Руіны старажытнай царквы часоў ВКЛ пераносяць з-за рэстаўрацыі замка ў Гродне

Руіны старажытнай царквы часоў ВКЛ пераносяць з-за рэстаўрацыі замка ў Гродне

55
(абноўлена 11:30 28.11.2019)
Фрагменты старадаўніх сцен больш за 80 гадоў захоўваліся ў двары Старога замка ў тым месцы, дзе цяпер павінны прайсці археалагічныя раскопкі, якія будуць папярэднічаць другой чарзе рэканструкцыі замка.

ГРОДНА, 28 ліс - Sputnik, Іна Грышук. У двары Старога замка ў Гродне ідуць работы па пераносе ацалелых частак сцен старажытнай царквы XIII-XIV стагоддзяў, якія больш за 80 гадоў захоўваліся на тэрыторыі замка.

Рэшткам старажытнай царквы трэба будзе перажыць пераезд, так як на месцы іх цяперашняга захоўвання павінны праходзіць археалагічныя раскопкі.

Артэфакты захоўваліся 80 гадоў

Рэшткі старадаўніх сцен захоўваліся каля сцен Старога замка ў спецыяльна пабудаваным доміку, які абараняў іх ад снегу і дажджу. Тут яны праляжалі больш за 80 гадоў.

Предполагается, что Верхнюю церковь построили ее в конце XIII – начале XIV веков, а разобрали в XVI веке
© Photo : Facebook / СТАРЫ ЗАМАК - ГРОДНА
Мяркуецца, што Верхнюю царкву пабудавалі яе ў канцы XIII - пачатку XIV стагоддзяў, а разабралі ў XVI стагоддзі

Пра іх гісторыю ведаюць не ўсе гродзенцы. На самой справе гэта вельмі важныя для гісторыі Гродна артэфакты, якія былі знойдзеныя на тэрыторыі Старога замка ў 30-я гады XX стагоддзя. Гэта былі рэшткі царквы, якая стаяла ў двары замка. Мяркуецца, што пабудавалі яе ў канцы XIII - пачатку XIV стагоддзяў, а разабралі ў XVI стагоддзі.

Як распавёў дырэктар Гродзенскага гісторыка-археалагічнага музея Юрый Кітурка, знойдзеныя фрагменты царквы вырашылі назваць Верхняй царквой. Іх перанеслі да сцен замка.

Уцелевшие части стен старинной церкви более 80 лет хранились на территории замка
© Photo : Facebook / СТАРЫ ЗАМАК - ГРОДНА
Ацалелыя часткі сцен старажытнай царквы больш за 80 гадоў захоўваліся на тэрыторыі замка

Пад Верхняй царквой апынуліся сцены яшчэ аднаго збудавання, якое назвалі Ніжняй царквой. Яна датуецца XII стагоддзем, гэта значыць з'яўляецца равеснiцаю, а магчыма, і старэйшай сястрой гарадзенскай Каложы. Зараз Ніжняя царква знаходзіцца пад спецыяльна пабудаваным над ёй павільёнам насупраць галоўнага будынка замка.

І калі руіны Ніжняй царквы былі адкрыты для экспазіцыі, то рэшткі Верхняй царквы захоўваліся пад замком, іх нікому не паказвалі.

Перанос - вымушаная мера

Фрагменты Верхняй царквы, якія захаваліся, - гэта часткі апсіды і трох слупоў культавага збудавання. Іх вырашылі перанесці на новую пляцоўку каля павільёна Ніжняй царквы. Работы па пераносе пачаліся 26 лістапада. Для іх будзе пабудаваны новы часовы прытулак.

Так выглядят руины Нижней церкви Гродно, рядом с которыми в будущем хотят разместить сохранившиеся фрагменты Верхней церкви
© Sputnik / Инна Гришук
Так выглядаюць руіны Ніжняй царквы Гродна, побач з якімі ў будучыні хочуць размясціць фрагменты Верхняй царквы

Перанос рэшткаў старадаўніх руін - вымушаная мера. Справа ў тым, што ў тым месцы, дзе яны захоўваліся, павінны праходзіць археалагічныя раскопкі, прадугледжаныя другой чаргой работ па рэканструкцыі Старога замка.

Мяркуецца, што на гэтым месцы знаходзіўся парадны ўваход у палац. Археолагам трэба будзе праверыць, якім ён быў і ці быў наогул, удакладніць памеры і месца размяшчэння.

Які лёс руін Верхняй царквы?

Зараз можна бачыць, што стан рэшткаў Верхняй царквы не самы лепшы. Кансервацыйныя работы праводзілі толькі ў 30-я гады мінулага стагоддзя.

Па словах Кітуркі, фрагменты Верхняй царквы ў будучыні стануць часткай экспазіцыі і будуць змешчаны ў спецыяльным падземным павільёне, які плануецца пабудаваць у рамках трэцяга этапу рэканструкцыі Старога замка. У гэтым павільёне наведвальнікі змогуць убачыць і Ніжнюю, і Верхнюю царквы.

55
Тэги:
Стары замак, Гродна
Тэмы:
Рэканструкцыя Старога замка ў Гродне: аднаўленне ці знішчэнне? (15)
Траецкая закусачка

Гуляй, вёска, сёння Кірмаш!

13
(абноўлена 19:00 18.06.2021)
Этнограф Ларыса Мятлеўская нанава адкрывае даўняе свята пэўнай вёскі і дае кулінарныя парады да "кірмашовага" стала.

Абы была добрая нагода, а нашы продкі ўмелі скарыстаць яе для добрага адпачынку. Асабліва калі надыходзіў час "кірмашу" або "фэсту". Так у розных мясцовасцях Беларусі называлі свята пэўнай вёскі. Шматлікія моўныя сведчанні аб гэтым храмавым свяце захаваліся і па сёння: "Фэсты былі, з’язджаўся народ. У суседняй вёсцы фэст быў. На Спожку фэст у вёсцы. Фэст – прастольны празьнік у чэсць Пятра і Паўла. На фэсце была – фэст бальшой празьнік".

Але ж часцей за ўсё свята вёскі называлі "кірмашом". Бабуля ўзгадвала, што калісьці ў гэты дзень зранку "бацюшка" перш служыў малебен, пасля хадзіў па падворках і асвячаў хаты, хлявы, агароды. За ім ішлі ўсе вяскоўцы, таму гаспадыні імкнуліся добра прыбраць у двары, пабяліць печ у хаце, каб мець добрую славу. У гэты дзень у вёсцы адбываўся гандаль, "кірмаш". Адсюль і пайшла агульная назва свята, якой карыстаюцца і цяпер.

Слова "кірмаш" заўсёды выклікае ў мяне светлы і радасны ўспамін аб шчаслівых гадзінах майго вясковага дзяцінства. У вёсцы, дзе жылі мае дзяды, "спраўлялі кірмаш" на наступнай пасля Сёмухі нядзелі. Зранку ў хаце пачыналася перадсвяточная мітусня. Бясконца ляскала жалезная клямка дзвярэй, паколькі бабуля літаральна лётала з кухні ў клець па прысмакі. Дзед і дзядзькі даставалі з паветкі сталы і лавы, абкашвалі двор. У падпаленай печы пякліся вялікія, румяныя бліны і шкварчэла сала. Сон знікаў адразу, як толькі ў галаву ўлятала думка пра кірмаш і гасцінцы, якія павінны прывезці госці. Дзеці таксама не заставаліся без працы. Пасля сняданку маім абавязкам было збіванне масла ў драўлянай маслабойцы. Пасля трэба было сабраць у гнёздах свежыя, яшчэ цёплыя яйкі, наршчыпаць на агародзе зялёнага пер’я цыбулі. Прымаць удзел у супольным клопаце было за шчасце.

Даўняя традыцыя збірацца разам у гонар пэўнага рэлігійнага свята і святкаваць дзень вёскі ўзнікла яшчэ ў дарэвалюцыйныя часы. Непадалёк ад Мінска "кірмашы" і цяпер святкуюць толькі ў старадаўніх вёсках, у якіх прытрымваюцца старых дат іх правядзення. Хутчэй за ўсё іх замацавалі за кожным паселішчам яшчэ ў пачатку ХХ стагоддзя праз царкоўныя прыходы. Так, у вёсцы з прыгожай назвай Дубіцкая Слабада "кірмаш" калісьці ладзіўся на Троіцу, следам праз тыдзень на Граной нядзелі святкавала іншая вёска і гэтак далей. Большасць вядомых мне кірмашоў прыпадалі на лета і пачатак восені. Гэта было зручна, паколькі важныя палявыя работы былі завершаны і быў час для кароткага адпачынку.

На кірмашах прадаваліся ганчарныя, бандарныя вырабы, тканыя рушнікі і посцілкі, гародніна, мёд, яйкі, птушка, рыба і  малочныя прадукты. Тут заўсёды было весела, гучала музыка і смех, жартаўлівыя спрэчкі. Смешныя кірмашовыя здарэнні любілі пераказваць, асабліва ўвечары, седзячы за святочным сталом. Вось што падымала настрой нашым продкам.

Кірмашовыя жарты

Свежая капейка

Мужык дорага купіў карову і адразу ж яе прадаў значна танней. На пытанне навошта ён так зрабіў, адказаў: "Абы ў руцэ капейка свежая была".

На дарозе

- Сядай, дзядзька, паедзем.

- Няма часу: трэба ісці.

Не прызнаў

Варочаючыся з кірмашу, чалавечак, прыкуцнуў на дарозе і заснуў, дый так моцна, што не чуў, як і боты нехта з яго ног сцягнуў. Ажно едзе нейкі чалавек і крычыць: "Прыймай ногі!" заспаны мужык, глянуўшы на свае босыя ногі, кажэ: "Едзь! Гэта не мае: мае ў ботах".

На судзе

- Ты што ўкраў? - пытае суддзя злодзея.
- Вяроўку, - кажа, - з рагамі.
- З якімі  рагамі?
- З кароўімі.
- А дзе ж тая карова?

- Цягнулася і яна, падла, за гэтымі рагамі.

Сон

Мужык кажа да жонкі:
- Ведаеш, Тэкля, вельмі нешта добрае я сягоняшняй ночы прысніў.
Жонка:

- Я такі здагадалася. Праз сон ты крыкнуў: "Дай, Моўша яшчэ кварту".

Дагадзіў

- Слухай, цыгане, ты прадаў мне сляпую кабылу.

- Табе ж лепей, бо будзе яна есці салому, а думаць, што сена.

Добры конь

Адзін селянін прадаваў на кірмашы свайго каня. А конь той быў худы-худы, ад ветру падаў. Селянін усё хваліў яго і выгукваў:
- Купляйце каня, не здзіўляйцеся, што ён такі худы, ён як разбяжыцца, дык бяжыць пятнаццаць вёрст і не спыняецца.

- Я б яго купіў, - кажа адзін чалавек, - але ж мне да дому ўсяго дзесяць вёрст, то ён перабяжыць маю хату.

Каля магазіна

- Што так прыглядаешся на выставу, Амілька?
- Аглядаю панчохі і не ведаю, які сабе выбраць колер.

- Вось дурная, вазьмі чорныя, бо як зробіцца дзірка, дык не будзе відаць ног.

З цягам часу і набажэнства, і гандлёвы кірмаш у гонар свята зніклі, але традыцыя запрашаць у пэўны дзень у госці далёкіх сваякоў і паважаных людзей з суседніх вёсак засталася. Да сярэдзіны 1980-х у вёсках Загацце, Паздзіркі, Дубінкі, Дубіцкая Слабада, Пагуляйка, што ў Мінскім раёне кірмашы адбываліся аднолькава. Раніцай  хлопцы ішлі да брыгадзіра і прасілі каня з вазом, каб паехаць у лес па маладыя бярозкі. З іх на выгане рабілі кола для танцаў. У сярэдзіне майстравалі лаўкі, каб, натанцаваўшыся, было дзе прысесці. У складчыну наймалі музыкаў і танцавалі цэлую ноч пасля ўрачыстай вячэры. На такія танцы сцякалася моладзь з усёй ваколіцы. Пазней, калі з’явіліся магнітафоны і гукаўзмацняльная апаратура, ёй пачалі замяняць музыкаў.

Вячэра

Вячэра ў дзень кірмаша – асаблівы клопат для гаспадыні. Ад самага рання, а часам і за дзень пачыналі гатаваць святочную вячэру. Ежы гатавалі шмат паколькі, як казалі "ладзіліся вялікія госці". У гэтай справе маці дапамагалі дарослыя дочкі, нявесткі і нават, калі мелі час, суседкі. Апрануўшыся ў "чыстае" (святочнае адзенне) усе знаходзіліся ва ўзрушаным, святочным настроі, жартавалі, прыветна віталі адзін аднаго, чакаючы вечара. Да глыбокай ночы ў хатах не гасілі святла. Вёска гула, як пчолы ў вуллі, а на наступны дзень пасля абеду свята працягвалася. На танцавальнай пляцоўцы моладзь саступала месца старэйшым, якія з асалодай круціліся ў вальсах, "кракавяках" і польках.

Існавала прыкмета, што калі харошы стол на Троіцу, то будзе хапаць усяго, увесь год будзеш добра жыць. Вось і імкнуліся застолле зрабіць багатым і разнастайным на стравы.

На стале прысутнічала ўсё, што было прыпасена гаспадыняй і засталося ад зімы: салёныя агуркі і грыбы, квашаная галоўкамі капуста, яшчэ старая бульба і буракі. Са свежай агародніны да гэтага часу на градах паспелі падняцца толькі зялёная цыбуля і кроп. Абавязкова загадзя рабілі сыр і збівалі масла, даставалі з сальніцы салёнае сала, якое наразалі скрылікамі не вельмі тонкімі, каб было што падчапіць на відэлец, а таксама з гарышча, з вялікага каша з вечкам даставалі вялены кумпяк, каўбасы пальцам тыканыя, каўбух і іншыя мясныя прысмакі, якія яшчэ засталіся пасля Вялікадня і сенакосу. Калі было з чаго, варылі халадзец, смажылі курыцу.

У Мінск ехалі па "купляную рыбу": селядцы, траску і хек. Гадоў 40 таму ў крамах інакшай рыбы амаль не было. Стараліся налавіць у мясцовай сажалцы ляшчоў, карасёў ды плотак. Шчупакі былі рэдкасцю ў гэтым калісьці балоцістым краі. На радасць дзецям пяклі салодкія "грыбкі" (від бісквітнага пірага). З сухіх яблыкаў і груш варылі ўзвар з дадаткам мяты і чабарку. Ну, і пэўна ж, была свая і купляная гарэлка, хатняе вінцо са смародзіны для жанчын.

Салата з квашанай капусты

З чаго гатаваць:

  • галоўка квашанай капусты,
  • пучок пёрак зялёнай цыбулі,
  • крыху зялёнага кропу,
  • 100 г смятаны або алею,
  • 1 ст лыжка цукру.

Як гатаваць. Квашаную галоўкамі капусту дастаць з расолу і абмыць. Тонка нашаткаваць капусту, дадаць дробна сечанае пер’е зялёнай цыбулі, зусім трошкі зялёнага кропу, пасаладзіць і заправіць смятанай або алеям. Смаката - не ад’есціся!

Смажанка па-сялянску

З чаго гатаваць:

  • 600 г мяса,
  • 6-8 бульбін,
  • 1-2 цыбуліны,
  • 1 морква,
  • 1,5 ст лыжкі мукі,
  • 0,5 ст лыжкі здору,
  • 100 г смятаны,
  • соль, перац, лаўровы ліст.

Як гатаваць. Мяса прамыць, нарэзаць кавалкамі па 30-40 г, злёгку адбіць, пасаліць, паперчыць, укачаць у муку і абсмажыць на здоры да ўтварэння румянай скарынкі. Пакласці мяса ў чыгунок або каструлю, дадаць ачышчаныя і нарэзаныя цыбулю, моркву, бульбу, уліць булён або ваду і тушыць на слабым агні. Калі мяса будзе амаль гатова, дадаць лаўровы ліст, соль, уліць смятану і патушыць усё разам.

На жаль у канцы 1990-х святкаванне кірмашоў амаль сышло. Але прайшло колькі часу і гэта цудоўная традыцыя паціху пачала адраджацца.

Вось і сёння, атрымала ад суседзяў запрашэнне на кірмаш, то пачну рыхтавацца, а вам святочнай нядзелі і смачна есці!

13
Тэги:
кулінарныя парады, Ларыса Мятлеўская, этнограф, Кірмаш, вёска
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў
Марат Башараў у спектаклі Граф Люксембург

Марат Башараў стане салістам мінскай Музкамедыі

13
(абноўлена 16:19 15.06.2021)
Заслужаны артыст Татарстана, лаўрэат дзяржаўнай прэміі Расіі Марат Башараў выйдзе на сцэну Беларускага дзяржаўнага акадэмічнага музычнага тэатра ў ролі Князя Базінэлі ў аперэце Ферэнца Легара "Граф Люксембург".

Вядомы акцёр і тэлевядучы стане салістам мінскага тэатра. Праўда, толькі на два дні. На сцэну Музкамедыі ён выйдзе 22 чэрвеня і 11 ліпеня. У гэтым годзе Беларускі дзяржаўны акадэмічны музычны тэатр адзначае 50-годдзе. Удзел медыйнай персоны ў аперэце "Граф Люксембург" - своеасаблівы падарунак верным прыхільнікам гэтай культурнай установы. Дарэчы, за паўстагоддзя на гэтай сцэне было пастаўлена больш за 300 разнажанравых спектакляў.

Марат Башаров в спектакле Граф Люксембург
© Photo : БГАМТ
Марат Башараў у ролі Князя Базінэлі ў аперэце Ферэнца Легара "Граф Люксембург".

Прэм'ера "Графа Люксембурга" там адбылася 25 сакавіка 2012 года. Хоць упершыню гэта аперэта была пастаўлена ў далекім 1909 у Вене. Новае тварэнне Ферэнца Легара мела вялікі поспех у сучаснікаў, не страціў сваёй актуальнасці твор і праз стагоддзе. Дзеянне ў аперэце адбываецца ў Парыжы. Менавіта ў сталіцы кахання і весялосці сустрэліся і пакахалі адзін аднаго збяднелы арыстакрат і таленавітая актрыса…

Дзе: Беларускі дзяржаўны акадэмічны музычны тэатр (г.Мінск, вул Мяснікова, 44).

Калі: 22 чэрвеня, 11 ліпеня.

Кошт квіткоў: ад 40 да 100 рублёў.

13
Тэги:
артыст, тэатр, Марат Башараў
Пасол РФ у Беларусі Яўген Лук'янаў на адкрыцці форуму суайчыннікаў у Мінску

У Мінску адкрыўся Міжнародны форум расійскіх суайчыннікаў

9
(абноўлена 11:20 20.06.2021)
Чым далей мы адыходзім ад падзей ваенных гадоў, тым лягчэй "палітычныя дальтонікі" маніпулююць свядомасцю людзей, заявіў на адкрыцці форуму пасол РФ у Беларусі Яўген Лук'янаў.

МІНСК, 20 чэр - Sputnik. Міжнародны форум расійскіх суайчыннікаў пад назвай “22 чэрвеня 1941 г. Перамога будзе за намі!" адкрыўся ў суботу ў Мінску, паведамляе карэспандэнт Sputnik. Ён прымеркаваны да 80-й гадавіны пачатку Вялікай Айчыннай вайны.

Мерапрыемства праходзіць пад эгідай урадавай камісіі РФ па справах суайчыннікаў за мяжой. Асноўнай пляцоўкай правядзення стала сталіца Беларусі, аднак у Дзень памяці і смутку 22 чэрвеня праграма працягнецца ў Брэсце.

 В Минске открылся международный форум российских соотечественников
© Sputnik Владимир Нестерович
У Мінску адкрыўся Міжнародны форум расійскіх суайчыннікаў

Пакуль жа ў Мінску сабраліся прадстаўнікі расійскай дыяспары з некалькіх дзесяткаў краін, грамадскія дзеячы, палітыкі і дыпламаты з Расіі і Беларусі.

У цырымоніі адкрыцця прынялі ўдзел намеснік міністра замежных спраў Расійскай Федэрацыі Андрэй Рудэнка, член камітэта Савета Федэрацыі Федэральнага Сходу Расійскай Федэрацыі па міжнародных справах Алена Афанасьева, кіраўнік Рассупрацоўніцтва Яўген Прымакоў.

Як супрацьстаяць маніпуляцыі свядомасцю

Вітаючы ўдзельнікаў форуму, пасол Расіі ў Беларусі Яўген Лук'янаў адзначыў, што кожная краіна антыгітлераўскай кааліцыі ўнесла свой пасільны ўклад у разгром фашызму, але адмаўляць галоўную, істотную ролю шматнацыянальнага савецкага народа ў перамозе ў Другой сусветнай вайны з'яўляецца адкрытай недарэчнасцю.

"Чым далей мы адыходзім ад падзей 1941-1945 гадоў, тым лягчэй маніпуляваць свядомасцю людзей. Калі палітычныя дальтонікі змогуць зрабіць чырвоны сцяг над Рэйхстагам іншага колеру, кожнаму з нас прыйдзецца падыходзіць да люстэрка і нам будзе сорамна. Таму што памяць пра тую вайну, пра подзвігу савецкіх людзей - гэта святое", - падкрэсліў Лук'янаў.

Кіраўніку пасольства паўтарала і член Саўфеда Алена Афанасьева, якая сказала, што трэба не саромецца нагадваць суайчыннікам аб тым, кім былі іх продкі і якім коштам была здабытая Перамога, а таксама абавязкова распавядаць моладзі, што "фашысты ішлі сюды не заваёўваць тэрыторыю, а забіваць людзей".

Дырэктар дэпартамента па працы з суайчыннікамі за мяжой МЗС РФ Аляксандр Нурызадэ падкрэсліў, што без гістарычнай памяці не можа быць кансалідацыі грамадства. Ён падзякаваў ўсіх людзей, якія нават ва ўмовах пандэміі змаглі ў гэтым годзе правесці акцыю "Бессмяротны полк". Яна прайшла ў 130 краінах свету.
Галоўнай тэмай форуму суайчыннікаў і асновай дыскусій гэтага года сталі тэмы захавання агульнай гістарычнай памяці, процідзеяння перапісвання гісторыі і выхавання патрыятызму ў моладзі.

Удзельнікі форуму ў ноч на 22 чэрвеня адправяцца ў Брэст, дзе раніцай далучацца да мітынг-рэквіему ў Брэсцкай крэпасці.

Чытайце таксама:

9
Тэги:
Яўген Лук'янаў, Пасольства РФ у Беларусі, падзея, форум, Мінск