Паэт Якуб Колас

Бульба з кіслым малаком і бланманжэ: якім было меню Якуба Коласа

972
(абноўлена 11:10 03.11.2020)
Сёння спаўняецца 138 год са дня нараджэння пісьменніка, паэта, перакладчыка і грамадскага дзеча Якуба Коласа. Пра побыт і любімыя стравы класіка беларускай літаратуры чытайце ў матэрыяле Sputnik.

Сябры і калегі ведалі: Колас любіць ежу простую, вясковую. Сын Даніла неаднойчы ўспамінаў, як бацька еў бульбу з кіслым малаком, верашчаку з грыбамі і яечню са скваркамі. Любімыя стравы не змяняліся незалежна ад пары года ці месца жыхарства: яны нагадвалі пісьменніку пра дзяцінства.

Музей Якуба Коласа ў Мінску
© Sputnik Алеся Шаршнёва
Музей Якуба Коласа ў Мінску

"Новая зямля" як кулінарная кніга

Якуб Колас неаднойчы казаў, што расказаць пра сваё дзяцінства лепш, чым у паэме "Новая зямля", не зможа. Твор, які называлі энцыклапедыяй сялянскага жыцця, можна назваць і кулінарнай кнігай, у якой не проста ўзгадваюцца назвы пэўных страў, а прыводзяцца рыфмаваныя рэцэпты. Успомніць хаця б знаёмую ўсім школьнікам частку "Дзядзька-кухар", дзе дасканала апісваецца працэс гатавання клёцак з сокам.

Выданні паэмы Новая зямля Якуба Коласа
© Sputnik Алеся Шаршнёва
Выданні паэмы "Новая зямля" Якуба Коласа

У розных раздзелах узгадваецца вялікая колькасць страў — святочных і звычайных. У нядзелю ўся сям'я збіралася за святочным сталом, дзе елі блінцы, верашчаку, аладкі, тварог са смятанай і цалкі — так называлася яечня, у якой жаўткі не змешваліся з бялкамі.

На Каляды звычайна елі куццю і шмат рыбы — акунькі, мянькі і плоткі. У якасці дэсерту на стале былі ламанцы — пшанічнае цеста з макавым сокам — і кісель з мядовай сутой — растворам мёда. На Вялікдзень на стале заўсёды было шмат мяса — шынка, кілбасы-скруткі, падсвінак, сцёгны, сала, грудзінкі. Акрамя гэтага, маці пякла пірагі і аладкі.

Нямецкі торт ад жонкі Марыі Дзмітрыеўны

Канстанцін Міхайлавіч і Марыя Дзмітрыеўна пабраліся шлюбам у 1913 годзе, яна нарадзіла пісьменніку трох сыноў. "Мілы друг мой", "мая зорка", "мая добрая дружачка", "мая святыня", "яснюсенькая зорка" — так называў Якуб Колас сваю жонку.  Была яна і выдатнай гаспадыняй — віртуозна гатавала мяса і кандытарскія стравы.

Марыя Дзмітрыеўна ўключала ў меню ўсё, што так любіў муж, але і абавязкова выдумляла штосьці арыгінальнае. На салодкае ў доме Коласа заўсёды былі тарты, цукаты і "Цыганская мазурка". Апошняя на самой справе была стравай польскай і ўяўляла сабой цеста з арэхамі і сухафруктамі.

Сыны Коласа ўзгадвалі, што аднойчы пасля застолля гасцям прывезлі ачышчаныя ад шалупінак вароныя яйкі. Прысутныя вырашылі не падаваць віду і з'есці пачастунак. Высветлілася, што гэта было бланманжэ — жэле з малака, цукра і жэлаціну. З таго часу халодны дэсерт стаў своеасаблівай "фішкай" Марыі Дзмітрыеўны.

Да 20-годдзя літаратурнай дзейнасці Янкі Купалы жонка Коласа прыгатавала торт Баумкухен (Baumkuchen, у перакладзе "дрэва-пірог" — Sputnik). Гэты від выпечкі характэрны для Германіі. Яго зрэз нагадвае зрэз дрэва з гадавымі кольцамі. Прыгатаванне такога торта лічыцца вяршыняй кулінарнага майстэрства. Для выпякання выкарыстоўваецца драўляны конус, на які наматваецца шпагат і прыкрываецца навошчанай паперай. Зверху гэтай канструкцыі наматваецца цеста, пасля запякання якога конус дастаюць.

Рускі паэт і перакладчык Сяргей Гарадзецкі, з якім сябраваў Колас, узгадваў, што падчас візіта ў Ташкент да пары Міцкевічаў для яго арганізавалі сапраўдны беларускі стол з грыбамі, беларускімі сырамі і паляндвіцай. Галоўнай стравай была печань ментуза, якую Гарадзецкі вельмі любіў.

Вырошчваў тытунь, рабіў настойкі

З 1944 года Якуб Колас жыў у Мінску, але без жонкі. Яна памерла ў 1945 годзе.  Тут у яго быў свой сад, дзе раслі вішні, грушы, агрэст, маліны і слівы. Канстанцін Міхаілавіч вырошчваў усё самастойна і нават праводзіў сельскагаспадарчыя эксперыменты. Аднойчы пасадзіў разам жыта і ячмень — такі спосаб прачытаў у кнізе XVI стагоддзя, а вынікі сваіх даследванняў адправіў у Нацыянальную акадэмію навук.

Яблыкі ў садзе Якуба Коласа
© Sputnik Алеся Шаршнёва
Яблыкі ў садзе Якуба Коласа

Ёсць у Дзяржаўным музеі і склеп, дзе захоўваліся хатнія нарыхтоўкі — бульба, яблыкі і кансервы. Гэта самая старая пабудова на тэрыторыі сядзібы класіка.

Тыповы гарадскі склеп сярэдзіны ХХ стагоддзя
© Sputnik Віктар Талочка
Тыповы гарадскі склеп сярэдзіны ХХ стагоддзя

Якуб Колас быў апантаным грыбніком, асабліва паважаў баравікі, таму нарыхтоўкі з грыбоў меліся ў хаце заўсёды. Урачы забаранілі пісьменніку есці мяса і вострыя стравы і ён ужываў шмат мочаных яблыкаў, капусты і салёных агуркоў.

Некаторы час паэт вырошчваў на ўчастку тытунь, але потым паліць забаранілі ўрачы, і на такое хобі прыйшлося забыцца.

Сёння ў музеі Якуба Коласа ёсць сталовая, дзе захоўваецца посуд і некаторыя побытавыя рэчы. Напрыклад, набор для крушону — так называецца віно або сумесь вінаў з кавалачкамі садавіны — падарыў Янка Маўр, драўляную бутэльку і кубачкі — Пятрусь Броўка і Пятро Глебка.

Набор для крушону, які Коласу падарыў Янка Маўр
© Sputnik Алеся Шаршнёва
Набор для крушону, які Коласу падарыў Янка Маўр
Падарунак ад Пятруся Броўкі і Пятро Глебкі
© Sputnik Алеся Шаршнёва
Падарунак ад Петруся Броўкі і Пятро Глебкі

Было ў жыцці пісьменніка месца і алкагольным напоям. Напрыклад, у Ташкенце яго сябар Ісаак Драбкін вырабляў незвычайны настой, галоўнымі інгрыдыентамі якога былі спірт і вінаградныя адходы — скуркі, мякаць, костачкі і крыху сока. Колас называў гэты напой "хомут".

Наліўкі
© Sputnik Віктар Талочка
Наліўкі

Некаторыя настойкі пісьменнік рабіў самастойна. Вядома, што "Міхасёўку" па адмысловым рэцэпце сям'і Міцкевічаў зараз працягвае рабіць малодшы сын Міхась і хавае рэцэпт у сакрэце.

972
Тэги:
беларуская кухня, Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа, Якуб Колас, Беларусь
Тэмы:
Класічная кухня: што елі і чым частавалі знакамітыя беларусы (10)
По теме
Кухня нашых продкаў: каперсы з капуцынаў і дзікія качкі з белым соусам
Віно і смажаныя кураняты: што яшчэ гатавалі нашы продкі з агрэсту
Кухня нашых продкаў: як гатаваць прываротнае зелле і любімы соус Гётэ
У гародзе лебяда — гаспадыні не бяда, ці як гатаваць пірог з пустазелля
Пасол Дзмітрый Мезенцаў на адкрыцці выставы

Пасол РФ: чым далей Перамога, тым складаней усведамляецца маштаб подзвігу

20
(абноўлена 17:25 27.11.2020)
У беларускай сталіцы адкрылася выстава легендарнага савецкага фотакарэспандэнта Яўгена Халдзея.

МІНСК, 27 ліс - Sputnik. Стварэнне ў Мінску Музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны ў 1944 годзе сведчыць аб тым, што ніхто ў перамозе не сумняваўся, сказаў пасол РФ Дзмітрый Мезенцаў, перадае карэспандэнт Sputnik.

У пятніцу ў Мінску адкрылася выстава, прысвечаная фотаработам савецкага карэспандэнта Яўгена Халдзея. Вядомы фотамайстар праславіўся дзякуючы сваім рэпартажам з франтоў Вялікай Айчыннай. Менавіта яго аўтарству належыць фота з чырвоным сцягам, устаноўленым над Рэйхстагам.

Посол Дмитрий Мезенцев на открытии выставки
© Sputnik / Виктор Толочко
Пасол Дзмітрый Мезенцаў на адкрыцці выставы

Па словах кіраўніка расійскай дыпмісіі да Перамогі ў Расіі, Беларусі і краінах Садружнасці ставяцца з асаблівым хваляваннем.

"Чым далей Перамога, тым складаней усведамляецца маштаб зробленага салдатам, савецкім народам подзвігу", - сказаў Мезенцаў.

Расійскі дыпламат адзначыў, што "зірнуўшы на фатаграфіі Яўгена Халдзея здзіўляе падзейны шэраг унікальнага фотамайстра".

Пры гэтым ён звярнуў увагу, што бягучы год асаблівы ў адносінах Беларусі і Расіі, калі мы пераасэнсоўваем іх гісторыю і значэнне.

"Калі мы знаходзім мужнасць і мудрасць за кефірнымі і мяснымі спрэчкамі, якіх на шчасце становіцца ўсё менш. Я ўпэўнены, што іх будзе так мала, што мы забудзем пра гэта", - падкрэсліў Дзмітрый Мезенцаў.

Пасля чаго дадаў, што "сёння ўзіраючыся ў фатаграфіі Яўгена Халдзея, мы не можам вылучыць, дзе этнічны беларус, дзе рускі, украінец, паляк, яўрэй, азербайджанец, эстонец. І мы не павінны гэтага рабіць, таму што Перамога адзіная - Перамога ўсяго народа, а памяць пра яе непадзельная ў тым ліку дзяржаўнымі межамі і тымі, хто хоча забыцца. А хочуць забыцца тыя, каму сорамна за подласць сваіх продкаў".

Майстар і мастак

У сваю чаргу намеснік міністра культуры РФ Мікалай Аўсіенка заявіў, што для яго вялікі гонар прадстаўляць у Мінску выставу сусветна вядомага майстра Яўгена Халдзея.

На октрытии выставки в музее
© Sputnik / Виктор Толочко
На адкрыцці выставы ў музеі

"Калі б ён жыў сёння, яго б называлі фотамастаком, таму што яго погляд - гэта не рэпарцёр, гэта мастак. Кожная яго фатаграфія - гэта карціна: ёсць свая драматургія, ёсць дзіўная пабудова. Так і хочацца сказаць, што гэта карціна", - асабліва адзначыў намеснік міністра культуры.

Мікалай Аўсіенка шчыра прызнаўся, што немагчыма зразумець, як гэта атрымлівалася ў Яўгена Халдзея.

"Яўген Ананьевіч пражыў 80 гадоў, з якіх 67 гадоў ён прысвяціў фатаграфіі, пачынаючы са свайго самаробнага фотаапарата і заканчваючы вядомай лейкай. Ён прайшоў усімі франтавымі дарогамі. І не толькі сваім сучаснікам, але і нашчадкам даў ўгледзецца ў гэтыя твары", - падкрэсліў прадстаўнік Мінкульта Расіі.

"Выстава дае нам эфект прысутнасці і драматургічна дакладна пабудавана ад першых хвілін вайны 22 чэрвеня 1941 года і да парада Перамогі. Гэта наша з вамі агульная гісторыя", - падсумаваў ён.

20
Тэги:
Вялікая Айчынная вайна (1941-1945), Дзмітрый Мезенцаў
Партрэт Уладзіміра Караткевіча ў музеі ў Оршы

Дзень нараджэння Караткевіча: 6 кніг, якія павінен прачытаць кожны

575
(абноўлена 14:39 25.11.2020)
Імя Уладзіміра Караткевіча звязана не толькі з літаратурай, але і гісторыяй Беларусі, якая знайшла сваё адлюстраванне ў яго творах.

Самы рамантычны беларускі пісьменнік і паэт нарадзіўся 26 лістапада 1930 года ў Оршы. Адукацыю ён атрымаў у Кіеўскім універсітэце і на Вышэйшых літаратурных курсах у Маскве.

Творчасць Уладзіміра Караткевіча прсякнута духам рамантызма і любоўю да беларускай гісторыі. Сярод найбольш вядомых яго твораў "Каласы пад сярпом тваім", "Чорны замак Альшанскі", дзікае паляванне караля Стаха" і "Ладдзя роспачы".

Галоўная заслуга Караткевіча ў тым, што ён падняў у сваіх творах шырокія пласты нацыянальнай гісторыі.

У дзень нараджэння Уладзіміра Караткевіча Sputnik абраў шэсць кніг, якія павінен прачытаць кожны чалавек.

Чытайце таксама: 

575
Тэги:
Жыццё знакамітых людзей, Уладзімір Караткевіч, Орша Віцебскай вобласці, Беларусь
Тэмы:
Беларуская літаратура
Іней

Які сёння дзень: 29 лістапада 2020 года

171
(абноўлена 11:22 20.11.2020)
Гэты дзень з'яўляецца трыста трыццаць чацвёртым па грыгарыянскім календары, да канца года застаецца 32 дні.

Якія падзеі адбыліся 29 лістапада і чым азнаменаваны гэты дзень у народным календары, чытайце ў спраўцы Sputnik.

Гістарычныя падзеі 29 лістапада

  • У 1812 годзе падчас пераправы праз Бярэзіну ў ходзе адступлення Напалеон I Банапарт, не чакаючы адсталых войскаў і абозаў, загадаў спаліць масты.
  • У 1961 годзе быў узарваны Гродзенскі фарны касцёл.

Хто нарадзіўся 29 лістапада

  • 1908 год: Яўгеній Красоўскі, беларускі мастак.
  • 1951 год: Аляксандр Гвоздзікаў, беларускі скульптар.
  • 1951 год: Валерый Данэйка, спявак, заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь.
  • 1952 год: Радзівон Бас, беларускі прадзюсар і рэжысёр.

Таксама сёння нарадзіліся рускі мастак і архітэктар Аляксандр Брулоў і ірландскі пісьменнік Клайв Стэйплз Льюіс.

29 лістапада ў народным календары

У гэты дзень Праваслаўная царква ўспамінае аднаго з 12 апосталаў, евангеліста Левія Матвея. У народзе 29 лістапада вядома як Матвееў дзень.

Існавала прыслоўе: "На Мацея зіма пацее". Гэта значыць, што зімовае надвор'е пакуль не ўсталявалася, ідзе то дождж, то снег, добрага снежнага шляху на дарогах яшчэ няма. Звычайна ў гэты дзень сыра і цёпла, чым цяплей 29 лістапада, тым халадней будзе ўзімку.

На Мацея таксама часта дзьмуць моцныя вятры. Яны прадракаюць доўгую зіму з завеямі і глыбокім снегам.  

171
Тэги:
народны каляндар, які сёння дзень
Тэмы:
Які сёння дзень: каляндар знакавых падзей