Дамавік і кацяня

Церцюха для Дамавухі, ці як зрабіць сябрам Дамавіка

300
(абноўлена 13:41 17.04.2017)
Ці ведаеце вы, што 14 красавіка было прынята адзначаць Дзень абуджэння апекуна дома — дамавіка? Самы час адзначыць Дзень абуджэння дамавіка і зрабіць яго сваім сябрам.

Ларыса Мятлеўская, Sputnik.

У мінулым годзе ўтварылася ў маёй вясковай хаце прыгода. Вырашылі адрамантаваць вясковую хату, якую пабудаваў яшчэ мой прадзед Нічыпар Грамовіч. Калі дабраліся да гарышча, то ў самым закутку знайшлі лапаць. Амаль не ношаны, ён быў чамусьці адзін. Шукалі другі, але не знайшлі. Паказалі яго суседцы, якая завітала ў госці, а яна і кажа: "Можаце не шукаць другі лапаць, бо гэты — хатка для Хатніка". Дзівосы! Які такі Хатнік і пры чым тут лапаць?

Лапаць - хата для Хатніка
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Лапаць - хата для Хатніка

А вось і пры тым, што калі мой шаноўны прадзед у 1919 годзе ад Савецкай улады атрымаў зямлю на неўрадлівай пустцы каля роднай вёскі, то тром сваім дзецям вырашыў пабудаваць там хатку, і каб у ёй ім добра жылося, перанёс у гэтым лапці са старой хаты Дамавіка або Хатніка. Ну проста не ўяўляемая для сучаснага чалавека рэч! І тым не менш, за ХХ ст. чаго толькі не зведалі жыхары гэтай хаты.

Напрыклад падчас Вялікай Айчыннай вайны аўтаматная чарга прапаліла бярвенную сцяну, але пажар раптоўна суняўся і хата ацалела. Разбегліся па свеце дзеці, і кожны меў свой лёс, але важна другое — нашчадкі яе не пакінулі, і вось, у ХХІ стагоддзі хатка прычакала рамонту. Можа, гэта справа Дамавіка?

Дамавікі або Хатнікі і ці ёсць яны насамрэч?

Вывучаючы традыцыйную культуру беларусаў, мне давялося шмат павандраваць па Беларусі. Бачыла я розныя сядзібы, і дагледжаныя, і занядбаныя, а то і пакінутыя зусім. Сумнае відовішча і пазасветны холад у пакінутай хаце. Заходзіш у такую і разумееш, што няма ў ёй жывога духу, мусіць, яе пакінуў Хатнік. Што ж, калі няма ў жытле людзей, то што рабіць у ім Дамавому? А можа і праўда, што людзі кажуць пра гэтых нябачных духаў дома? Прабачце, я дык з імі размаўляю часам, напрыклад, калі ўпершыню пасля зімоўкі ў горадзе палю ў печы. Гэтым часам я спадзяюся, што Хатнік і асабліва Хатніца даруюць мне маю вымушаную адсутнасць і дапамогуць утрымліваць гаспадарку ў ладзе.

Там, дзе няма Хатніка
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Там, дзе няма Хатніка

Нашы продкі свята верылі, што нябачна ад людзей у кожным чалавечым жытле вядуць сваё існаванне дамавікі, хатнія духі. Яны п'юць, ядуць, сумуюць і радуюцца, нараджаюцца і паміраюць. Кіраўнік гэтай сямейкі, вядома, Дамавы. Ёсць жонка, дамавуха, дзеці — дамавічкі і дамавушкі. Цікава, што па розных звестках некаторыя з людзей прымудраліся з імі пазнаёміцца. Ужо не ведаю, у якім яны былі стане, але тыя, каму хатнік меў гонар здацца, сцвярджалі, што гэта тоўсты сярэдняга росту мужчына з сівой барадой, з прыгожым, лагодным тварам, блакітнымі адкрытымі вачыма і доўгімі сівымі валасамі. А яшчэ кажуць, што Хатнік часта падобны на гаспадара дома, у якім ён жыве. (Ну, памятаеце, як сабака, што нагадвае гаспадара?)

Пакінутая хата
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Пакінутая хата

Апранаецца наш герой па сезоне, але ніколі не носіць абутку і шапкі, што адрознівае яго ад людзей. Спіць на печы або пад печчу, таму і называюць яго часам падпечнікам. Ён выдатны гаспадар і прачынаецца вельмі рана, але трошкі свавольнік, паколькі першае, што ён робіць, — палохае пеўня, добранька падтрасаючы яго. Певень з перапуду пляскае крыламі і крычыць, чым паспяхова будзіць гаспадароў. А ўжо прачнуўшыся, толькі паспявай паварочвацца! Добраму гаспадару праца сама ў рукі ідзе. Такому і Хатнік у дапамогу.

Як дапамагае Хатнік чалавеку

Для таго, каб Хатнік выканаў жаданне, яму неабходна без сведак услых выказаць пажаданне, і тады ён будзе чысціць і мыць сцены і мэблю, выконваць працу найбольш любімых дамачадцаў — шыць, прасці, малоць і многае іншае. Гэта ў мінулым, цяперашнім светам у карыстальнікаў, можа, не будзе псавацца кампутар і тэлефон, будзе спраўна смактаць пыл пыласос, праць бялізну і мыць посуд розныя машыны і шмат якія іншыя сучасныя прыстасаванні, без якіх у сучасным свеце не абысціся гаспадарам.

З новым посудам у пост
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Дамавік дапамагае гаспадару чысціць посуд

А яшчэ ён можа быць вельмі ласкавым! Гладзіць сваіх улюбёнцаў па галаве, робіць укладку, і не трэба хадзіць да цырульні, пляце косы, а ў сне нават адганяе ад іх мух! Гэта ён увесну збірае крапіву, сушыць яе, каб пасля гаспдынька запарвала яе для мыцця валасоў. Ад крапівы яны робяцца густыя, без перхаці і прыгожыя.

У той жа час Хатнік сцеражэ хату і дабро, папярэджвае аб пажары, крадзяжах і хваробах. Вось дзе можна сэканоміць на сігналізацыі! Калі вы пачулі нейкі адмысловы стук, смех, плач ці нешта дзіўнае — ведайце, гэта Хатнік нагадвае пра сябе.

Хатнік любіць дружную сям'ю. Ён і сам добры сем'янін. Яго жонка Дамавуха — нізенькая, тоўсценькая, як хлебная кадачка, цётачка сярэдніх гадоў. Гэта ёю падтрымліваецца парадак і згода ў хаце добрай гаспадыні. Гэта яна дапамагае даглядаць за дзецьмі, калыхае іх, лечыць чароўнымі травамі, з дапамогай якіх тыя хутка папраўляюцца. Дарэчы, неахайнікам Дамавуха ў гатовую ежу падкідвае траўку свірэпку, ад якой у хаце потым здараюцца сваркі і бойкі. Будзьце пільныя, паколькі разлад у сям'і не пацерпіць і Хатнік, і таксама стане паскудзіць такім у выхаваўчых мэтах.

Чым частаваць Хатніка і яго сям'ю

Як і яе муж, Дамавуха любіць паесці. Праўда, есць мала. Любімая ежа Дамавухі — вараная бульба з малаком або квасам. Чаму б, каб задобрыць гэту нябачную гаспадыньку і яе сямейку, не згатаваць для яе "церцюху"? Гэта народная страва з бульбы прыйдзецца да спадобы ўсім хатнім! Да таго ж яна можа быць і посная, што будзе дарэчы ў гэтую апошнюю пятніцу перад Вялікаднём.

Церцюха

Драная бульба на церцюху
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Драная бульба на церцюху

Аблупіць і садраць бульбу, як на дранікі. Асобна пасмажыць на алеі пакрышаную цыбулю і загадзя намочаныя грыбы. Паставіць у каструлі ваду і, як закіпіць, патроху кідаць у яе бульбу, увесь час мяшаючы, каб не атрымалася камячкоў. Як амаль зварылася бульба, запраўляюць супец цыбуляй і грыбамі. Не пашкодзіць і свежы кроп. Усё, церцюха гатова. Як дзень не посны, то замест цыбулі і грыбоў, бульбяную церцюху беляць малаком, дадаючы кавалачак вяршковага масла. Таксама вельмі смачна!

"Няма чаго збыткавацца" або вяселле дамавікоў.

А яшчэ ў гэтым сямействе духаў хаты як правіла шмат дзяцей — хлопчыкаў і дзяўчынак. Бацька іх нават жэніць на дамамавіках і дамавухах з іншых сем'яў! А вяселля спраўляе тады, калі ў доме вяселле гаспадарскіх дзяцей. Робіць ён так таму, што з дзяцінства руплівы і скупы. Як кажуць у народзе: "Няма чаго збыткавацца". Навошта асобна наймаць музыкаў ды яшчэ і плаціць ім!

Домовой.Рисунок Ивана Билибина. 1934 год.
© Photo : Рисунок Ивана Билибина. 1934 год.

Вельмі паважалі Дамавіка нашы продкі. Ён лічыўся добрым духам. Так і казалі: "дамавік ад чарцей адстаў, а да людзей не далучыўся". А яшчэ лічылі, што дабро, атрыманае ад Дамавіка, не пойдзе прахам.

Ну што, уся семья сабралася? Хутчэй нясіце церцюху на стол і ешце на здароўе! І не забудзьцеся запрасіць сямейку хатнікаў пдалучыцца да абеду. Глядзіш ужо назаўтра штосьці памяняецца да лепшага. Мір вашай хаце і да сустрэчы!

300
Тэги:
Народныя традыцыі, спадчына, Нацыянальная кухня, Беларусь
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў (110)

Лепшым касцом стала жанчына - як у Ліпнішках свята сенакосу адзначылі

23
(абноўлена 14:53 14.06.2021)
  • Ліпнішкаўскія сенакосы
  • Ліпнішкаўскія сенакосы
  • Ліпнішкаўскія сенакосы
  • Ліпнішкаўскія сенакосы
  • Ліпнішкаўскія сенакосы
  • Ліпнішкаўскія сенакосы
  • Ліпнішкаўскія сенакосы
  • Ліпнішкаўскія сенакосы
  • Ліпнішкаўскія сенакосы
  • Ліпнішкаўскія сенакосы
  • Ліпнішкаўскія сенакосы
  • Ліпнішкаўскія сенакосы
  • Ліпнішкаўскія сенакосы
  • Ліпнішкаўскія сенакосы
  • Ліпнішкаўскія сенакосы
  • Ліпнішкаўскія сенакосы
  • Ліпнішкаўскія сенакосы
  • Ліпнішкаўскія сенакосы
  • Ліпнішкаўскія сенакосы
  • Ліпнішкаўскія сенакосы
  • Ліпнішкаўскія сенакосы
  • Ліпнішкаўскія сенакосы
"Каса любіць брусок і сала кусок", - кажа беларуская народная прыказка. Выконваючы традыцыі продкаў, у Іўеўскім раёне правялі конкурс "Ліпнішкаўскія сенакосы".

Спачатку касцы прадэманстравалі, як упрыгожылі свае косы лялькамі-абярэгамі. "Пакосніцу" са старажытных часоў рабілі ў чэрвені з самых розных матэрыялаў і бралі з сабой на сенакос. Яе садзілі пад стогам, каб яна засцерагала касцоў ад парэзаў і прыносіла поспех.

Але самае галоўнае для ўдзельнікаў конкурсу - паказаць свае ўменні на лузе. Неабходна будзе скасіць траву на плошчы каля адной соткі. Ацэньвалі не толькі хуткасць працы, але і яе якасць, вышыню пакосу.

Трэці этап спаборніцтваў пад назвай "Абед на траве" - самы прыемны. Сала, каўбаса, кумпяк, дранікі і бліны, агуркі з мёдам - ​​выбраць пераможцу было не проста.

Да ўсеагульнага здзіўлення, па выніках конкурсу максімальную колькасць балаў набрала жыхарка Ліпнішак Ганна Сілюк. А старшыня Іўеўскага райвыканкама Ігар Генец перамог у намінацыі "Знак якасці".

Глядзіце таксама:

23
  • Ліпнішкаўскія сенакосы
    © Sputnik Альфред Микус

    На свяце "Ліпнішкаўскія сенакосы" у Іўеўскім раёне вызначылі лепшага касца рэгіёна.

  • Ліпнішкаўскія сенакосы
    © Sputnik Альфред Микус

    Спачатку касцы прадэманстравалі, як упрыгожылі свае косы да свята. Гэта быў першы этап конкурсу.

  • Ліпнішкаўскія сенакосы
    © Sputnik Альфред Микус

    Ляльку-абярэг "Пакосніцу" са старажытных часоў рабілі ў чэрвені з самых розных матэрыялаў і бралі з сабой на сенакос. Яе садзілі пад стогам, каб яна засцерагала касцоў ад парэзаў і прыносіла поспех.

  • Ліпнішкаўскія сенакосы
    © Sputnik Альфред Микус

    Традыцыі лялек-абярэгаў у Ліпнішках захоўваюць у гуртку "Беларуская лялька" Марыі Пякшы.

  • Ліпнішкаўскія сенакосы
    © Sputnik Альфред Микус

    Спакон веку першы сенакос для беларусаў быў святочнай падзеяй, яго чакалі з нецярпеннем.

  • Ліпнішкаўскія сенакосы
    © Sputnik Альфред Микус

    У спаборніцтве прынялі ўдзел 12 касцоў.

  • Ліпнішкаўскія сенакосы
    © Sputnik Альфред Микус

    На лузе іх сустракалі з музыкай.

  • Ліпнішкаўскія сенакосы
    © Sputnik Альфред Микус

    Арганізатары адзначалі, што прыняць удзел у свяце мог любы жадаючы.

  • Ліпнішкаўскія сенакосы
    © Sputnik Альфред Микус

    Касцы разбіраюць свой інструмент і рыхтуюцца да спаборніцтва. Ацэняць не толькі хуткасць працы, але і яе якасць, вышыню пакосу.

  • Ліпнішкаўскія сенакосы
    © Sputnik Альфред Микус

    Самае галоўнае - паказаць свае ўменні на лузе. Кожнаму з удзельнікаў неабходна было скасіць траву на плошчы каля адной соткі.

  • Ліпнішкаўскія сенакосы
    © Sputnik Альфред Микус

    "Касі, каса, пакуль раса", - так назвалі этап конкурсу на пракосе.

  • Ліпнішкаўскія сенакосы
    © Sputnik Альфред Микус

    Балельшчыкі падтрымліваюць сваіх удзельнікаў.

  • Ліпнішкаўскія сенакосы
    © Sputnik Альфред Микус

    Трэці этап спаборніцтваў пад назвай "Абед на траве" - самы прыемны.

  • Ліпнішкаўскія сенакосы
    © Sputnik Альфред Микус

    "Каса любіць брусок і сала кусок", - кажа беларуская народная прыказка.

  • Ліпнішкаўскія сенакосы
    © Sputnik Альфред Микус

    Удзельнікі з задавальненнем частавалі беларускімі стравамі і закускамі.

  • Ліпнішкаўскія сенакосы
    © Sputnik Альфред Микус

    Сала, каўбаса, кумпяк, дранікі і бліны, агуркі з мёдам - ​​выбраць пераможцу было не проста.

  • Ліпнішкаўскія сенакосы
    © Sputnik Альфред Микус

    Свежы агурок з мёдам - ​​любімы летні пачастунак беларусаў.

  • Ліпнішкаўскія сенакосы
    © Sputnik Альфред Микус

    Па выніках конкурсу максімальную колькасць балаў набрала жыхарка Ліпнішак Ганна Сілюк.

  • Ліпнішкаўскія сенакосы
    © Sputnik Альфред Микус

    А старшыня Іўеўскага райвыканкама Ігар Генец перамог у намінацыі "Знак якасці".

  • Ліпнішкаўскія сенакосы
    © Sputnik / Виктор Толочко Альфред Микус

    "Абед на траве" завяршаў спаборніцтвы.

  • Ліпнішкаўскія сенакосы
    © Sputnik Альфред Микус

    Увечары гасцей запрасілі на агульны карагод.

  • Ліпнішкаўскія сенакосы
    © Sputnik Альфред Микус

    "Ліпнішкаўскія сенакосы" адраджаюць традыцыі продкаў.

Тэги:
"Ліпнішкаўскія сенакосы", конкурс, Іўеўскі раён, продкі, традыцыі, прыказка, каса, сенакос, свята, Ліпнішкі, Жанчыны, касец
Танзілія з аўтографам

Нацыянальная бібліятэка папоўнілася ўнікальным экспанатам

33
(абноўлена 16:08 08.06.2021)
Сын Змітрака Бядулі перадаў рэдкае выданне свайго бацькі Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі. Да гэтага ўстанова наогул не мела ні воднай кнігі "Танзілія".

Сёлета адзначаецца 135-годдзе вядомага літаратара, чые творы ўваходзяць у школьную праграму і рэгулярна перавыдаюцца на працягу ўжо больш як ста гадоў. Аднак далёка не ўсе прыжыццёвыя выданні Змітрака Зядулі зберагліся нават у фондах галоўнай бібліятэкі краіны.

Адным з такіх выключэнняў была яго кніга "Танзілія", выпушчаная літаратурным аб’яднаннем "Узвышша" у 1927 годзе. Менавіта гэта выданне Яфім Самуілавіч Плаўнік разам са сваёй жонкай перадалі ў дар Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі, суправадзіўшы яго адпаведным дарчым надпісам.

"Творчае знаёмства нашай бібліятэкі з сям’ёй Змітрака Бядулі асабліва актывізавалася ў гэтым, юбілейным,  годзе", - адзначыў намеснік генеральнага дырэктара ўстановы Алесь Суша. У студзені адбыўся навукова-практычны семінар "Шляхамі маладнякоўцаў", а ў красавіку ледзь не кожны тыдзень праходзілі нейкія мерапрыемствы: выставы, круглы стол і іншае.  У многіх з іх Яфім Самуілавіч прымаў непасрэдны ўдзел. Дарэчы, на восень  запланаваны конкурс для маладых беларускіх творцаў, таксама прысвечаны Бядулі.

Празаічны зборнік Змітрака Бядулі "Танзілія" доўгія дзесяцігоддзі захоўваўся ў сям’і пісьменніка. Узрушаны такой увагай Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі сын пісьменніка перадаў яго ў дар установе. Вельмі хутка чытачы змогуць замовіць гэты ўнікальны экзэмпляр і пазнаёміцца з ім бліжэй. Даследчыкі літаратуры не выключаюць, што дзякуючы гэтаму выданню, у творчай біяграфіі Бядулі можа з’явіцца новая старонка.

"Беларускі салавей"

Змітрок Бядуля,  сапраўднае імя якога Самуіл Яфімавіч Плаўнік - беларускі паэт і празаік, мовазнаўца. У пачатку сваёй кар’еры працаваў у "Нашай ніве" з Янкам Купалам.  Апавяданні, напісаныя Змітраком Бядулям у тыя гады, сталі класікай беларускай літаратуры.

Пасля аднаўлення ў Мінску савецкай улады некалькі гадоў працаваў у газеце «Савецкая Беларусь», рэдагаваў дзіцячы часопіс «Зоркі». Працаваў у Інстытуце беларускай культуры, быў першым рэдактарам краязнаўчага этнаграфічнага часопіса "Наш край". Уваходзіў у літаратурнае аб'яднанне "Маладняк", затым у "Узвышша".

Найбольш вядомыя яго творы былі выдадзены пасля рэвалюцыі 1917 года, у вершах - "Палескія байкі" і паэма "Ярыла", у прозе - аповесць "Салавей", зборнік апавяданняў "Незвычайныя гісторыі" і раман "Язэп Крушынскі". У 1939 году выйшла аўтабіяграфічная аповесць "У дрымучых лясах".

Чытайце таксама:

33
Тэги:
кніга, Змітрок Бядуля, Нацыянальная бібліятэка Беларусі
Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь

Канстытуцыйны суд могуць надзяліць правам правяраць законнасць выбараў

7
(абноўлена 12:05 16.06.2021)
Акрамя таго, прапануецца ўпаўнаважыць Канстытуцыйны суд РБ выносіць заключэнне аб легітымнасці працэсу імпічменту прэзідэнта.

МІНСК, 16 чэр – Sputnik. Канстытуцыйны суд Беларусі хочуць надзяліць правам праверкі законнасці вынікаў выбараў і працэсу імпічменту прэзідэнта, заявіла намеснік старшыні Канстытуцыйнага суда, член Канстытуцыйнай камісіі Наталля Карповіч.

"Ёсць канстытуцыйныя падставы і аб'ектыўная неабходнасць вызначыць ролю Канстытуцыйнага суда ў выбарчым працэсе як прэзідэнта, так і парламента", - заявіла Карповіч.

Паводле яе слоў, прапануецца надзяліць Канстытуцыйны суд паўнамоцтвам праверкі канстытуцыйнасці выбараў.

Карповіч таксама паведаміла, што прапануецца ўпаўнаважыць КС выносіць заключэнне аб канстытуцыйнасці працэсу імпічменту прэзідэнта.

Інстытут канстытуцыйнай скаргі

Акрамя таго, па словах Карповіч, прапануецца надзяліць грамадзян краіны правам звярнуцца ў Канстытуцыйны суд для праверкі выканання Канстытуцыі падчас судовага разбору.

"Прапануецца надзяліць Канстытуцыйны суд паўнамоцтвамі па скаргах грамадзян ажыццяўляць праверку канстытуцыйнасці норм законаў, ужытых у канкрэтнай судовай справе, калі вычарпаны ўсе іншыя сродкі судовай абароны", - сказала спікер.

Па словах Карповіч, увядзенне канстытуцыйнай скаргі ў Беларусі ўстанаўлівае прамы доступ грамадзян да канстытуцыйнага правасуддзя.

"Канстытуцыйная скарга з'яўляецца найбольш распаўсюджанай формай абароны канстытуцыйных праў і свабод грамадзян. Усе краіны постсавецкай прасторы і большасць еўрапейскіх дзяржаў маюць інстытут канстытуцыйнай скаргі грамадзян", - адзначыла Карповіч.

Наступнае пасяджэнне Канстытуцыйнай камісіі пройдзе 30 чэрвеня, так як прапановы грамадзян, звязаныя з увядзеннем інстытута прысяжных засядацеляў выклікалі шырокую дыскусію і маюць патрэбу ў дадатковай прапрацоўцы.

7 ліпеня пройдзе абмеркаванне выніковага тэксту змяненняў у Канстытуцыю, а заключнае пасяджэнне Канстытуцыйнай камісіі намечана на 21 ліпеня.

Чытайце таксама:

7
Тэги:
Канстытуцыя, прэзідэнт, легітымнасць, Выбары, законнасць, права, імпічмент, Канстытуцыйны суд РБ