Андрэй Геласімаў

Аўтар "Татальнай дыктоўкі - 2020": руская мова ловіць хайп

24
(абноўлена 12:48 29.01.2020)
Пісьменнік Андрэй Геласімаў - аб трывожнасці з нагоды захавання чысціні рускай мовы, праекце "Татальная дыктоўку" і кінематаграфічным вопыце.

Вядомы расійскі пісьменнік, творы якога перакладзены на розныя мовы свету і запатрабаваныя за мяжой, педагог, лаўрэат прэміі "Нацыянальны бестселер" за раман "Стэпавыя багі", а таксама аўтар "Татальнай дыктоўкі - 2020" Андрэй Геласімаў распавёў карэспандэнту Sputnik пра тое, чаму прысвяціў тэкст для сусветнай акцыі праверкі пісьменнасці Канстанціну Цыялкоўскаму, што лічыць сваім самым першым літаратурным творам, а таксама аб вопыце працы ў кінематографе.

- Андрэй Валер'евіч, як вы ацэньваеце досвед працы ў папулярным праекце "Татальная дыктоўка - 2020"?

- Гэта было вельмі цікава і стала для мяне пэўным выклікам. У чэрвені 2019 года ад арганізатараў акцыі "Татальная дыктоўка" да мяне паступіла прапанова аб супрацоўніцтве, і ўжо неўзабаве я прыступіў да працы.

Задача складалася ў наступным: неабходна было напісаць чатыры ўрыўкі, аб'яднаныя адзінай сюжэтнай лініяй, аднак, у той жа час якія маюць самастойную, завершаную кампазіцыю.

Справа ў тым, што ўрыўкі падчас правядзення акцыі будуць чытацца ў розных рэгіёнах краіны і ў розны час. Да прыкладу, той, хто будзе пісаць другую частку дыктоўкі, не будзе ведаць пра тое, што было ў першай. І толькі пасля завяршэння "Татальнай дыктоўкі", яе публікацыі чытачы змогуць ўспрыняць тэкст як цэласны твор.

- Каму вы прысвяцілі тэкст "Татальнай дыктоўкі - 2020"?

- Я прысвяціў яго заснавальніку рускай тэарэтычнай касманаўтыкі Канстанціну Цыялкоўскаму.

Надо заўважыць, што арганізатары "Татальнай дыктоўкі" не прапаноўваюць якіх-небудзь тэм, таму выбар стаў толькі маім творчым рашэннем. Хоць, калі я агучыў прозвішча Цыялкоўскага, быў некаторы сумнеў: напэўна, гэта будзе нешта сумнаватае... Але я ўмомант развеяў усе сумневы, калі сказаў, што ў маім фокусе будзе знаходзіцца асоба гэтага выдатнага, цікавага чалавека, факты яго няпростага жыцця, без цені руціны і прапаганды.

Бо гэта настолькі цікава, як адзін маленькі глухі з дзяцінства чалавек з Калугі, якога сучаснікі ўспрымалі няйначай як гарадскога вар'ята і які знаходзіцца фактычна на абочыне кіпячага вакол жыцця, змог перавярнуць усю цывілізацыю проста сілай сваёй думкі!

Менавіта Цыялкоўскі прыдумаў лятальны апарат, і гэта яго чарцяжы трапілі на стол да легендарнага Сяргея Каралева, які быў на той момант яшчэ зусім маладым авіятарам.

- У чым заключаецца місія гэтай выдатнай акцыі пісьменнасці?

- Сёння, асабліва з боку філолагаў, мы сутыкаемся з высокім узроўнем трывожнасці з нагоды захавання чысціні рускай мовы. Думаю, на гэта ў велізарнай ступені ўплываюць сучасныя сродкі камунікацыі, калі мы не асабліва задумваемся не тое што пра коскі, а нават пра элементарныя правілы арфаграфіі.

"Татальная дыктоўка" заклікана акцэнтаваць увагу публікі на гэтых праблемах. Як кажуць мае студэнты, руская мова ловіць хайп. І гэта становіцца модным: татальныя дыктоўкі пішуць касманаўты на арбіце, палярнікі - у Антарктыдзе, падводнікі - у вантах падводных лодак.

- Калі вы адчулі сябе пісьменнікам і што лічыце сваім першым літаратурным творам?

- Гэта адбылося прыкладна каля гадоў сямі, калі я назіраў за гутаркай мамы і яе сябровак. Адна з іх, не разабраўшыся, пакрыўдзілася на словы мамы, якая, дарэчы, не мела аніякай благой думкі. Пазней, калі ўсе разышліся, я - маленькае сямігадовае дзіця, патлумачыў маці, што адбылося. Напэўна, гэта і быў той момант, калі я адчуў сябе будучым пісьменнікам, адчуў у сабе здольнасць разумення тонкасці псіхалагічных ўзаемаадносін людзей, пасля - персанажаў маіх твораў.

І хоць у пятнаццаць гадоў я ўжо спрабаваў нешта пісаць, усё ж першым сваім творам лічу справаздачу аб педагагічнай практыцы ў піянерскім лагеры (усміхаецца). Уся справа ў тым, што ў якасці старэйшага піянерважатага я правёў там дзве змены, вучыў педагогіцы хлопчыкаў і дзяўчынк, якія былі нязначна маладзейшы за мяне. Я быў сведкам неверагодных перыпетый рамантычных адносін: са слязамі, драмамі і разбітымі сэрцамі, што, уласна, і выклаў у сваёй справаздачы, ды так, што не заўважыў, як яна ператварылася ў аповесць. На загадчыцу кафедры гэта зрабіла настолькі моцнае ўражанне, што яна сабрала ўвесь курс і, ад душы смеючыся, чытала маё тварэнне.

- У аснове сюжэту рамана "Год падману", вашай самай папулярнай і распрадаванай кнігі, ляжыць класічны любоўны трохкутнік. Такі поспех кажа аб актуальнасці гэтай тэмы?

- Ведаеце, можна колькі заўгодна доўга разважаць, да прыкладу, пра нейкія філасофскія рэчы і узаемасувязі, але любоўная лінія заўсёды пераважвае і выклікае вялікую цікавасць у чытачоў. Што ўжо тут казаць, калі нават па версіі школьнікаў, самы сумны раман "Бацькі і дзеці" пабудаваны на эратычнай інтрызе. А любоўныя лініі Талстога, Тургенева, у якіх - суцэльныя жарсці...

Сюжэт для рамана "Год падману" падчас вечарынкі мне падказаў адзін чалавек: гэта была гісторыя пра маладога чалавека, які любіў клубнае жыццё, весялосць і зусім не любіў працаваць. Праз нейкі час мы сустрэліся зноў, і я пацікавіўся, што ж было потым, але мой прыяцель адказаў, што не ў курсе. Тады я вырашыў даць волю фантазіі і сам прыдумаў, што ж будзе далей.

Дарэчы, паводле рамана былі зняты два мастацкія фільмы: "Мой любімы раздаўбай" з Аляксеем Чадавым і Кацярынай Вілковай у галоўных ролях і серыял "Падмані, калі любіш".

- Па матывах вашага аповеду "Paradise Found" вядомы кінарэжысёр Сяргей Салаўёў зняў паўнаметражны мастацкі фільм "Ке-ды". Як гэта было?

- Гэта стала для мяне незвычайным вопытам, таму што, як правіла, спачатку мне тэлефануе рэжысёр і прапануе напісаць сцэнар для карціны, тут жа Сяргей Салаўёў, ужо здымаючы фільм, пацікавіўся, ці не супраць я (усміхаецца). Крыху пазней Сяргей Аляксандравіч патлумачыў мне гэта тым, што не любіць, калі пісьменнікі і сцэнарысты пачынаюць умешвацца ў працэс кінематаграфічнага творчасці.

Здымкі карціны праходзілі ў Севастопалі, і ў выніку атрымалася такая арт-хаусного стужка, не зусім падобная на мой аповед, таму што мой твор больш мэнстрымны і зразумелы для чытача, хоць у ім я выкарыстаў эксперыментальную тэхніку: тэкст напісаны ў форме блогаў (пастоў і коментаў). Гэта было няпроста, так як патрабавала пастаяннага разліку дакладнасці па часе.

- Што аб'ядноўвае вашы творы?

- Трыумф чалавека. Ведаеце, для мяне было заўсёды надзвычай цікавым, як чалавек, які знаходзіцца ў вельмі цяжкіх жыццёвых абставінах, паводзіць сябе ў той ці іншай сітуацыі, і што становіцца яго выбарам: зло ці дабро... Мяне не цікавяць ні палітыка, ні эканоміка - гэта для мяне занадта ясна і зразумела, а вось чалавек, у яго жыццёвым руху, заўсёды застаецца для мяне загадкай.

- Якія вашы творчыя планы?

- Зараз я глыбока і з цікавасцю пагружаны ў педагагічную дзейнасць, так як актыўна займаюся са студэнтамі Літаратурнага інстытута імя А.М. Горкага. Зусім нядаўна, у снежні, выйшаў мой раман "Чысты кайф" о русском рэпе. Пакуль яшчэ не ведаю, пра што будзе мая наступная кніга. Паглядзім.

24
Тэги:
пісьменнік, Расія, Татальная дыктоўка
Тэлевізар, архіўнае фота

Арганізатары "Еўрабачання" прыдумалі замену конкурсу

27
(абноўлена 11:25 01.04.2020)
Спецыяльны канцэрт Europe Shine A Light будзе транслявацца ў эфіры тэлеканалаў, а таксама на YouTube.

МІНСК, 1 кра - Sputnik. Замест адмененага конкурсу песні "Еўрабачанне-2020" арганізатары шоу зладзяць спецыяльны канцэрт, паведамілі ў Еўрапейскім вяшчальным саюзе (ЕВС).

"Еўрабачанне-2020" было адменена з-за сітуацыі з распаўсюджваннем каронавіруса. Такім чынам, у наступны раз конкурс пройдзе толькі ў 2021 годзе - у Нідэрландах, якія павінны былі прыняць шоу у гэтым маі. Аднак ЕВС знайшоў альтэрнатыву правядзенню "Еўрабачання".

"Замест гэтага мы маем намер аб'яднаць Еўропу 16 мая з дапамогай унікальнай тэлевізійнай праграмы ў прайм-тайм. Мы заклікаем усіх вяшчальнікаў, якія павінны былі прыняць удзел у конкурсе "Еўрабачанне" ў гэтым годзе, і членаў Еўрапейскага вяшчальнага саюза ў іншых краінах трансляваць гэта шоу у духу адзінства і аб'яднання", - заявіў супервайзар конкурсу Ён Ола Санд.

Шоу будзе называцца Europe Shine A Light, пройдзе яно у пазаконкурсным фармаце. Мяркуецца, што ў рамках канцэрту свае песні выканаюць прадстаўнікі ўсіх 41 краін, якія павінны былі паехаць на конкурс. Прыняць удзел могуць і зоркі "Еўрабачання" мінулых гадоў.

ЕВС заклікаў усе краіны-ўдзельніцы "Еўрабачання" трансляваць гэты канцэрт. Плануецца і прамы эфір на YouTube.

Больш падрабязна пра фармат і іншыя падрабязнасці канцэрту, які павінен стаць заменай "Еўрабачання-2020", арганізатары абяцалі распавесці пазней.

27
Тэги:
конкурс песні, Еўрабачанне
Тэмы:
Конкурс песні Еўрабачанне - 2020
Ларыса Мятлеўская

Загадвалі жаданні і праважалі нябожчыкаў: што яшчэ рабілі беларусы праз вакно

267
(абноўлена 08:59 29.03.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра схаваны сімвалізм звычайнага праёма ў сцяне і вучыць мыць вокны пры дапамозе народных сродкаў.

Для нашых продкаў акно было не проста адтулінай у сцяне, якая служыла для асвятлення і вентыляцыі памяшкання – вокны атаясамліваліся з вачыма.

У народнай культуры значэнне акна суадносіцца з ідэяй пранікнення, якое можа быць не толькі міралюбівым, але і варожым. Так, напрыклад, калі ў хату праз вакно залятала птушка, гэта лічылася прадвесцем бяды, а калі яна проста стукала дзюбай у школа, гаспадарам варта было чакаць вестак.

У некаторых мясцовасцях Беларусі існавала традыцыя выносіць памерлых нехрышчоных дзяцей і дарослых нябожчыкаў, якія памерлі ад "гарачкі " не праз дзверы, а праз акно. У выпадку смерці ў доме на падаконнік ставілі ваду, каб "душа абмылася", туды ж ставілі чарку з гарэлкай і хлебам для нябожчыка.

Вёска Свяцілавічы
© Sputnik Альфрэд Мікус
Нашы продкі лічылі вокны вачыма дома

Праз вакно адбывалася і частаванне Марозу, калі на Каляды яго клікалі есці куццю. Увогуле, ежа, якая перадавалася праз вакно заўсёды мела сакральнае значэнне. Такі абмен дарункамі і пажаданнямі адбываўся яшчэ да нядаўняга часу паміж валачобнікамі і гаспадарамі хаты.

Археолаг Эдвард Зайкоўскі лічыць, што праз акно ажыццяўляецца сімвалічная сувязь са светам памерлых. У народзе верылі, што асабліва небяспечна пакідаць вокны адчыненымі  і не перахрышчанымі нанач, таму што тады праз іх могуць ўвайсці нябожчыкі і нячысцікі і задушыць спячых.

У легендах пра камяні-краўцы падкрэсліваецца, што матэрыял для пашыву адзення перадавалі змею-краўцу праз вакно і толькі праз яго атрымлівалі гатовыя вырабы.

З акном звязана і любоўная магія. Так на Каляды пры дапамозе солі, пастаўленай наччу на падваконне дзяўчына спрабавала даведацца аб будучым лёсе.

Таксама людзі верылі, што акно здольна выконваць жаданні. Лічылася, што калі ў адкрытае акно ці фортку пастаянна вымаўляць тое, чаго вельмі хочацца, гэта абавязкова спраўдзіцца.

Праз акно маглі ажыццяўляцца і злачынныя планы таму гаспадыні імкнуліся прадухіліць уздзеянне нядобрых, зайздросных позіркаў, паставіўшы на падакноннік вазон з чырвоным мушкатам (другая назва герані ці пеларгоніі - Sputnik).

Як упрыгожвалі вокны

У старажытнасці жытло будавалі практычна без вокнаў, якія мы прывыклі бачыць цяпер. Яны выглядалі, як невялікія адтуліны, зробленыя ў двух сумежных вянках сцяны, якія закрывалі драўлянай засаўкай, а пазней шклом. Гэтыя адтуліны называлі "валакавое акно" і нават цяпер уважлівы вандроўнік заўважыць гэтыя старажытныя акенцы ў сценах клецяў, хлявоў і нават сенцах. Калі нарэшце сталі рабіць вокны, а па сведчанні навукоўцаў, гэта адбылося даволі позна, іх з’яўленне суправаджалася пэўным дыскамфортам ад адкрытасці дома вонкавай небяспецы. Гэта трывога выяўлялася у падсвядомым і можа таму ў народным сонніку пазначана, што бачыць у сне акно да чакання:

  • Бачыць расчыненае акно – падарунак будзе, прыбытак;
  • Акно з пабітымі шыбамі – страты, беднасць; з чыстымі і цэлымі – шчасце, жыццё.

Колькасць вокнаў залежыла ад планіроўкі хаты. Звычайна рабілі два вакна ў падоўжанай сцяне, што выходзіла на двор, і адно ў тарцовай – на галоўным фасадзе. Такое размяшчэнне вокнаў спрыяла стварэнню ў хаце покуці або "чырвонага кута", у якім размяшчаліся абразы.

Да ўсяго ў народзе быў пашыраны звычай мець у хаце менавіта тры акны ў гонар святой Тройцы. Чацвёртае акно у глухой сцяне паміж печчу і галоўным фасадам рабілі толькі ў асобных мясцовасцях. Часта на кухні вакно ўстаўлялі насупраць вусця печы, што было зручна для гаспадыні, якая пачынала завіхацца каля яе з першымі промнямі сонца.

Вёска Свяцілавічы
© Sputnik Альфрэд Мікус
Тры вакны ў хаце рабілі ў гонар Святой Троіцы

Цікава, што ў некаторых мясцовасцях існавала правіла пытаць дазвол на павялічэнне колькасці вокнаў больш за тры не толькі ў святара, але і у вясковага сходу. У другой палове ХІХ стагоддзя , калі пачала мяняцца планіроўка жылля і хату пачалі падзяляць на залу і спальню, у тарцовай сцяне, што выходзіла на вуліцу, рабілі па два вакна. 

Увогуле, месца вакна на фасадзе і яго форма адыгрывала значную ролю ў стварэнні мастацкага аблічча будынка. Аканіцы, надаконныя і падваконныя ліштвы – традыцыйныя элементы аздаблення хаты, якія адрозніваліся ў адпаведнасці з этнаграфічным рэгіёнам Беларусі. Зараз традыцыя ўпрыгажэння вокнаў рознымі элементамі не так распаўсюджана, але і дагэтуль можна напаткаць цікавыя варыянты.

Рама звычайна мела ад 3 да 6 шыб, а пачынаючы з ХVІ-ХVІІ стагодзя ў шляхецкіх сядзібах – да 30 і болей. Да ХІХ стагоддзя замест шкла часта выкарыстоўвалі спецыяльна вырабленыя скуры, паперу, пухіры жывёл, палатно. Зімой вокны мелі дубальты (падвойныя рамы, - Sputnik), а знадворку, калі не было аканіц, іх прыкрывалі саламянымі матамі, каб лепш захоўвалася цяпло ў хаце. Такімі матамі ўцяплялі і дзверы.

Драўляныя створкі або аканіцы звонку зачынялі кожны вечар, але з цягам часу яны страцілі сваю ўтылітарную функцыю. Разам з ліштвамі аканіцы сталі дэкаратыўнымі элементамі ў абрамленні вакна.

Вёска Свяцілавічы
© Sputnik Альфрэд Мікус
У кожным рэгіёне Беларусі былі свае традыцыі ўпрыгажэння вокнаў

Асабліва ўпрыгожваліся ліштвы, на якіх можна было сустрэць разнастайныя ўзоры. Часта гэта кветкі і мудрагелістыя завіткі, але можна сустрэць і выявы зорак і сонца, птушак і цмокаў і іншае.

Такая аздоба адрозніваецца ў кожным этнарэгіёне Беларусі і, як і нацыянальны строй, з’яўляецца іх своеасаблівым пашпартам, унікальнай адметнасцю. 

Як памыць вокны народнымі сродкамі

Гаспадыні дбайна сачылі за чысцінёй шыб у вокнах. Іх чыстка была абавязковай перад Вялікаднем. Прытрымліваюцца такой традыцыі і многія сучасныя гаспадыні.

Вядома, што цяпер у краме можна набыць разнастайныя сродкі для чысткі шкла, хтосці ў ваду дадае гарэлку або кроплі аміяку і націрае шыбы да бляску старымі газетамі, вокны чысцяць нават ільняным алеем і крапівой.

У кнізе "Літоўская гаспадыня" Ганны Цюндзявіцкай, якая сабрала вопыт гаспадарчай дзейнасці сялян на пачатку ХІХ стагоддзя, ёсць цэлы шэраг парадаў для захавання вокнаў чыстымі і светлымі.

Каб шыбы не трацілі празрыстасці, нельга мыць іх вадой, асабліва раніцай ці ўдзень, бо сонечныя прамяні уздзейнічаюць на вільготнае шкло, псуюць яго і змяняюць колер.

Варта рабіць гэта ўвечары, а зранку яшчэ раз выцерці шыбы сухой анучай. Для лепшага выніку суконку трэба пасыпаць дробным мелам і выцерці шкло насуха.Перад выкарыстаннем мел трэба прасеяць, каб ён не пакідаў драпіны на шкле.

Чытайце таксама:

267
Тэги:
Беларусь, Народныя традыцыі, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў
МЗС дапамог вярнуцца на радзіму амаль 6 тыс. беларусаў

МЗС дапамог вярнуцца на радзіму амаль 6 тыс. беларусаў

1
(абноўлена 09:12 03.04.2020)
Найбольш складаная сітуацыя, звяртаюць увагу беларускія дыпламаты, захоўваецца з беларусамі, якія захраснулі на Шры-Ланцы.

МІНСК, 3 кра - Sputnik. Амаль шэсць тысяч беларусаў змаглі вярнуцца на радзіму пасля закрыцця межаў у сувязі з пандэміяй каронавіруса, паведамілі ў МЗС Беларусі.

"Дапамога ў розных фарматах у вяртанні на радзіму на сённяшні дзень аказана ўжо парадку 5840 нашым суайчыннікам", - праінфармавалі ў ведамстве.

Напярэдадні беларусы вярнуліся дадому з шэрагу краін, у тым ліку В'етнама, Японіі, Турцыі, Танзаніі, Індыі, Германіі і іншых.

"114 беларусаў вярнуліся чартарным рэйсам ААТ "Белавія" з ААЭ", - дадалі ў МЗС.

Раніцай 2 красавіка ва ўзаемадзеянні з расійскім бокам са Шры-Ланкі вылецелі дамоў сем беларусаў. Разам з тым, звярнулі ўвагу, што значная колькасць грамадзян РБ па-ранейшаму застаецца ў гэтай краіне.

"Найбольш вострымі па-ранейшаму застаюцца праблемы з далёкімі краінамі, у прыватнасці, сітуацыі ў Індыі, В'етнаме, Шры-Ланцы, Тайландзе, Інданезіі", - дадалі ў МЗС.

Беларускія дыпламаты сумесна з іншымі дзяржорганамі вывучаюць магчымыя шляхі вырашэння гэтай праблемы. "У цяперашні час ідзе іх прадметная прапрацоўка, на якую ўсё ж спатрэбіцца, як мінімум, яшчэ некалькі дзён", - заявілі ў МЗС.

У міністэрстве ўдакладнілі, што "Белавія" працягвае выконваць рэгулярныя рэйсы ў шэрагі краінаў: Арменія, Вялікабрытанія, Венгрыя, Германія, Ізраіль, Іспанія, Нідэрланды, Швецыя, Чэхія і іншыя.

1
Тэги:
Беларусь, МЗС Беларусі, каронавірус
Тэмы:
Успышка каронавіруса з Уханя