбуранай печы замка.

Археалагічныя раскопкі на тэрыторыі Старога замка ў Гродне праходзяць у рамках падрыхтоўчых работ напярэдадні маштабнай рэстаўрацыі. Раней на Замкавай гары знаходзілі кафлю, з якой збіралі печкі ў XVI стагоддзі, а таксама жаночы залаты пярсцёнак і шахматную ладдзю XIV стагоддзя.

272
Тэги:
археалагічныя раскопкі, Археалогія, Дзень археолага, Беларусь
Тэмы:
Беларуская археалогія: самыя цікавыя знаходкі (39)
По теме
Беларускія скарбы: што, дзе, калі?
У Беларусі ўпершыню знайшлі цэлыя "молаты Тора"
Зялёныя святкі

Самы чароўны час у годзе

22
(абноўлена 17:47 18.06.2021)
Этнограф Ларыса Мятлеўская раіць, як справіць дзявічнік на Зялёныя святкі, і дзеліцца старажытнымі святочнымі рэцэптамі.

Пачатак лета ў мяне заўсёды выклікае лёгкае хваляванне. Моцна ў лес цягне, чамусьці ў жыце схавацца хочацца і ўсялякае такое.

Не, вы не падумайце, я пры сваім розуме але такі мой стан тлумачыцца тым, што хутка Сёмуха і Граная нядзеля, а неўзабаве і Купалле. Карацей, самы чароўны час у годзе – гэта цяпер. Чары ў тым, што ў лясных нетрах схавалася папараць-кветка ў чаканні купальскай ночы, набіраецца сілы гаючае зелле і, хто ведае, магчыма рыбакам часам чуецца рогат русалак у зарасніках чароту.

"Сёмуха – свята"!

Старажытнае каляндарнае свята Сёмуха святкуецца праз сем тыдняў пасля Вялікадня і менавіта адсюль яе назва. Увогуле ў славянскіх народаў гэта старажытнае свята мае розныя найменні: Зялёныя святкі, Май, Тройца, Русаллі, Зелянец, Граная нядзеля, Дух.

Асноўны сэнс гэтага свята – ушанаванне расліннасці, зеляніны, кветак, дрэў, буйны росквіт якіх атаясамліваўся з жыццёвай сілай прыроды. Каб прывабіць яе сілу, спрыяць будучаму ўраджаю, забяспечыць плоднасць жывёлы, здароўе і дабрабыт сям’і, галінкамі бярозы, ліпы і клёна аздаблялі сядзібныя пабудовы. У Хойніцкім р-не сцвярджалі, што гэта рабілася для таго, каб "выгнаць злых духаў з хаты, ачысціць паветра ад зла".

"На Сёмуху "сёмушку" прывозяць"

Рыхтуючыся да свята часта ехалі ў лес па зеляніну. Галінкі дрэў і нават зрэзаныя пад корань маладыя бярозкі на Гарадзеншчыне называлі "сёмушкай", а на Міншчыне і ў іншых мясцовасцях – "маем".

У вёсцы, дзе жылі мае дзяды, лесу не было і, калі надыходзіў час свята, бабуля казала: "Трэба "маю" наламаць" і ішла па галінкі клёну, які рос у двары. Іх затыкалі за абразы ў хаце, за партрэты памерлых продкаў, каля парогу, пад страху ў хляве і абавязкова каля варот.

Вымытую да бляску падлогу ў хаце засцілалі аірам, які меў не толькі прыемны пах, але і быў здольны абараняць ад пяшчаных блох, якіх калісьці было шмат менавіта гэтай спякотнай парой.

Так старыя гавораць

У народзе існавала нямала цікавых прыкметы і павер’яў звязаных з гэтым святам.

Так, у вёсцы Кіралі, што ў Шчучынскім раёне, згадваючы свята, старажылы казалі: "На Сёмуху май становяць… укопваюць бярозы на надворках і варотах, каровам вянкі ўюць, на галовы кладуць. Да Сёмухі нельга венікі бярозавыя вязаць, а пасля Сёмухі робяць венікі".

Пра тое самае ўзгадвалі і ў Буда-Кашалёўскім раёне: "На Тройцу ліпавымі веткамі ўсё абтырквалі: усю хату і хлявы тожа... А потым зелень ету сабіралі і выносілі ў сарай, клалі там, дзе куры нясуцца, абкладалі там, дзе бульбу закапваюць, штоб мышы не рыліся. Май жа ўсё плахое выганяў".

У Добрушскім раёне людзі кідалі ў раку траву і палявыя кветкі каб быў "багаты год", добры ўраджай і верылі, што калі гэтага не зрабіць, то "галодны год будзе, ці засуха будзе, ці жыта не ўродзіць". Часам сядзібу аздаблялі рознымі відамі дрэў. Хату ўпрыгожвалі галінкамі ліпы, бярозы, дуба і клёна, а двор і хлеў аздаблялі асінай для таго, каб "у дварэ і хляве скаціна вялася".

У Рэчыцкім раёне і на Міншчыне па галінках клёна, раскладзеных у хаце, напрацягу першага дня варажылі, якім улетку будзе надвор’е: "Калі быстра сохне клён, то сухі будзе год (лета), не быстра сохне - мокры год".

Пад вокнамі ставілі бярозкі і прыкмячалі: "Калі сохне лісце, то сена будзе сохнуць добра".

У Лоеўскім раёне высахлы "май", звязвалі ў пучкі і "вешалі пад страху, каб усё добра было ў хаце і з жывотнымі. Так старыя гавораць". Таксама ёсць сведчанні, што высахлыя "траецкія" галінкі, якія доўга не вялі, выкарыстоўвалі як лекі, пасыпаючы пацярушаным лісцем раны, купалі ў іх дзяцей. Лічылася, што на Троіцу першыя тры дні нельга працаваць, а напрацягу Граной, Русальнай нядзелі нельга было хадзіць у лес і купацца ў вадаёмах.

Яшчэ ў Добрушскім раёне сцвярджалі, што ў гэтыя дні "ні ў коім разе нельга было гарадзіці забор ці рамантаваць баронкі". Напярэдадні свята крапіву вешалі над дзвярамі каб адагнаць нечысць, а любісту ўпотай маткі падкладалі ў ложак нежанатым дзецям, каб іх усе любілі і яны хутка выйшлі замуж і ажаніліся. Як і крапіва, ліпа, любісцік і аір, асвечаныя ў царкве, лічыліся моцным абярэгам. Іх вешалі на вароты, ставілі на падваконні, зашывалі ў падушку чалавеку ў труну. Галінкі "маю" палілі падчас моцных грымот, каб не было граду. Пасля свята каля хаты закопвалі ссечаныя маладыя дрэўцы бярозы і клёна. Лічылі, што яны будуць зберагаць усіх ад розных хвароб, бо ў іх жылі духі. Галінкі бярозы закопвалі ў зямлю, каб спрыяць добраму ўраджаю.

Не толькі само свята Троіца але і ўвесь тыдзень перад ім асаблівы. Кожны дзень быў асаблівы. Так на тыдні ў Крывую або Градавую сераду нічога не рабілі на полі, бо лічылі, што град пашкодзіць пасевы, не палолі і не садзілі, каб не вырасла крывым. У пятніцу гатавалі посныя стравы, а ў суботу елі скаромнае і адзначалі Сёмушныя або Траецкія Дзяды. У народзе тлумачылі: "Субота перад Тройцай – "Сёмка", тады пракладаюць дзірванамі могілкі, а ў нядзелю – Тройца".

Ідучы на могілкі ўшаноўваць продкаў неслі з сабой бярозавыя галінкі, яйкі, бліны. Але на гэтым традыцыя памінаць продкаў на Сёмушныя Дзяды ў некаторых раёнах не завяршалася. Праз тыдзень пасля Троіцы на могілкі ішлі ізноў, называючы гэты дзень "Багатыя Дзяды".

Дзявочнік у Сёмік

Чацвер, які ў народзе называлі – Сёмік быў днём канчатковага развітання з вясной і сустрэчай лета. Дарэчы ў Буда-Кашалёўскім раёне распавядалі, што Сёмік – гэта малады, добры, вясёлы юнак-хлапец. У гэты дзень дзяўчаты ладзілі чыста дзявочы абрад "Вянкі" ў якім у асаблівай пашане была бяроза.

Святкавалі прыкладна так. У другой палове дня дзяўчаты ішлі ў лес "завіваць бярозку". Па дарозе вадзілі карагоды і спявалі. Месца для завівання выбіралі каля жыта, каб абрадавымі дзеяннямі зберагчы яго ад шкоднага ўздзеяння русалак.

Знайшоўшы групу бярозак, спляталі голле дзвюх з іх, якія стаялі побач. Атрымлівалася нібыта брама, якую абавязкова ўпрыгожвалі стужкамі. Праз яе дзяўчаты праходзілі парамі, куміліся, абменьваючыся хусткамі і стужкамі.

Яшчэ вілі вянкі з кветак, вешалі на бярозу і прасілі ў Бога шчаслівай долі, кахання, замужжа. Гэта быў сапраўдны дзявочнік. Хлопцы, мужчыны і дзеці на яго не дапушчаліся. Выпраўляючыся ўпотай у лес, дзяўчаты бралі з сабой старэнькую бабулю, якая павінна была лупцаваць усіх крапівой, адганяючы такім чынам злых духаў.

Праз тыдзень зноў збіраліся і ішлі на тое самае месца да бярозак вянкі развіваць. У Хоцімскім раёне Магілёўскай вобласці існавала верная прыкмета, што калі не развіць вянка, то будзе ўвесь год моцна балець галава.

Далей дзяўчаты частаваліся прынесенымі стравамі і адыходзілі спяваючы:

"А мы вяночкі развілі і гарелачку папілі,

І закусачку паелі, пайшлі дворачку – запелі".

Некалькі добрых рэцэптаў

А "закусачка" была такая: яйкі, сала, каўбасы, салодкая гарэлка, прыгатаваная яечня, бліны. Усё гэта абрадавыя стравы. Узгадаем некалькі добрых рэцэптаў, якія былі папулярныя ў нашых бабуль.

Яечня вясковая

З чаго гатаваць:

  • 8 яек,
  • 0,5 шклянкі малака,
  • 80 г сала,
  • 1 цыбуліна,
  • соль.

Як гатаваць. Сала нарэзаць маленькімі кубікамі, падскварыць разам з нашаткаванай цыбуляй. Яйкі ўзбіць з малаком, пасаліць і заліць гэтым сала з цыбуляй. Пасыпаць зверху зялёным кропам. Запячы ў духоўцы або печы.

Амлет па-сялянску з карыцай

З чаго гатаваць:

  • 6-8 яек,
  • шчопаць кропу альбо пятрушкі,
  • соль,
  • 1 ст лыжка масла,
  • 0,5 ст лыжкі мукі,
  • 1 ст лыжка цукру,
  • 1,5 шклянкі смятаны,
  • 3 жаўткі,
  • карыца.

Як гатаваць. Яйкі моцна ўзбіць, усыпаць крыху пакрышанага кропу альбо зялёнай пятрушкі, пасаліць. Растапіць на вялікай патэльні альбо блясе паўлыжкі масла, уліць узбітыя яйкі, паставіць у печ або духоўку. Калі падрумяняцца перакласці ў форму для запякання. Узяць палову сталовай лыжкі масла, столькі ж цукру і мукі, 1,5 шклянкі смятаны, 3 жаўткі і ўсё гэта моцна нагрэць на патэльні мяшаючы. Калі загусцее, заліць яечню, абсыпаць цукрам і карыцай і запякаць 15 хв.

Амлет венскі з варэннем

З чаго гатаваць:

  • 4 яйкі,
  • 4 ст лыжкі малака,
  • соль,
  • 0,25 ст лыжкі масла,
  • 1 ст лыжка мармеладу,
  • 1 ст лыжка цукру.

Як гатаваць. Узяць 3 або 4 яйкі і моцна ўзбіць з малаком і шчопаццю солі; распусціць на патэльні крыху масла так, каб амлет не прыстаў, выліць на патэльню і пячы ў гарачай печы або духоўцы пакуль ніз не зарумяніцца. Калі амлет будзе гатовы, трэба яго акуратна зняць, дапамагаючы сабе нажом або адмысловай лапаткай на аркуш паперы (не перакульваючы патэльню), намазаць павідлам або мармеладам. Скруціць у трубачку і, падаючы на стол, шчодра абсыпаць цукрам.

Салодкая гарэлка паненская

З чаго гатаваць:

  • 0,5 літра моцнай гарэлкі,
  • стограмовая чарка насення кропу,
  • 150 г вады,
  • мёд для смаку.

Дарэчы, салодкая гарэлка не была моцнай. Для смаку яе настойвалі на насенні кропу, анісу, кмену, дадаўшы крыху мёду. У залежнасці ад насення яе так і называлі – кропаўка, кменаўка, анісаўка.

Як гатаваць. Узяць 0,5 літра моцнай гарэлкі, усыпаць туды стограмовую чарку насення кропу і паставіць на некалькі тыдняў у цёмнае месца пры пакаёвай тэмпературы. Як добра настаіцца, працадзіць, дадаць па смаку мёд, разведзены ў 150 г гатаванай вады.

Смачна есці!

22
Тэги:
Рэцэпты, Зялёныя святкі, дзявочнік, Ларыса Мятлеўская, этнограф
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў
Юрый Левітан

Конкурс імя Юрыя Левітана абвясціў шорт-ліст лепшых работ

13
(абноўлена 14:42 15.06.2021)
На наступным этапе конкурсу экспертнае журы вызначыць лепшыя працы ў чатырох намінацыях: аўтарская тэлевізійная праграма, аўтарская радыёпраграма, аудыёпадкасты і відэаблог.

МІНСК, 15 чэр – Sputnik. Конкурс медыягрупы "Россия сегодня" для журналістаў і блогераў "Героі нашага часу" абвясціў шорт-ліст лепшых прац, сярод якіх журы вызначыць пераможцаў у кожнай намінацыі. З поўным спісам намінантаў можна азнаёміцца ​​на старонцы конкурсу на сайце ria.ru. Пераможцы будуць абвешчаны на цырымоніі ўзнагароджання 24 чэрвеня 2021 года ў анлайн-фармаце. Прызавы фонд складзе 80 тыс рублёў у кожнай намінацыі.

На наступным этапе конкурсу экспертнае журы абярэ лепшыя працы ў чатырох намінацыях: аўтарская тэлевізійная праграма, аўтарская радыёпраграма, аудыёпадкасты і відэаблог. Ацэньвацца будзе журналісцкае майстэрства аўтараў, іх уменне выбудоўваць гутарку, перадаць эмоцыю, здольнасць знайсці свежыя вуглы і дамагчыся поўнага раскрыцця тэмы, а таксама валоданне мовай, адсутнасць у мове канцылярызмаў і штампаў.

"Мы атрымалі больш за 200 гісторый пра герояў нашага часу, што, як мне здаецца, ва ўмовах пандэмійных абмежаванняў - добры вынік працаздольнасці нашых калег. Для нас важна было зразумець, хто гэтыя людзі, якія трапляюць у сюжэты і праграмы, - героі, пра якія распавядаюць журналісты і блогеры. Мы былі прыемна здзіўлены, колькі людзей займаюцца добрымі светлымі справамі, няхай не прыкметнымі і не кідкімі, але вельмі важнымі і карыснымі: прыбіраюць берагі рэк ад смецця, ратуюць жывёл, саджаюць дрэвы там, дзе, здавалася, пра гэта будуць думаць у апошнюю чаргу - на вайне, у Данбасе - і, вядома, дапамагаюць сваім блізкім. Тое, што нашым канкурсантам атрымалася пераканаўча і ярка распавесці пра гэтых людзей, зрабіць іх сваімі героямі, не пакідае гледачоў абыякавымі. Вось што мы лічым мэтай сапраўднай журналістыкі і нашага конкурсу", - сказаў выканаўчы дырэктар медыягрупы "Россия сегодня" Кірыл Вышынскі.

Партнёрамі конкурсу сталі Саюз журналістаў Расіі, Radioportal.ru, Лабараторыя медыя.

Правядзенне конкурсу "Героі нашага часу" з'яўляецца часткай юбілейных мерапрыемстваў медыягрупы "Россия сегодня", прымеркаваных да 80-годдзя Савецкага інфармбюро (Саўінфармбюро), якое было заснавана праз два дні пасля пачатку Вялікай Айчыннай вайны 24 чэрвеня 1941 года. Ад яго вядуць сваю гісторыю найбуйнейшыя міжнародныя навінавыя агенцтвы Расіі - Агенцтва друку "Новости", РІА Навіны і міжнародная медыягрупа "Россия сегодня". На працягу года на рэсурсах медыягрупы і знешніх пляцоўках будзе рэалізаваны шэраг праектаў, прысвечаных гісторыі гэтых агенцтваў і тых, хто працаваў у іх у розныя гады.

Чытайце таксама:

13
Тэги:
намінацыя, журы, работа, шорт-ліст, Юрый Левітан, конкурс
Собака ў вадзе

Дрэнная вада: забаронена купацца ў пяці вадаёмах Беларусі

14
(абноўлена 14:58 19.06.2021)
На працягу тыдня спецыялісты санэпідслужбы абследавалі 329 зон рэкрэацыі. Было ўзята 806 проб вады. Многія з іх не адпавядаюць нарматыўным паказчыкам.

МІНСК, 19 чэр - Sputnik. Санітарна-эпідэміялагічная служба забараніла купанне ў пяці вадаёмах Беларусі, паведамляе Рэспубліканскі цэнтр гігіены, эпідэміялогіі і грамадскага здароўя.

На працягу тыдня спецыялісты санэпідслужбы абследавалі 329 зон рэкрэацыі. Было ўзята 806 проб вады. Як высветлілася, 20 проб не адпавядалі гігіенічным нарматывам па санітарна-хімічных паказчыках, 12 - па мікрабіялагічных паказчыках.

Па выніках праверак абмежавана купанне ў зонах адпачынку Брэсцкай вобласці: пляжы "Цэнтральны" правы і левы бераг ракі Мухавец і цэнтральны пляж возера Алтушскае, а таксама на пляжы Вільчыцкага вадасховішча Магілёўскага раёна.

На Гомельшчыне пляж на Дняпры ў парку культуры і адпачынку "Прыдняпроўскі" ў Жлобіне зачынены для купання, але даступны для заняткаў воднымі відамі спорту.

Бярозы ў блакітнай вадзе Новасібірскай ЦЭЦ-5
© Sputnik / Александр Кряжев

Забаронена купанне і заняткі воднымі відамі спорту на чатырох пляжах ў Магілёве і Магілёўскім раёне: пляж на Грэбенеўскім вадасховішчы Магілёва; гарадскі пляж на Дняпры ў Магілёве; пляж на Пячэрскім вадасховішчы Магілёва і пляж на Дняпры ў аграгарадку Палыкавічы Магілёўскага раёна.

Між тым забароны на наведванне грамадзянамі лясных угоддзяў уведзены ўжо ў 25 раёнах Беларусі, паведамляе міністэрства лясной гаспадаркі рэспублікі.

Увядзенне падобных забарон - гэта вымушаны крок, каб пазбегнуць пажараў у лясных угоддзях рэспублікі. Па меры стабілізацыі пажаранебяспечнай абстаноўкі абмежаванні на наведванне лясоў аператыўна здымаюцца.

Чытайце таксама:

14
Тэги:
Беларусь, вадаём, вада