Царква

Посцім смачна: святкуем Вадзяную Каляду і гатуем гопу

45
(абноўлена 14:13 18.01.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра вадохрышчанскія традыцыі нашых продкаў і вучыць гатаваць посныя стравы.

Амаль завяршыліся Каляды і той час святых дзён і вечароў, калі селянін мог спакойна адпачываць ад вялікіх гаспадарчых клопатаў, есці ўдосталь смачных страў і весяліцца разам з калядоўшчыкамі. Наперадзе Вадзяная Каляда, Вадохрышча і Лянівы дзень, які святкуюць 20 студзеня. 

Напярэдадні Вадохрышчаў нашы продкі ладзілі Вадзяную Каляду і трымалі пост. Гатавалі трэцюю, апошнюю куццю, якую называлі  вадапоснай, хрышчэнскай, галоднай, вадзяной.

Зусім нядаўна гэты час лічыўся трывала самым марозным у годзе. Таму, каб прадухіліць шкоднае ўздзеянне халадоў на пасевы гаспадары клікалі міфічную істоту – Мароза - з лыжкаю куцці і прасілі не прыходзіць не ў час, напрыклад на пачатку лета і не марозіць "грэчку, ячмень, квасулю".

Векавая практыка назірання за надвор’ем у гэты час прадказвала, што калі на Вадохрышчы ішоў снег, то будуць добра раіцца пчолы, будзе шмат бульбы, калі напярэдадні будзе зорная ноч, то чакай ураджай на ягады, калі пахмурна, то парадак будзе з зерневымі. Цяпер жа, у сувязі са зменамі клімату, магчыма ў народзе з’явяцца новыя прыкметы.

Галоўнай падзеяй на Вадохрышча з’яўляецца асвячэнне вады ў царкве і ў вадаёмах. П’юць такую ваду толькі нашча, а напярэдадні святочнай службы, звечара сям’я збіраецца за святочным сталом, каб правесці Вадзяную Каляду. Асаблівасці гэтага застолля ў тым, што як і на Вялікую Куццю, гаспадыня падае толькі посныя стравы. Гэта стравы з рыбы, агародніны і грыбоў і непасрэдна сама крупяная каша - куцця. Каб ваш святочны стол быў разнастайным вось некалькі новых цікавых посных страў з народнай кухні Капыльшчыны.

Грэцкая каша з чырвонымі буракамі

Інгрыдыенты

  • 1 шклянка грэчкі
  • 2-3 буракі
  • 50 г алею
  • Вада
  • Соль па смаку

Як гатаваць:

На бурачную тарку нацерці буракоў, пакласці ў чыгунок, заліць вадой, каб пакрывала масу, пасаліць і варыць да паўгатовасці.Шклянку грэчкі высыпаць на буракі, даліць вады і паставіць варыць у печ або духоўку на 40 хв. Напрыканцы варкі заправіць алеяй, закруціць гаршчок у ручнік і пакінуць каб упрэла. 

Гопа

Інгрыдыенты:

  • 800 г бульбы
  • 100-200 г сухіх яблыкаў

Як гатаваць:

Бульбу нацерці як на дранікі, дадаць памытыя загадзя яблыкі і тушыць у чыгунку, змазаным алеем, у печы або духоўцы да гатовасці.

Бульбяны пірог з макам

Інгрыдыенты:

  • 1 кг бульбы
  • 200 г маку
  • Соль па смаку

Як гатаваць:

Заліць мак цёплай вадой і пакінуць на некалькі гадзін, зліць ваду расцерці мак у макотры (адмысловы гліняны посуд для перацірання маку - Sputnik) або іншай пасуде да з’яўлення белай вадкасці – макавага малачка.

Бульбу зварыць у "мундзірах", абабраць, хутка патаўчы і пасаліць. У форму пакласці дзве часткі бульбы і адну частку маку, потым ізноў бульбу. Калі пірог астыне парэзаць на кавалкі і падаць на стол.

Заўвага: Пірог атрымаецца салодкім, калі для начынкі набыць у краме карамелізаваны мак. 

 

45
Тэги:
беларуская кухня, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Посцім смачна: самыя цікавыя і смачныя рэцэпты (16)
Хэлоўінскі гарбуз

Вужалка і Баламуцень: якім беларускім нячысцікам можна апрануцца на Хэлоўін

196
(абноўлена 12:52 27.10.2020)
Хоць Хэлоўін – не ўласна беларускае і нават не славянскае свята, хто сказаў, што мясцовым нячысцікам забараняецца весяліцца на Дзень усіх святых?

Хэлоўін або Самайн - язычніцкае свята, якое сімвалізавала перамену пораў года, а з прыходам хрысціянства ператварылася ў разгул нечысці напярэдадні Дня ўсіх святых.

Традыцыя пераапранацца ў нечысць і, як бы сказалі беларусы, "калядаваць", выпрошваць салодкі пачастунак у суседзяў узнікла ў Амерыцы, але хутка была падхоплена і еўрапейскімі краінамі, а затым прыйшла і ў Беларусь. Звычайна моладзь абірае жахлівыя і добра вядомыя ўсім вобразы: шкілетаў, зомбі, упыроў і гэтак далей. Атрымліваецца, прынесці свята прынеслі, а мясцовую нечысць на яго не запрасілі.

Каб нашы нячысцікі, у большасці сваёй не злыя і нават карысныя не крыўдзіліся, глядзіце, якія вобразы з беларускай міфалогіі можна ўжыць пры падрыхтоўцы да вясёлага і жудаснага свята, а таксама чытайце парады стыліста.

Дэманічны кот

Варгін, або Варган – дэманічная істота, якая з'яўляецца ў вобразе ката. У народзе яго называюць кашачым каралём. Імя Варгін, верагодна, паходзіць з літоўскай мовы – ад varginti, што значыць "мучыць".

Булгакаўскі Бегемот тут можа адпачываць: беларускі Варган, пра якога пісалі Ян Баршчэўскі і Уладзімір Караткевіч – жудасная істота, якая сваім пекным выглядам падманвае даверлівых людзей. Так, Ян Баршчэўскі ў сваім апавяданні "Прыродны чараўнік і кот Варгін" сцвярджае, што гэты дэман сваім варкатаннем распладзіў у галаве жанчыны, нябыта ў гняздзе, атрутных ос.

Знешні выгляд Варгіна вельмі падманлівы
© CC0 / Pixabay / oblako3011
Знешні выгляд Варгіна вельмі падманлівы

У народзе сапраўды існуе павер'е, што чорныя каты, а асабліва сам іх цар, могуць сваім варкатаннем выклікаць з'яўленне ў галаве чалавека розных казурак – не толькі восаў, але і шэршняў, матылёў, праз якіх ён неўзабаве памрэ ў страшэнных пакутах. Дапамагчы тут мог толькі моцны чараўнік, які з дапамогай патаемнага слова выганяў Варгіна і ўсю яго світу.

Парада стыліста: Кот – ён кот і ёсць. Калі ў вас недзе заваляліся каціныя вушкі, дастаткова апрануцца ў чорнае, намаляваць вусы і прычапіць доўгі хвост. А каб падкрэсліць, што вы не звычайны кот – сябар ведзьмы, можна зрабіць са стужак або паперы восаў і дапоўніць імі свой вобраз. Тады ў сяброў абавязкова ўзнікне пытанне, і вы зможаце расказаці ім гісторыю свайго касцюма.

Не зусім Вадзяны

Баламутня не варта блытаць з Вадзяным, таму што гэта дух хутчэй гарэзлівы, чым злы, але і ад яго можна моцна пацярпець, калі не ведаць, як выратавацца. Жыхары беларускіх вёсак уяўлялі яго ў выглядзе высокага пузатага мужчыны з зялёнымі валасамі і барадой; нехта кажа, што твар у яго страшэнны, іншыя сцвярджаюць, што, наадварот, вельмі прыгожы, але ўсе згаджаюцца, што ёсць у ім нешта нечалавечае: ці то колер валасоў, ці то вочы – вялікія, блакітныя.

Баламуцень крадзе ў рыбакоў улоў і асабістыя рэчы, баламуціць ваду, распуджвае рыбу, круціць лодкі ў вірах. Выратавацца ад яго можна, падзяліўшыся ежай або ўловам – тады незласлівы дух адчэпіцца.

Баяцца яго варта толькі маладым прыгожым жанчынам, бо вельмі ён да іх ахвочы і кожны год шукае сябе новую "нявесту". Але, кажуць, нацешыўшыся, дзяўчыну ён адпускае дадому, а ў падарунак надзяляе яе магічным дарам: улюбёніца Баламутня ніколі не зможа патануць, нават калі пойдзе тапіцца.

Парада стыліста: Баламуцень – цалкам мужчынскі вобраз. Яго адметнай рысай з'яўляюцца доўгія зялёныя валасы, таму варта набыць парык і накладныя пасмы, каб не прыйшлося фарбаваць бараду і галаву зялёнкай. Парада хутчэй датычыцца паводзінаў: гэты вобраз падыдзе таму, хто хоча пазнаёміцца з дзяўчынай. Размову лёгка пачаць з прапановы зрабіць яе непатапляльнай.

Дачкі Вужынага Цара

Вужалкі, або Змяёўны – дачкі вядомага па творах Баршчэўскага і народных паданнях дачкі Вужынага Цара. Вужалкі могуць паўставаць як у чалавечым, так і ў змяіным абліччы, прычым пазнаць іх вельмі проста: дачкі цара любяць залатыя завушніцы, і калі ператвараюцца ў вужоў, у іх застаюцца жоўтыя плямачкі па абодвух баках галавы. 

Жоўтыя плямы на галаве вужа - нібы завушніцы
© CC0 / Pixabay / JarkkoManty
Жоўтыя плямы на галаве вужа - нібы завушніцы

У чалавечым абліччы Вужалкі часта апісваюцца як вельмі прыгожыя, зграбныя дзяўчыны з доўгімі валасамі, але замест ног у іх – змяіны хвост. Нягледзячы на гэты факт, шматлікія хлопцы марылі аб тым, каб сустрэць Вужалку, таму што лічылася: таму, хто спадабаецца ёй, яна адкрое, дзе ляжыць скарб.

Пакрыўдзіць нечым Вужалку – значыць, здабыць праклён на сябе і ўвесь свой род.

Парада стыліста: Гэты вобраз падыдзе дзяўчынам, якія любяць упрыгажэнні: смела чапляйце на сябе ўсё, што знойдзеце дома, можна яшчэ і ў сябровак пазычыць. Галоўнае, каб упрыгожанні былі ў адзінай колеравай гаме – лепш залатой - і падыходзілі адно да аднаго. "Змяіны хвост" выдатна сымітуюць легінсы з прынтам лускі, і не забудзьцеся распусціць валасы.

Жахлівая нявеста

Белая Баба – персанаж, які вельмі нагадвае папулярны ў заходняй культуры вобраз мёртвай нявесты. Завецца яна так таму, што з галавы да ног апранутая ў белае, а на галаве мае вэлюм, нібы сапраўды сабралася пад вянец. Фігурай яна нагадвае маладую дзяўчыну, але пад вэлюмам хавае твар старухі.

Уначы яна знянацку з'яўляецца перад людзьмі і пужае іх сваім страшэнным тварам. У народзе верылі, што той, хто ўбачыць гэты прывід, заручыцца са Смерцю – хутка памрэ.

Парада стыліста: Пераапрануцца ў Белую Бабу можа дзяўчына, якая не пабаіцца зрабіць "узроставы" грым. Эфекта маршчын можна дасягнуць з дапамогай сіліконы і зацямніць складкі ценямі. Не забудцеся пра вэлюм – галоўны атрыбут прывіда.

Пажадлівы пярэварацень

Зазоўка з'яўляецца ў выглядзе прыгожай жанчыны з доўгімі валасамі, якія, нібы плашч, ахутваюць яе прывабную постаць. У яе меладычны і пяшчотны голас, таму, калі Зазоўка заспявае, мінак можа заслухацца і, нават не бачачы яе, закахацца.

Лічыць Зазоўку злой ці не – складанае пытанне, таму што ніякай шкоды яна сама не робіць – наадварот, заманіўшы ў гушчар мужчыну, кахае яго, як ніякая зямная жанчына не змагла бы. Але не ўсякі вытрымлівае такой ласкі. Сваіх новых сяброў Зазоўка не ўтрымлівае, але калі мужчына вяртаецца дадому, звычайна ён ужо не можа забыцца на яе – так прыгожая чараўніца западае ў сэрца. Але двойчы Зазоўка нікога не прымае, таму шмат хто, не вытрымаўшы яе адмовы, ладзіць у лесе пятлю.

Лебедь-кликун на Лебедином озере
© Sputnik / Владимир Вяткин
Лічыцца, што Зазоўка можа ператварацца ў лебедзя

Лічыцца, што Зазоўка можа ператварацца ў лебедзя, нібыта так яна праводзіць зіму на возеры, якое не пакрываецца льдом, або ляціць з іншымі лебядзямі ў вырай (і там, напэўна, узгадваецца ў мясцовых легендах як суккуб).

Парада стыліста: Міфалогія сцвярджае, што Зазоўцы ўвогуле непатрэбнае адзенне, таму што ў яе доўгія і прыгожыя валасы. Але ў кастрычніку ўжо занадта халодна для таго, каб распранацца, таму падыдзе сукенка даўжынёю ў падлогу, а таксама накладныя пасмы або, зноў жа, парык. Упрыгожце вопратку і валасы пер'ем, каб вас не прынялі за Рапунцэль.

Белы крумкач

Працягваючы тэму птушак, можна ўзгадаць Крыжаціка. Гэта дух, які жыве на могілках, а з'явіцца ён там можа, калі крыж памерлага быў неяк пашкоджаны да памінак, якія рабілі на саракавы дзень пасля яго смерці.

Крыжацік сочыць за парадкам на могілках, вельмі не любіць грэшных і п'яных – на іх можа наляцець і нават паваліць у падрыхтаваную для пахавання яму. Прычым не баіцца ні крыжа, ні святой вады, ні малітвы, то бок увогуле не з'яўляецца злым духам.

Крест на кладбище, архивное фото
© CC0 / Pixabay / elianemey
Крумкачы часта жывуць на могілках

Крыжацік можа з'явіцца ў выглядзе сівога крумкача з чалавечымі вачамі, які звычайна сядзіць на крыжы і сочыць за наведвальнікамі могілак.

Парада стыліста: Апрануцца Крыжацікам можа як дзяўчына, так і хлопец. Каб стаць падобным да могілкавай птушкі, можна нарэзаць белую тканіну або паперу і прычапіць да рукавоў, каб атрымалася пер'е птушкі. Не лішняй будзе і маска – доўгая воранава дзюба.

Мёртвы стораж

Яшчэ адна істота, якая жыве на могілках – Чаргавы. Так называлі апошняга пакойніка, якога пахавалі на могілках. Лічылася, што яго дух сцеражэ пехаванне і абараняе вёску ад смерці.

Калі ж чарговае пахаванне здаралася вельмі хутка пасля апошняй смерці, гаворылі, што Чаргавы ляніўся і дрэнна пільнаваў. Лічылася, што Чаргавы таксама назірае, хто наведвае могілкі і прыбірае на іх – а калі чалавек занядбаў памяць сваіх продкаў, самому яму на тым свеце будзе дрэнна.

Убачыць Чаргавога жывыя не маглі, аднак былі ўпэўненыя, што ў руках ён трымае кій, як і сапраўдны стораж.

Парада стыліста: Чаргавы, па сутнасці, - той жа чалавек, якім быў пры жыцці. Не варта блытаць яго з зомбі або прывідам, таму адпаведны грым тут не падыдзе. Трэба ўспомніць, што хаваюць чалавека звычайна ў лепшым яго адзенні, таму падыдзе шыкоўны строй і крыху грыму, каб выглядаць трохі інфернальна. І, зразумела, кій, каб абараняцца ад шкоднікаў, або калатушка стоража таксама будуць дарэчы. 

196
Тэги:
Традыцыі і абрады, Хэлоўін
Прэс-канферэнцыя арганізатараў 27-га ММКФ Лістапад

"Лістапад" абвясціў пазаконкурсныя праграмы ігравога і дакументальнага кіно

18
(абноўлена 12:39 29.10.2020)
27-ы міжнародны кінафестываль "Лістапад" пройдзе ў Мінску з 6 па 13 лістапада пад слоганам "Магія вобраза".

МІНСК, 29 кас - Sputnik. Мінскі міжнародны кінафестываль "Лістапад" апублікаваў пазаконкурсныя праграмы ігравога кіно і дакументалістыкі, інфармацыя пра гэта з'явілася на яго афіцыйным сайце.

Пазаконкурсныя паказы ігравога кіно падзеленыя на восем секцый: "Львы, мядзведзі, пальмавыя галіны", "Майстар-клас", "Уяўныя любові", "Паўночныя жарсці", "Жаночыя гісторыі", "Без пяці хвілін Оскар", "Паслявобразы. Сучаснае польскае кіно", "Уікэнд з Войцэхам Хасам". Плануецца паказ 25 фільмаў, геаграфія іх стварэння шырокая: ад Германіі да Мексікі, ад Калумбіі да Рэспублікі Карэя - усяго больш за 15 краін.

У рамках пазаконкурснай праграмы дакументальнага кіно пакажуць 20 стужак, падзеленых на 7 секцый ( "Майстры", "Кіно пра кіно", "Музыка док", "Новы дом", "(Не) дзіцячыя гісторыі", "Дакументальныя камедыі, "На мяжы : аўтсайдарская дакументалістыка (выбар маладых кінакрытыкаў)"), з больш чым дзясятка краін.

Першы кінафорум "Лістапад" адбыўся ў Мінску ў 1994 годзе, да 2002 года ён называўся "Міжнародны кінафестываль краін СНД і краін Балтыі". З 2013 года атрымаў акрэдытацыю Міжнароднай федэрацыі асацыяцый кінапрадзюсераў, з'яўляецца адным з найбольш прэстыжных кінафэстаў на тэрыторыі СНД.

У 2020-м годзе 27-ы Мінскі міжнародны кінафестываль "Лістапад" пройдзе з 6 па 13 лістапада. У ім возьмуць удзел каля 120 карцін з 50 краін. Паказы адбудуцца ў кінатэатрах "Цэнтральны", Falcon Club Буцік Кіно, Silver Screen ў Galileo, "Піянер" і "Беларусь".

18
Тэги:
Кіно, Мінск, "Лістапад" (кінафестываль)

Як маскоўскія будоўлі жывуць без беларусаў падчас пандэміі - відэа

0
(абноўлена 17:07 30.10.2020)
Падчас пандэміі не толькі мігрантам не хапала Масквы, але і Маскве - мігрантаў. Як расійская сталіца выжывае без рабочых рук, глядзіце на відэа.

З-за зачыненых межаў у Маскве ўтварыўся востры недахоп як будаўнікоў, так і кіроўцаў таксі і кур'ераў - звычайна гэтую працу ў большасці сваёй выконвалі працоўныя мігранты з краін СНД.

Да прыкладу на будоўлях, дзе як правіла 60% працоўных замежнікі, рэзка скараціўся прыток свежых кадраў. Сітуацыя ўскладнілася і хваляваннямі ў Беларусі - на адной з будпляцовак з 180 беларускіх фасадчыкаў засталося толькі 100.

Тым, хто зараз знаходзіцца на заробках у Маскве, пашанцавала - стаўкі на працоўныя прафесіі павысіліся.

Але больш за ўсё шанцуе кур'ерам - ім працы дадалося, а штат пастаянна павялічваецца. На час самаізаляцыі кур'ерам нават зрабілі бонус - пропуску для руху па Маскве.

Аб поўнай замене мігрантаў на расіян у будаўніцтве і абслугоўванні гаворкі не ідзе - межы рана ці позна адкрыюцца, і ў сталіцу хлыне новая працоўная сіла.

0
Тэги:
Масква