У бібліятэцы

Васіль Вітка: складанкі-чытанкі і байкі-самаграйкі беларускага казачніка

3178
(абноўлена 08:54 16.05.2020)
У гэты дзень нарадзіўся знакаміты казачнік, класік беларускай дзіцячай літаратуры Васіль Вітка.

Васіль Вітка, Крысько Цімох Васільевіч, нарадзіўся 16 мая 1911 года ў вёсцы Еўлічы Слуцкага раёна Мінскай вобласці. Сям'я жыла бедна. Васілю было ўсяго некалькі месяцаў, калі яго бацька падаўся з сям'ёй ў Сібір на заробкі.

"У 1912 годзе, калі мне споўніўся год, мы былі ўжо ў Омску. Тулячыся ў падсуседзях па чужых кутках, бацька карміў сям'ю тым, што, гнучы спіну на гарадскім рынку, падбіваў і латаў просты і грубы абутак людзей", — пісаў Вітка у сваёй аўтабіяграфіі.

У хуткім часе Вітку забралі ў армію, і сям'і стала яшчэ цяжэй. Яны хацелі нават вярнуцца на Беларусь, але здолела гэта зрабіць толькі пасля рэвалюцыі.

Паэзія Васіля Віткі звязана ў першую чаргу з яго пачуццямі да радзімы, да Случчыны. На Слуцкай зямлі ён сфарміраваўся не толькі як паэт, але і як асоба. Прырода, людзі, наваколле, своеасаблівая мова спрыялі развіццю паэтычнага таленту, мастацкага светапогляду, густу. У сваіх вершах ён адлюстроўвае ўсю прыгажосць роднай зямлі, паказвае сваю сувязь з душой народа.

Пазней яго паэзія ўвойдзе ў зборнікі "Поўдзень" (1946), "Вернасць" (1953), "Ружа і штык" (1958), "Паверка" (1961), "Выбраная лірыка" (1968), "Вышыня святла" (1977),  і інш.

Усяго ім напісана болей дзесятка "дарослых" кніг, у якіх паэзія вызначаецца грамадзянскім пафасам. Асноўныя матывы гэтых твораў — услаўленне подзвігу чалавека ў Вялікую Айчынную вайну, прыгажосць роднай зямлі, роздум аб жыцці.

Аасаблівай пяшчотай, асаблівым, непаўторным бляскам заззяў паэтычны талент Васіля Віткі ў творах для дзяцей. Ён прыйшоў у дзіцячую літаратуру, як сам прызнаваўся, "па закліку сумлення, па закліку душы, па закліку сапраўднай любові".

Казачнік і настаўнік Васіль Вітка
© Sputnik / Яўген Коктыш
Казачнік і настаўнік Васіль Вітка

Дзіцячая паэзія Васіля Віткі багатая рознымі жанрамі, сярод іх ёсць "складанкі-чытанкі, байкі-самаграйкі, песні-калыханкі, жарты-перакруткі, гулі-самагудкі, лічылкі, загадкі, ладачкі-ладкі". Напісаны яны з тонкім адчуваннем асаблівасцей дзіцячага ўспрымання, з любоўю да загадкава-чароўнай краіны Дзяцінства. Дзеці палюбілі кнігі Васіля Віткі, такія, як — зборнік апавяданняў "Зайчык-вадалаз" (1962), кнігу вершаў "Дударык" (1964), "Азбука Васі Вясёлкіна" (1965), выдатную кнігу вершаў, загадак, лічылак, пацешак і казачак для малодшага ўзросту "Чытанка-маляванка" (1971). Добра вядомыя беларускім дзецям кнігі — "Беларуская калыханка" (1971), "Хто памагае сонцу" (1975) і іншыя.

Творчасць Васіля Віткі для дзяцей пачалася з казачнага эпасу "Вавёрчына гора" ў 1947 годзе. Гэтую вершаваную казку паэт склаў, а потым напісаў, каб падбадзёрыць свайго хворага сына.

Вядомасць Вітке прынеслі творы для дзяцей "Буслінае лета" (1957) і "Казка пра цара Зубра" (1959).

Сваімі творамі Вітка быццам імкнуўся дапамагчы дзецям разабрацца ў разуменні дабра і зла, выхаваць іх людзьмі актыўнымі, бадзёрымі, эмацыянальнымі, дапамагчы дзецям — у адпаведнасці з узростам — своечасова рабіць для сябе патрэбныя адкрыцці ў навакольным асяроддзі.

Акрамя паэзіі і казак рабіў пераклады, плённа займаўся педагагічнай і публіцыстычнай дзейнасцю.

У 1972 годзе за кнігі для дзяцей "Беларуская калыханка", "Казкі" і "Чытанка-маляванка" Васілю Вітке была прысуджана Дзяржаўная прэмія Беларусі імя Янкі Купалы.

Пазней, у 1978 годзе, быў узнагароджаны Міжнародным ганаровым дыпломам імя Ханса Крысціяна Андэрсена з занясеннем прозвішча пісьменніка ў Ганаровы спіс выдатнага дацкага казачніка.

10 кастрычніка 1991 года — адзначаны медалём Францыска Скарыны.

Васіля Віткі не стала 5 ліпеня 1996 года. Але кажуць, што ў сапраўдных пісьменнікаў даты смерці няма. Творы Васіля Віткі і сёння ў актыве нацыянальнай літаратуры. Яны сталі сапраўднай класікай.

Чытайце таксама:

3178
Тэги:
культура і мастацтва, Мастацтва, Жыццё знакамітых людзей, Літаратура, Васіль Вітка, Мінск, Беларусь
Які сёння дзень: 1 чэрвеня

Які сёння дзень: 1 чэрвеня 2020 года

87
(абноўлена 17:08 25.05.2020)
Гэты дзень з'яўляецца сто пяцьдзесят трэцім па грыгарыянскім календары, да канца года засталося 213 дзён.

Сёння святкуецца Міжнародны дзень абароны дзяцей. Якія яшчэ падзеі адбыліся 1 чэрвеня і чым азнаменаваны гэты дзень у народным календары, чытайце ў спраўцы Sputnik.

Гістарычныя падзеі 1 чэрвеня

  • У 1918 годзе ў Мінску адкрылася кансерваторыя.
  • У 1918 годзе ў Смаленску пачалася 4-я Паўночна-Заходняя абласная канферэнцыя РКП(б), якая ўхвалiла Брэсцкі мірны дагавор.

Хто нарадзіўся 1 чэрвеня

  • 1945 год: Аляксей Кузьміч, беларускі мастак-жывапісец.
  • 1954 год: Алесь Асташонак, беларускі пісьменнік, сцэнарыст, перакладчык.
  • 1954 год: Сяргей Журавель, беларускі акцёр тэатра і кіно.

Таксама сёння нарадзіліся рускі кампазітар Міхаіл Глінка і польскі паэт Ян Твардоўскі.

1 чэрвеня ў народным календары

Сёння праваслаўныя вернікі шануюць памяць вялебнага Іаана і князя Дзмітрыя Данскога.

Святога Іаана ў народзе празвалі Іван Хлебарост. Лічылася, што добрае надвор'е ў гэты дзень забяспечыць добры ўраджай зерня.

У гэты час з'яўляюцца ў лесе першыя ягады і грыбы, у полі пачынае квітнець чырвоны клевер. Сяляне саджалі фасолю, гарбузы.

Калі 1 чэрвеня ідзе дождж, лета будзе сухое. Калі холадна – яшчэ месяц не варта чакаць добрага надвор'я.

87
Тэги:
народны каляндар, які сёння дзень
Тэмы:
Які сёння дзень: каляндар знакавых падзей
Які сёння дзень: 31 мая

Які сёння дзень: 31 мая 2020 года

150
(абноўлена 17:07 25.05.2020)
Гэты дзень з'яўляецца сто пяцьдзясят другім па грыгарыянскім календары, да канца года засталося 214 дзён.

Сёння адзначаецца Сусветны дзень без тытуню, Сусветны дзень барацьбы с няроўнасцю, Сусветны дзень культуры, а ў Беларусі - Дзень хіміка. Якія яшчэ падзеі адбыліся 31 мая і чым азнаменаваны гэты дзень у народным календары, чытайце ў спраўцы Sputnik.

Гістарычныя падзеі 31 мая

  • У 1919 годзе ў Варшаве створана Польска-беларускае таварыства.
  • У 2008 годзе ў Полацку адкрыты памятны знак "Геаграфічны цэнтр Еўропы".

Хто нарадзіўся 31 мая

  • 1556 год: Юры (Ежы) Радзівіл, царкоўны і дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай .
  • 1948 год: Святлана Алексіевіч, беларуская пісьменніца.
  • 1952 год: Тамара Чабан, беларускі літаратуразнавец.

Таксама сёння нарадзіліся рускі пісьменнік Канстанцін Паўстоўскі і рускі музыкант Уладзімір Кузьмін.

31 мая ў народным календары

Сёння праваслаўныя вернікі шануюць памяць пакутніка Феадота Анкірскага і сямі дзеў пакутніц.

Святога Феадота ў народзе празвалі Фядот Дубоўнік, таму што ў гэты дзень на дубах пачынала разгортвацца лісце. Лічылася, што калі дубы паспелі зазелянець, будзе добры ўраджай аўса.

Калі дуб зазелянеў раней, чым ясень, лета будзе сухое. Яблыні яшчэ квітнеюць – восень будзе позняя. Калі ад зямлі падымаецца пара, будзе дождж.

150
Тэги:
народны каляндар, які сёння дзень
Тэмы:
Які сёння дзень: каляндар знакавых падзей