Археолаг за працай, архіўнае фота

Грэчаскі фермер знайшоў пад аліўкавым дрэвам старажытную грабніцу

24
(абноўлена 18:35 04.09.2018)
Мужчына спрабаваў прыпаркавацца пад дрэвам, калі зямля пад коламі пачала правальвацца.

МІНСК, 4 вер — Sputnik. Грэчаскі фермер выявіў грабніцу ўзростам прыкладна ў 3,4 тысячы гадоў пад аліўкавым дрэвам на паўднёвым усходзе вострава Крыт, піша грэчаскае выданне Сretapost.

Калі грэк паркаваўся пад дрэвам, ён адчуў, што зямля пад коламі правальваецца. Ён зазірнуў у адтуліну ў зямлі і ўбачыў нейкія прадметы. Мужчына звярнуўся да спецыялістаў з міністэрства культурнай спадчыны. Археолагі прыбылі на месца і здолелі распавесці аб знаходцы больш.

Грабніца адносіцца да эпохі мінойскага перыяду. Цывілізацыя існавала прыкладна чатыры тысячы гадоў таму. У магільніцы знайшлі пахаванне двух чалавек, на знойдзенай тут жа кераміцы намаляваныя сцэны палявання і рэлігійных культаў.

Уваход у грабніцу быў запячатаны каменным мурам. Археолагі адзначылі, што гэта месца ніколі не трывожылі марадзёры.

24
Тэги:
Археалогія, Крыт, Грэцыя
Ларыса Мятлеўская

Загадвалі жаданні і праважалі нябожчыкаў: што яшчэ рабілі беларусы праз вакно

148
(абноўлена 08:59 29.03.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра схаваны сімвалізм звычайнага праёма ў сцяне і вучыць мыць вокны пры дапамозе народных сродкаў.

Для нашых продкаў акно было не проста адтулінай у сцяне, якая служыла для асвятлення і вентыляцыі памяшкання – вокны атаясамліваліся з вачыма.

У народнай культуры значэнне акна суадносіцца з ідэяй пранікнення, якое можа быць не толькі міралюбівым, але і варожым. Так, напрыклад, калі ў хату праз вакно залятала птушка, гэта лічылася прадвесцем бяды, а калі яна проста стукала дзюбай у школа, гаспадарам варта было чакаць вестак.

У некаторых мясцовасцях Беларусі існавала традыцыя выносіць памерлых нехрышчоных дзяцей і дарослых нябожчыкаў, якія памерлі ад "гарачкі " не праз дзверы, а праз акно. У выпадку смерці ў доме на падаконнік ставілі ваду, каб "душа абмылася", туды ж ставілі чарку з гарэлкай і хлебам для нябожчыка.

Вёска Свяцілавічы
© Sputnik Альфрэд Мікус
Нашы продкі лічылі вокны вачыма дома

Праз вакно адбывалася і частаванне Марозу, калі на Каляды яго клікалі есці куццю. Увогуле, ежа, якая перадавалася праз вакно заўсёды мела сакральнае значэнне. Такі абмен дарункамі і пажаданнямі адбываўся яшчэ да нядаўняга часу паміж валачобнікамі і гаспадарамі хаты.

Археолаг Эдвард Зайкоўскі лічыць, што праз акно ажыццяўляецца сімвалічная сувязь са светам памерлых. У народзе верылі, што асабліва небяспечна пакідаць вокны адчыненымі  і не перахрышчанымі нанач, таму што тады праз іх могуць ўвайсці нябожчыкі і нячысцікі і задушыць спячых.

У легендах пра камяні-краўцы падкрэсліваецца, што матэрыял для пашыву адзення перадавалі змею-краўцу праз вакно і толькі праз яго атрымлівалі гатовыя вырабы.

З акном звязана і любоўная магія. Так на Каляды пры дапамозе солі, пастаўленай наччу на падваконне дзяўчына спрабавала даведацца аб будучым лёсе.

Таксама людзі верылі, што акно здольна выконваць жаданні. Лічылася, што калі ў адкрытае акно ці фортку пастаянна вымаўляць тое, чаго вельмі хочацца, гэта абавязкова спраўдзіцца.

Праз акно маглі ажыццяўляцца і злачынныя планы таму гаспадыні імкнуліся прадухіліць уздзеянне нядобрых, зайздросных позіркаў, паставіўшы на падакноннік вазон з чырвоным мушкатам (другая назва герані ці пеларгоніі - Sputnik).

Як упрыгожвалі вокны

У старажытнасці жытло будавалі практычна без вокнаў, якія мы прывыклі бачыць цяпер. Яны выглядалі, як невялікія адтуліны, зробленыя ў двух сумежных вянках сцяны, якія закрывалі драўлянай засаўкай, а пазней шклом. Гэтыя адтуліны называлі "валакавое акно" і нават цяпер уважлівы вандроўнік заўважыць гэтыя старажытныя акенцы ў сценах клецяў, хлявоў і нават сенцах. Калі нарэшце сталі рабіць вокны, а па сведчанні навукоўцаў, гэта адбылося даволі позна, іх з’яўленне суправаджалася пэўным дыскамфортам ад адкрытасці дома вонкавай небяспецы. Гэта трывога выяўлялася у падсвядомым і можа таму ў народным сонніку пазначана, што бачыць у сне акно да чакання:

  • Бачыць расчыненае акно – падарунак будзе, прыбытак;
  • Акно з пабітымі шыбамі – страты, беднасць; з чыстымі і цэлымі – шчасце, жыццё.

Колькасць вокнаў залежыла ад планіроўкі хаты. Звычайна рабілі два вакна ў падоўжанай сцяне, што выходзіла на двор, і адно ў тарцовай – на галоўным фасадзе. Такое размяшчэнне вокнаў спрыяла стварэнню ў хаце покуці або "чырвонага кута", у якім размяшчаліся абразы.

Да ўсяго ў народзе быў пашыраны звычай мець у хаце менавіта тры акны ў гонар святой Тройцы. Чацвёртае акно у глухой сцяне паміж печчу і галоўным фасадам рабілі толькі ў асобных мясцовасцях. Часта на кухні вакно ўстаўлялі насупраць вусця печы, што было зручна для гаспадыні, якая пачынала завіхацца каля яе з першымі промнямі сонца.

Вёска Свяцілавічы
© Sputnik Альфрэд Мікус
Тры вакны ў хаце рабілі ў гонар Святой Троіцы

Цікава, што ў некаторых мясцовасцях існавала правіла пытаць дазвол на павялічэнне колькасці вокнаў больш за тры не толькі ў святара, але і у вясковага сходу. У другой палове ХІХ стагоддзя , калі пачала мяняцца планіроўка жылля і хату пачалі падзяляць на залу і спальню, у тарцовай сцяне, што выходзіла на вуліцу, рабілі па два вакна. 

Увогуле, месца вакна на фасадзе і яго форма адыгрывала значную ролю ў стварэнні мастацкага аблічча будынка. Аканіцы, надаконныя і падваконныя ліштвы – традыцыйныя элементы аздаблення хаты, якія адрозніваліся ў адпаведнасці з этнаграфічным рэгіёнам Беларусі. Зараз традыцыя ўпрыгажэння вокнаў рознымі элементамі не так распаўсюджана, але і дагэтуль можна напаткаць цікавыя варыянты.

Рама звычайна мела ад 3 да 6 шыб, а пачынаючы з ХVІ-ХVІІ стагодзя ў шляхецкіх сядзібах – да 30 і болей. Да ХІХ стагоддзя замест шкла часта выкарыстоўвалі спецыяльна вырабленыя скуры, паперу, пухіры жывёл, палатно. Зімой вокны мелі дубальты (падвойныя рамы, - Sputnik), а знадворку, калі не было аканіц, іх прыкрывалі саламянымі матамі, каб лепш захоўвалася цяпло ў хаце. Такімі матамі ўцяплялі і дзверы.

Драўляныя створкі або аканіцы звонку зачынялі кожны вечар, але з цягам часу яны страцілі сваю ўтылітарную функцыю. Разам з ліштвамі аканіцы сталі дэкаратыўнымі элементамі ў абрамленні вакна.

Вёска Свяцілавічы
© Sputnik Альфрэд Мікус
У кожным рэгіёне Беларусі былі свае традыцыі ўпрыгажэння вокнаў

Асабліва ўпрыгожваліся ліштвы, на якіх можна было сустрэць разнастайныя ўзоры. Часта гэта кветкі і мудрагелістыя завіткі, але можна сустрэць і выявы зорак і сонца, птушак і цмокаў і іншае.

Такая аздоба адрозніваецца ў кожным этнарэгіёне Беларусі і, як і нацыянальны строй, з’яўляецца іх своеасаблівым пашпартам, унікальнай адметнасцю. 

Як памыць вокны народнымі сродкамі

Гаспадыні дбайна сачылі за чысцінёй шыб у вокнах. Іх чыстка была абавязковай перад Вялікаднем. Прытрымліваюцца такой традыцыі і многія сучасныя гаспадыні.

Вядома, што цяпер у краме можна набыць разнастайныя сродкі для чысткі шкла, хтосці ў ваду дадае гарэлку або кроплі аміяку і націрае шыбы да бляску старымі газетамі, вокны чысцяць нават ільняным алеем і крапівой.

У кнізе "Літоўская гаспадыня" Ганны Цюндзявіцкай, якая сабрала вопыт гаспадарчай дзейнасці сялян на пачатку ХІХ стагоддзя, ёсць цэлы шэраг парадаў для захавання вокнаў чыстымі і светлымі.

Каб шыбы не трацілі празрыстасці, нельга мыць іх вадой, асабліва раніцай ці ўдзень, бо сонечныя прамяні уздзейнічаюць на вільготнае шкло, псуюць яго і змяняюць колер.

Варта рабіць гэта ўвечары, а зранку яшчэ раз выцерці шыбы сухой анучай. Для лепшага выніку суконку трэба пасыпаць дробным мелам і выцерці шкло насуха.Перад выкарыстаннем мел трэба прасеяць, каб ён не пакідаў драпіны на шкле.

Чытайце таксама:

148
Тэги:
Беларусь, Народныя традыцыі, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў
Салют над канцэртнай залай Віцебск на цырымоніі адкрыцця Міжнароднага фестываля мастацтваў Славянскі базар у Віцебску

Лукашэнка прызначыў бязвіз для гасцей Славянскага базару

43
(абноўлена 10:52 28.03.2020)
Віцебск прыме "Славянскі базар" з 16 па 20 ліпеня; квіткі на фестывальныя мерапрыемствы паслужаць пропускам для бязвізавага перасячэння мяжы.

МІНСК, 28 сак - Sputnik. Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка зацвердзіў бязвізавы рэжым для ўдзельнікаў і гасцей XXIX Міжнароднага фестывалю мастацтваў "Славянскі базар у Віцебску", паведамілі ў прэс-службе кіраўніка дзяржавы.

У пятніцу, 27 сакавіка, беларускі прэзідэнт падпісаў распараджэнне, тым самым зацвердзіўшы тэрміны правядзення "Славянскага базару ў Віцебску": маштабны культурны форум пройдзе з 16 па 20 ліпеня.

"Для пашырэння аўдыторыі гледачоў прадугледжаны бязвізавы парадак уезду ў Беларусь для ўдзельнікаў і гасцей з 73 дзяржаў. Пропускам для бязвізавага перасячэння мяжы для замежных грамадзян будзе квіток на мерапрыемствы фестывалю, якія праводзяцца ў Летнім амфітэатры альбо канцэртнай зале "Віцебск", - распавялі ў прэс-службе прэзідэнта.

З улікам існуючай практыкі дзяржаўнай падтрымкі фестывалю распараджэннем таксама прадугледжаны асобныя прэферэнцыі для яго арганізатараў і ўдзельнікаў.

Чытайце таксама:

43
Тэги:
Аляксандр Лукашэнка, Славянскі базар у Віцебску

"Прырода рэгулюе папуляцыю": філасофскі аналіз каронавіруса ад Гігіна

0
(абноўлена 09:12 30.03.2020)
Прырода мае свой рэгулятыўны механізм, але ў людзей як папуляцыі заўсёды ёсць аднаўленчы эфект, лічыць палітычны эксперт, гісторык, дэкан факультэта філасофіі і сацыяльных навук БДУ Вадзім Гігін.

У гутарцы на радыё Sputnik Беларусь ён звярнуў увагу, што розныя краіны цяпер па-рознаму змагаюцца з каронавірусам. Але які з механізмаў апынецца найбольш эфектыўным, мы зможам даведацца толькі праз нейкі час. Напрыклад, кіраўнік СААЗ ужо заявіў, што толькі карантынам і самаізаляцыяй перамагчы каронавірус хутчэй за ўсё не атрымаецца.

"Як я разумею, беларускія ўлады разлічваюць, што ў нас дастаткова (у адрозненне ад той жа Італіі) разгалінаваная сістэма санэпідслужбы, у кожным раёне яны ёсць. У нас сур'ёзная сістэма інфекцыйнага кантролю. І з майго пункту гледжання робіцца стаўка на гэта. Але не ўсе ў грамадстве гэта разумеюць", - разважае Гігін.

Паводле яго слоў, многія спецыялісты ўжо сур'ёзна гавораць, што на самой справе каронавірус - гэта толькі рэпетыцыя для ўсіх нас. Ёсць такі соцыабіялагічны механізм, калі прырода сама рэгулюе папуляцыю чалавецтва. Так, гэта гучыць цынічна, але мы ад гэтага не сыдзем.

"Глядзіце, якая паралель. Чым скончылася антычнасць? Усе ведаюць пра нашэсце варвараў, канец Рыма... Але гэта яшчэ і самае маштабнае пахаладанне на Зямлі за дзве тысячы гадоў. І ў гэты ж перыяд прыкладна (у шостым стагоддзі) здарылася так званая "юсцініанава чума", якая лютавала амаль 200 гадоў. І ў першыя некалькі дзесяткаў гадоў яна па розных дадзеных забрала жыцці да 100 мільёнаў чалавек", - адзначае Гігін.

Пры гэтым, нягледзячы на ​​ўсе рэгулятыўныя механізмы прыроды, у людзей як у папуляцыі заўсёды ёсць аднаўленчы эфект. І кожны з лёгкасцю можа ўспомніць рэальныя прыклады, дадае ён.

"Калі адбыўся бэбі-бум? Пасля Другой сусветнай вайны. Паглядзіце тэмпы росту насельніцтва Еўропы пасля "чорнай смерці" 14 стагоддзя: яны апярэджвалі тое, што было ў 13 стагоддзі. Калі вы паглядзіце самыя разбуральныя вайны ў гісторыі Беларусі, тэмпы аднаўлення насельніцтва пасля гэтых войнаў і эпідэмій апярэджвалі тое, што было да іх. Гэта ж не спецыяльна людзі пладзіліся! Гэта біялагічны механізм, закладзены ў папуляцыі, па меншай меры, у млекакормячых", - падкрэслівае суразмоўца Sputnik.

Што мы страцім, а што набудзем пасля каронавіруса - глядзіце поўную версію размовы з палітычным экспертам, гісторыкам, дэканам факультэта філасофіі і сацыяльных навук БДУ Вадзімам Гігіным у відэазапісы Sputnik Беларусь.

0
Тэги:
каронавірус
Тэмы:
Успышка каронавіруса з Уханя