Рэканструкцыя ваенна-гістарычных падзей, архіўнае фота

Беларуская дзяржаўнасць фарміравалася без нарманскага ўплыву

613
(абноўлена 09:23 26.08.2019)
Беларусь мае тысячагадовую гісторыю і толькі зараз навукоўцы здолелі прасачыць усе этапы фарміравання дзяржаўнасці на беларускіх землях, пачынаючы з Полацка.

Зусім нядаўна Аляксандр Лукашэнка даручыў адлюстраваць у новых школьных падручніках станаўленне беларускай дзяржаўнасці. "Трэба прапісаць і ўкараніць у розумы нашых людзей праўду. Тут калі і ёсць нейкі нацыяналізм, то гэта нацыяналізм разумны", — сказаў прэзідэнт.

Такое меркаванне беларускі лідар выказаў пасля таго, як азнаёміўся з вынікамі навуковага даследвання — "Вытокі беларускай дзяржаўнасці: Полацкая і Віцебская землі ў IX — XVIII стагоддзях".

Карэспандэнт Sputnik пагутарыў з загадчыцай Цэнтра археалогіі і старажынай гісторыі Інстытута гісторыі НАН Беларусі Вольгай Ляўко, якая з'яўляецца аўтарам дадзенай працы.

Загадчык Цэнтра археалогіі і старажынай гісторыі Інстытута гісторыі НАН Беларусі, доктар гістарычных навук, прафесар Вольга Ляўко
Загадчык Цэнтра археалогіі і старажынай гісторыі Інстытута гісторыі НАН Беларусі, доктар гістарычных навук, прафесар Вольга Ляўко

— Чаму мы можам казаць пра вытокі беларускай дзяржаўнасці, пачынаючы з ІХ стагоддзя?

— Якраз у гэты перыяд адбываецца пераход ад адной стадыі развіцця грамадства да другой. Гэта значыць пераход ад племянного стану да стадыі фарміравання дзяржаўных структур. У гістарычнай навуцы да гэтага часу называюцца два цэнтра ва Усходняй Еўропе, дзе адбываліся працэсы па ўтварэнню дзяржаўнасці: Ноўгарад і Кіеў. Наўгародчына пазначана на карце як вобласць славен, а Кіеўшчына — як вобласць палян, гэта значыць там ужо былі нейкія славянскія тэрытарыяльныя ўтварэнні. Полацк з дадзеных працэсаў выключаны, пра яго не гавораць. Шэраг навуковых даследванняў адводзіць Полацку статус другаснага цэнтру. Некаторыя даследчыкі нават сцвярджаюць, што на той момант у ім яшчэ не было ўмоў для пераходу да новай ступені развіцця. Пры гэтым замоўчваецца той факт, што Полацк стаяў на важнай магістралі — Заходняй Дзвіне. Славянскае насельніцтва вакол Полацка таксама на карце не пазначана. Але для гэтага часу вядома пра існаванне "палачан". Хто гэта былі? Летапісы ўтрымліваюць звесткі аб тым, што першымі насельнікамі ў Полацку былі крывічы, а ў палачан быў язык "словенск". Відаць да IX ст. тут усталявалася тэрытарыльна-племяное ўтварэнне поліэтнічнага насельніцтва, у якім перавага была за славянамі, і называлася гэта супольнасць "палачане".

Мапа станаўлення Полацкага княства
© Photo : мапа з архіву Вольгі Ляўко
Мапа станаўлення Полацкага княства

Адносна Ноўгарада, зараз ніхто ўжо не аспрэчвае, што туды быў прызваны Рурык менавіта для ўрэгулявання пытанняў кіравання. Але невядома, наколькі яго дзяржаўны досвед быў наватарскім для тых плямёнаў, якімі ён быў прызваны.

— Якую ўвогуле ролю адыграў Рурык у гэтых працэсах?

— Дакладных звестак, кім быў той самы Рурык, ці то скандынаў, ці то выхадзец з заходнеславянскіх земляў, няма. Кансэнсуса ў навуковым асяродку на конт таго, што ён прынёс новага з палітычнай культуры на Наўгародскія землі, якую асабіста роль пры фарміраванні ўлады адыграў, на дадзены момант няма.

Далей нашая ўвага звяртаецца ў бок Кіева, куды ў 882 годзе пераемнік Рурыка князь Алег рухаецца праз тэрыторыю смаленскіх крывічоў. На гэтым шляху ўзнікае Гнёздава, якое становіцца звязуючым звяном "з вараг у грэкі" паміж Ноўгарадам і Кіевам. Калі Алег прыбывае да Кіева, там ужо атабарыліся Аскольд і Дзір. Згодна гістарычным звесткам яны рухаліся з поўначы ў бок Візантыі, але на сваім шляху ўбачылі прыемны горад, гэтым месцам апынуўся Кіеў. На той момант — гэта быў цэнтр славянскага племені палян. На той жа самы момант на Наўгародскіх землях славен было два цэнтры: на Ладазе і на "Рурыкавым гарадзішчы", каля Ноўгарада, бо яго самога як горада тады не існавала. Ноўгарад з'яўляецца только з Х стагоддзя.

Адкрыццё памятнага знака Княжы камень на Рурыкавым гарадзішчы
© Sputnik / Константин Чалабов
Адкрыццё памятнага знака "Княжы камень" на Рурыкавым гарадзішчы

— Як адбылося, што Полацку адводзілі толькі другасную ролю?

— Напрыканцы 30-ых гадоў ХХ стагоддзя была створана канцэпцыя Старажытнарускай дзяржавы. Сэнс яе ў тым, што велізарнаму Савецкаму Саюзу ў старадаўнія часы папярэднічала такая ж велізарная, паглынуўшая ўсі плямёны Кіеўская Русь.

Затым у 1966 годзе выйшла выбітная манаграфія Л. Аляксеева "Полацкая зямля", дзе былі сабраныя ўсе магчымыя звесткі і дадзеныя з гісторыі, археалогіі, этнаграфіі, нумізматыцы. Сутнасць гэтай працы была ў тым, што князі полацкія вызначаны сепаратыстамі ў дачыненні да кіеўскай улады. Князям кіеўскім даводзілася ўвесь час хадзіць у паходы на Полацк, наказваць і ўціхамірваць палачан. Полацк і Смаленск параўноўваліся, як два цэнтры крывічоў,  землі якіх знаходзіліся побач і мелі адзін узровень палітычнага і дзяржаўнага развіцця.

Канешне, насамрэч гэта не адпавядае рэчаіснасці і гэта падмацоўваецца шматлікімі археалагічнымі дадзенымі, якія паказваюць розначасовасць узнікнення і развіцці Полацка і Смаленска. Нават Гнёздава — гэта Х стагоддзе, і ніякіх знаходак, якія адносяцца да ІХ стагоддзя, там наўпрост няма.

— Як беларуская навука можа пацвердзіць той тэзіс, што Полацк быў цэнтрам фарміравання вытокаў беларускай дзяржаўнасці і ні ў чым не саступаў Кіеву і Ноўгараду?

— У Полацку і побач з ім ёсць археалагічныя знаходкі VІ-VІІІ стагоддзяў, што звязаныя з прыходам крывічоў і мясцовай банцараўскай культурай. У VІІІ стагоддзі насельніцтва наваколля Полацка ўжо папоўнілася як паўднёвымі, так і заходнімі славянамі. Раней ніхто не звяртаў увагі на тое, што ранняя кругавая кераміка поўначы Беларусі адрозніваецца ад паўднёвай і між тым яна адначасовая ляпной IX-X стст.

Даследчыкі проста казалі, што была старажытнаруская кераміка, агульная для ўсей Усходняй Еўропы. Пры гэтым кераміка — гэта самая кансерватыўная катэгорыя археалагічных крыніц, якая дазваляе дакладна вызначыць яе паходжанне. Ніхто не прывозіў кераміку ад заходніх славянаў у Полацк. Які ў гэтым сэнс, калі можна зрабіць на месцы. Значыцца кераміка з'явілася натуральна з насельніцтвам, якое прыйшло з заходнеславянскіх земляў, таксама як і з поўдня. Толькі зараз, калі быў адкрыты помнік Кардон VIII/IX — X стст. на Заходней Дзвіне паміж Полацкам і Віцебскам і ў адным слоі выяўлены ляпны мясцовы посуд побач з ганчарным, таксама як раней гэта атрымалася на раскопках Віцебска, стала відавочна, што дзве этнічныя групы людзей у гэты час жылі разам.

Дадзены факт сведчыць, што на тэрыторыі Полацкага Падзвіння ў ІХ стагоддзі насельніцтва дасягнула таго ўзроўню развіцця, што і Кіеўшчына і Наўгародчына. Гэта былі тры цэнтры, якія сталі адпраўнымі кропкамі для фарміравання дзяржаўнасці ва Усходняй Еўропе. Галоўнае адрозненне Полацка ад Ноўгарада і Кіева ў тым, што скандынаўскі складнік будавання дзяржаўнасці ў ім ніякімі крыніцамі (ні пісьмовымі, ні археалагічнымі) не адзначаны.

Рэканструкцыя сярэдневечнага Полацка
© Photo : рэканструкцыя з архіву Вольгі Ляўко
Рэканструкцыя сярэдневечнага Полацка

Дарэчы кіеўскі даследчык П. Талочка піша, што калі расійскія навукоўцы лічаць, што Рурык сыграў сваю ролю ў фарміраванні дзяржаўнасці, то ён з гэтым не можа пагадзіцца. На яго думку, дзяржаўнасць у Ноўгарадзе і Кіеве фарміравалася на мясцовым асяродку, што цалкам сугучна з нашай канцэпцыяй аб фарміраванні дзяржаўнасці ў Полацку.

— На якой падставе мы можам агучыць такую думку?

— Па-першае, на тэрыторыі Полацка і полацкага гарадзішча не зафіксавана аніякай прысутнасці дружыны скандынаваў. Зыходзячы з гэтага ў сваёй канцэпцыі мы выдвігаем тэзіс, што ў адрозненні ад Ноўгарада і Кіева, дзе ў арганізацыі палітычнай улады актыўны ўдзел прымалі варагі, улада ў Полацку ў той жа час (IX  ст.) сфарміравалася на мясцовым асяродку. Канешне, мы таксама кантактавалі са скандынавамі, але кантакты насілі іншы характар.

Напрацягу VІІІ — ІХ-Х стст. скандынавы прыбывалі на тэрыторыю Падзвіння з адной галоўнай мэтай — прасоўвацца праз гэтую тэрыторую, каб наладзіць гандлёвыя сувязі з Візантыяй. Для гэтага ім было патрэбна мірнае суіснаванне і зацікаўленасць мясцовых улад у сваёй выгадзе. На археалагічным помніку Кардон вельмі выразна бачна, што там была значная факторыя з наладжаным гандлёвым абменам тавараў. Гэта дэманструе нам, што беларускае Падзвінне і пераход у Падняпроўе — зона найбольш актыўнага ўзаемадзеяння паўночнай і паўднёвай частак Усходняй Еўропы. Менавіта тут фарміруецца першая фаза гандлёвага шляху "з вараг у грэкі", яна ідзе з нашай Дзвіны ў Днепр. Гэтыя знаходкі таксама пацвярджаюць канцэпцыю, што Полацк — адзіначасовы Кіеву і Ноўгараду цэнтр з пачатковай фазай фарміравання дзяржаўнасці.

Па-другое, толькі калі княгіня Вольга ў сярэдзіне Х ст. рухалася з на поўнач ад Дняпра праз Віцебск да ракі Ловаць з мэтай усталявання новай формы збору даніны, у раёне Віцебска з'яўляюцца знаходкі мячоў і фібул скандынаўскага тыпу. Яны маглі належыць яе варажскай дружыне. Знойдзеныя на тэрыторыі Полацка скандынаўскага тыпу рэчы таксама не раней за Х ст., калі ў апошней яго чвэрці "з-за мора" з'явіўся Рагвалод.

— Вельмі часта можна сустрэць меркаванні, што Полацк падпарадкоўваўся цалкам ці то Ноўгараду, ці то Кіеву. Гэта адпавядае рэчаіснасці?

— Частка гісторыкаў абапіраюцца на паведамленне летапісу аб раздачы Рурыкам падчас яго праўлення (864 год) сваім ваеначальнікам гарадоў Полацка, Растова, Белавозера. Але гэтыя гарады не маюць слядоў знаходжання скандынаўскіх дружын. У дадзеным выпадку раздача гарадоў Рурыкам — гэта хутчэй за ўсё спроба ўзяць з гэтых гарадоў даніну. Канкрэтныя дадзеныя аб знешнім кіраванні Полацкам адносяцца толькі да часоў княжання князя Уладзіміра (80-90-я гг. Х ст.).

Рэканструкцыя пячаткі князя Ізяслава Уладзіміравіча
© Photo : Рэканструкцыя з архіву Вольгі Ляўко
Рэканструкцыя пячаткі князя Ізяслава Уладзіміравіча

Ён пасля хрышчэння Русі пасадзіў на княжанне ў Полацкую зямлю свайго сына Ізяслава, якога нарадзіла яму полацкая княжна Рагнеда. Але ўлада Кіева скончылася, як толькі яна перайшла да галіны полацкіх Рагвалодавічаў (з пачатку XI стст.). Нельга забываць і пра тое, што тры праваслаўныя храмы Сафіі ў XI ст. былі збудаваны менавіта ў Кіеве, Ноўгарадзе і Полацку. Гэта матэрыяльнае сведчанне роўнасці палітычнага статусу тых цэнтраў ва Усходней Еўропе.

613
Тэги:
гісторыя, Даследаванні, Вольга Ляўко, Аляксандр Лукашэнка, Полацк
Мотальскія прысмакі – 2019

Кухня нашых продкаў: гатуем стравы з мяса трусоў і зайцаў

9
(абноўлена 16:52 27.11.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская вучыць, як выбіраць лепшае мяса і гатаваць з яго найсмачнейшыя стравы.

Традыцыйна ад восені да вясны пачынаецца сезон палявання на зайцаў, калі іх мяса лічыцца найлепшым па якасці. Цікава, што да ХІХ стагоддзя ў Расіі мяса зайцоў практычна не ўжывалі, паколькі ад ХІ па ХVІІ стагоддзе сярод рускіх яно лічылася забароненым, паганым, язычніцкім. Магчыма, таму нават на пачатку ХХ стагоддзя, калі адбываліся царскія паляванні ў Белавежскай пушчы, сярод іншай дзічыны зайцаў не лічылі за здабычу. На іх палявалі сяляне, палеткі якіх межавалі з пушчай і там іх ловы не лічыліся браканьерствам.

У беларусаў заяц вельмі папулярны персанаж чарадзейных казак і казак пра жывёл. У народзе існавала перакананне, што сустрэча з зайцам на дарозе абяцала няўдачу ў справах, а калі той забяжыць у вёску, то чакай пажару. І ўсё ж да слабейшага за іншых звяроў зайкі ставіліся лагодна. Адна з паляшуцкіх легенд, прыведзеная Чаславам Пяткевічам у кнізе Рэчыцкае Палессе распавядае:

"Надзвычайную чуйнасць зайца прыпісваюць яго баязлівасці. Ён вельмі баязлівы, бо мае невялічкае сэрца; Бог яму вылепіў надта доўгія вушы, а на сэрца не хапіла гліны, дак адарваў хвост, кідаючы толькі адростачак, каторы патом аброс шэрсцю, дай зрабіў маленькае сэрца. Ось зачым ён усіх баіцца, а яго ніхто".

У 1861 годзе ў Расіі ў Курску быў выдадзены кулінарны даведнік Алены Малахавец "Падарунак маладым гаспадыням". Пры яго напісанні аўтар натхнялася вядомай у той час кулінарнай кнігай Вінцэнты Завадскай "Літоўская кухарка", якую ў дзень вяселля ёй падарыў  муж Франц Малахавец. З гэтай кнігі Алена Малахавец запазычыла немала рэцэптаў беларускай кухні, сярод якіх і стравы з зайцаў. Перад іх прыгатаваннем аўтар навучала маладых гаспадынь як па тушцы зайца вызначыць яго ўзрост і як пасля апрацаваць  мяса такім чынам, каб атрымалася смачная страва. Так у маладога зайца пярэднія ногі лёгка пераламіць, у яго тоўстыя калені, кароткая і тоўстая шыя і мяккія вушы. Старыя зайцы доўгія і худыя. Прынесены з палявання заяц павінны быў паляжаць у скурцы не менш за тры дні, затым, не здымаючы скуркі, яго патрашылі. Малахавец нагадвала, што ў такім выглядзе падвешаныя ў халодным месцы зайцы маглі захоўвацца да трох тыдняў. За два дні перад прыгатаваннем з іх здымалі скурку і апрацоўвалі мяса.

Згодна з кулінарнымі даведнікамі заяц русак лепшы за беляка. Ён павінны быць тлусты і не старэйшы за адзін год. Да таго ж горшым лічыцца мяса зайцаў, якія водзяцца ў балоцістых мясцовасцях. Зайчаціна мае цёмны колер, жорсткая і бедная тлушчамі, мае моцны спецыфічны смак. Калі гатуюць зайца, то з мяса выдаляюць усе абалонкі і плеўкі, якіх у зайчаціне шмат. Маладую зайчаціну можна есці адразу, марынуюць яе ў лёгкім марынадзе толькі для смаку. Старую зайчаціну марынуюць напрацягу трох дзён. Пры прыгатаванні зайчаціны трэба ўлічваць, што спінка становіцца мяккай раней за ножкі. Зайца і труса гатуюць як цэлага, так і парэзанага на кускі. Іх рассякаюць папалам упоперак, на чатыры часткі, або разам з косткамі на порцыі. Толькі для некаторых страў мяса аддзяляюць ад костак. Нятлустых зайцаў і трусоў шпігуюць або абкладаюць кавалачкамі сала і абвязваюць.

Мяса трусоў і зайцаў, смажаць, запякаюць і тушаць, а больш старых жывёл вараць.

Мяса труса светлае і далікатнае, хутка становіцца мяккім пры тэрмічнай апрацоўцы. З-за незвычайнага прысмаку трусяціна патрабуе вострых прыпраў і шмат зеляніны. Старых і нятлустых трусоў марынуюць, каб яны сталі больш далікатнымі на смак. Зайчаціну або трусяціну прынята тушыць, вымочваючы перад гэтым 10-12 гадзін у растворы з воцатам, з  дадаткам алею, у квасе або ў малочнай сыроватцы. Каб палепшыць смак стравы з зайчаціны або трусяціны, часта выкарыстоўваюць віно.

Вінаграднае віно ў кулінарыі прымяняецца ў вельмі малых дозах і амаль заўсёды як каталізатар пры адварванні і тушэнні. Под уплывам тэмпературы спірт выпараецца, а вінаградны сок гусцее і сваім пахам спрыяе паляпшэнню смаку стравы. Так, невялікая колькасць сухога чырвонага віна разам з вадой адбівае непрыемны пах мяса. 1-2 сталовыя лыжкі кіслага чырвонага віна, якое дадалі ў смажаніну, не толькі паляпшае яе смак, але і паскорвае яе прыгатаванне.

Гарнірам да трусяціны звычайна служыць мяккая на смак, тушаная або вараная агародніна, зялёная салата. Салата з памідораў і агуркоў, і фруктовыя кампоты. Зайчаціну сервіруюць з духмянымі соусамі тушанай чырвонай капустай або буракамі, вострай салатай ў марынадзе.

Суп з зайца з клёцкамі

Інгрыдыенты:

  • Галава, шыя, брушная частка і ядомыя вантробы аднаго труса або зайца
  • 1,5 л вады
  • 2 цыбуліны
  • 1 морквіна
  • 1/4 частка сэльдэрэю
  • 1 лаўровы ліст
  • ½ ст лыжкі чабору
  • 3 ягады ядлоўцу
  • 3 гарошыны чорнага і 2 гарошыны духмянага перцу
  • 80 гтаматнага пюрэ
  • 2 ст лыжкі сухога чырвонага віна
  • Соль
  • Молаты чырвоны і чорны перац
  • 1-2 чайныя лыжкі цукру

Для клёцак

  • 1 яйка
  • 4 ст лыжкі мукі
  • 20 г масла
  • Гашаная сода або разрыхляльнік цеста
  • Мускатны арэх на кончыку нажа
  • Соль

Як гатаваць:

Зайчаціну добра вымыць і варыць у падсоленай вадзе з вялікай цыбулінай, лаўровым лістом, чаборам, ягадамі ядлоўцу, чорным і духмяным перцам. Варыць да таго часу пакуль мяса не будзе адставаць ад костак. Гатовае мяса аддзяліць ад костак разам з вантробамі, прапусціць праз мясарубку або дробна парэзаць, дадаць другую цыбуліну, натаркаваную на дробнай тарцы моркву, сельдэрэй і таматнае пюрэ. Сумесь добра вымяшаць, разбавіць працэджаным булёнам, пасыпаць молатым чырвоным і чорным перацам, дадаць цукар і варыць 5-10 хвилин. Перад канцом варкі ўліць чырвонае віно. Для прыгатавання здобных клёцак узбіць яйцо, дадаць муку, разрыхляльнік цеста, амаль растопленае масла, мускатны

арэх на кончыку нажа, соль. Густаватае цеста раскачаць у тонкі валік, нарэзаць кавалачкамі і кідаць у кіпячы суп, варыць 3-5 хвілін. Перад падачай дадаць сталовую лыжку зеляніны любісты.

Заяц печаны са смятанай

Інгрыдыенты:

  • 1 заяц (трус)
  • 100 г сала
  • 1 ст лыжка масла
  • 1 шклянка смятаны
  • 0,5 лімона

Як гатаваць:

Нашпігаваць салам ачышчаную тушку зайца, пасаліць, пакласці на бляху і пячы, абклаўшы маслам. Калі спячэцца напалову, паліць смятанай і ў ёй дапячы. Тады парэзаць на кавалкі і заліць соусам, які ўтварыўся на блясе.

Перад дапяканнем і заліццем соусам можна абкласці зайца лімонам, нарэзаным кружочкамі.

Таксама асобна да такой стравы можна падаць жэле з чорнай смародзіны.

9
Тэги:
беларуская кухня, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Прыродная сталоўка: гатуем з таго, што пад нагамі

Беларускі лён: сакрэты вытворчасці элітнай тканіны

528
(абноўлена 09:47 23.11.2020)
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
Людзі спрадвеку з павагай ставіліся да льну: у льняныя тканіны заварочвалі муміі егіпецкіх фараонаў і апраналі цнатлівых дзяўчат на вяселлі.

Лён на Беларусі вырошчваюць са старадаўніх часоў. Продкі заўсёды ставіліся з павагай да гэтай культуры, бо яна літаральна магла апрануць цэлую сям’ю і нават вёску.  Чыстае і светлае льняное адзенне было сімвалам нявіннасці і маральнай чысціні, таму маладыя дзяўчаты на вяселле апраналі сукенкі, зробленыя з ільнянога матэрыялу. А ў Старажытным Егіпце, дзе людзі даведаліся пра лён 7-9 тысяч гадоў таму, тканіны з лёну лічыліся элітнымі, таму ў іх заварочвалі муміі егіпецкіх фараонаў.

Прыгажосць і зручнасць ільняной тканіны цэніцца ва ўсім свеце, а на Беларусі і дагэтуль захоўваюць традыцыі льнянога ткацтва. Кросны, варштат, мялкі, церніцы, трапкач і іншыя старадаўнія прылады для вырабу льняной тканіны — у фотастужцы Sputnik.

Гэта, безумоўна, не нанатэхналогіі, але паглядзець таксама ёсць на што.

Глядзіце таксама:

528
  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    На Беларусі лён вырошчваюць са старадаўніх часоў. Нашы продкі казалі, што "лён усіх апранае", і прысвячалі гэтай сельскагаспадарчай культуры свае песні, вершы і казкі.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Лён быў сімвалам нявіннасці і маральнай чысціні, таму нявеста на вяселле апранала сукенку з ільну. На беларускім гербе кветачкі льну сімвалізуюць працавітасць, дабрабыт і парадак.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Традыцыйнай прыладай ткацтва на Беларусі быў гарызантальны ткацкі станок — кросны. Беларускія навукоўцы вылучаюць некалькі тыпаў ткацкіх станкоў, якія існавалі ў XIX — пачатку XX стагоддзя і адрозніваліся па канструкцыі. У больш прымітыўных (на "сохах" і на "станінах") асобныя дэталі ўкапваліся ў зямлю ці мацаваліся да столі. Больш дасканалыя называліся "рамавы ткацкі станок" ці "варштат".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    На першым этапе льноапрацоўкі ад сцяблоў саспеўшага, а потым вымачанага і высушанага льну аддзяляюць галоўкі. Рабілася гэта пры дапамозе драўляных "пранікаў", якімі іх аббівалі. На поўначы Беларусі галоўкі абрывалі спецыяльнымі нажамі-"драчкамі".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Пасля абрывання галовак сцябло льну разміналі на "мялках" або "церніцах", каб вызваліць з яго валакно. На Беларусі вядомыя нахільныя і гарызантальныя мялкі. Іх рухомыя часткі — білы — мелі адно ці два рэбры.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Пасля апрацоўкі на мялках рэшткі кастры на валакне выдалялі пры дапамозе "трапала".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Прыладамі для часання льну служылі драўляныя і металічныя "грэбні". Пры іх дапамозе валакно расшчаплялася на больш тонкія валаконцы і канчаткова ачышчалася ад кастры. Пасля часання льну атрымлівалася валакно рознай якасці. Адыходы ад часання ўтваралі "кудзелю".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Валакно, якое заставалася пасля часання, — "кужаль" — спляталася ў косы і ў такім выглядзе захоўвалася да прадзення.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Наступны этап апрацоўкі льну — прадзенне — звязаны з вырабам нітак з валакна. Звычайна ім займаліся жанчыны ў перыяд з лістапада па сакавік. Асноўнымі прыладамі прадзення былі прасніца, верацяно і самапралка.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Працэс прадзення пачынаўся з замацавання кудзелі на прасніцы. На стойцы мацавалася кудзеля, а на донца садзілася жанчына. Стойка прасніцы, якая не мела донца, устаўлялася ў спецыяльную адтуліну ў лаве.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Самая старадаўняя прылада для прадзення — верацяно. Яго выраблялі з драўніны ясеня, грушы ці бярозы. Пры прадзенні жанчына пальцамі правай рукі выцягвала валакно з кудзелі, адначасова трыма пальцамі левай рукі паварочвала верацяно.

Тэги:
лён, Беларусь, Народныя традыцыі, спадчына
Паэт Якуб Колас - Народны паэт Беларускай ССР

Тэст: ці пазнаеце вы беларускіх паэтаў і пісьменнікаў па вачах?

349
(абноўлена 16:49 27.11.2020)
Кажуць, што вочы - люстэрка душы. Прайдзіце тэст і даведайцеся, наколькі добра ведаеце вы беларускіх літаратараў у твар.

Упэўненыя, што беларускую літаратуру вы ведаеце добра, а вось ці пазнаеце вы аўтараў родных твораў па іх позірках? Sputnik прапануе ўважліва зазірнуць у вочы знакамітых літаратурных дзеячаў Беларусі і паспрабаваць успомніць, хто намаляваны на фотаздымку. 

Чытайце таксама:

349
Тэги:
тэст, Беларуская літаратура