Могілкі Івана Мележа

Палескія і іншыя хронікі жыцця: Івану Мележу 8 лютага споўнілася б 100 гадоў

164
(абноўлена 09:26 09.02.2021)
У дзень значнага юбілею аўтара неўміручых твораў "Людзі на балоце" і "Подых навальніцы", за якія ён быў ушанаваны Ленінскай прэміяй, успамінаем цікавыя факты з біяграфіі вядомага палешука.

З самага дзяцінства Мележ быў прасякнуты любоў'ю да роднага краю, якую пранёс праз усё сваё жыццё. Нарадзіўся Іван Мележ 8 лютага 1921 года ў сялянскай сям'і, у вёсцы Глінішча Хойніцкага раёну Гомельскай вобласці. Пасля заканчэння сярэдняй школы ён працаваў у Хойніцкім райкаме камсамола. У 1939 годзе паступіў у Маскоўскі інстытут гісторыі, філасофіі і літаратуры і з першага курса быў прызваны ў Савецкую Армію.

Ад ваеннай падрыхтоўкі да філалогіі

Летам 1940 года Мележ удзельнічаў у вызваленні Паўночнай Букавіны. З першых дзён Вялікай Айчыннай вайны на фронце – на Збручы, пад Уманню, Нікалаевым, Сінелькавам, Растовам-на-Доне, Лазавой. У чэрвені 1942 года пісьменнік быў пад Растовам цяжка паранены.

Беларускі пісьменнік Іван Мележ
© Sputnik / Юрий Иванов
Знакаміты беларускі пісьменнік Іван Мележ

Мы маглі бы зараз і не ведаць Мележа як пісьменніка. Хірургі мусілі ампутаваць руку, настолькі сур'ёзным было раненне, якое атрымаў літаратар на фронце. І Мележ наўпрост прасіўся, каб руку захавалі. Дактары пайшлі будучаму класіку беларускай літаратуры насустрач. Усё астатняе жыцце ён пакутваў ад страшэнных боляў, але працаваў.

Пасля лячэння ў тбіліскім шпіталі Мележа адправілі ў тыл і Мележ спачатку абаснаваўся ў Бугуруслане. Потым выкладаў ваенную падрыхтоўку ў Малдаўскім педагагічным інстытуце, а з 1943 – у Беларускім дзяржаўным універсітэце, які знаходзіўся тады на станцыі Сходня ў Падмаскоўі, дзе вучыўся спачатку завочна на філалагічным факультэце, а затым перайшоў на стацыянар.

Літаратурная і грамадская дзейнасць

Мележ вучыўся ў аспірантуры, выкладаў беларускую літаратуру ва ўніверсітэце, працаваў у рэдакцыі часопіса "Полымя", у апараце ЦК КПБ. З 1966 г. – сакратар, а ў 1971-1974 гг. – намеснік старшыні праўлення СП БССР. Выбіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР (1967-1976), быў старшынёй Беларускага камітэта абароны міру, сябрам Сусветнага Савета Міру. З 1945 года значыўся сябрам Саюза пісьменнікаў СССР.

Іван Мележ узнагароджаны двума ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, ордэнамі Чырвонай Зоркі, знакам пашаны і медалямі.

У 1972 Мележ стаў народным пісьменнікам БССР.

Што тычыцца літаратурная дзейнасці, трэба адзначыць, Мележ дэбютаваў вершамі. Але неўзабаве перайшоў да прозы.

У першы пасляваенны год выдаў зборнік аповесцей і апавяданняў "У завіруху" (1946). Потым з'явіўся яшчэ адзін зборнік "Гарачы жнівень" (1948), а таксама нарыс "Заўсёды наперадзе" (1948).

З таго часу свет пабачыў шмат малых і вялікіх мележаўскіх твораў: "Мінскі напрамак" (1952), "Блізкае і далёкае" (1954), "У гарах дажджы" (1957), "Што ён за чалавек" (апавяданні, аповесці, нарысы, 1961), "Жыццёвыя клопаты" (нарысы, эсэ, крытычныя артыкулы, 1975), "Белыя вішні і яблыні" (1976), "Першая кніга: Дзённікі, сшыткі, з запісных кніжак" (1977), а таксама шэраг п'ес.

Самы знакаміты цыкл раманаў Івана Мележа – "Палеская хроніка", над ім пісьменнік працаваў на працягу дваццаці гадоў. Першая частка хронікі – "Людзі на балоце" – была напісана ў перыяд "хрушчоўскай адлігі" (1956-1960 гг.), другая – "Подых навальніцы" – была завершана ў 1965-м. Трэці раман палескай трылогіі – «Завеі, снежань...» – быў падпісаны да друку ў 1976-м – апошнім годзе жыцця пісьменніка.

Беларускі кінематограф зазнаў і экранізацыі твораў Мележа, самая знакамітая з якіх – трохсерыйны тэлеспектакль "Людзі на балоце" (рэжысёр Аляксандр Гутковіч, 1965).

Іван Мележ – лаўрэат Літаратурнай прэміі імя Якуба Коласа, Ленінскай прэміі, Дзяржаўнай прэміі БССР.

Чытайце таксама:

164
Тэги:
юбілей, Іван Мележ
Тэмы:
Беларуская літаратура (33)
Кнігі

Алесь Бачыла: мне лепей ад роднага краю нічога на свеце няма

557
(абноўлена 18:12 01.03.2021)
У сто трэці дзень нараджэння беларускага паэта, драматурга і перакладчыка Sputnik успамінае яго вершы.

Алесь Бачыла нарадзіўся 2 сакавіка 1918 года ў вёсцы Лешніца, непадалёк ад Мінска, у сялянскай сям'і. Пачаў друкавацца яшчэ ў 1934 годзе, але першы зборнік убачыў свет толькі ў 1947 годзе. Вышэйшую адукацыю Алесь Бачыла атрымаў у Мінскім настаўніцкім інстытуце, пасля яго заканчэння быў прызваны ў армію і служыў да 1945 года.

Пасля заканчэння вайны Алесь Бачыла працаваў у "Настаўніцкай газеце", а потым – у газеце "Літаратура і мастацтва", дзе ў 1952 годзе стаў намеснікам галоўнага рэдактара.  

Алесь Бачыла – аўтар шматлікіх зборнікаў паэзіі: "Шляхі", "Зоры вясеннія", "Юнацтва", "Тры багіні", "Паэмы тугі" і іншых. Шматлікія яго вершы пакладзены на музыку. Акрамя таго, Бачыла напісаў лібрэта для опер "Яснае світанне", "Калючая ружа", "Зорка Венера" і іншых, а таксама аперэты "Паўлінка". Звяртаўся паэт і да жанра сатыры. Ведаў некалькі моў, перакладаў на беларускую творы рускіх, украінскіх, латышскіх паэтаў.

Пайшоў з жыцця Алесь Бачыла 3 студзеня 1983 года, калі яму было ўсяго 64 гады, і быў пахаваны ў Мінску на Усходніх могілках.

У дзень нараджэння славутага паэта Sputnik прапануе ўспомніць яго творы, а мабыць нават і праспяваць іх.

Чытайце таксама:

557
Тэги:
Беларуская мова, Вершы, Алесь Бачыла
Тэмы:
Беларуская літаратура (33)

Беларускі лён: сакрэты вытворчасці элітнай тканіны

597
(абноўлена 11:03 01.03.2021)
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
Людзі спрадвеку з павагай ставіліся да льну: у льняныя тканіны заварочвалі муміі егіпецкіх фараонаў і апраналі цнатлівых дзяўчат на вяселлі.

Лён на Беларусі вырошчваюць са старадаўніх часоў. Продкі заўсёды ставіліся з павагай да гэтай культуры, бо яна літаральна магла апрануць цэлую сям’ю і нават вёску.  Чыстае і светлае льняное адзенне было сімвалам нявіннасці і маральнай чысціні, таму маладыя дзяўчаты на вяселле апраналі сукенкі, зробленыя з ільнянога матэрыялу. А ў Старажытным Егіпце, дзе людзі даведаліся пра лён 7-9 тысяч гадоў таму, тканіны з лёну лічыліся элітнымі, таму ў іх заварочвалі муміі егіпецкіх фараонаў.

Прыгажосць і зручнасць ільняной тканіны цэніцца ва ўсім свеце, а на Беларусі і дагэтуль захоўваюць традыцыі льнянога ткацтва. Кросны, варштат, мялкі, церніцы, трапкач і іншыя старадаўнія прылады для вырабу льняной тканіны — у фотастужцы Sputnik.

Гэта, безумоўна, не нанатэхналогіі, але паглядзець таксама ёсць на што.

Глядзіце таксама:

597
  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    На Беларусі лён вырошчваюць са старадаўніх часоў. Нашы продкі казалі, што "лён усіх апранае", і прысвячалі гэтай сельскагаспадарчай культуры свае песні, вершы і казкі.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Лён быў сімвалам нявіннасці і маральнай чысціні, таму нявеста на вяселле апранала сукенку з ільну. На беларускім гербе кветачкі льну сімвалізуюць працавітасць, дабрабыт і парадак.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Традыцыйнай прыладай ткацтва на Беларусі быў гарызантальны ткацкі станок — кросны. Беларускія навукоўцы вылучаюць некалькі тыпаў ткацкіх станкоў, якія існавалі ў XIX — пачатку XX стагоддзя і адрозніваліся па канструкцыі. У больш прымітыўных (на "сохах" і на "станінах") асобныя дэталі ўкапваліся ў зямлю ці мацаваліся да столі. Больш дасканалыя называліся "рамавы ткацкі станок" ці "варштат".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    На першым этапе льноапрацоўкі ад сцяблоў саспеўшага, а потым вымачанага і высушанага льну аддзяляюць галоўкі. Рабілася гэта пры дапамозе драўляных "пранікаў", якімі іх аббівалі. На поўначы Беларусі галоўкі абрывалі спецыяльнымі нажамі-"драчкамі".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Пасля абрывання галовак сцябло льну разміналі на "мялках" або "церніцах", каб вызваліць з яго валакно. На Беларусі вядомыя нахільныя і гарызантальныя мялкі. Іх рухомыя часткі — білы — мелі адно ці два рэбры.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Пасля апрацоўкі на мялках рэшткі кастры на валакне выдалялі пры дапамозе "трапала".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Прыладамі для часання льну служылі драўляныя і металічныя "грэбні". Пры іх дапамозе валакно расшчаплялася на больш тонкія валаконцы і канчаткова ачышчалася ад кастры. Пасля часання льну атрымлівалася валакно рознай якасці. Адыходы ад часання ўтваралі "кудзелю".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Валакно, якое заставалася пасля часання, — "кужаль" — спляталася ў косы і ў такім выглядзе захоўвалася да прадзення.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Наступны этап апрацоўкі льну — прадзенне — звязаны з вырабам нітак з валакна. Звычайна ім займаліся жанчыны ў перыяд з лістапада па сакавік. Асноўнымі прыладамі прадзення былі прасніца, верацяно і самапралка.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Працэс прадзення пачынаўся з замацавання кудзелі на прасніцы. На стойцы мацавалася кудзеля, а на донца садзілася жанчына. Стойка прасніцы, якая не мела донца, устаўлялася ў спецыяльную адтуліну ў лаве.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Самая старадаўняя прылада для прадзення — верацяно. Яго выраблялі з драўніны ясеня, грушы ці бярозы. Пры прадзенні жанчына пальцамі правай рукі выцягвала валакно з кудзелі, адначасова трыма пальцамі левай рукі паварочвала верацяно.

Тэги:
лён, Беларусь, Народныя традыцыі, спадчына
Вучань у класе

Трэці этап рэпетыцыйнага тэсціравання пачаўся ў Беларусі

2
(абноўлена 13:10 02.03.2021)
Праверыць веды перад здачай цэнтралізаванага тэсціравання абітурыенты могуць у 107 пунктах РТ па ўсёй краіне, а таксама анлайн.

МІНСК, 2 сак – Sputnik. У Беларусі пачаўся трэці этап рэпетыцыйнага тэсціравання, ён будзе доўжыцца да канца красавіка, паведамілі Sputnik у Рэспубліканскім інстытуце кантролю ведаў (РІКВ).

Першы этап РТ адбыўся з кастрычніка па снежань 2020 года, другі - са студзеня па люты 2021-га.

"Што тычыцца раскладу ЦТ, яно стане вядома ўжо ў гэтым месяцы: Мінадукацыі апублікуе адпаведную пастанову", - паведамілі ў РІКВ.

Новае ў беларускім ЦТ

Нагадаем, што ў новай уступнай кампаніі 2021 года правілы ЦТ па ўсіх прадметах, акрамя рускай і беларускай мовы, злёгку змяніліся. Такім чынам, у бягучым годзе ў тэстах па хіміі, біялогіі, геаграфіі, грамадазнаўстве, гісторыі Беларусі, сусветнай гісторыі (найноўшы час), а таксама замежнай мове (англійскай, нямецкай, іспанскай, французскай) заданняў у частцы А стане менш.

Па ўсіх прыродазнаўчых прадметах з часткі А тэстаў прыбралі 10 заданняў (раней іх было 38, цяпер - 28), а ў В дадалі 4 задачы - зараз іх 16 замест 12. Што тычыцца тэсту па замежнай мове, то тут замест 48 заданняў у частцы А стала 30, а ў В будзе 18 задач - замест 12 ранейшых.

Пры гэтым час на праходжанне выпрабаванняў застаўся ранейшым.

Як раней пісаў Sputnik, першыя змены ў ЦТ адбыліся ў тэстах па матэматыцы і фізіцы. У тэставанні па гэтых прадметах з часткі А прыбралі дзве задачы (зараз іх 18 замест 20), у В дадалі дзве (цяпер 14 замест 12). Акрамя таго, у заданнях частцы А зараз можа быць некалькі правільных адказаў (раней правільны адказ мог быць толькі адзін).

Як распавялі ў РІКВ, змены зроблены для таго, каб "звесці" тэорыю верагоднасці "пры выкананні тэстаў да мінімуму, зрабіць цэнтралізаванае тэсціраванне больш справядлівым для добрасумленных абітурыентаў".

Чытайце таксама:

2
Тэги:
Абітурыенты, веды, Беларусь, Цэнтралізаванае тэсціраванне, Рэпетыцыйнае тэсціраванне