Купальская трава

"Апасны малец" і "цярплівая дзеўка" дзень на Івана

112
(абноўлена 14:01 07.07.2016)
А на Івана, на Яна іграла сонца – іграла! Працягваем святкаваць Купалле. Хто браў удзел у купальскім свяце, той не праспаў хвілінаў, калі сонца “іграе”.

Ларыса Мятлеўская, Sputnik

Сама я бачыла гэту прыродную з'яву не раз. Сонца бы рухаецца, дрыжыць бляскам, распадаецца на некалькі частак, "зайчыкаў", якія разбягаюцца, гуляюць і зноў зліваюцца ў адзін промень.

Ці як яшчэ казалі, што ў гэту раніцу "сонца едзе на тройцы, золатам, срэбрам скача на калясніцы, сыпле з яе промні і іскры" — адным словам, яно радуецца, і радуюцца разам з ім людзі.

Солнце летом
© Flickr / Fredrik Lindström
“Сонца едзе на тройцы...”

Раніца 24 чэрвеня (7 ліпеня) — пералом, пасля чаго ўжо наступае Іван, Ян. Але гэты дзень у язычніцкім і народным значэнні поўнасцю знік. Ён уваскрэс у хрысціянскім, таму што хрысціянства з самых першых часоў асвяціла яго святкаваннем Раства Івана Прадцечы.

Купалле — свята Сонца, таму ў купальскім абрадзе салярны культ адзін з першых.

Адно з тлумачэнняў слова "купала" звязана з лацінскім "cupio" —  "ярыцца", "злавацца", "ускіпаць". Вядомы філолаг Ф. Буслаеў лічыў, што назвы Купала і Ярыла — сінонімы аднаго і таго ж "плодотворящего божества лета".

Ярыла, да таго ж, вядомае боства Сонца ў старажытных славян. Але мала хто ведае, што ў нашых продкаў Сонца ўвасаблялася ў некалькіх багах, якія адлюстроўвалі розныя станы самога свяціла.

Так, ласкавае добрае сонца называлася Хорс; даючае святло — Дажбог; шалёнае, гарачае, пякучае — Ярыла.

З Сонцам быў звязаны будучы ўраджай, багацце траў і раслін, прыплод скаціны, шчаслівае жыццё людзей. Агонь (вогнішча) увасабляў сабою Сонца і мужчынскі пачатак. Ён выконваў цэлы шэраг функцый, якія заключалі ў сабе ўрадлівае, ахоўнае, ачышчальнае, гаючае значэнне.

Рытуальнае вогнішча

Існавалі адпаведныя правілы распальвання рытуальнага вогнішча. Яно павінна быць вялікім.

Огонь
© Flickr / Robyn Jay
Купальскі агонь

Усярэдзіну вогнішча ўбіваюць высокую жэрдку, на канцы якой замацавана кола, абмазанае дзёгцем. Кола падпальваюць. Менавіта яно атаясамліваецца з Сонцам. Яму спяваюць адпаведныя песні:

Купальская ночка каротка — сонейка, сонейка!

Сонейка рана ўсхадзіла, поле асвяціла, дзевак, хлопцаў будзіла,

Работку давала, у поле пасылала,

Каб хлопчыкі агні палілі,

Поле свяцілі, жыта пільнавалі…

Затым хлопцы і дзяўчаты папарна і паасобку скачуць праз агонь, каб ачысціць сябе і засцерагчы ад немачы, чараў і замоў.

Жычка, абаронца ад ведзьмаў

Сімвалізуе агонь і крапіва, якую ў народзе называюць "жычкай".

Жычка
© Photo : Ларыса Мятлеўская
Жычка

Ад звычайнай яна адрозніваецца тым, што ў яе маленькія лісцікі. Сама яна вельмі мініяцюрная, не кідаецца ў вочы, але вельмі пякучая. Гэта пра яе казалі, што каб абараніцца ад ведзьмы трэба "жыжкае крапівы нарваць" і пазатыкаць паўсюдна ў дзверы хат і хлявоў.

Адна з назваў агню — "жыжа", так пра яго звычайна кажуць дзецям. Вось малыя хлопчыкі, нарваўшы такой крапівы, складалі з яе купку і скакалі над ёй, як праз сапраўднае вогніша.

З вялікай цяжкасцю на агародзе я знайшла для вас каліва жычкі, глядзіце, ведайце ў твар. А гэтую вырываць не стану. Пакіну на расплод, няхай бароніць маю гаспадарку!

Пасля Купалы святкуем Яна

Ушанавалі Купалу, пагулялі — быць добраму ўраджаю і ладу ў свеце. Цяпер самы час вяртацца да хаты, дагледзець жывёлу і працягваць гуляць далей, святкаваць Яна.

7 ліпеня цэлы дзень нічога нельга было рабіць. Гатавалі багатую ежу, запрашалі гасцей, хадзілі ў царкву асвячаць зёлкі на лекі.

Смажаніна па-сялянску

600 г мяса, 6-8 бульбін, 1 морква, 1,5 ст лыжкі мукі, 0,5 шклянкі смятаны, 1,5 ст лыжкі здору, соль, кмен, лаўровы ліст.

Смажаніна па-сялянску
© Photo : Ларыса Мятлеўская
Смажаніна па-сялянску

Мяса прамыць, нарэзаць кавалкамі па 30-40 г, злёгку адбіць. Соль перацерці з кменам, пасаліць мяса, укачаць яго ў муку і абсмажыць на здоры да ўтварэння румянай скарынкі.

Пакласці мяса ў чыгунок, дадаць ачышчаныя і нарэзаныя цыбулю, моркву, бульбу, уліць булён або ваду і тушыць на слабым агні або на гарачай печы. Калі мяса будзе амаль гатова, дадаць лаўровы ліст, соль, смятану і патушыць усё разам.

У гэты дзень жанчыны і мужчыны апраналіся па святочнаму, але асаблівая ўвага звярталася на жаночыя галаўныя ўборы і абутак. Мужчыны абувалі скураныя боты або новыя лапці, а жанчыны выхваляліся чапцамі, павойнікамі і панчохамі з падвязкамі, дзяўчаты — "войнікамі" з блакітнай матэрыі з бісерам і ўзорамі (у даўнія часы аналагам войніка быў металічны вянец). Падчас Купалля на войнік зверху яшчэ замацоўвалі вянок з траў і кветак.

Зёлкі, сабраныя на Купалле
© Photo : Ларыса Мятлеўская
Зёлкі, сабраныя на Купалле

Самое месца, дзе ўсе збіраліся для святкавання, лічылася запаветным, як бы свяшчэнным. Яно абгароджвалася, абсаджвалася зялёнымі дрэўцамі, часцей бярозкамі, колышкамі, накшталт зялёнага тыну, плятня.

Купальскае вогнішча
© Photo : Наталля Гермацкая, з асабістага архіва Ларысы Мятлеўскай

Паўсюдна чуліся спевы, якія ўзмацняліся прытопваннем, стуканнем у кубло або вядро. Фалькларыст П. Бяссонаў у канцы 19 ст адзначаў: "Дзе толькі знаходзілася валынка і можна было яе дастаць, яна абавязкова прысутнічае. Пры ёй і дудар, скамарох з прытанцоўваннем. Калі ж няма, то добра і скрыпка".

Што казаць, умелі адпачываць нашы продкі!

Купальская варажба

Калі дзеўка пераскочыць цераз вогнішча і хоць адна іскрынка прычэпіцца да спадніцы — значыць, дзеўка ўжо хоча замуж.

Калі такое здарыцца мальцу, то ён ужо як жэніцца, то будзе па бабах хадзіць — ён, як кажуць, "апасны малец".

Калі да спадніцы іскра не прыстане, значыць, дзеўка "цярплівая", не адразу пойдзе замуж.

112
Тэги:
Нацыянальныя традыцыі, Нацыянальная кухня, Ларыса Мятлеўская, Беларусь
Тэмы:
Свята моладзі і кахання: Купалле беларускае (7)
Багач - 2020

Усё па традыцыях: у Дукоры адзначылі Багач

85
(абноўлена 13:36 22.09.2020)
Працаваць на свята багатага ўраджаю строга забаронена, таму госці ад душы танчылі і весяліліся.

Багач у народным календары прымеркаваны да свята збору ўраджаю. Назву сваю ён атрымаў, бо лічылася, што менавіта ў гэтыя дні у добрых гаспадароў у хаце "усяго багата". На святкаванне Багача ў Дукорскім маёнтку патрапіў фатограф Sputnik Альфрэд Мікус.

Багач - 2020
© Sputnik Альфрэд Мікус
Багач - гэта адмысловы лубок з зернем
Багач - 2020
© Sputnik Альфрэд Мікус
На свята жыхары вёскі збіраліся грамадой

Для святкавання Багача ўсе жыхары старадаўняй беларускай вёскі збіраліся талакой і рабілі адмысловы лубок з зернем, у сярэдзіну якога ўстаўлялі свечку. У гэты лубок, які атрымаў сваю назву ад наймення свята, кожны вясковец прыносіў па жменьцы зерня з новага ўраджаю. Лубок з запаленай свечкай праносілі абавязкова па ўсёй вёсцы. Усе гэтыя дзеянні былі скіраваныя на захаванне дабрабыту, ураджайнасці, плоднасці жывёлы і сямейнага ладу.

Багач - 2020
© Sputnik Альфрэд Мікус
Багач абавязкова праносілі па ўсёй вёсцы
Багач - 2020
© Sputnik Альфрэд Мікус
Кожны вясковец дадаваў у лубок зерне з новага ўраджаю

Напрыканцы Багач размяшчалі пад абразамі на покуці хаты гаспадароў, якіх грамада ў гэтым годзе абірала лепшымі.

Падчас святкавання Багача ўсім сялянам увогуле забаранялася працаваць: яны хадзілі ў госці адзін да аднаго, ладзілі кірмашы і гулянні, танчылі і спявалі.

Багач - 2020
© Sputnik Альфрэд Мікус
госці ў Дукоры вучыліся розным майстэрствам
Багач - 2020
© Sputnik Альфрэд Мікус
І хоць працаваць на Багач забаронена, але ж вучыцца ніхто не забараняў!
Багач - 2020
© Sputnik Альфрэд Мікус
Выдатны майстар навучыць каго заўгодна

Не засталіся ў баку ад гэтай традыцыі і госці Дукорскага маёнтка. Пад музыку гуртоў Стары Ольса і PAWA і беларускага народнага ансамбля "Вербіца" яны ад душы есяліліся і скакалі, а таксама вучыліся майстэрству керамікі, разьбы па дрэве, пляценню лапцей, ткацтву і вырабу лялек.

85
Тэги:
Народныя традыцыі, Багач
Багач

Багач на парозе: завяршаем гаспадарчую працу і назіраем за надвор’ем

882
(абноўлена 10:03 14.09.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае аб народных традыцыях, звязаных са святам ураджаю.

Згодна з беларускім народным календаром сёння святкуецца Малая Прачыстая або Багач — так называюць заключнае свята збору ўраджаю.

На вёсцы ў гэты дзень усе жыхары збіраліся талакой, перш за ўсё рабілі Багач — лубок з зернем, у сярэдзіну якога ўстаўлялася свечка. Кожны вясковец па жменьцы прыносіў зерне новага ўраджаю для Багача. У адну з хат запрашалі святара, а пасля набажэнства лубок з жытам або пшаніцай і запаленай свечкай праносілі па вёсцы і абавязкова вакол статка. У працэсіі ўдзельнічалі усе жыхары вёскі.

Пшеничное поле, архивное фото
© Sputnik / Сергей Венявский
Пшанічнае поле

Потым Багач размяшчалі пад абразамі на покуці хаты тых гаспадароў, якіх грамада ў гэтым годзе абрала лепшымі. Усе гэтыя дзеянні былі скіраваныя на захаванне дабрабыту, ураджайнасці, плоднасці жывёлы і сямейнага ладу.

У народзе гэты дзень лічылі не толькі часам падвядзення вынікам.

Пятровіца – 2018
© Sputnik Альфрэд Мікус
Багач - свята ўраджаю

Менавіта на Багач нашы продкі планавалі будучыя работы, таму і з'явіліся такія прымаўкі:"Багач — бярыся за рагач (саху), ідзі пад авёс араць", "Прыйшоў Багач — кідай рагач, бяры сявеньку і сей памаленьку".

Што рабілі нашы продкі

На Багача сяляне імкнуліся адпачыць ад гаспадарчай працы: хадзілі адзін да аднаго ў госці, ладзілі кірмаш і гулянні, падчас якіх хлопцы выглядалі дзяўчат, а дзяўчаты куплялі чырвоныя хусткі і пацеркі ды чакалі жаніхоў.

Слуцкія паясы-2017
© Sputnik Альфрэд Мікус
Абавязкова на Багач ладзілі кірмашы

Гэта было дарэчы, паколькі ў некаторых мясцінах Беларусі вяселлі ладзіліся пераважна ўвосень, да Каляднага посту.

Гаспадыні да гэтага свята пяклі хлеб і пірагі, а таксама гатавалі розныя стравы з гародніны і мяса. У заходніх раёнах Беларусі на Багача забівалі хатнюю скаціну, а гаспадароў, якія шкадавалі гэта рабіць, перасцерагалі, што "жывёлу воўк парве".

Таксама у гэты дзень назіралі за надвор'ем і паводзінамі жывёл. Напрыклад, калі раніцай туман, то хутка пойдуць дажджы, калі ж дзень ясны, то добрае надвор'е пратрымаецца да канца кастрычніка. Калі пасля Малой Прачыстай хатняя жывёла імкнецца на пашу вельмі рана, то і зіма будзе ранняя.

882
Тэги:
народныя прыкметы, Народныя традыцыі, Багач, Беларусь
Галоўны рэдактар аналітычнага часопіса Геоэнергетика.ru Барыс Марцінкевіч

Эксперт: Беларусь атрымае газ па расійскіх коштах пры адной умове

0
(абноўлена 17:09 24.09.2020)
Пераход на фарміраванне цэн на прыродны газ па еўрапейскай схеме на спотавым рынку для беларускага боку можа быць звязаны з рызыкай не атрымаць энергарэсурсы ў выпадку адсутнасці перадаплаты паставак.

МІНСК, 24 вер - Sputnik. Беларусь можа атрымаць блакітнае паліва па цэнах для Смаленскай вобласці, заявіў у эфіры тэлемоста ў МПЦ Sputnik рэдактар аналітычнага анлайн-часопіса "Геоэнергетика.ru" Барыс Марцінкевіч.

Адказваючы на пытанне, пры якіх умовах беларускі бок можа разлічваць на расійскі газ па кошце як для Смаленскай вобласці, эксперт сказаў, што "адказ на гэтае пытанне ўжо неаднаразова давала кіраўніцтва Расіі".

"У любым выпадку, калі ўзнікне, нарэшце, гарманізацыя падатковага заканадаўства ўнутры Саюзнай дзяржавы, то можна казаць аб зніжэнні цэн для Беларусі да ўзроўня, які маецца цяпер на тэрыторыі Смаленскай вобласці", - сказаў ён.

Па словах Барыса Марцінкевіча, перашкодай для ўвасаблення ў жыццё гэтага рашэння стала адсутнасць жадання ў беларускага боку выконваць дарожную карту па інтэграцыі ў сферы энергетыкі напрыканцы мінулага года.

"Цяпер у жыцці Беларусі наступіў іншы этап. Пасля візіту Лукашэнкі ў Сочы, дзе прайшлі перамовы з Пуціным, гаворка зноў зайшла аб неабходнасці выконваць гэтыя 32 дарожныя карты, якія патрэбныя для рэалізацыі саюзнай дамовы. Яна была падпісана ў мінулым стагоддзі, настаў час напоўніць яе новымі сэнсамі", - нагадаў расійскі аналітык.

У адказе на пытанне, а ці можа Мінск перайсці на спотавыя закупкі газу, ён падкрэсліў, што калі Беларусь хоча рызыкаваць гэтак жа, як Еўропа, і пераходзіць на спотавы гандаль, тады трэба разбірацца, як выглядаюць еўрапейскія правілы гандлю газам на біржы.

"Там няма такога паняцця, як адкладзены плацёж. Калі зараз вядуцца перамовы аб даванні новага міждзяржаўнага крэдыту Расіі для Беларусі і асноўная яго частка будзе накіравана на ліквідацыю запазычанасці перад Газпрамам, то ў рэжыме спотавага гандлю такая сітуацыя немагчымая", - канстатаваў Барыс Марцінкевіч.

Справа ў тым, што без ажыццяўлення плацяжу за газ ніхто не пастаўляе блакітнае паліва. У выпадку, калі няма грошай на закупку газу, ён проста не ідзе.

"Ці спадабаецца Беларусі такі рэжым? Ці спадабаецца гэта спажыўцам у Беларусі, як прамысловым, так і фізічным? Мне здаецца, што не", - упэўнены расійскі эксперт.

Нагадаем, у сярэдзіне верасня пасол Беларусі ў Расіі Уладзімір Сямашка і міністр энергетыкі рэспублікі Віктар Карнкевіч абмеркавалі з кіраўніком "Газпрама" Аляксеем Мілерам пытанні далейшага супрацоўніцтва.

Кантракты паміж ПАТ "Газпрам" і ААТ "Газпрам трансгаз Беларусь" на пастаўку газу ў Беларусь і яго транспарціроўку па тэрыторыі рэспублікі сапраўдныя да канца 2020 года. У лютым гэтага года "Газпрам" і ўрад Беларусі падпісалі пратакол аб парадку фарміравання цэн пры пастаўцы прыроднага газу. Кошт адной тысячы кубамэтраў газу для Беларусі на 2020 год была вызначана ў памеры 127 долараў.

0
Тэги:
Расія, Беларусь, газ, Эканоміка