Формы пад вясельных баранаў

Як спячы вясельнага барана

247
(абноўлена 11:22 17.05.2016)
Чэслава Тычка жыве ў вёсцы Мілашова на Мёршчыне. Ведае жанчыну ўся ваколіца як адмысловую майстрыцу-кухарку.

Алена Масла, Sputnik

На рахунку майстрыцы больш за сто застолляў, дзе яна была за шэф-кухара.

"Калі скласці ўсе дзянёчкі, што я хадзіла ладзіць розныя бяседы — вяселлі, провады ў войска і жалобныя сталы, атрымаецца, што трыста дзён дома не была. Дзякуй гаспадару майму, пускаў", — расказала пані Чэслава Sputnik.

Шэф-кухар Чэслава Тычка
© Sputnik
Шэф-кухар Чэслава Тычка

Ад чаго толькі не ламіліся сталы, накрытыя пані Чэславай! Руляды, катлеты, салаты, адмысловыя бліны з тварагом — нашча лепш і не пералічваць, слінай сысці можна.

А вось пшонае, чым аздобліваліся застоллі, мы ўсё ж згадаем.

Была пара — дзесьці на пачатку 70-х гадоў мінулага стагоддзя — калі грыбочкі, вавёрачкі, зайцы, бараны, клубніцы ў кошыках з цеста выпякаліся прэснымі, а пасля гулянкі іх скармлівалі хатняй жывёле.

Аднак мода гэтая ў хуткім часе мінула, на застольную скульптуру малых і вялікіх формаў сталі расчыняць здобнае цеста — сталы пабагацелі не толькі на ўпрыгожанні, але і на смачныя ласункі.

Пані Чэслава падзялілася са Sputnik сакрэтам прыгатавання вясельнага барана — мройны ласунак дзятвы.

Справа ў тым, што кулінарныя "скульптуры" з вясельнага стала, нават здобныя, маглі доўга захоўвацца, а "зарэзаць" барана доўга не падымалася рука. І яго захоўвалі ў сервантах за шклом шчасліўцы, якім пасля свята перапаў такі баран. Цішком дзеці лазілі паласвацца, адкручвалі барану вушкі і адшчыквалі па дробачцы смакаты ад бакоў.

Форму начынілі цестам
© Sputnik
Форму начынілі цестам

Таму ў мясцовасці, дзе вясельныя бараны былі ў модзе, іх згадваюць і з любасцю — бо смачна і прыгожа, і са смехам — як згадку пра дзіцячыя свавольствы.

Форму на вясельнага барана для пані Чэславы выраблялі знаёмыя на заводзе ў Даўгапілсе (Латвія) яшчэ за савецкім часам. Формы адшчыравалі не адно дзесяцігоддзе, і зараз не прастойваюць.

У чарговы раз былі яны дастаныя майстрыцай на свет, каб даць майстр-клас Sputnik.

Для цеста на 1 барана спатрэбіцца:

3 яйкі, 1 шклянка смятаны, 1 шклянка цукру, 1 шклянка сочыва (слівовага ці яблычнага) або мёд, чайная лыжка молатай гваздзікі (альбо цынамону, а можна змяшаць напалову), шчапоць солі, растоплены тлушч або сметанковае масла, 1 сталовая лыжка соды, пагашаная ў воцаце, мука.

Усе інгрыдыенты перамешваем, дадаючы мукі столькі, каб цеста атрымалася добра густым, і не вылівалася, а выкладалася ў форму.

Папярэдне разагрэтую форму напаўняем цестам — адну палову, тую, дзе баранава пыска. Паловай з "патыліцай" накрываем форму, сашчапляем палавінкі дротам.

 

 

У духоўку, разагрэтую да 170-180 градусаў, ставім формы з цестам.

Выпякаем барана 40-50 хвілінаў.

Самае складанае, паводле словаў майстрыцы-кухаркі, не замяшаць цеста, а дастаць спечанага барана з формы цэлым і не пашкоджаным. Найчасцейшая параза для застольнага дэлікатэса — абламаныя вушы альбо нос.

Кухарка дастае барана з формы.
© Sputnik
Кухарка дастае барана з формы.

Калі здарылася такая непрыемнасць, вушкі ці пыску акуратна дастаем з формы і замацоўваем на тулава з дапамогай запалак ці зубачыстак.

Для ўпрыгожання (альбо маскавання дэфектаў) нам спатрэбіцца "люкар".

Для прыгатавання "люкару" возьмем 1 шклянку цукровай пудры і 1 бялок, узаб'ем у густую пену.

Абмажам барана "люкарам" альбо толькі намалюем яму кудзеркі.

Уставім вочы — іх звычайна робяць з гарошынак чорнага перцу, кавалачкаў цукерак-лядзяшак, мармеладу ці з журавін.

На шыю гатоваму барану завязваем яркую стужку.

Гатовыя бараны.
© Sputnik
Гатовыя бараны.

Усё, баран гатовы выправіцца на вясельны стол альбо на іншую вясёлую бяседу!

247
Тэги:
Нацыянальныя традыцыі, Нацыянальная кухня, Віцебская вобласць, Беларусь
Тэмы:
Жыццё, аздобленае традыцыямі, радуе (9)
Як сёння садзяць бульбу на вёсцы, архіўнае фота

Каляндар земляроба: як і калі нашы продкі садзілі агародніну

15
(абноўлена 13:19 24.05.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра земляробчыя прыкметы беларусаў і асаблівую ўвагу надае другому хлебу – бульбе.

Май - час вялікіх клопатаў для гаспадароў. Асабліва цяжка гэтай парой прыходзіцца вясковай гаспадыні, бо ад пасаджанай своечасова агародніны залежыць яе будучы ўраджай. Нездарма нашы продкі казалі, што "вясновы дзень год корміць".

Калісці ў народзе верылі, што звароты да апекуноў палявых работ Барыса Кажалупа, Івана Доўгага, Арыны Расадніцы, Святога Пахома і іншых святых, пазначаных у маі ў народным календары, дапамогуць у працы і паспрыяюць яе плённасці.

Сяўбе кожнай сельскагаспадарчай  культуры адпавядаў пэўны прысвятак. Напрыклад, за высадку расады адказвала Арына Расадніца (18 мая), за авёс – Антоній (20 мая), за моркву, рэдзьку, гарбузы, агуркі – Іван Веснавы або Іван Доўгі (21 мая).

У Лельчыцкім раёне казалі: "Гуркі сеем, гарбузы, штоб доўгія булі, бо то ж Доўгі Іван". За добры ўраджай агуркоў адказваў і Пахом (28 мая). Паўсюдна па Беларусі казалі: "Сей агуркі на Пахом, то будзеш насіць мяхом".

Не прапускалі і дні, калі агароднымі працамі займацца было нельга. Напрыклад, чацвёртая пасля Вялікадня пераплаўная або градавая серада лічылася небяспечнай. Назва яе звязана з Божай Маці, якая па царкоўнай легендзе ў гэты дзень пераплывала раку. У Лельчыцкім раёне стараліся не палоць, каб градам поле не пабіла, у Столінскім – баяліся, каб не заліў поле дождж, у Мазырскім – каб не застала бура на рацэ. Дазвалялася толькі садзіць цыбулю, каб яна была горкай. У наступны пасля градавой серады дзень пачынаўся Пераплаўны або Чарвівы тыдзень і на Шуміліншчыне ў гэты дзень нічога не садзілі і не сеялі, каб не з’елі чэрві.

Сярод апекуноў палявых работ асабліва вылучаецца Барыс Кажалуп, якога ўшаноўвалі 15 мая. У валачобных песнях Барыс ляды паліць, зямлю грэе, ячмень, бабы сее, па межах ходзіць, поле дзеліць, збожжа высіць і засяе бульбу. Такім чынам, можна вызначыць час, калі продкі пачыналі сеяць бульбу.

Да пасадкі бульбы ў беларусаў было асаблівае стаўленне. Нездарма на нашых тэрыторыях яе дагэтуль называюць другім хлебам, а ў нацыянальнай кухне складана пералічыць пэўную колькасць страў з гэтым карняплодам.

На Беларусі бульбу пачынаюць садзіць у залежнасці ад таго наколькі прагрэлася глеба.  Для паспяховай пасадкі бульбы тэмпература ў лунцы павінна быць каля 8 градусаў.

Народныя традыцыі і прыкметы

Старыя людзі казалі, што зямля гатова тады, калі на ёй не халодна сядзець у тонкай сукенцы і рукам камфортна. Звычайна сеяць пачыналі, калі кветніела чаромха і добрым лічылася, каб сяўба трапіла на поўню, бо гэта самы спрыяльны для сяўбы час.

Садзячы першую бульбіну гаспадыня прыгаворвала: "Расці мая бульбачка круглая і гладкая, як поўня і каб у баразне было поўна". З гэтай жа прычыны ў Ляхавіцкім раёне разагнаўшы першую баразну гаспадыня сімвалічна клала ў яе сякеру, каб будучы ураджай быў такі вялікі, што аж разгортваў бы зямлю, як сякерай секануць.

Вядома ж цяпер часта можна пачуць спрэчкі пра тое ці варта сеяць бульбу на прысядзібных памерках, калі яе даволі лёгка ўвосені набыць на кірмашах, але ўсё ж многія працягваюць яе вырошчваць, кажучы, што "сваім гарбом здабытая смачнейшая".

Вось як адбываўся гэты працэс на Палессі ў канцы ХІХ-пачатку ХХ стагоддзя, апісаны этнографам Чаславам Пяткевічам ў кнізе "Рэчыцкае Палессе".

"Бульбу садзяць пад соху, у кожную боразну або чэраз боразну... калі земля пацяплее, бо ў халоднай папухне, покуль зыйдзе. За сахой ідзе жанчына з каробкай напоўненай клубнямі і кідае іх у баразну на адлегласці 30 см адзін ад аднаго па адным ці больш у залежнасці ад велічыні; наступны заход сахі гэту баразну закрывае".

А вось як у народзе вызначалі стан пасеваў у дачыненні бульбы.

  • Картопля цвіце, можна ўжэ падчас на вячэру накапаць;
  • Картопля адцвіла, можна націну рваць для кабана;
  • Націна пасохла, пара капаць.

Пра лёгкае выкананне якой-небудзь справы звычайна кажуць : "Разабрацца, як повар з бульбай". Магчыма, і слушная прымаўка, калі яна тычыцца пачышчанай і зваранай у вадзе бульбы. Што ж тычыцца астатніх страў прыгатаваных з гэтай гародніны, то любы повар скажа, што каб страва з бульбы атрымалася смачнай, трэба прыкласці да яе не толькі рукі, але і веды, розум, сэрца.

Піражкі бульбяныя з грыбамі

Інгрыдыенты:

  • 1 кг бульбы
  • 100 г сушаных грыбоў
  • 2 цыбуліны
  • 2 яйкі
  • 0,5 шклянкі паніровачных сухароў
  • 4 ст лыжкі вяршковага масла
  • Соль
  • Перац па смаку

Як гатаваць:

Абабраную бульбу зварыць, падсушыць, патаўчы, дадаць лыжку масла, 1 яйка, старанна вымешаць. Вараныя грыбы дробна пасячы, перамяшаць з нашаткаванай падсмажанай цыбуляй, соллю і перцам.

З бульбянай масы сфарміраваць невялікія шарыкі і распляскаць іх, на сярэдзіну кожнага пакласці фарш, краі зашчыпаць. Абмакнуць піражкі ў яйка, укачаць у сухары і абсмажыць у разагрэтым на патэльні масле.

15
Тэги:
Народныя традыцыі, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў
Кветкі бэзу пад дажджом

Май халодны год хлебародны: што кажуць прыкметы пра надвор'е ўлетку

40
(абноўлена 11:45 23.05.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра стаўленне нашых продкаў да халоднага майскага надвор’я і вучыць гатаваць стравы, якія дапамогуць сагрэць нават самае халоднае сэрца.

У гэтым годзе апошні вясновы месяц выдаўся халодным. Зменлівае надвор’е для Беларусі ў гэтыя часы – не дзіва, што прыкмецілі яшчэ нашы продкі, якія казалі "Май зямлю грэе, а сіверам вее" або "У май каню сена дай, а сам на печ уцякай".

У даўніну халодны і даждлівы май не пужаў земляроба, бо існавала перакананне, што такое надвор’е з’яўляецца прадвеснікам ураджайнага года.

Аб гэтым сведчаць і народныя прымаўкі:

  • Май халодны — не будзеш галодны;
  • Мокра ў маі — будуць пышныя караваі;
  • Грымоты ў маю спрыяюць ураджаю;
  • Як у маі суха, то падцягвай бруха;
  • Як ідзе дождж у сакаўцы, то хлеба будзе ў рукаўцы, а як у маі — то будзе хлеба і ў гультая;
  • Сухі марац, мокры май — будзе жыта, як гай.

Якім будзе надвор’е летам згодна з народнымі прыкметамі

Менавіта напрацягу апошняга вясновага месяца нашы продкі пільна сачылі за надвор’ем, каб даведацца, якім будзе лета. Вось, якія высновы можна рабіць, згодна з народным календаром:

  • Калі ноч пад 1 мая зорная і дзьме цёплы паўднёвы вецер – лета будзе з бурамі, але цёплае і ўраджайнае;
  • У Заходня Беларусі лічылі, што калі ў Дзень Пранціша, які адзначалі 11 мая, ідзе дождж, то будзе мокра ўсё лета, а калі суха, то і лета будзе сухім;
  • 13 мая на Якуба, калі сонца ўзыйдзе ясна – чакаецца сухое лета, а праз хмары – дажджлівае;
  • 14 мая, калі на Ярому - непагадзь, то суровая і галодная надарыцца зіма;
  • 24 мая святкавалі Макея і казалі: "Мокра на Макея - і лета не прасушыць, а сухім Макей прыйшоў – і лета не намочыць".
  • 27 мая на Сідара зноў чакалі халадоў і, калі так было, то казалі, што "Прыйшлі Сідары, прыйшлі і сівяры". Калі ў гэты дзень  дзьмулі паўночныя вятры, то лета чакалася дажджлівае. Але, калі да гэтага дня або на яго прыляцяць ластаўкі і стрыжы, то лета надарыцца цёплым.
  • 28 мая, святкуючы Пахома, прыгаворвалі: "Святы Пахом павее цяплом" і "На Пахома цёпла – усё лета цёпла".

Каб сагрэцца пасля вясновага дажджу і моцнага майскага ветру, можна прыгатаваць смачную і карысную страву – курыны булён з клёцкамі. А на дэсерт – здобныя булкі.

Булен курыны з клёцкамі

Інгрыдыенты:

  • 500 г курынага мяса
  • 1 морквіна
  • 1 цыбуліна
  • 1 яйка
  • 0,75 шклянкі мукі
  • 1 ч. лыжка вяршковага масла
  • Соль
  • Лаўровы ліст
  • Пучок зялёнага кропу або пятрушкі

Як гатаваць:

Падрыхтаванае курынае мяса заліць халоднай вадой. Калі яна закіпіць, зняць пену, пакласці ачышчануюч моркву і цыбуліну, варыць на слабым агні да гатоўнасці мяса, у канцы прыгатавання дадаць соль, лаўровы ліст. Булён працадзіць.

Муку, яйка, соль, масла і каля чвэрці шклянкі ахалоджанага булёну старанна перамяшаць. З атрыманага цеста аддзяляць лыжкай невялікія клёцкі і апускацьіх у булён, варыць 5 хвілін.

Падаць з кавалачкамі  курынага мяса, пасыпаць здробненым кропам або пятрушкай.

Булка здобная

Інгрыдыенты:

  • 1 кг пшанічнай мукі
  • 30 г дражджэй
  • 1,5 шклянкі малака
  • 80 г масла або маргарыну
  • 50 г цукру
  • 1 яйка
  • Соль

Як гатаваць:

Дрожджы накрышыць, дадаць чайную лыжку цукру і расцерці, змяшаць з цёплым малаком, усыпаць палову мукі, замясіць цеста, пасыпаць тоўстым слоем мукі, накрыць сурвэткай і паставіць ў цёплае месца.

Пасля таго, як цеста паднімецца, дадаць рэштку мукі, соль, расцёрты з цукрам жаўток, старанна вымесіць, у канцы замесу дадаць растопленае масла або маргарын і ўзбіты бялок. Паверхню цеста змазаць тлушчам, каб яно не перасохла і даць падысці яшчэ раз.

Гатовым цестам запоўніць формы да 2/3 іх аб’ёму, даць пастаяць, каб падышлі і выпякаць каля гадзіны.

Парада руплівай гаспадынькі: Каб булачкі лёгка даставаліся, халодныя формы змазваюць свіным тлушчам. Алей, маргарын і вяршковае масла для гэтага не прыдатныя. Калі булачкі пякуць у печы і яна даволі гарачая, то на чарэнь каля сцяны ставяць жалезны кубак з вадой і в’юшку не зачыняюць. Калі выпечка зверху пачынае моцна румяніцца, то яе накрываюць паперай або лістамі дзядоўніка.

40
Тэги:
Надвор'е, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў
Фестывалі і капуснікі: як Мінадукацыі рэкамендуе правесці выпускныя-2020

Фестывалі і капуснікі: як Мінадукацыі рэкамендуе правесці выпускныя-2020

0
(абноўлена 17:17 25.05.2020)
Сярод прапаноў міністэрства - школьны капуснік і прадстаўленне ў духу ўручэння кінапрэміі "Оскар".

МІНСК, 25 мая - Sputnik. Міністэрства адукацыі Беларусі падрыхтавала рэкамендацыі па правядзенні выпускных вечароў у 11-класах у гэтым годзе.

З-за распаўсюджвання каронавіруса сёлета школам было рэкамендавана адмовіцца ад масавых мерапрыемстваў на выпускных, аднак атэстаты ўсё роўна плануюць выдаваць ва ўрачыстай абстаноўцы. Мінадукацыі пры гэтым падрыхтавала рэкамендацыі, у якіх растлумачана, як чыноўнікі бачаць у выніку фармат правядзення выпускных.

"Ва ўмовах існуючай эпідэміялагічнай сітуацыі неабходна адмовіцца ад правядзення выпускных вечароў у сценах буйных забаўляльных комплексаў і звярнуць увагу на больш камерныя варыянты правядзення школьнай урачыстасці, якія можна правесці як у памяшканні школы, так і на адкрытай пляцоўцы", - гаворыцца ў рэкамендацыях.

Сярод прапаноў Мінадукацыі: самадзейны школьны капуснік, конкурс талентаў, выпускны ў фармаце прэзентацыі фільма "Кінастужка школьных дзён".

Таксама чыноўнікі прапануюць правесці выпускны ў выглядзе цырымоніі ўзнагароджання "Юнацтва ўступае ў жыццё" з уручэннем узнагарод за перамогі ў намінацыях, выпускны фестываль "Выпускнік-2020" у фармаце кінафестывалю з кароткаметражных ролікаў.

"Можна прапусціць усю "здымачную" частку і зладзіць адразу свята па сцэнары ўручэння "Оскара". У гэтым выпадку варта загадзя вырашыць, хто з выпускнікоў у сілу сваіх якасцяў, праяўленых за час вучобы ў школе, на якую намінацыю павінен прэтэндаваць. Зрабіце рабятам сюрпрыз: хай для кожнага, які выходзіць на сцэну за сваім "Оскарам" стане нечаканасцю тая намінацыя, у якой ён будзе ўзнагароджаны", - прапануюць у Мінадукацыі.

У якасці арганізатараў мерапрыемства могуць выступіць настаўнікі ці бацькі.

Нарэшце, таксама Мінадукацыі прапануе правесці памятнае мерапрыемства ў выглядзе закладкі алеі або капсулы памяці для будучых выпускнікоў.

0
Тэги:
Беларусь, Міністэрства адукацыі РБ