Маскі калядных коз

На год - сто прыгод! Першы дзень Каляд

1845
(абноўлена 14:58 06.01.2017)
Як калядавалі і святкавалі першы дзень Каляд нашы продкі.

Ларыса Мятлеўская, Sputnik.

Кожны год з хваляваннем і радасцю чакаю надыхода Каляд. Нават не верыцца, што гэта вясёлае старажытнае свята ў сярэдзіне ХХ стагоддзя амаль знікла, як і многія іншыя народныя звычаі.

Каляда на ручніку
Каляда на ручніку

Але, як кажуць, усё цячэ, усё мяняецца і як толькі надышоў спрыяльны час — святкаванне Калядаў хутка адрадзілася не толькі на вёсцы, але і ў горадзе. Прынамсі, я калядую з пачатку 90-х на радасць сабе і суседзям.

Калядаванне ў пачатку 2000-х, архіўнае фота.
Калядаванне ў пачатку 2000-х, архіўнае фота.

А як жа іначай, памяць пра тое, што прыход пераапранутых калядоўшчыкаў з абавязковай каляднай атрыбутыкай прыносіць шчасце, здароў'е, дабрабыт у сям'ю на ўвесь будучы год, падсвядома жыве і цяпер. Калісьці на конт гэтага казалі:

"Каляда прыйдзе — добры год будзе", "Калядоўшчыкі ў хату шчасце нясуць", "Чыю хату каза міне, там цэлы год нялюцкае жыццё будзе".

Здаўна адладжаны парадак святкавання Калядаў у беларускай вёсцы жыве і пасёння. Шмат разоў у гэтым пераконвалася. Можа не кожная сям'я яго трымаецца, але як трэба адзначаць Каляды, ведаюць усе.

Калядная зорка на ручніку
Калядная зорка на ручніку

Пасля шматтыднёвага посту прадстаўлялася магчымасць уволю пад'есці скаромнага. Яшчэ перад Піліпаўкай калолі свіней, рэзалі авечак, гусей. Усё гэта мяса старанна перапрацоўвалася, каб смачных страў хапіла да Масленіцы.

 Каўбаса-крывянка
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Каўбаса-крывянка

З мяса гатавалі розныя прысмакі: мясныя, печанёвыя і каўбасы, крывянку, сальцісон, салілі сала, рабілі розныя мясныя кансервы, сушылі і вэндзілі кумпякі, варылі халадзец. Карацей, калі не ленаваліся на працягу года, было з чаго і разгавецца.

Калядны падарунак анёлак, народная лялька
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Калядны падарунак анёлак, народная лялька

З гэтага дня па сялу пачыналі хадзіць калядоўшчыкі. Пераапранутыя ў цыганоў, казу (нацягвалі вывернуты поўсцю наверх кажух), жорава, пеўня, кабылу, ражаныя спыняліся каля кожнага двара ў чаканні, калі гаспадар запросіць іх у хату. Пад вокнамі хаты разгортваліся цэлыя спектаклі:

Добры вечар вам! Ці рады вы нам?

Калі вы нам рады, то і мы вам да парады.

Дазвольце песні паспяваць і казу папускаць!

Калядоўшчыкі спявалі песні, скакалі пад скрыпачку і бубен. А ў заключэнні выконвалі велічальную песню гаспадарам дома з самымі шчырымі пажаданнямі.

На Каляды ўсе людзі рады

Радуйся зямля, бо жыта родзіць

Япручкі смаляць і Бога хваляць.

Гаспадар ідзе, каляду нясе,

Рэшата аўса, наверх каўбаса,

Ой, Каляда — Калядзец!…

У выніку калядоўшчыкі атрымлівалі пачастункі, якія складаліся ў торбу, якая ад двара да двара рабілася ўсё цяжэй.

Хто першы на Каляды прынясе вады - будзе здаровы цэлы год
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Хто першы на Каляды прынясе вады - будзе здаровы цэлы год

Як і многія іншыя традыцыйныя славянскія святы, Каляды спалучаюць у сабе старажытныя язычніцкія звычаі і больш познія хрысціянскія. Сімволіка гэтых культур з цягам часу так перамяшалася і сплялася ў адзінае, што і цяпер можна назіраць гурты калядоўшчыкаў, у якіх суседнічаюць язычніцкі персанаж каза і хрысціянскі сімвал Раства — зорка.

Калядныя прыкметы

 каб быць здаровым

  • Хто першы на Каляды пойдзе па ваду, той будзе здаравей усіх на цэлы год.
  • Нельга насіць на Раство Хрыстовае абутак "са скрыпам", бо пры павароце галавы кожны раз будуць рыпець шыйныя пазванкі.

 гаспадарам на заўвагу

  • На куццю першую чарку гаспадар павінен піць за жонку, каб гаршкі не біліся.
  • Калі на Каляды разаб'ецца гаршчок, міска ці якая ці якая-небудзь іншая пасудзіна, то яна будзе біцца увесь год.
  • Каб сад добра зарадзіў, трэба раненька на Каляды выграбсці попел і пасыпаць ім каля кожнага дрэва на карэнне.
  • Калі хто не нарыхтаваў дроў і змушаны сячы іх у святы дзень, то ён развядзе ў сваёй гаспадарцы столькі мышэй, колькі разоў махне сякераю.
  • Каб куры неслі шмат яец, трэба на Каляды раненька пасыпаць ім куцці.
  • Як бы ні правініўся сабака, яго нельга караць на Каляды, іначай ён не будзе брахаць цэлы год.

 для тых, хто ў дарозе

  • На Раство Хрыстовае той, хто ў дарозе, павінен як мага хутчэй прыехаць дадому, каб потым хутчэй справіцца з любой работай. Таму, як бы блізка ні было ад дома да царквы, туды выпраўляюцца на конях, каб хутчэй вярнуцца дадому пасля абедні. Пехатою вярталіся бабылі і бяздомнікі, але і тых падвозяць добрыя знаёмыя і сваякі.
Певень - сімвал Каляд, якога насілі па хатах як перасцярогу ад пажару, благога вока і злодзеяў.
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Певень - сімвал Каляд, якога насілі па хатах як перасцярогу ад пажару, благога вока і злодзеяў.

Сёлета па ўсходнім календары сімвалам года лічыцца певень, а для беларусаў певень здаўна сімвал сонца, агню, Калядаў. На Барысаўшчыне пераапранутаму ў пеўня падчас калядных ігрышчаў жадалі: "Глядзі, певень, каб хата была багата, каб яна стаяла і бяды не знала ні ад пажару, ні ад злодзея, ні ад благога вока ды суроку".

Адзначайце Каляды па магчымасці дома, бо гэта сямейнае свята і няхай да вас у госці прыйдуць разам са шчасцем і дабрабытам калядоўшчыкі! Вясёлых свят!

1845
Тэги:
Калядоўшчыкі, Каляды, Беларусь

Як на Палессі адзначалі "Шчадрэц" - відэа

24
(абноўлена 22:52 22.01.2021)
Калядныя традыцыі беларусаў у сваім першапачатковым выглядзе дайшлі да нас у XXI стагоддзі, а так, як святкуюць Стары Новы год палешукі, больш нідзе не ўбачыць.

На беразе Прыпяці на самым поўдні краіны стаіць вёска Пагост, якая праславілася на ўвесь свет абрадам "Юраўскі карагод", які мае статус нематэрыяльнай культурнай спадчыны.

Традыцыі і абрады беларускага Палесся настолькі аўтэнтычныя, што ЮНЕСКА надало абраду на Юр'еў дзень асаблівы ахоўны статус.

У Пагосце, як павялося, адзначаюць усе святы і нават Стары Новы год, па-мясцоваму ён называецца Шчадрэц. Вялікая заслуга ў захаванні мясцовых традыцый належыць Кацярыне Аляксееўне Панчэні, якая больш за 30 гадоў ўзначальвала мясцовы дом культуры, а калядаваць хадзіла з трох гадоў.

"Шчадрэц колісь звалі - Васілей, Стары Новы год. Гэта ўжо другая куцця, таму што Раство - першая куцця. На Хрышчэнне будзе трэццяя куцця. Усе абрады у нас звязаныя са збожжам", - распавяла яна.

А каб свята атрымалася, па словах Кацярыны Аляксееўны, трэба прыгаворваць: "Пячыце ладкі, каб цяляты былі гладкі", "Пячыце блінцы, каб дзеці былі, як жарабцы".

Як святкавалі у гэтым годзе Шчадрэц у Пагосце, і прычым тут Мядзведзь, Бусел, Сарока, Цыганка і Каза, глядзіце ў відэарэпартажы Sputnik.

24
Тэги:
Палессе, Шчадрэц
Старадаўні беларускі народны абрад Калядныя цары

Стары Новы год: гісторыя, традыцыі і прыкметы свята

460
(абноўлена 10:48 30.12.2020)
Што гатаваць на святочны стол, чаго рабіць не варта, а таксама прыкметы і правілы Старога Новага года - у аглядзе Sputnik.

Пасля таго, як звыклы Новы год адгрымеў, а вуліцы зноў запоўніліся людзьмі, не спяшайцеся развітвацца са святочным настроем, наперадзе чакае яшчэ адно важнае зімовае свята — Стары Новы год. Адзначаецца гэтая дата ў ноч з 13 на 14 студзеня. І, як любое свята, якое прыжылося ў славян, Стары Новы год захоўвае ў сабе масу традыцый.

У Беларусі і Украіне гэтае свята вядомы як "Шчодры вечар", а ў Расіі — "Овсень". Па старым летазлічэнні гэты дзень прыпадаў на 1 студзеня і называўся Васільевым днём, так як быў днём памяці Васіля Вялікага, а напярэдадні памінальнага дня, адпаведна, 31 снежня — Васільевым вечарам.

Старинный белорусский народный обряд Колядные цари
© Sputnik / Виктор Толочко
Жыхары вёскі Семежава прымаюць удзел у старадаўнім абрадзе "Калядныя цары", падчас святкавання Старога Новага года.

Чаму называецца Стары Новы год

Ніякага асаблівага сэнсу ў назве гэтага свята не існуе. Так называецца гэты дзень толькі таму, што па юліянскім календары Новы год выпадаў з 13 на 14 студзеня. Сёння мы карыстаемся грыгарыянскім календаром, які быў уведзены ў 1918 годзе, таму свята і завецца "Стары" Новы год.

Дзе адзначаюць Стары Новы год

Раней Стары Новы год адзначалі ва ўсіх краінах Савецкага Саюза. Сёння гэтае свята існуе ў Беларусі, Расіі, Украіне, Арменіі, Грузіі, Малдове, Казахстане і Кыргызстане, а таксама ва Узбекістане і Азербайджане.

Такая традыцыя захавалася і на тэрыторыі Швейцарыі, Чарнагорыі, Македоніі і Сербіі. У апошняй, напрыклад, гэтае свята называецца Сербскі Новы год. У ноч з 13 на 14 студзеня на плошчы ў Белградзе традыцыйна даюць салют.

У Японіі Стары Новы год называецца "рысюн" — пачатак вясны, адзначаецца ён не ў сярэдзіне зімы, а 4 лютага.

Правілы свята

Да гэтага свята куплялі добрую прыгожую вопратку. Вечар 13 студзеня называўся "шчодрым", а таму і стол накрывалі адпаведны. Людзі верылі, якім будзе стол, такім будзе і год. Раніцай жанчынам неабходна было прыгатаваць кашу, зробленую з суцэльных зерняў пшаніцы. Кашу запраўлялі салам або мясам. Альбо падавалі з варэннем або мёдам. Таксама гаспадыні пяклі пірагі, бліны або варэнікі.

Святы Васіль лічыўся заступнікам свінаводаў, таму і галоўным пачастункам на святочным стале былі стравы са свініны.

Увечары народ адпраўляўся па суседзях, каб сустрэць Стары Новы год у свеце. Лічылася асабліва важным, каб першым у дом прыйшоў "патрэбны" чалавек, а такім быў малады чалавек са шматдзетнай паважанай сям'і, у якой вялікая гаспадарка. Раніцай моладзь скакала праз падпаленыя снапы сена, каб прагнаць паскуддзе.

У некаторых паселішчах на свята хадзілі калядоўшчыкі. Выканаўцаў калядных песень традыцыйна адорвалі пачастункамі.

Традыцыйныя прыкметы на Стары Новы год

Прыкметы гэтага свята былі звязаны як з надвор'ем, так і навагоднім сталом. Напрыклад, калі прыгатаваная святочная каша атрымлівалася пышнай, прыгожай і смачнай, значыць, чакаць трэба добрага года. Калі ж гаршчок у печы трэскаецца або каша выходзіла нясмачная — трэба чакаць дрэннага года.

Таксама лічылася, калі ў ноч вецер будзе дзьмуць з поўдня, то будучы год будзе шчасным і цёплым, калі ж з захаду — чакаць трэба багацця малака, а таксама рыбы, ну а калі з усходу, то ў годзе будзе добры ўраджай садавіны.

Аб ночы народ казаў: "Васільева ноч зорная — да ўраджая ягад". Калі ж надвор'е марознае, але сухое раніцай, то грыбоў у будучым годзе шмат чакаць не варта.

Прыкметы на Стары Новы год — 2018

Тыя, хто народзіцца 14 студзеня 2018 года, для поспеху і багацця павінны насіць яшмавы камень. Таксама да вечара 13 студзеня неабходна прыбраць з дому святочную елку і раздаць усе даўгі, каб не быць даўжніком увесь 2018-ы год. І, вядома, неабходна памірыцца з усімі, з кім былі ў сварцы, і дараваць ўсім, на каго трымалі крыўду.

Што павінна быць на стале на Стары Новы год

Паводле старажытных традыцый, на стале ў Васільеў вечар павінна была быць шчодрая куцця. Халвы, арэхаў, мёду і разынак не шкадавалі: чым шчадрэй будзе страва, тым насычаней і багацей новы год.

Акрамя таго, на стале абавязкова былі парася, певень або заяц. Усе тры гатункі мяса неслі ў сабе розны сэнс: свініна абяцала багацце, стравы з пеўня — свабоду, а з зайца — поспех ва ўсіх справах.

Немалаважным з'яўлялася і тое, што ўваходзіла ў начынне святочных пірагоў і, што самае галоўнае, варэнікаў на Стары Новы год. Напрыклад, грыбы ў начынні — да доўгага і шчаслівага жыцця, мяса — да дабрабыту, рыс — да багацця, капуста — да грошай, а кроп — да дужага здароўя.

Што нельга рабіць у Дзень святога Васіля

За тыдзень да Старога Новага года нельга было прыбірацца ў новую вопратку, гэта можна зрабіць толькі ў само свята. У гэты дзень нельга казаць віншаванні з адмоўнай часціцай "не" — гэта можа спудзіць жаданне і ўдачу. Таксама нельга сустракаць гэтае свята выключна ў жаночай кампаніі — так можна наклікаць нешчаслівы год.

На святочным стале не павінна быць ракаў і іншых істот, якія адступаюць назад, таму што як можна ў Новы год перанесці былыя праблемы. Таксама ў гэты дзень строга забаронена прыбіраць, таму што можна вынесці поспех і шчасце з хаты.

Рождественские гадания
© Sputnik / Александр Кондратюк
Традыцыйныя варожбы з свечкай

Варожбы на Стары Новы год

Дзяўчыны ў ноч з 13 на 14 студзеня варажылі на розных прадметах. Васільеў вечар лічылі самым удалым для прадказанняў. Людзі верылі, што ўсё нагаданае і загаданае ў гэты час спраўджваецца. Аднак Праваслаўная царква не ўхваляе варажбы.

460
Тэги:
Старый новый год, традиции, народные традиции, Беларусь
По теме
Этнограф: на стары Новы год трэба пазбавіцца ад елак
Прэзідэнт Расіі Уладзімір Пуцін

Пуцін заявіў аб паляпшэнні эпідстановішча ў Расіі

1
Расійскі лідэр падзякаваў маскоўскім уладам і адзначыў, што іх намаганні не праходзяць дарма: у сталіцы сітуацыя цяпер выраўноўваецца.

МІНСК, 25 сту – Sputnik. Сітуацыя з каронавірусам у Расіі стабілізуецца, гэта дае магчымасць паступова здымаць уведзеныя ў сувязі з пандэміяй абмежаванні, заявіў прэзідэнт РФ Уладзімір Пуцін на анлайн-сустрэчы з навучэнцамі ВНУ з нагоды Дня расійскага студэнцтва.

"Сёння з раніцы слухаў даклады: у нас ужо колькасць тых, хто ачуняў, перавышае колькасць тых, хто захварэў. Колькасць інфіцыраваных зніжаецца, вось ужо стала менш за 20 тысяч (у суткі - Sputnik)", - адзначыў расійскі лідэр.

Пуцін падзякаваў маскоўскім уладам, адзначыўшы, што іх намаганні не праходзяць дарма і ў сталіцы цяпер сітуацыя выраўноўваецца.

"Гэта дае магчымасць акуратна здымаць уведзеныя абмежаванні, вяртацца да нармальнага навучальнага рытму", - сказаў ён.

Таксама Пуцін дадаў, што трэба выкарыстоўваць атрыманы вопыт, усе лепшыя напрацоўкі і практыкі, нарошчваць лічбавы патэнцыял ВНУ.

Абстаноўка ў Маскве

Мэр Масквы Сяргей Сабянін раней адзначыў, што сітуацыя з распаўсюджваннем COVID-19 у сталіцы РФ выклікае асцярожны аптымізм.

У сувязі з гэтым там з 22 студзеня да звычайнага рэжыму працы вярнуліся каледжы, установы дадатковай адукацыі, спартыўныя школы і дзіцячыя забаўляльныя ўстановы. Акрамя таго, адкрыліся музеі, бібліятэкі, установы культуры.

Разам з тым захоўваецца дыстанцыйная форма навучання для маскоўскіх вну да 6 лютага, застаецца ў сіле патрабаванне аб пераводзе не менш за 30% супрацоўнікаў арганізацый на "дыстанцыёнку", яно будзе дзейнічаць да істотнага паляпшэння эпідэміялагічнай сітуацыі.

Таксама ўлады Масквы пакуль захоўваюць забарону на працу кафэ, бараў, рэстаранаў, дыскатэк, караоке і боўлінгаў з 23:00 да 06:00.

Аб расследаванні Навальнага

Адказваючы на ​​пытанне аднаго са студэнтаў аб апублікаваным на YouTube фільме пра тое, што ў прэзідэнта РФ нібыта ёсць "палац у Геленджыку", Уладзімір Пуцін заявіў, што не глядзеў фільм апазіцыянера Аляксея Навальнага, бо ў яго няма вольнага часу.

"Але гартаў відэаподборкі, якія мне памочнікі прынеслі", - адказаў Пуцін.

Расійскі лідэр запэўніў, што нічога з таго, што ў фільме паказана ў якасці прэзідэнцкай уласнасці, ні яму, ні яго блізкім сваякам "не належыць і ніколі не належала".

Чытайце таксама:

1
Тэги:
Расія, Уладзімір Пуцін, каронавірус
Тэмы:
Каронавірус COVID-19