Скульптуры бажаства, якое пачыталі старажытныя ацтэкі

У Мексіцы знайшлі храм бога са здзёртай скурай і трэцяй рукой

11
(абноўлена 17:41 04.01.2019)
Ацтэкі прыносілі ў ахвяру крываваму бажаству людзей, якіх не проста забівалі, а яшчэ і здзіралі скуру, а жрацы культу насілі яе на працягу некалькіх дзён.

МІНСК, 4 сту - Sputnik. Археолагі знайшлі ў Мексіцы храм, прысвечаны богу, якому пакланяліся ў даіспанскі перыяд, Шыпе-Татэку (Спадар-з-абадранай-скурай), паведамляецца на сайце Нацыянальнага інстытута антрапалогіі і гісторыя.

Навукоўцы ў ходзе раскопак выявілі скульптуры бажаства, якое шанавалі старажытныя ацтэкі. Менавіта дзякуючы каменным статуям і атрымалася ідэнтыфікаваць прызначэнне святыні.

Шыпе-Татэку шанавалі як бажаство, якое адказвае за урадлівасць, а таксама жыццё і смерць. Ацтэкі лічылі, што гэты бог прыдумаў вайну.

Благодаря найденным артефактам археологи предположили, что это первый достоверно известный храм Шипе-Тотека
Дзякуючы знойдзеным артэфактам археолагі выказалі здагадку, што гэта першы пэўна вядомы храм Шыпе-Татэка

У міфах індзейцаў гаворыцца, што для таго, каб накарміць людзей, гэты бог садраў з сябе жыўцом скуру, падобна таму, як чысціцца кукурузны пачатак.

У ахвяру крываваму богу прыносілі палонных, захопленых у набегах на іншыя плямёны. Падобна гладыятарам, ім трэба было прыняць удзел у рытуальным паядынку, пасля чаго з іх здзіралі скуру і захоўвалі на спецыяльным алтары

Затым здзёртую скуру насіў на працягу некалькіх дзён жрацы крывавага культу, такім чынам, яны лічылі, што забяспечваюць урадлівасць і будучы ўраджай.

Мексіканскія навукоўцы ведалі, што ў Шыпе-Татэка быў храм у межах храмавага комплексу Темпл Маёр у Тэначтытлане. У гэтым годзе даследчыкам пашчасціла знайсці ў горадзе Теуакан руіны храма, прысвечанага гэтаму богу. Збудаванне ўяўляе сабой пірамідальную аснову, на поўнач і поўдзень ад яго - два алтары для ахвярапрынашэнняў і тры каменныя скульптуры бога.

У Шипе-Тотека был храм в пределах храмового комплекса Темпло Майор в Теночтитлане
У Шыпе-Татэка быў храм у межах храмавага комплексу Темпнул Маёр у Тэначтытлане

Выявы ўяўлялі сабой два чарапы са скураю і тулава, пакрытае скурай ахвяры. Галовы былі вышынёй каля 70 сантыметраў кожная і важылі прыкладна 200 кілаграмаў. Пры гэтым у фігуры былі трэцяя рука, што сімвалізуе, што ён апрануты ў абадраную скуру.

Дзякуючы знойдзеным артэфактам археолагі і выказаў здагадку, што гэта першы дакладна вядомы храм Шыпе-Татэка, у якім, верагодна, і захоўвалі служыцелі бажаства скуру, садраную з людзей.

11
Тэги:
Археалогія, Мексіка
Ларыса Мятлеўская

Загадвалі жаданні і праважалі нябожчыкаў: што яшчэ рабілі беларусы праз вакно

155
(абноўлена 08:59 29.03.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра схаваны сімвалізм звычайнага праёма ў сцяне і вучыць мыць вокны пры дапамозе народных сродкаў.

Для нашых продкаў акно было не проста адтулінай у сцяне, якая служыла для асвятлення і вентыляцыі памяшкання – вокны атаясамліваліся з вачыма.

У народнай культуры значэнне акна суадносіцца з ідэяй пранікнення, якое можа быць не толькі міралюбівым, але і варожым. Так, напрыклад, калі ў хату праз вакно залятала птушка, гэта лічылася прадвесцем бяды, а калі яна проста стукала дзюбай у школа, гаспадарам варта было чакаць вестак.

У некаторых мясцовасцях Беларусі існавала традыцыя выносіць памерлых нехрышчоных дзяцей і дарослых нябожчыкаў, якія памерлі ад "гарачкі " не праз дзверы, а праз акно. У выпадку смерці ў доме на падаконнік ставілі ваду, каб "душа абмылася", туды ж ставілі чарку з гарэлкай і хлебам для нябожчыка.

Вёска Свяцілавічы
© Sputnik Альфрэд Мікус
Нашы продкі лічылі вокны вачыма дома

Праз вакно адбывалася і частаванне Марозу, калі на Каляды яго клікалі есці куццю. Увогуле, ежа, якая перадавалася праз вакно заўсёды мела сакральнае значэнне. Такі абмен дарункамі і пажаданнямі адбываўся яшчэ да нядаўняга часу паміж валачобнікамі і гаспадарамі хаты.

Археолаг Эдвард Зайкоўскі лічыць, што праз акно ажыццяўляецца сімвалічная сувязь са светам памерлых. У народзе верылі, што асабліва небяспечна пакідаць вокны адчыненымі  і не перахрышчанымі нанач, таму што тады праз іх могуць ўвайсці нябожчыкі і нячысцікі і задушыць спячых.

У легендах пра камяні-краўцы падкрэсліваецца, што матэрыял для пашыву адзення перадавалі змею-краўцу праз вакно і толькі праз яго атрымлівалі гатовыя вырабы.

З акном звязана і любоўная магія. Так на Каляды пры дапамозе солі, пастаўленай наччу на падваконне дзяўчына спрабавала даведацца аб будучым лёсе.

Таксама людзі верылі, што акно здольна выконваць жаданні. Лічылася, што калі ў адкрытае акно ці фортку пастаянна вымаўляць тое, чаго вельмі хочацца, гэта абавязкова спраўдзіцца.

Праз акно маглі ажыццяўляцца і злачынныя планы таму гаспадыні імкнуліся прадухіліць уздзеянне нядобрых, зайздросных позіркаў, паставіўшы на падакноннік вазон з чырвоным мушкатам (другая назва герані ці пеларгоніі - Sputnik).

Як упрыгожвалі вокны

У старажытнасці жытло будавалі практычна без вокнаў, якія мы прывыклі бачыць цяпер. Яны выглядалі, як невялікія адтуліны, зробленыя ў двух сумежных вянках сцяны, якія закрывалі драўлянай засаўкай, а пазней шклом. Гэтыя адтуліны называлі "валакавое акно" і нават цяпер уважлівы вандроўнік заўважыць гэтыя старажытныя акенцы ў сценах клецяў, хлявоў і нават сенцах. Калі нарэшце сталі рабіць вокны, а па сведчанні навукоўцаў, гэта адбылося даволі позна, іх з’яўленне суправаджалася пэўным дыскамфортам ад адкрытасці дома вонкавай небяспецы. Гэта трывога выяўлялася у падсвядомым і можа таму ў народным сонніку пазначана, што бачыць у сне акно да чакання:

  • Бачыць расчыненае акно – падарунак будзе, прыбытак;
  • Акно з пабітымі шыбамі – страты, беднасць; з чыстымі і цэлымі – шчасце, жыццё.

Колькасць вокнаў залежыла ад планіроўкі хаты. Звычайна рабілі два вакна ў падоўжанай сцяне, што выходзіла на двор, і адно ў тарцовай – на галоўным фасадзе. Такое размяшчэнне вокнаў спрыяла стварэнню ў хаце покуці або "чырвонага кута", у якім размяшчаліся абразы.

Да ўсяго ў народзе быў пашыраны звычай мець у хаце менавіта тры акны ў гонар святой Тройцы. Чацвёртае акно у глухой сцяне паміж печчу і галоўным фасадам рабілі толькі ў асобных мясцовасцях. Часта на кухні вакно ўстаўлялі насупраць вусця печы, што было зручна для гаспадыні, якая пачынала завіхацца каля яе з першымі промнямі сонца.

Вёска Свяцілавічы
© Sputnik Альфрэд Мікус
Тры вакны ў хаце рабілі ў гонар Святой Троіцы

Цікава, што ў некаторых мясцовасцях існавала правіла пытаць дазвол на павялічэнне колькасці вокнаў больш за тры не толькі ў святара, але і у вясковага сходу. У другой палове ХІХ стагоддзя , калі пачала мяняцца планіроўка жылля і хату пачалі падзяляць на залу і спальню, у тарцовай сцяне, што выходзіла на вуліцу, рабілі па два вакна. 

Увогуле, месца вакна на фасадзе і яго форма адыгрывала значную ролю ў стварэнні мастацкага аблічча будынка. Аканіцы, надаконныя і падваконныя ліштвы – традыцыйныя элементы аздаблення хаты, якія адрозніваліся ў адпаведнасці з этнаграфічным рэгіёнам Беларусі. Зараз традыцыя ўпрыгажэння вокнаў рознымі элементамі не так распаўсюджана, але і дагэтуль можна напаткаць цікавыя варыянты.

Рама звычайна мела ад 3 да 6 шыб, а пачынаючы з ХVІ-ХVІІ стагодзя ў шляхецкіх сядзібах – да 30 і болей. Да ХІХ стагоддзя замест шкла часта выкарыстоўвалі спецыяльна вырабленыя скуры, паперу, пухіры жывёл, палатно. Зімой вокны мелі дубальты (падвойныя рамы, - Sputnik), а знадворку, калі не было аканіц, іх прыкрывалі саламянымі матамі, каб лепш захоўвалася цяпло ў хаце. Такімі матамі ўцяплялі і дзверы.

Драўляныя створкі або аканіцы звонку зачынялі кожны вечар, але з цягам часу яны страцілі сваю ўтылітарную функцыю. Разам з ліштвамі аканіцы сталі дэкаратыўнымі элементамі ў абрамленні вакна.

Вёска Свяцілавічы
© Sputnik Альфрэд Мікус
У кожным рэгіёне Беларусі былі свае традыцыі ўпрыгажэння вокнаў

Асабліва ўпрыгожваліся ліштвы, на якіх можна было сустрэць разнастайныя ўзоры. Часта гэта кветкі і мудрагелістыя завіткі, але можна сустрэць і выявы зорак і сонца, птушак і цмокаў і іншае.

Такая аздоба адрозніваецца ў кожным этнарэгіёне Беларусі і, як і нацыянальны строй, з’яўляецца іх своеасаблівым пашпартам, унікальнай адметнасцю. 

Як памыць вокны народнымі сродкамі

Гаспадыні дбайна сачылі за чысцінёй шыб у вокнах. Іх чыстка была абавязковай перад Вялікаднем. Прытрымліваюцца такой традыцыі і многія сучасныя гаспадыні.

Вядома, што цяпер у краме можна набыць разнастайныя сродкі для чысткі шкла, хтосці ў ваду дадае гарэлку або кроплі аміяку і націрае шыбы да бляску старымі газетамі, вокны чысцяць нават ільняным алеем і крапівой.

У кнізе "Літоўская гаспадыня" Ганны Цюндзявіцкай, якая сабрала вопыт гаспадарчай дзейнасці сялян на пачатку ХІХ стагоддзя, ёсць цэлы шэраг парадаў для захавання вокнаў чыстымі і светлымі.

Каб шыбы не трацілі празрыстасці, нельга мыць іх вадой, асабліва раніцай ці ўдзень, бо сонечныя прамяні уздзейнічаюць на вільготнае шкло, псуюць яго і змяняюць колер.

Варта рабіць гэта ўвечары, а зранку яшчэ раз выцерці шыбы сухой анучай. Для лепшага выніку суконку трэба пасыпаць дробным мелам і выцерці шкло насуха.Перад выкарыстаннем мел трэба прасеяць, каб ён не пакідаў драпіны на шкле.

Чытайце таксама:

155
Тэги:
Беларусь, Народныя традыцыі, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў
Салют над канцэртнай залай Віцебск на цырымоніі адкрыцця Міжнароднага фестываля мастацтваў Славянскі базар у Віцебску

Лукашэнка прызначыў бязвіз для гасцей Славянскага базару

46
(абноўлена 10:52 28.03.2020)
Віцебск прыме "Славянскі базар" з 16 па 20 ліпеня; квіткі на фестывальныя мерапрыемствы паслужаць пропускам для бязвізавага перасячэння мяжы.

МІНСК, 28 сак - Sputnik. Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка зацвердзіў бязвізавы рэжым для ўдзельнікаў і гасцей XXIX Міжнароднага фестывалю мастацтваў "Славянскі базар у Віцебску", паведамілі ў прэс-службе кіраўніка дзяржавы.

У пятніцу, 27 сакавіка, беларускі прэзідэнт падпісаў распараджэнне, тым самым зацвердзіўшы тэрміны правядзення "Славянскага базару ў Віцебску": маштабны культурны форум пройдзе з 16 па 20 ліпеня.

"Для пашырэння аўдыторыі гледачоў прадугледжаны бязвізавы парадак уезду ў Беларусь для ўдзельнікаў і гасцей з 73 дзяржаў. Пропускам для бязвізавага перасячэння мяжы для замежных грамадзян будзе квіток на мерапрыемствы фестывалю, якія праводзяцца ў Летнім амфітэатры альбо канцэртнай зале "Віцебск", - распавялі ў прэс-службе прэзідэнта.

З улікам існуючай практыкі дзяржаўнай падтрымкі фестывалю распараджэннем таксама прадугледжаны асобныя прэферэнцыі для яго арганізатараў і ўдзельнікаў.

Чытайце таксама:

46
Тэги:
Аляксандр Лукашэнка, Славянскі базар у Віцебску
Кот на батарэі отопения

Красавік будзе прахалодным? Доўгатэрміновы прагноз надвор'я ў Беларусі

0
(абноўлена 09:42 30.03.2020)
Другая дэкада месяца апынецца больш хмарнай, часцей стануць ісці дажджы, затое 19 красавіка паветра прагрэецца нават да +19°С - але ўсяго аднойчы.

МІНСК, 30 сак - Sputnik. Анамальнага цяпла ў красавіку ў Беларусі чакаць не варта, сведчаць дадзеныя доўгатэрміновага прагнозу Gismeteo.

Надвор'е неаднаразова дзівіла беларусаў на працягу некалькіх сезонаў: пасля незвычайна цёплай зімы тэмпература вышэй за норму трымалася і на працягу сакавіка.

Аднак, паводле інфармацыі метэаролагаў, другі вясновы месяц не апынецца анамальна цёплым. Так, у красавіку ў Беларусі, па дадзеных на сёння, тэмпература паветра будзе трымацца ў сярэднім каля +8..+12°С.

Першая дэкада месяца будзе сонечнай, а ападкаў будзе трохі, у асобныя дні пацяплее максімум да +4°С. Другая дэкада апынецца больш хмарнай, часцей стануць ісці дажджы, затое 19 красавіка (але ўсяго аднойчы) паветра прагрэецца нават да +19°С. А ў канцы месяца зноў усталюецца пераменная воблачнасць, часам будуць ісці дажджы, цяплець стане толькі да +12°С.

Нагадаем, доўгатэрміновыя прагнозы нярэдка памыляюцца. Так, зусім нядаўна дадзеныя такога прагнозу паказвалі на летні цяпло ў сярэдзіне красавіка: ужо 13 красавіка тэмпература павінна была складаць +20°С, а праз суткі - і зусім да +23°С. Пра больш дакладныя прагнозы можна даведацца бліжэй да цікавіць даце.

0
Тэги:
Беларусь, Прагноз надвор'я