Кандрат Крапіва

Чатыры вайны і дзве лякарні Кандрата Крапівы

387
(абноўлена 14:04 07.01.2016)
18 гадоў таму, 7 студзеня 1991 года не стала вядомага беларускага драматурга і паэта.

Вера Дашкевіч, Sputnik.

Кандрат Крапіва пайшоў з жыцця ў 95, ён пражыў доўгае і разнастайнае жыццё. Былі поспехі, але былі і страты. Ён бачыў смерць траіх з чатырох сваіх дзяцей.

Сваякі кажуць, шмат працаваў: прыходзіў са службы, вячэраў, крыху адпачываў і зноў садзіўся за стол — да трафейнай друкаванай машынкі, грукаў да часу ночы. Але Крапіва — гэта не толькі сатырычныя п'есы і басні, гэта яшчэ і слоўнікі — вялікая праца спачатку на пасадзе дырэктара Інстытута мовазнаўства, а потым — віцэ-прэзідэнта Акадэміі навук Беларускай ССР.

Чатыры вайны

Першапачаткова, калі верыць успамінам самаго пісьменніка, сур'ёзнай адукацыі ў планах не было. Выхадзец з сялянскай сям'і — Кандрат Атраховіч (сапраўднае імя Крапівы) — павінен быў спыніцца на чатырох класах царкоўна-прыходскай школы.

"Бацька вырашыў, што гэтай прамудрасці аж занадта для таго, каб кіраваць гаспадаркай, у якой і да ста лічыць няма чаго", — узгадваў пісьменнік.

Але памерла маці, бацька ажаніўся ў другі раз і, каб разрадзіць сямейную абстаноўку, адправіў сына вучыцца далей. У выніку Атраховіч атрымаў спецыяльнасць настаўніка. Але папрацаваць па спецыяльнасць яму давялося толькі год — пачалася Першая Сусветная вайна.

Кандрат, які пазней стаў Крапівой, прайшоў па сутнасці чатыры вайны: у 1939 годзе ўдзельнічаў у Польскай кампаніі — па далучэнні Заходняй Беларусі, у савецка-фінскай і Вялікай Айчыннай войнах. Падчас апошняй, праўда, у большай ступені ваяваў ужо словам — пісаў і рэдактаваў газеты, у тым ліку знакамітую сатырычную газету-плакат "Раздавим фашистскую гадину".

Мова

Ён спрабаваў спачатку пісаць на рускай, але прызнанне і задавальненне прынеслі толькі тэксты на мове. Узгадваў, як упершыню ўбачыў беларускамоўныя артыкулы ў "Советской Белоруссии", як вырашыў рызыкнуць на больш звыклай мове і што з гэтага атрымалася.

"Узяў дый напiсаў. Пiсаў я так, як гутарыў дома на вёсцы, не лiчачыся нi з якiм правапiсам, бо яшчэ i не ведаў, што ў нас ёсць пэўная граматыка. Дык вы можаце здагадацца, колькi я нарабiў тады памылак", — прызнаецца Атраховіч. У газеце яму тады сказалі, што "прысалiўшы, можна ўжываць", але параілі падцягнуць граматыку.

Белорусские писатели (справа налево) : Михась Линьков, Якуб Колас, Кондрат Крапива и Павел Ковалев
© Sputnik / В. Китас
Беларускія пісьменнікі (справа налева): Міхась Лынькоў, Якуб Колас, Кандрат Крапіва і Павел Кавалёў

Як ўспаміналі родныя, да мовы Крапіва ставіўся вельмі дрыгатліва, адразу адрозніваў "перакладныя" працы - тыя, што пісаліся на рускай, а ў рэдакцыю прыносіліся на беларускай. Больш за 30 гадоў ён сур'ёзна займаўся мовай, быў рэдактарам некалькіх слоўнікаў.

Перамогі і страты

Звонку яго лёс падаецца нават зайздросным: ніякіх сур'ёзных непаразуменняў з савецкімі ўладамі, ну крытыкавалі крыху за "ўхілізм", за тое, што ў яго "апісаннях вёскі не паказана барацьба, а падкрэсліваецца безвыходнасць і беспрасветнасць сельскага жыцця", а яго кулак "проста смешны і не ўзбуджае да сябе класавай ненавісці". Яго кар'ера пры гэтым склалася цалкам шчасна, былі і пасады, і ўзнагароды, і прэміі. У 1956 стаў народным пісьменнікам Беларусі, у 1975-м — героем сацыялістычнага труда. Яго п'есы і басні па сутнасці да гэтай пары застаюцца актуальнымі. Але пры гэтым на Беларусі да гэтай пары няма ніводнага помніка Крапіве.

Ён страціў траіх з чатырох сваіх дзяцей. Франтавыя лісты сына Барыса, які загінуў пад Сталінградам, захоўваў як самую каштоўную рэліквію.

Ад болю лекаў не было. Ва ўсіх астатніх выпадках, кажуць сваякі, яго ратаваў гумар. Унучка ўзгадвала, як прыйшла праведаць дзеда ў гадах у лякарню, спрабавала падбадзёрыць: маўляў, у хуткім часе выпішуць, а ён адказваў: "Я столькі перажыў у сваім жыцці, што там бальніца?!". І дадаваў: "Ведаеш, што цікава, першы раз у гады Першай сусветнай ляжаў, а другі цяпер, калі восемдзесят".

Крапіва застаецца актуальным класікам беларускай літаратуры, а значыць, працягвае рухацца да мэты, якую сам сабе паставіў — "хацеў умяшацца ў жыццё i сёе тое ў iм паправiць".

387
Тэги:
Мастацкая літаратура, Нацыянальная культура, Літаратура, Культура, Жыццё знакамітых людзей, Гісторыя, Кандрат Крапіва, Беларусь
Які сёння дзень: 20 чэрвеня 2021 года

Які сёння дзень: 20 чэрвеня 2021 года

109
(абноўлена 19:48 18.06.2021)
Гэты дзень з'яўляецца сто семдзясят першым па грыгарыянскім календары, да канца года засталося 194 дні.

Якія падзеі адбыліся 20 чэрвеня і чым азнаменаваны гэты дзень у народным календары, чытайце ў спраўцы Sputnik.

Гістарычныя падзеі 20 чэрвеня

  • У 1606 годзе ў Магілёве пачалося паўстанне мяшчан, якоедоўжылая 4 гады.
  • У 1948 годзе ў Вязынцы адкрыты філіял Дзяржаўнага літаратурнага музея Янкі Купалы.

Хто нарадзіўся 20 чэрвеня

  • 1566 год: Жыгімонт Ваза, кароль польскі і вялікі князь літоўскі, кароль шведскі.
  • 1740 год: Юзаф Сангушка, дзяржаўны і вайсковы дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.
  • 1928 год: Гаўрыла Вашчанка, беларускі мастак.
  • 1939 год: Валерый Раеўскі, беларускі тэатральны рэжысёр.
  • 1963 год: Сяргей Кавалёў, беларускі драматург і літаратуразнавец.

Таксама сёння нарадзіліся французскі кампазітар Жак Афенбах і аўстралійская і амерыканская кінаактрыса Ніколь Кідман.

20 чэрвеня ў народным календары

Сёння праваслаўныя вернікі святкуюць Сёмуху (Троіцу) - галоўнае двунадзесятае пераходзячае свята, якое адзначаецца на 50-ы дзень пасля Вялікадня (уваскрэсення Ісуса Хрыста).

Таксама вернікі шануюць памяць святапакутніка Феадота Анкірскага, якога ў народзе празвалі Фядот Ураджайнік.

У гэты дзень сяляне асабліва спадзяваліся на тое, што хутка пойдуць дажджы, таму што калі будзе суха, калоссе загіне і не будзе ураджаю. Але калі непагадзь прыйдзе да таго, як калоссе нальецца, яно будзе бедным і нават пустым.

Непагадзь маглі прадказаць дым ад кастра, які сцеліцца нізка па зямлі, а таксама шум у лесе. Калі чуваць грымоты, дрэннае надвор'е будзе яшчэ доўга.

109
Тэги:
народны каляндар, які сёння дзень
Які сёння дзень: 19 чэрвеня 2021 года

Які сёння дзень: 19 чэрвеня 2021 года

194
(абноўлена 13:26 16.06.2021)
Гэты дзень з'яўляецца сто сямідзясятым па грыгарыянскім календары, да канца года засталося 195 дзён.

Якія падзеі адбыліся 19 чэрвеня і чым азнаменаваны гэты дзень у народным календары, чытайце ў спраўцы Sputnik.

Гістарычныя падзеі 19 чэрвеня

  • У 1574 годзе Кароль польскі і вялікі князь літоўскі Генрых III Валуа тайна пакінуў Кракаў.
  • У 1669 годзе Міхал Вішнявецкі абраны каралём польскім.
  • У 2008 годзе афіцыйна скончана дэмаркацыя дзяржаўнай мяжы паміж Рэспублікай Беларусь і Літоўскай Рэспублікай.

Хто нарадзіўся 19 чэрвеня

  • 1912 год: Пятро Бітэль, беларускі паэт, перакладчык, краязнавец, настаўнік.
  • 1924 год: Васіль Быкаў, беларускі пісьменнік.
  • 1941 год: Іван Ласкоў, беларускі пісьменнік, перакладчык, крытык, гісторык.
  • 1976 год: Ірына Хадарэнка, беларуская паэтэса, празаік, перакладчыца, журналіст, навуковец.

Таксама сёння нарадзіліся французскі матэматык, фізік і філосаф Блез Паскаль і рускі паэт Фёдар Глінка.

19 чэрвеня ў народным календары

Сёння праваслаўныя вернікі шануюць памяць вялебнага Іларыёна новага, якога таксама часам называлі Ларыёнам.

На Ларыёна гаспадыні змагаліся з пустазеллем - прапалвалі гароды. Калі часова не пазбавіцца ад шкоднай травы, яна можа задушыць пасевы. У народзе верылі, што займацца праполкай трэба на ўбываючы месяц – тады пустазелле зноў з'явіцца не так хутка.

Калі ў полі чуваць конікаў, будзе добрае надвор'е. Халодная раніца таксама прадвяшчае ясны дзень.

194
Тэги:
народны каляндар, які сёння дзень
Тэмы:
Які сёння дзень: каляндар знакавых падзей