Мастак Гаўрыіл Вашчанка ў сваёй майстэрні, 1977 год

Бурштынавае святло карцін Гаўрыіла Вашчанкі: мастак нарадзіўся 92 гады таму

92
(абноўлена 09:36 10.06.2020)
Майстар манументальнага жывапісу, Гаўрыла Вашчанка пакінуў багатую спадчыну твораў мастацтва.

Гаўрыіл Харытонавіч Вашчанка нарадзіўся 20 чэрвеня 1928 года ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці - вёсцы Чыкалавічі. Дзяцінства будучага мастака прыйшлося на ваенныя гады, і ўжо тады ён рабіў невялікія замалёўкі і нават капіяваў для партызан карты мясцовасці. Але аб мастацкай адукацыі тады гаворкі не ішло. Гаўрыіл Вашчанка збіраўся паступаць у Гомельскі чыгуначны тэхнікум - запатрабаваная прафесія і праца побач з домам, блізкімі і сябрамі маглі б пераважыць пакліканне, калі б юнаку не трапілася на вочы газета, у якой ён прачытаў пра Кіеўскае вучылішча прыкладных мастацтваў. Кінуўшы ўсё, Вашчанка паехаў на Украіну, не маючы ні найменшай мастацкай падрыхтоўкі, ды яшчэ і спазніўся на экзамен.

  • Гісторыя Юдаля Пэна: муза, вучань і загадкавая смерць

Аднак педагогі разгледзелі талент маладога беларуса, і ў 1948 годзе ён паспяхова скончыў мастацкае вучылішча і ўладкаваўся на працу ў кінастудыю імя Даўжэнкі.

Яшчэ будучы студэнтам, Вашчанка захапіўся манументальным роспісам - усяго на трэцім курсе ён зрабіў роспісы ў будынку Вярхоўнага суда Украіны. Папрацаваўшы на кінастудыі, па парадзе сяброў, якія настойвалі, што перспектыўнаму маладому мастаку трэба працягнуць сваю адукацыю, ён паступіў у Львоўскі дзяржаўны інстытут дэкаратыўнага і прыкладнога мастацтва, які скончыў у 1955 годзе.

У Львове Вашчанка пазнаёміўся са сваёй жонкай Мацільдай, у іх нарадзіўся першы сын.

Гаўрыіла Вашчанку размеркавалі ў Малдову, і там ён пражыў 6 гадоў, працягнуўшы займацца творчасцю, удзельнічаючы ў выставах і фестывалях. У 1957 годзе ён быў прыняты ў Саюз мастакоў СССР.

На працягу 5 гадоў, да 1960-га года, Вашчанка выкладаў у Рэспубліканскім мастацкім вучылішчы Кішынёва, але на выставе ў Маскве пазнаёміўся з мастаком Уладзімірам Стальмашонкам і па яго запрашэнні з'ехаў у Менск, дзе ўзначаліў кафедру манументальна-дэкаратыўнага мастацтва ў Беларускім дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце.

Менавіта Вашчанка запрасіў выкладаць у інстытут Аляксандра Кішчанку, які стварыў пазней "Габелен стагоддзя", які трапіў у Кнігу рэкордаў Гінеса як самы вялікі габелен у свеце.

У 1988 годзе Вашчанка быў удастоены звання Народнага мастака БССР. У гэты час ён, адначасова працягваючы працаваць у інстытуце, стварыў цэлы шэраг знакавых твораў, займаўся манументальным роспісам, а таксама зрабіў вітражы для Чырвонага касцёла, які знаходзіцца ў Мінску.

У 2002 годзе ў Гомеле адчынілась карцінная галерэя імя Вашчанкі, якой ён падарыў мноства сваіх работ. Яшчэ пры жыцці мастак падняўся на вяршыню славы, якая толькі магчымая для мастака - яго прызнала сусветная супольнасць, а Кембрыджскі біяграфічны інстытут нават назваў Гаўрыіла Вашчанку "чалавекам ХХ стагоддзя".

Не стала мастака ў 2014 годзе.

Жывапіс Вашчанкі

Усё сваё жыццё Гаўрыіл Вашчанка імкнуўся да манументальнага мастацтва - асаблівая манера пісьма выяўлялася не толькі ў яго алейным жывапісу, але і ў акварэлях і карцінах, напісаных пастэллю.

На працягу ўсяго творчага шляху Вашчанка шукаў новыя спосабы мастацкага выказвання, пастаянна эксперыментуючы з тэхнікай, мазкамі.

Адметнай рысай карцін Вашчанка з'яўляецца іх колеравая гама: яны нібы напоўнены залацістым святлом. Вохрыстыя, жоўтыя, рудыя тоны пераважаюць у творах мастака.

У працах Гаўрыіла Вашчанкі ёсць месца і стылізацыі, і рэалізму. Мастак амаль ніколі не пісаў з натуры. большасць яго карцін - гэта абагульненыя вобразы. У сваёй творчасці Вашчанка часцей за ўсё звяртаўся да тэмаў вайны і гісторыі роднай зямлі.

Чытайце таксама:

Напалеон Орда: летапісец беларускай архітэктуры

Шагал і Віцебск: гісторыя кахання, якая працягнулася пасля смерці

Вешчыя сны і космас: пяць цікавых фактаў пра Язэпа Драздовіча

92
Тэги:
біяграфія, мастацтва, Гаўрыіл Вашчанка
Лепшыя дакументальныя фільмы краін СНД выберуць на фестывалі Еўразія.DOC

Лепшыя дакументальныя фільмы краін СНД выберуць на фестывалі "Еўразія.DOC"

8
(абноўлена 18:07 28.09.2020)
Чаму дакументальныя фільмы часцей здымаюць пра рэвалюцыі і чаму можа навучыць сёння Вялікая Айчынная вайна.

МІНСК, 28 вер - Sputnik. Лепшыя дакументальныя фільмы краін СНД рыхтуюцца выбраць на фестывалі "Еўразія.DOC".

Анлайн-прэс-канферэнцыя ўдзельнікаў адкрыцця пятага Фестывалю дакументальнага кіно краін СНД "Еўразія.DOC" прайшла ў мультымедыйным прэс-цэнтры Sputnik Беларусь у фармаце тэлемосту Мінск - Смаленск - Ерэван.

Пераможцамі стануць шэсць карцін, якія выберуць з 152 пададзеных заявак. Галоўнай тэмай фестывалю стала Перамога ў Вялікай Айчыннай вайне. Аднак, на думку арганізатараў, яна пераклікаецца з тымі падзеямі, якія адбываюцца ў свеце сёння.

У склад судзейскай камісіі заяўлены старшыня Рэспубліканскага грамадскага аб'яднання "Белая Русь" Генадзь Давыдзька. Ён адзначыў, што цяпер самы час пераасэнсаваць, з якога "матэрыялу" былі зробленыя былыя героі.

"Тэма вайны, як ніколі, на 75-гадовым рубяжы стала раптам найактуальнай. Мы знаходзімся на грані вайны і мы пераасэнсоўваем тую вайну. І нам вельмі трэба разумець, з якога "матэрыялу" былі зроблены тыя героі, як яны думалі, чаму яны ахвяравалі. Любы час патрабуе ахвяр. Часам, камфортным трэба ахвяраваць, утульнасцю, а часам, аказваецца, жыццём", - сказаў Генадзь Давыдзька.

Крыху пра аўтараў

Тэма вайны, так ужо атрымалася, часта адлюстравана на фестывалі "Еўразія.DOC". У першы год існавання ключавой яго тэмай сталі каляровыя рэвалюцыі. У гэты раз - Вялікая Айчынная вайна.

Свет не стаіць на месцы, ён заўсёды развіваецца, таму фестываль заўсёды застаецца актуальным, растлумачылі арганізатары.

Свет развіваецца праз канфлікты, а дакументалісты ніколі не будуць здымаць спакойнае кіно. Такое меркаванне выказаў дэкан Вышэйшай школы тэлебачання МДУ імя Ламаносава Віталь Траццякоў.

"Светлае, ціхае і спакойнае жыццё, палітычна якая пазначаецца як стабільнасць (такая гісторыя чалавецтва) - гэта кароткія прамежкі паміж канфліктамі. Кожны асобны чалавек імкнуцца да лепшага, жадае лепшага для сваёй асабістай жыцця. Але кінадакументалістам ня трэба спакой, яны не распавядаюць аб шчаслівых сем'ях , аб шчаслівых днях, як правіла", - растлумачыў ён.

Праўда жыцця

За пяць гадоў фестываль прайшоў няпросты шлях, яго аўтары і арганізатары пераадолелі нямала складанасцяў. Але ён па-ранейшаму паказвае жыццё.

"Чалавек, грамадства, актуальныя праблемы - гэта ўсё стала тэмамі для фільмаў нашага фестывалю. Асабліва гісторыі чалавечых адносін і сам чалавек стаіць асобным блокам", - перакананы праграмны дырэктар фестывалю "Еўразія.DOC", прэзідэнт прадзюсарскага цэнтра "Студыя Трэці Рым" Валерый Шахаўцоў.

Пераможцаў фестывалю назавуць ўжо 2 кастрычніка. У лік фіналістаў увайшлі аўтары з Беларусі, Расіі і іншых краін СНД, а таксама Сербіі і Латвіі.

Поўную версію прэс-канферэнцыі глядзіце ў нашым відэа.

8
Тэги:
Мінск, Еўразія.doc
Вуж

Карона Змяінага цара і цмок-спакуснік: паданні на Змяінае свята

329
(абноўлена 12:18 25.09.2020)
У даўніну людзі верылі што 27 верасня змеі збіраюцца і разам сыходзяць у зімовую спячку, у сувязі з гэтым у лес імкнуліся не хадзіць.

Па народных паданнях, 27 верасня паўзуноў надзвычай шмат - яны збіраюцца разам, каб запаўзці глыбока ў лес і там легчы ў спячку. Людзі імкнуліся не хадзіць у лес або поле, таму што лічылася: калі змяя ўкусіць у гэты дзень, ніякія лекі не дапамогуць.

Асабліва сцерагліся гадзюк. Насамрэч, шмат дзе на беларускіх землях усіх паўзуноў называлі "вужамі", але калі сапраўдны вуж – істота бяскрыўдная і нават карысная, яд гадзюкі здольны забіць, таму іх знішчалі, а каб пазбегнуць укуса, перад тым, як ісці ў месцы, дзе водзяцца змеі, чыталі загавар. 

Вуж-дамавік аберагаў ад бяды

На беларускіх землях вужы здаўна лічыліся апекунамі дома і дамашніх жывёл. Ім пакідалі малако і ніколі не крыўдзілі, таму што верылі: такі жылец можа папярэдзіць пра няшчасце і нават дапамагчы знайсці скарб.

У хаце вуж жыў звычайна пад печчу. Раней, калі дзяцей саджалі снедаць на падлогу, ён мог выпаўзаць і есці з імі з адной міскі. Малыя гулялі з ім і вуж ніколі іх не крыўдзіў.

Жылі вужы і ў хляве, дзе нават маглі піць малако прама з каровінага вымя. Іх ні ў якім разе не праганялі, таму што па-перше, яны знішчалі грызуноў, якія маглі пераносіць хваробы, а па-другое, лічылася, што калі пазбавіць карову такога "сябра", у яе можа знікнуць малако.

Сыход вужа з хаты з'яўляўся перасцярогай гаспадарам пра нейкую бяду. Напрыклад, неўзабаве ў доме мог здарыцца пажар, або ў яго магла трапіць маланка.

Вужыны кароль, яго дачкі і чароўныя скарбы

Па легендах, вуж таксама мог дапамагчы гаспадару знайсці скарб. У некаторых мясцінах, калі дамашні вуж паміраў, з яго тлушчу рабілі свечку. Людзі верылі, што калі яе запаліць, з'явіцца цэлае змяінае войска на чале з Вужыным каралём, які пакажа, дзе схаваны скарб.

Калі Вужынага караля давадзілася сустрэць недзе ў лесе або полі, трэба было пакласці перад ім рушнік. Тады ён нібыта запаўзе на яго і пакіне сваю залатую карону. Але часта караля суправаджала яго світа, і вось гэтыя змеі зусім не былі бяспечнымі, таму тым, хто шукае клады, раілі насіць з сабой ясеневы кій – нібыта калі ўдарыць ім па клубку змей, яны разпаўзуцца, пакінуўшы свайго караля.

Нямала паданняў існуе і пра прыгожых дачок Змяінага цара – вужалак. Яны нібыта да паловы мелі выгляд прыгожых дзяўчын з доўгімі валасамі, а замест ног у іх быў хвост. Вужалкі любілі залатыя ўпрыгожваллі, а вось вопраткі не насілі ніякай. Да чалавечых дамоў вужалкі не набліжаліся, жылі глыбока ў лесе, каля вадаёмаў. Самі дачкі Вужынага цара не робяць чалавеку ніякай шкоды, але там, дзе яны жывуць, шмат змей. Лічылася, што калі чалавек знойдзе ўпрыгожванне вужалкі, яму больш не страшныя змяіныя ўкусы.

Жоўтыя плямы на галаве вужа - нібы завушніцы
© CC0 / Pixabay / JarkkoManty
Па легендзе, Вужалкі маглі ператварацца ў змей, а жоўтыя плямачкі па баках галавы нагадваюць залатыя завушніцы

Змей-волат і цмок-спакуснік

Існуюць на беларускіх землях паданні і пра велізарных змей, велічынёй з дом і нават больш. Па адной легендзе, у даўніну асілак змог перамагчы такога змея, парубіў яго на тры часткі і пахаваў іх асобна – так утварыліся вялікія курганы. Па іншай, людзі здолелі злавіць змея, але не забіць яго, і тады вырашылі закапаць вялізную пачвару. Але кожную раніцу яны знаходзілі зямлю раскіданай. І тады адзін чалавек узяў чорнага пеўня, запраг яго ў стары лапаць і ў ім прывёз да звязанага змея зямлі. Тры разы хадзіў ён так, і больш зямля са змея не асыпалася.

У адрозненні ад велізарнага змея (на вобраз якога, несумненна, аказала ўплыз хрысціянскае паданне пра змаганне святога Георгія з драконам), лятучы змей, цмок, мог пераўтварацца ў чалавека. Паўставаў ён звычайна ў абліччы барадатага мужчыны або прыгожага хлопца. Калі дзяўчына закахалася ў такога, яна неўзабаве памірала.

У абліччы змея цмока ўяўлялі велізарным, памерам з дом, да таго ж, у яго магло быць шмат галоў – некаторыя легенды налічвалі да 12.

Свайму гаспадару цмок прыносіў багацце, але гэтыя грошы лічыліся нешчаслівымі. Часта цмок увогуле асацыюецца з вобразам чорта або Люцыфера, які ненавідзіць усе божыя стварэнні. Падчас навальніцы цмок хаваецца ў дупле старога дуба, таму маланка святога Пятра часцей за ўсё трапляе менавіта ў гэта дрэва.

329
Тэги:
Традыцыі і абрады, змяя
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў