Няглюбскі ручнік - буквар з тысячагадовай гісторыяй

Ткалі, тчом і будзем ткаць фестываль "Кросенцы" ў вёсцы Няглюбка

87
(абноўлена 14:38 30.08.2016)
Мінула мода на замежную сінтэтыку з яркім прынтам, хочацца свайго, народнага, у адзін голас паўтаралі ўдзельнікі фестывалю ткацтва.

Ганна Сакалова, Sputnik.

Вёска Няглюбка ў Гомельскай вобласці знакамітая на ўвесь свет сваімі даматканымі ручнікамі. Тут дзейнічае сельскі клуб ткацтва, які заваяваў прызнанне далёка за межамі Беларусі. Творы няглюбскіх ткачых сталі ўпрыгожваннем музеяў і прыватных калекцый Еўропы і Азіі, захоўваюцца ў нью-ёркскім Metropolitan Museum of Art.

Апошні раз на стужкі інфармагенцтваў Няглюбка трапіла пасля надання тэкстыльнай традыцыі статусу гісторыка-культурнай каштоўнасці і ўручэння прэзідэнту Беларусі Аляксандру Лукашэнку трыццаціметровага шэдэўра-абярэга, вытканага да 30-годдзя Чарнобыля.

Рушники каждого райцентра отличаются стилистикой рисунка и сочетанием различных элементов
© Sputnik Анна Соколова
Ручнікі кожнага райцэнтра адрозніваюцца стылістыкай малюнка і спалучэннем розных элементаў

На фестывалі "Кросенцы" ўзгадалі гэты факт, але прадэманстравалі і новыя вырабы. Некаторыя ткалі наўпрост падчас святочнага канцэрта. І не толькі няглюбцы. Майстар Віталь Карпінскі з Уваравічаў Буда-Кашалёўскага раёна не паленаваўся даставіць у сталіцу ткацтва станок. Хай нядаўно зроблены, але ж з гісторыяй.

Виталий Карпинский привез на фестиваль свой станок
© Sputnik Анна Соколова
Віталь Карпінскі прывёз на фестываль свой станок

 

"Гэты станок я зрабіў па ўзоры, які падгледзіў у Чыцінскай вобласці Расіі. Туды сто гадоў таму дэпартавалі кулакоў і палескіх старавераў, засноўвалі селішчы на выдаленні ад магістраляў і ліній электраперадач. Таму, бачыце, прадугледжаны падсвечнікі. На ноч хапала пяць свечак. Але гэта ўдар па вачах. Таму сына Сямёна я навучаю пры натуральным асвятленні", — падзяліўся са Sputnik ткач Віталь Карпінскі з Уваравічаў.

Десятилетний Семен развенчивает миф о том, что ткацким делом занимаются исключительно девушки
© Sputnik Анна Соколова
Дзесяцігадовы Сямён развенчвае міф пра тое, што ткацкім справай займаюцца выключна дзяўчыны

Адноўлены Віталём станок цікавы яшчэ і тым, што ў яго няма нажнога прывада — педаляў. Рамеснік трактуе гэта адназначна: "Аднавяскоўцы палегчылі працу чалавеку, які мае вялікія праблемы з нагамі".

В народе говорят, что рушники – это дорога на небо. Поэтому ими украшают иконы
© Sputnik Анна Соколова
У народзе кажуць, што ручнікі - гэта "дарога на неба". Таму імі ўпрыгожваюць абразы

Рамеснік Карпінскі ў добрым сэнсе апантаны ідэяй развіцця старадаўняга рамяства і рады аказваемай яму падтрымцы. Улады Буда-Кашалёўскага раёна паабяцалі яму садзейнічанне ў арганізацыі школы рамёстваў для дзетак.

Продемонстрировать свои рушники с поясами приехали мастера из различных районов Гомельщины
© Sputnik Анна Соколова
Прадэманстраваць свае ручнікі з паясамі прыехалі майстры з розных раёнаў Гомельшчыны

Дзіўна, але і гараджанам з абласнога цэнтра ткацтва падабаецца. Так сцвярджае наглядчык Веткаўскага музея народнай творчасці Галіна Парашчанка. Пры гомельскім філіяле музея паспяхова дзейнічаюць аб'яднанні дарослых і дзяцей.

"Мінула мода на замежную сінтэтыку з яркім прынтам. Хочацца свайго, народнага, натуральнага. Прыходзяць людзі творчыя. Да прыкладу, артысты гомельскіх вакальных і харэаграфічных калектываў бяруць урокі ткацтва, каб ствараць сцэнічныя касцюмы сваімі рукамі. Гэта зусім не складана. Што дачыненні да ручніка, то дастаткова 45 хвілін школьнага ўрока, каб вучні здолелі самі выткаць самы просты выраб", — здзіўляе тэрмінамі Галіна Парашчанка.

Ткачиха Галина Паращенко: Познать азы ткацкого ремесла несложно: достаточно 45 минут школьного урока
© Sputnik Анна Соколова
Ткачыха Галіна Парашчанка: "Пазнаць асновы ткацкага рамяства нескладана: дастаткова 45 хвілін школьнага ўрока"

І набірацца досведу лепш у школьныя гады. Пакуль свабодныя хаця б паўдня. У Тамары Базылевай з Казацкіх Балсуноў на творчасць паўначы застаецца, а на сон і наогул нічога.

Тамара Базылева (справа) подшучивает над собой: болят то роги, то ноги, но за деревянные кросны все равно берется
© Sputnik Анна Соколова
Тамара Базылева (справа) паджартоўвае над сабой: баляць то "рогі", то ногі, але за драўляныя кросны ўсё роўна бярэцца

"У вёсцы па-іншаму неяк. Гаспадарку трымаю. Усе часу няма. Вось, зірніце на рукі. Сёння да гадзіны ночы пірагі пякла, каб вас, гасцей, пачаставаць, а на досвітку на фестываль", — усміхаецца гаспадыня.

На такіх заслужаных майстроў і абапіраецца самабытнасць. Дзіўна, колькі іх на беларускім Палессі. А вось знаўцаў этнаскарбаў напералік. Але ёсць жа. Машыны са сталічнымі і расійскімі дзяржнумарамі стаялі бліжэй за іншыя да няглюбскай плошчы: раней за ўсіх, значыць, прыехалі.

87
Тэги:
Нацыянальная культура, Беларусь
Як сёння садзяць бульбу на вёсцы, архіўнае фота

Каляндар земляроба: як і калі нашы продкі садзілі агародніну

15
(абноўлена 13:19 24.05.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра земляробчыя прыкметы беларусаў і асаблівую ўвагу надае другому хлебу – бульбе.

Май - час вялікіх клопатаў для гаспадароў. Асабліва цяжка гэтай парой прыходзіцца вясковай гаспадыні, бо ад пасаджанай своечасова агародніны залежыць яе будучы ўраджай. Нездарма нашы продкі казалі, што "вясновы дзень год корміць".

Калісці ў народзе верылі, што звароты да апекуноў палявых работ Барыса Кажалупа, Івана Доўгага, Арыны Расадніцы, Святога Пахома і іншых святых, пазначаных у маі ў народным календары, дапамогуць у працы і паспрыяюць яе плённасці.

Сяўбе кожнай сельскагаспадарчай  культуры адпавядаў пэўны прысвятак. Напрыклад, за высадку расады адказвала Арына Расадніца (18 мая), за авёс – Антоній (20 мая), за моркву, рэдзьку, гарбузы, агуркі – Іван Веснавы або Іван Доўгі (21 мая).

У Лельчыцкім раёне казалі: "Гуркі сеем, гарбузы, штоб доўгія булі, бо то ж Доўгі Іван". За добры ўраджай агуркоў адказваў і Пахом (28 мая). Паўсюдна па Беларусі казалі: "Сей агуркі на Пахом, то будзеш насіць мяхом".

Не прапускалі і дні, калі агароднымі працамі займацца было нельга. Напрыклад, чацвёртая пасля Вялікадня пераплаўная або градавая серада лічылася небяспечнай. Назва яе звязана з Божай Маці, якая па царкоўнай легендзе ў гэты дзень пераплывала раку. У Лельчыцкім раёне стараліся не палоць, каб градам поле не пабіла, у Столінскім – баяліся, каб не заліў поле дождж, у Мазырскім – каб не застала бура на рацэ. Дазвалялася толькі садзіць цыбулю, каб яна была горкай. У наступны пасля градавой серады дзень пачынаўся Пераплаўны або Чарвівы тыдзень і на Шуміліншчыне ў гэты дзень нічога не садзілі і не сеялі, каб не з’елі чэрві.

Сярод апекуноў палявых работ асабліва вылучаецца Барыс Кажалуп, якога ўшаноўвалі 15 мая. У валачобных песнях Барыс ляды паліць, зямлю грэе, ячмень, бабы сее, па межах ходзіць, поле дзеліць, збожжа высіць і засяе бульбу. Такім чынам, можна вызначыць час, калі продкі пачыналі сеяць бульбу.

Да пасадкі бульбы ў беларусаў было асаблівае стаўленне. Нездарма на нашых тэрыторыях яе дагэтуль называюць другім хлебам, а ў нацыянальнай кухне складана пералічыць пэўную колькасць страў з гэтым карняплодам.

На Беларусі бульбу пачынаюць садзіць у залежнасці ад таго наколькі прагрэлася глеба.  Для паспяховай пасадкі бульбы тэмпература ў лунцы павінна быць каля 8 градусаў.

Народныя традыцыі і прыкметы

Старыя людзі казалі, што зямля гатова тады, калі на ёй не халодна сядзець у тонкай сукенцы і рукам камфортна. Звычайна сеяць пачыналі, калі кветніела чаромха і добрым лічылася, каб сяўба трапіла на поўню, бо гэта самы спрыяльны для сяўбы час.

Садзячы першую бульбіну гаспадыня прыгаворвала: "Расці мая бульбачка круглая і гладкая, як поўня і каб у баразне было поўна". З гэтай жа прычыны ў Ляхавіцкім раёне разагнаўшы першую баразну гаспадыня сімвалічна клала ў яе сякеру, каб будучы ураджай быў такі вялікі, што аж разгортваў бы зямлю, як сякерай секануць.

Вядома ж цяпер часта можна пачуць спрэчкі пра тое ці варта сеяць бульбу на прысядзібных памерках, калі яе даволі лёгка ўвосені набыць на кірмашах, але ўсё ж многія працягваюць яе вырошчваць, кажучы, што "сваім гарбом здабытая смачнейшая".

Вось як адбываўся гэты працэс на Палессі ў канцы ХІХ-пачатку ХХ стагоддзя, апісаны этнографам Чаславам Пяткевічам ў кнізе "Рэчыцкае Палессе".

"Бульбу садзяць пад соху, у кожную боразну або чэраз боразну... калі земля пацяплее, бо ў халоднай папухне, покуль зыйдзе. За сахой ідзе жанчына з каробкай напоўненай клубнямі і кідае іх у баразну на адлегласці 30 см адзін ад аднаго па адным ці больш у залежнасці ад велічыні; наступны заход сахі гэту баразну закрывае".

А вось як у народзе вызначалі стан пасеваў у дачыненні бульбы.

  • Картопля цвіце, можна ўжэ падчас на вячэру накапаць;
  • Картопля адцвіла, можна націну рваць для кабана;
  • Націна пасохла, пара капаць.

Пра лёгкае выкананне якой-небудзь справы звычайна кажуць : "Разабрацца, як повар з бульбай". Магчыма, і слушная прымаўка, калі яна тычыцца пачышчанай і зваранай у вадзе бульбы. Што ж тычыцца астатніх страў прыгатаваных з гэтай гародніны, то любы повар скажа, што каб страва з бульбы атрымалася смачнай, трэба прыкласці да яе не толькі рукі, але і веды, розум, сэрца.

Піражкі бульбяныя з грыбамі

Інгрыдыенты:

  • 1 кг бульбы
  • 100 г сушаных грыбоў
  • 2 цыбуліны
  • 2 яйкі
  • 0,5 шклянкі паніровачных сухароў
  • 4 ст лыжкі вяршковага масла
  • Соль
  • Перац па смаку

Як гатаваць:

Абабраную бульбу зварыць, падсушыць, патаўчы, дадаць лыжку масла, 1 яйка, старанна вымешаць. Вараныя грыбы дробна пасячы, перамяшаць з нашаткаванай падсмажанай цыбуляй, соллю і перцам.

З бульбянай масы сфарміраваць невялікія шарыкі і распляскаць іх, на сярэдзіну кожнага пакласці фарш, краі зашчыпаць. Абмакнуць піражкі ў яйка, укачаць у сухары і абсмажыць у разагрэтым на патэльні масле.

15
Тэги:
Народныя традыцыі, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў
Кветкі бэзу пад дажджом

Май халодны год хлебародны: што кажуць прыкметы пра надвор'е ўлетку

40
(абноўлена 11:45 23.05.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра стаўленне нашых продкаў да халоднага майскага надвор’я і вучыць гатаваць стравы, якія дапамогуць сагрэць нават самае халоднае сэрца.

У гэтым годзе апошні вясновы месяц выдаўся халодным. Зменлівае надвор’е для Беларусі ў гэтыя часы – не дзіва, што прыкмецілі яшчэ нашы продкі, якія казалі "Май зямлю грэе, а сіверам вее" або "У май каню сена дай, а сам на печ уцякай".

У даўніну халодны і даждлівы май не пужаў земляроба, бо існавала перакананне, што такое надвор’е з’яўляецца прадвеснікам ураджайнага года.

Аб гэтым сведчаць і народныя прымаўкі:

  • Май халодны — не будзеш галодны;
  • Мокра ў маі — будуць пышныя караваі;
  • Грымоты ў маю спрыяюць ураджаю;
  • Як у маі суха, то падцягвай бруха;
  • Як ідзе дождж у сакаўцы, то хлеба будзе ў рукаўцы, а як у маі — то будзе хлеба і ў гультая;
  • Сухі марац, мокры май — будзе жыта, як гай.

Якім будзе надвор’е летам згодна з народнымі прыкметамі

Менавіта напрацягу апошняга вясновага месяца нашы продкі пільна сачылі за надвор’ем, каб даведацца, якім будзе лета. Вось, якія высновы можна рабіць, згодна з народным календаром:

  • Калі ноч пад 1 мая зорная і дзьме цёплы паўднёвы вецер – лета будзе з бурамі, але цёплае і ўраджайнае;
  • У Заходня Беларусі лічылі, што калі ў Дзень Пранціша, які адзначалі 11 мая, ідзе дождж, то будзе мокра ўсё лета, а калі суха, то і лета будзе сухім;
  • 13 мая на Якуба, калі сонца ўзыйдзе ясна – чакаецца сухое лета, а праз хмары – дажджлівае;
  • 14 мая, калі на Ярому - непагадзь, то суровая і галодная надарыцца зіма;
  • 24 мая святкавалі Макея і казалі: "Мокра на Макея - і лета не прасушыць, а сухім Макей прыйшоў – і лета не намочыць".
  • 27 мая на Сідара зноў чакалі халадоў і, калі так было, то казалі, што "Прыйшлі Сідары, прыйшлі і сівяры". Калі ў гэты дзень  дзьмулі паўночныя вятры, то лета чакалася дажджлівае. Але, калі да гэтага дня або на яго прыляцяць ластаўкі і стрыжы, то лета надарыцца цёплым.
  • 28 мая, святкуючы Пахома, прыгаворвалі: "Святы Пахом павее цяплом" і "На Пахома цёпла – усё лета цёпла".

Каб сагрэцца пасля вясновага дажджу і моцнага майскага ветру, можна прыгатаваць смачную і карысную страву – курыны булён з клёцкамі. А на дэсерт – здобныя булкі.

Булен курыны з клёцкамі

Інгрыдыенты:

  • 500 г курынага мяса
  • 1 морквіна
  • 1 цыбуліна
  • 1 яйка
  • 0,75 шклянкі мукі
  • 1 ч. лыжка вяршковага масла
  • Соль
  • Лаўровы ліст
  • Пучок зялёнага кропу або пятрушкі

Як гатаваць:

Падрыхтаванае курынае мяса заліць халоднай вадой. Калі яна закіпіць, зняць пену, пакласці ачышчануюч моркву і цыбуліну, варыць на слабым агні да гатоўнасці мяса, у канцы прыгатавання дадаць соль, лаўровы ліст. Булён працадзіць.

Муку, яйка, соль, масла і каля чвэрці шклянкі ахалоджанага булёну старанна перамяшаць. З атрыманага цеста аддзяляць лыжкай невялікія клёцкі і апускацьіх у булён, варыць 5 хвілін.

Падаць з кавалачкамі  курынага мяса, пасыпаць здробненым кропам або пятрушкай.

Булка здобная

Інгрыдыенты:

  • 1 кг пшанічнай мукі
  • 30 г дражджэй
  • 1,5 шклянкі малака
  • 80 г масла або маргарыну
  • 50 г цукру
  • 1 яйка
  • Соль

Як гатаваць:

Дрожджы накрышыць, дадаць чайную лыжку цукру і расцерці, змяшаць з цёплым малаком, усыпаць палову мукі, замясіць цеста, пасыпаць тоўстым слоем мукі, накрыць сурвэткай і паставіць ў цёплае месца.

Пасля таго, як цеста паднімецца, дадаць рэштку мукі, соль, расцёрты з цукрам жаўток, старанна вымесіць, у канцы замесу дадаць растопленае масла або маргарын і ўзбіты бялок. Паверхню цеста змазаць тлушчам, каб яно не перасохла і даць падысці яшчэ раз.

Гатовым цестам запоўніць формы да 2/3 іх аб’ёму, даць пастаяць, каб падышлі і выпякаць каля гадзіны.

Парада руплівай гаспадынькі: Каб булачкі лёгка даставаліся, халодныя формы змазваюць свіным тлушчам. Алей, маргарын і вяршковае масла для гэтага не прыдатныя. Калі булачкі пякуць у печы і яна даволі гарачая, то на чарэнь каля сцяны ставяць жалезны кубак з вадой і в’юшку не зачыняюць. Калі выпечка зверху пачынае моцна румяніцца, то яе накрываюць паперай або лістамі дзядоўніка.

40
Тэги:
Надвор'е, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў
Фестывалі і капуснікі: як Мінадукацыі рэкамендуе правесці выпускныя-2020

Фестывалі і капуснікі: як Мінадукацыі рэкамендуе правесці выпускныя-2020

0
(абноўлена 17:17 25.05.2020)
Сярод прапаноў міністэрства - школьны капуснік і прадстаўленне ў духу ўручэння кінапрэміі "Оскар".

МІНСК, 25 мая - Sputnik. Міністэрства адукацыі Беларусі падрыхтавала рэкамендацыі па правядзенні выпускных вечароў у 11-класах у гэтым годзе.

З-за распаўсюджвання каронавіруса сёлета школам было рэкамендавана адмовіцца ад масавых мерапрыемстваў на выпускных, аднак атэстаты ўсё роўна плануюць выдаваць ва ўрачыстай абстаноўцы. Мінадукацыі пры гэтым падрыхтавала рэкамендацыі, у якіх растлумачана, як чыноўнікі бачаць у выніку фармат правядзення выпускных.

"Ва ўмовах існуючай эпідэміялагічнай сітуацыі неабходна адмовіцца ад правядзення выпускных вечароў у сценах буйных забаўляльных комплексаў і звярнуць увагу на больш камерныя варыянты правядзення школьнай урачыстасці, якія можна правесці як у памяшканні школы, так і на адкрытай пляцоўцы", - гаворыцца ў рэкамендацыях.

Сярод прапаноў Мінадукацыі: самадзейны школьны капуснік, конкурс талентаў, выпускны ў фармаце прэзентацыі фільма "Кінастужка школьных дзён".

Таксама чыноўнікі прапануюць правесці выпускны ў выглядзе цырымоніі ўзнагароджання "Юнацтва ўступае ў жыццё" з уручэннем узнагарод за перамогі ў намінацыях, выпускны фестываль "Выпускнік-2020" у фармаце кінафестывалю з кароткаметражных ролікаў.

"Можна прапусціць усю "здымачную" частку і зладзіць адразу свята па сцэнары ўручэння "Оскара". У гэтым выпадку варта загадзя вырашыць, хто з выпускнікоў у сілу сваіх якасцяў, праяўленых за час вучобы ў школе, на якую намінацыю павінен прэтэндаваць. Зрабіце рабятам сюрпрыз: хай для кожнага, які выходзіць на сцэну за сваім "Оскарам" стане нечаканасцю тая намінацыя, у якой ён будзе ўзнагароджаны", - прапануюць у Мінадукацыі.

У якасці арганізатараў мерапрыемства могуць выступіць настаўнікі ці бацькі.

Нарэшце, таксама Мінадукацыі прапануе правесці памятнае мерапрыемства ў выглядзе закладкі алеі або капсулы памяці для будучых выпускнікоў.

0
Тэги:
Беларусь, Міністэрства адукацыі РБ