Іосіф Сталін і Вячаслаў Молатаў

Пакт Молатава-Рыбентропа: як у Маскве вырашаўся лёс Еўропы

31
(абноўлена 18:23 23.08.2018)
У гэты дзень 79 гадоў таму СССР і Германія падпісалі два гістарычныя дакументы: Пакт аб ненападзе і сакрэтны пратакол да яго, які падзяліў Еўропу на зоны ўплыву.

Пакт аб ненападзе, ці пакт Молатава-Рыбентропа, быў падпісаны 23 жніўня 1939 года ў Маскве.

Гісторыкі і палітыкі да гэтага часу спрачаюцца аб тым, спрыяў гэты дакумент развязванню Другой сусветнай вайны ці дазволіў адтэрмінаваць яе пачатак. Пакт у значнай меры вызначыў лёс латышоў, эстонцаў, літоўцаў, а таксама заходніх украінцаў, беларусаў і малдаван.

На думку экспертаў, пакт Молатава-Рыбентропа да гэтага часу вызначае шматлікія геапалітычныя рэаліі ў Еўропе.

Матывы бакоў

Да лета 1939 года Германія ўжо акупавала Чэхію і будавала новыя планы — пашырацца ў напрамку Польшчы. Аднак у выпадку паходу на Варшаву Гітлер хацеў быць упэўнены, што другога фронту не будзе. Такім чынам, яму патрэбна была дамова з СССР, каб аслабіць антынацысцкую кааліцыю.

Министр иностранных дел Германии Иоахим фон Риббентроп (1893-1946) (справа) указывает премьер-министру Франции Эдуару Даладье (1884-1970) (второй слева) место, где он должен поставить подпись под Мюнхенским соглашением 1938 года
© Sputnik
Міністр замежных спраў Германіі Іаахім фон Рыбентроп (1893-1946) (справа) паказвае прэм"ер-міністру Францыі Эдуару Даладзье (1884-1970) (другі злева) месца, дзе ён павінен паставіць подпіс пад Мюнхенскіми пагадненнями 1938 года

Перамовы паміж прадстаўнікамі СССР, Брытаніі і Францыі аб сумесным забеспячэнні міжнароднай бяспекі і барацьбе з германскай агрэсіяй ішлі з вясны, хоць і не вельмі паспяхова.

Сталіну патрэбен быў дагавор з Германіяй, каб пазбегнуць пагрозы вайны ці хоць бы адсунуць гэтую перспектыву. Тым больш што плённай працы ў рамках антыгітлераўскай кааліцыі ўсё роўна не атрымлівалася.

Савецкі ўрад, пераканаўшыся ў ходзе Маскоўскіх савецка-англа-французскіх перамоваў 1939 года ў нежаданні заходніх краін на справе супрацоўнічаць з СССР у арганізацыі сумеснага адпору фашысцкай агрэсіі і баючыся стварэння адзінага антысавецкага фронту, быў вымушаны шукаць альтэрнатыўны шлях забеспячэння бяспекі краіны, прыняўшы германскую прапанову аб заключэнні дагавора аб ненападзе.

Таму ў жніўні Сталін раптам прыняў рашэнне спыніць перамовы з Англіяй і Францыяй і заключыць дагавор аб ненападзе з Германіяй.

23 жніўня міністр замежных спраў Германіі Яхім фон Рыбентроп прыбыў у Маскву. Тагачасны амерыканскі пасол сцвярджаў, што сцяг, які выкарыстоўвалі на сустрэчы нямецкага дыпламата, узялі на "Масфільме". Яго выкарыстоўвалі як рэквізіт ў антыфашысцкіх фільмах.

Текст советско-германского договора о ненападении
© Sputnik
Тэкст савецка-германскага дагавора аб ненападзе

Сакрэтны пратакол

Спрэчкі і крытыку выклікаў не сам акт, а сакрэтны пратакол да яго. У гэтым дакуменце бакі, па сутнасці, падзялілі свае сферы ўплыву.

Ёсць сведчанні асабістага перакладчыка Сталіна Уладзіміра Паўлава, які сцвярджае, што менавіта кіраўнік СССР прапанаваў аформіць яшчэ адну двухбаковую паперу.

"Да гэтай дамовы неабходныя дадатковыя пагадненні, пра якія мы нічога нідзе публікаваць не будзем", — сказаў, па сцвярджэнні Паўлава, Сталін.

У гэтым пагадненні былі прапісаныя "межы сфер інтарэсаў" бакоў "у выпадку тэрытарыяльна-палітычнага пераўладкавання". Іншымі словамі, у выпадку вайны Германіі з Польшчай нямецкія войскі могуць рушыць да так званай "лініі Керзона", а астатняя частка Польшчы, а таксама Фінляндыя, Эстонія, Латвія і Бесарабія прызнаваліся "сферай уплыву" СССР.

У СССР доўгі час адмаўляліся прызнаваць, што другі дакумент на сустрэчы 23 жніўня ў Маскве абмяркоўваўся і быў падпісаны. Толькі ў канцы 80-х гадоў XX стагоддзя савецкая бок прызнаў факт існавання сакрэтнага пратаколу.

Што гэта значыла на практыцы?

1 верасня 1939 года Германія напала на Польшчу. Гэтая ж дата стала пачаткам Другой сусветнай вайны.

СССР, паводле дамовы аб ненападзе, узяў абавязацельствы не ўмешвацца ў ваенныя дзеянні іншага боку. Сваю зону ўплыву СССР узяў пад кантроль праз два з паловай тыдні, патлумачыўшы сусветнай супольнасці, што ідзе на дапамогу ўкраінцам і беларусам, якім пагражае нямецкая агрэсія.

Гісторыю трэба ведаць, але не перапісваць

23 жніўня па прапанове Еўрапарламента ў шэрагу дзяржаў адзначаюць як Дзень памяці ахвяр нацызму і сталінізму. Рашэнне Еўрапарламента, якое фактычна прыраўняла камунізм да нацызму, выклікала рэзкія пратэсты з боку Масквы. МЗС РФ заявіў, што гэта скажае гісторыю ў палітычных мэтах.

Пазіцыя афіцыйнай Масквы па гэтай гістарычнай падзеі была агучана Уладзімірам Пуціным яшчэ ў 2015 годзе на сустрэчы з канцлерам ФРГ Ангелай Меркель. Паводле яго слоў, намаганні СССР супрацьстаяць фашызму ў Еўропе поспехам не ўвянчаліся, менавіта гэта вымусіла Савецкі Саюз прыняць меры для недапушчэння прамога сутыкнення з Германіяй.

Сэнс для забеспячэння бяспекі Савецкага Саюза ў пакце Молтова-Рыбентропа быў, перакананы расійскі лідар.

У сваю чаргу міністр замежных спраў Расіі Сяргей Лаўроў неаднаразова заклікаў не падаваць пакт Молатава-Рыбентропа як рэальную прычыну Другой сусветнай вайны.

На думку дыпламата, многія забываюць пра тое, што "калі была мюнхенская змова, калі Чэхаславакію падзялілі, Польшча моўчкі забрала сабе вельмі прынадны кавалачак".

Дуче фашизма Италии Бенито Муссолини подписывает Мюнхенское соглашение. Справа министр иностранных дел Германии Иоахим фон Риббентроп
© Sputnik
Дучэ фашызму Італіі Беніта Мусаліні падпісвае Мюнхенскае пагадненне. Справа міністр замежных спраў Германіі Іаахім фон Рыбентроп

"Тое, што гэта (падпісанне Мюнхенскіх пагадненняў — Sputnik) з'явілася вельмі сур'ёзным штуршком да таго, каб ствараць канфліктны патэнцыял у Еўропе, Польшча лічыць за лепшае не гаварыць, гэтак жа, як лічыць за лепшае не гаварыць пра тое, што задоўга да пакта Молатава-Рыбентропа Вялікабрытанія і Францыя заключылі свае падобныя дагаворы з гітлераўскай Германіяй", — нагадаў кіраўнік расійскага палітычнага ведамства.

31
Тэги:
Пакт Молатава-Рыбентропа, Другая сусветная вайна (1939-1945)
Які сёння дзень: 20 кастрычніка 2020 года

Які сёння дзень: 20 кастрычніка 2020 года

159
(абноўлена 09:39 12.10.2020)
Гэты дзень з'яўляецца дзвесце дзевяноста чацвёртым па грыгарыянскім календары, да канца года застаецца 72 дні.

У гэты дзень у 1947 годзе быў аткрыты Гродзенскі абласны драматычны тэатр. Якія яшчэ падзеі адбыліся 20 кастрычніка і чым азнаменаваны гэты дзень у народным календары, чытайце ў спраўцы Sputnik.

Гістарычныя падзеі 20 кастрычніка

  • У 1506 годзе на княжанне ў Вялікім Княстве Літоўскім, Рускім і Жамойцкім абраны Жыгімонт І Стары.
  • У 1655 годзе была заключана Кейданаўская унія паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Швецыяй, уніцыятарам была група паноў і шляхты з Жамойці, да якіх далучыліся Януш і Багуслаў Радзівілы.
  • У 1920 годзе на беларускай канферэнцыі ў Рызе пад кіраўнінтвам Ластоўскага створаны блок беларускіх партый для барацьбы супраць Савецкай улады і польскай акупацыі за незалежную і непадзельную Беларусь.
  • У 1947 годзе адбылося адкрыццё Гродзенскага абласнога драматычнага тэатра.
  • У 1992 годзе Беларусь устанавіла дыпламатычныя адносіны з ААЭ.

Хто нарадзіўся 20 кастрычніка

  • 1677 год: Станіслаў Ляшчынскі, кароль польскі і вялікі князь літоўскі.
  • 1733 год: Адам Нарушэвіч, беларускі паэт і гісторык.
  • 1859 год: Антон Брадоўскі, калекцыянер, музейны работнік, заснавальнік Віцебскага губернскага музея.
  • 1885 год: Аляксандр Бурбіс, беларускі палітычны дзеяч.
  • 1892 год: Янка Тарасевіч, беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч.
  • 1906 год: Канстанцін Быліч, беларускі акцёр.
  • 1947 год: Юрка Голуб, беларускі паэт.

Таксама сёння нарадзіліся французскі паэт Арцюр Рэмбо і польскі філосаф Казімір Твардоўскі.

20 кастрычніка ў народным календары

Сёння дзень святых Сергія і Пелагеі. У асобных рэгіёнах Беларусі яго лічылі пачаткам зімы, таму называлі святога Сяргей Зімовы. У той час як на Сяргея зіма пачыналася, сапраўды ўстанаўлівалася яна толькі ў Матронін дзень, 22 лістапада.

У народзе казалі: "Сяргей інеем травы б'е, а Матрона зіме назад павярнуць не дае".

У гэты дзень уважліва назіралі за надвор'ем. Калі снег выпал, але лісце з дрэў яшчэ не абляцела, зіма прыйдзе позна. Калі было сонечна і ясна, цёпла будзе яшчэ тры тыдні. Калі месяц ў гэты дзень бледны, варта чакаць маразоў.

159
Тэги:
народны каляндар, які сёння дзень
Тэмы:
Які сёння дзень: каляндар знакавых падзей
Які сёння дзень: 19 кастрычніка 2020 года

Які сёння дзень: 19 кастрычніка 2020 года

136
(абноўлена 09:38 12.10.2020)
Гэты дзень з'яўляецца дзвесце дзевяноста трэцім па грыгарыянскім календары, да канца года застаецца 73 дні.

У гэты дзень у 1831 годзе выйшаў указ аб "разборы шляхты". Якія яшчэ падзеі адбыліся 19 кастрычніка і чым азнаменаваны гэты дзень у народным календары, чытайце ў спраўцы Sputnik.

Гістарычныя падзеі 19 кастрычніка

  • У 1831 годзе выйшаў указ аб "разборы шляхты".
  • У 1919 годзе ў Мінску адкрыліся беларускія настаўніцкія курсы.
  • У 1984 годзе быў створаны Беларускі дзяржаўны ансамбль народнай музыкі "Свята".
  • У 1994 годзе ў Варшаве была зарэгістравана Агульнапольская рада культуры студэнтаў нацыянальных меншасцяў пры Галоўнай радзе культуры Задзіночання польскіх студэнтаў, у межах якой дзейнічала Рада культуры студэнтаў беларускай нацыянальнасці.
  • У 1996 годзе пачаўся I Усебеларускі народны сход.

Хто нарадзіўся 19 кастрычніка

  • 1890 год: Сяргей Палуян, беларускі публіцыст, празаік і літаратуразнавец.
  • 1909 год: Міхась Блісцінаў, беларускі сцэнарыст, перакладчык.
  • 1936 год: Эдуард Гарачы, савецкі і беларускі акцёр тэатру і кіно.

Таксама сёння нарадзіліся англійскі пісьменнік Філіп Пулман і французскі філосаф Анры Бергсон.

19 кастрычніка ў народным календары

У гэты дзень Праваслаўная царква шануе памяць апостала Фамы, які ішоў за Ісусам і быў сведкам яго смерці. Пасля ўваскрашэння Хрыста ён не паверыў іншым апосталам, якія сказалі, што бачылі Настаўніка, і адмовіўся верыць, пакуль сам не ўбачыць Хрыста і не дакранецца да яго ранаў. Калі вучні Ісуса сабраліся разам з Фамой, ім з'явіўся Гасподзь, які паказаў свае раны і сказаў Фаме ўкласці ў іх палец. Пасля чаго Тамаш пераканаўся ва ўваскрэсенні. У народзе Фаму атаясамліваюць з недаверлівым чалавекам: пра такога кажуць "Фама невяручы".

На Фаму частавалі хлебам слабых і хворых: лічылася, што гэта дапаможа ім вылечыцца. У народзе верылі, што Фама дапамагае беражлівым і запаслівым гаспадарам.

У вясковых традыцыях імя Фамы цесна звязана з Яромай, пра іх існуе шмат жартоўных вершаў і прыпевак, а таксама выслоўяў.  

Калі ў гэты дзень дым слаўся па зямлі, гэта прадвяшчала нянасце, як і зграі крумкачоў. Калі ветра няма, значыць, хутка пахаладае.  

136
Тэги:
народны каляндар, Беларусь, які сёння дзень
Тэмы:
Які сёння дзень: каляндар знакавых падзей
Журналіст падчас Марша гордасці ў Мінску

СПЧ РФ: затрыманні журналістаў ідуць насуперак з разуменнем свабоды слова

0
(абноўлена 12:56 20.10.2020)
Савет па правах чалавека пры прэзідэнце РФ (СПЧ) лічыць памылкай затрымліваць прадстаўнікоў СМІ падчас пратэстных акцый.

МІНСК, 20 кас - Sputnik. Кіраўнік Савета па правах чалавека пры прэзідэнце РФ (СПЧ) Валерый Фадзееў у інтэрвію інфармацыйнаму агенцтву РІА "Новости" выказаўся аб мерах у дачыненні да журналістаў, прынятых беларускімі ўладамі падчас мітынгаў. З журналістамі неабходна супрацоўнічаць, "тлумачыць і паказваць, што адбываецца", лічыць Фадзееў.

"Безумоўна (затрыманні журналістаў ідуць насуперак з разуменнем свабоды слова). Калі ў людзей ёсць смартфоны, распаўсюджванне такой інфармацыі спыніць немагчыма. Гэта проста памылка кіраўнікоў Беларусі", - заявіў кіраўнік Савета па правах чалавека.

Затрыманні журналістаў у Беларусі

З пачатку пратэстных акцый па дадзеных Беларускай асацыяцыі журналістаў у краіне затрымалі больш за 300 прадстаўнікоў СМІ (у тым ліку замежных). Выпадкаў жа парушэнняў у дачыненні да рэпарцёраў зафіксавана больш за 400, уключаючы затрыманні, штрафы, канфіскацыю прафесійнай тэхнікі.

У поствыбарчы перыяд прадстаўнікі СМІ таксама сутыкнуліся са зменамі ва ўмовах працы. На пачатку кастрычніка МЗС Беларусі ануляваў усе акрэдытацыі замежных журналістаў, у сувязі з чым супрацоўнікам СМІ неабходна перарэгістравацца. Цяпер за асвятленне пратэстных акцый неакрэдытаваных спецыялістаў могуць аштрафаваць ці заключыць пад варту на тэрмін да 15 сутак.

Ускладнена праца не толькі замежных СМІ, беларускія рэпарцёры таксама сутыкаюцца з цяжкасцямі падчас асвятлення акцый. Апошні на сённяшні дзень суд прайшоў 19 кастрычніка: некаторым журналістам, затрыманым на суботнім студэнцкім маршы, далі па 13 і 15 сутак. У іх ліку быў і карэспандэнт РІА "Новости", аднак яго адпусцілі пасля праверкі дакументаў.

Абмеркаванне сітуацыі на вышэйшым узроўні

Адміністрацыйныя працэсы з удзелам журналістаў стаяць на парадку дня з самага пачатку пратэстных акцый у Беларусі. Галоўны рэдактар RT і МІА "Россия сегодня" Маргарыта Сіманьян асабіста абмяркоўвала з прэзідэнтам Беларусі Аляксандрам Лукашэнкам гвалтоўныя меры з боку сілавых структур у дачыненні да журналістаў.

Раней выказаліся ў дачыненні абмежаванняў працы СМІ і ў Нью-Ёрку: няўрадавы "Камітэт абароны журналістаў" са штаб-кватэрай у Амерыцы заклікаў не ўмешвацца ў працу калегаў.

Таксама затрыманні абмяркоўваліся на ўзроўні міністэрстваў: выступіў са зваротам кіраўнік МЗС РФ Сяргей Лаўроў, выказаўся пасол Расіі Дзмітрый Мезенцаў, нямецкае знешнепалітычнае ведамства пракаментавала сваю пазіцыю на сустрэчы з беларускім паслом Дзянісам Сідарэнкам.

0
Тэги:
журналістыка, СМІ