Унікальныя славянскія паселішчы знайшлі на Палессі

Унікальныя славянскія паселішчы знайшлі на Палессі

611
(абноўлена 15:33 07.03.2018)
Акрамя супрацоўнікаў Інстытута гісторыі Акадэміі навук у раскопках удзельнічалі валанцёры-краязнаўцы і знакаміты беларускі фермер Міхаіл Шруб. Аб сенсацыйным адкрыцці карэспандэнт Sputnik Шаршнёва Алеся паразмаўляла з непасрэднымі сведкамі.

Каб зрабіць унікальную для сусветнай гістарычнай навукі знаходку спатрэбілася некалькі год, але працаваць было варта. Вынік дае падставу для перагляду існуючых гістарычных канцэпцый.

У мінулым годзе адкрыццё славянскіх паселішчаў на Палессі ўвайшло ў топ-10 дасягненняў па выніках Года навукі. Археолагі спадзяюцца, што гэта дапаможа паскорыць працу ў экспедыцыях, таму што можна толькі гадаць, якія таямніцы хавае палесская зямля. 

Ці была цывілізацыя ў Палессі?

Ганна Бяліцкая займаецца даследваннем Палесся каля трох дзесяткаў гадоў і заўсёды асобую цікаўнасць праяўляла да зарубінецкай культуры, якая належыць да ранняга жалезнага веку.

Унікальныя славянскія паселішчы знайшлі на Палессі
© Photo : Алеся Шершнёва
Ганна Бяліцкая заўсёды праяўляла асобую цікаўнасць да зарубінецкай культуры

Высновы аб завяршэнні зарубінецкай культуры II стагоддзем нашай эры навукоўцы рабілі, абапіраючыся на звесткі пра прыпыненне функцыянавання могільнікаў на Прыпяцкім Палессі. У сусветнай гістарычнай навуцы існуюць дзве здагадкі наконт гэтага — глабальная катастрофа ці нашэсце готаў. Па меркаванні Ганны Бяліцкай, і першая, і другая — памылковыя. Яна лічыць, што негледзячы на готскія паходы і міграцыі, нашчадкі зарубінецкай культуры адносна спакойна жылі на Палессі. Густыя бары і балоцістыя мясціны дазвалялі хавацца ад захопнікаў, а багатая флора і фауна — перажываць прыродныя катаклізмы.

"Лічылася, што зарубінецкая культура знікла раптоўна. Некаторыя даследчыкі нават меркавалі, што Палессе пуставала амаль 150 год, але па нашых даследаваннях бачна, што жыццё на паселішчах не перарывалася, у гэты час  якраз ішлоў працэс фарміравання раннеславянскай супольнасці", — падкрэслівае яна.

Унікальныя славянскія паселішчы знайшлі на Палессі
© Photo : Алеся Шершнёва
Самыя знакавыя знаходкі былі зроблены ў вёсцы Бярэжцы Жыткавіцкага раёна

Ганна Бяліцкая кіравала раскопкамі ў вёсках Бярэжцы і Малы Мелешаў Жыткавіцкага раёна, а таксама ў вёсцы Яськавічы Салігорскага раёна.

Раскопкі ў гэтай мясцовасці вяліся тры гады і кожнае лета даследчыкі адшуквалі тут штосьці новае. Першай яскравай знаходкай, якая стала своеасаблівым штуршком для далейшай працы, была прагнутая бронзавая фібула з падвязной ножкай (шпілька, якая выкарыстоўвалася, каб замацоўваць складкі адзення накшталт гузіка — прым. Sputnik). Яе знайшлі ў Бярэжцах.

Унікальныя славянскія паселішчы знайшлі на Палессі
© Photo : Ганна Бяліцкая
План аднаго з жытлаў і знаходкі - фрагменты посуду, праселкі і гліняныя хлебцы

Патрапіліся археолагам таксама гліняныя "хлебцы", кудмень з кіпцюром мядзведзя, керамічныя праселкі, косці жывёл і фрагменты ляпнога глінянага посуду. Усяго за гэты час было знойдзена чатыры жытлы, якія цалкам яшчэ не даследаваныя: у 2017 годзе праца вялася над двума.

Сенсацыйнае адкрыццё ўдалося зрабіць таксама і на паселішчы Яськавічы Салігорскага раёна. У жытловым комплексе знойдзены, некалькі агменяў, фрагменты праселак, посуду, лунніца з выямчатай эмаллю, якая датуе матэрыялы жытла другой паловай II — першай паловай III стагоддзя.

Унікальныя славянскія паселішчы знайшлі на Палессі
© Photo : Ганна Бяліцкая
Знаходкі з раскопак у Яськавічах

"Я лічу, што трэба перагледзець канцэпцыю перарывістага культурнага развіцця ў Прыпяцкім Палессі ў першай палове І тыс. н.э. Даследаванні паселішчаў паказваюць, што класічная зарубінецкая культура перарастае ў познезарубінецкія старажытнасці, апошнія ж сталі асновай для фарміравання раннеславянскай пражскай культуры. Такім чынам, галоўным працэсам была ўсё ж эвалюцыя. Добра вядома, што на гісторыка-культурную сітуацыю ў Прыпяцкім Палессі ў другой палове І тысячагоддзя да н.э. — першай палове І тысячагоддзя н.э. мелі моцнае ўздзеянне культуры, якія фарміраваліся пад латэнскім і рымскім уплывам. Раннеславянскія старажытнасці складваліся ў час заняпаду і падзення Рымскай імперыі. Карэннае насельніцтва Прыпяцкага Палесся прыняло непасрэдны ўдзел ў фарміраванні раннепражскай культуры.

Сенсацыйнага адкрыцця магло б не быць

Вялікую працу падчас раскопак робяць валанцёры-краязнаўцы, у тым ліку,  члены Тураўскага навукова-асветніцкага таварыства — спаткаемцы краязнаўчага руху, прадстаўнікі якога амаль што поўнасцю былі рэпрэсаваныя ў сталінскія часы.  

Напрыклад, мінчанка Вольга Харытановіч, якая колькі год таму пераехала са сталіцы ў Тураў, ездзіць на раскопкі з цікаўнасці — вядзе свой блог, дзе расказвае пра самыя яскравыя знаходкі. Ёй падабаецца знаходзіць старажытныя рэчы, уяўляць людзей, якія жылі ў гэтых мясцінах, вывучаць іх звычаі і дакранацца да матэрыяльных сведкаў мінулых дзён, якія хоць і нежывыя, але могуць расказаць вельмі многае.

Унікальныя славянскія паселішчы знайшлі на Палессі
© Photo : Ганна Бяліцкая
Вялікую працу падчас раскопак робяць валанцёры-краязнаўцы

Разам з ёй на раскопках кожнае лета гісторык Алена Байкоўская, якая раней працавала ў археалагічнай лабараторыі ў Казахстане, а зараз жыве ў Тураве. Пад кіраўніцтвам археолагаў Інстытута НАН Беларусі яна прайшла перападрыхтоўку і зараз можа працаваць як археолаг у Беларусі. Яе досвед вельмі быў бы дарэчы ў Тураўскім краязнаўчым музеі, які мае вялікі плошчы пад археалогію, але не праводзіць ніякай работы па ўзбагачэнню і аднаўленні археалагічнай экспазіцыі. Ганна Мікалаеўна колькі год спрабуе наладзіць сумесную з музеем працу, аднак разумення з мясцовымі ўладамі пакуль знайсці не ўдалося.

Ганна Мікалаеўна падкрэслівае, што калі б не дапамога энтузіястаў з Турава і Салігорска, працаваць было б складана і зрабіць адкрыццё славянскіх паселішчаў на Палессіі не давялося нават і ў гэтым годзе. З цікавасцю ставіцца да даследаванняў мясцовы кіраўнік сялянскай гаспадаркі Міхаіл Шруб, на землях якога, дарэчы, і праходзіць экспедыцыя ў Бярэжцах. Па магчымасці  дасылае і аплочвае рабочых для раскопак, падтрымлівае ў вырашэнні складаных тэхнічных задач. Міхаіл Рыгоравіч па ўласнай методыцы правёў працу па музеефікацыі і дастаўцы рэшткаў печы з старажытнага жытла ў Тураўскі краязнаўчы музей. Праца гэта вельмі складаная, патрабуе спецыяльнага абсталявання, фінансавых выдаткаў і, вядома, кемлівасці.

Унікальныя славянскія паселішчы знайшлі на Палессі
© Photo : Ганна Бяліцкая
Так дастаўлялі ў музей рэшткі печы

"Радуе тое, што ў нас складваецца грамадзянская супольнасць, якая цікавіцца археалогіяй. Ёсць людзі, якім не ўсё роўна, якія хочуць працаваць на карысць гістарычнай навукі. У іх ёсць неабходнасць ведаць сваю гісторыю", — падкрэслівае Ганна Мікалаеўна.

Негледзячы на цяжкасці, спыняцца на зробленым Ганна Бяліцкая і яе паплечнікі не плануюць. Гэтым летам таксама адправяцца на Палессе — на правы і левы бераг Прыпяці, каб лапік за лапікам змяншаць колькасць белых плям на карце гісторыі.

611
Тэги:
археалагічныя знаходкі, Археалогія, Ганна Бяліцкая, Палессе, Беларусь
Тэмы:
Беларуская археалогія: самыя цікавыя знаходкі (39)
По теме
У Гродне знайшлі цэглу з гербам эпохі Вітаўта

Абрад "Ваджэнне і пахаванне Стралы" па традыцыі прайшоў у вёсцы Стаўбун

45
(абноўлена 15:49 01.06.2020)
  • Абрад Ваджэнне і пахаванне Стралы зараз праводзіцца толькі ў дзвюх беларускіх вёсках. Знаходзяцца яны на Гомельшчыне.
  • У гэтым годзе фотакарэспандэнт Альфрэд Мікус патрапіў у вёску Стаўбун.
  • Абрад праводзіцца на Ушэсце - саракавы дзень пасля Вялікадня. Галоўная мэта таямнічых дзеянняў - каб вясновыя навальніцы з дажджамі і агністымі стрэламі маланак не нашкодзілі людзям, а былі павернуты ў поле і садзейнічалі паспяванню ўраджаю.
  • Жанчыны водзяць карагоды, спяваюць песні і паступова рухаюцца ў бок поля, каб сваімі песнямі адвесці пагрозу пажараў ад пасеваў і накіраваць на іх энергію сонца і дождж.
  • У Веткаўскім раёне ёсць вёскі, дзе толькі адна-дзве спявачкі на Ушэсце спяваюць стрэльныя песні, пасылаючы ў неба гэты таямнічы незвычайны кліч-мальбу.
  • Галоўнай стрэльнай песняй лічылася тая, у якой утрымліваўся зварот-маленне да нябеснай стыхіі.
  • Як пушчу стралу дай уздоўж вёскі, ох і вой люлі, дай уздоўж сяла... упоперак вуліцы.
  • Абавязкова на полі трэба было пакачацца па зямлі і закапаць тое, што лічылася сімвалам стралы.
  • Сімвалам Стралы ў кожнай вёсцы былі свае рэчы - манеты, упрыгажэнні, каласкі.
  • У некаторых вёсках закапвалі ляльку з травы і анучы, якая сімвалізавала вясну.
  • Лічыцца, што карані ў свята паганскія, а стралою раней называлі маланку - сімвал Перуна.
  • Акрамя Гомельшчыны абрад праводзілі раней на поўначы Украіны і захадзе Браншчыны.
  • Кожная гаспадыня зрывала сем каласкоў, адносіла іх да хаты і ў якасці абярэгу захоўвала ў Чырвоным куце за абразом.
  • Традыцыя згасае, абрад ужо цалкам нідзе не праводзіцца, але ён яшчэ важны жыхарам сам сабою і гучаннем вясновых песень і карагодаў.
  • Быццам бы яны напаўняюць жыццё сэнсам, вучаць падпарадкоўвацца законам прыроды і адчуваць сябе яе неад'емнай часткай.
  • Пасля абрада ў вёсцы ладзілі застолле, дзе збіраліся ўсе яго удзельнікі.
Народнае беларускае свята Ушэсця не мае пэўнай даты - яно прыпадае на саракавы дзень пасля Вялікадня. Звычайна на Ушэсце на Беларусі ладзілі таямічы абрад, традыцыя правядзення якога захавалася толькі ў некалькіх беларускіх вёсках.

Абрад "Ваджэнне і пахаванне Стралы" традыцыйна ладзілі на Беларусі на Ушэсце - свята, якое прыпадае на саракавы дзень пасля Вялікадня. Сёння ён праводзіцца толькі у некалькіх вёсках Веткаўскага і Чачэрскага раёна на Гомельшчыне.

Напрыклад, у 2005 годзе гэтаму абраду ў вёсцы Казацкія Балсуны надалі статус нематэрыяльнай культурнай спадчыны краіны.

На гэты раз фотакарэспандэнт sputnik Альфрэд Мікус патрапіў на ваджэнне Стралы ў вёсцы Стаўбун. З-за эпідэміялагічнага становішча сюды не запрашалі вялікай колькасці гасцей і правялі абрад толькі ў коле блізкіх людзей.

Глядзіце ў фотастужцы Sputnik, як на Беларусі захоўваюць традыцыю аднаго з самых таямнічых і архаічных абрадаў.

Глядзіце таксама:

  • Як прайшоў абрад "Ваджэнне і пахаванне Стралы" ў вёсцы Валасовічы – фота
  • Традыцыя жыве: на Палессі зноў зладзілі "Юраўскі карагод"

45
  • Абрад Ваджэнне і пахаванне Стралы зараз праводзіцца толькі ў дзвюх беларускіх вёсках. Знаходзяцца яны на Гомельшчыне.
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Абрад "Ваджэнне і пахаванне Стралы" зараз праводзіцца толькі ў дзвюх беларускіх вёсках. Знаходзяцца яны на Гомельшчыне.

  • У гэтым годзе фотакарэспандэнт Альфрэд Мікус патрапіў у вёску Стаўбун.
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    У гэтым годзе фотакарэспандэнт Альфрэд Мікус патрапіў у вёску Стаўбун.

  • Абрад праводзіцца на Ушэсце - саракавы дзень пасля Вялікадня. Галоўная мэта таямнічых дзеянняў - каб вясновыя навальніцы з дажджамі і агністымі стрэламі маланак не нашкодзілі людзям, а былі павернуты ў поле і садзейнічалі паспяванню ўраджаю.
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Абрад праводзіцца на Ушэсце - саракавы дзень пасля Вялікадня. Галоўная мэта таямнічых дзеянняў - каб вясновыя навальніцы з дажджамі і агністымі стрэламі маланак не нашкодзілі людзям, а былі павернуты ў поле і садзейнічалі паспяванню ўраджаю.

  • Жанчыны водзяць карагоды, спяваюць песні і паступова рухаюцца ў бок поля, каб сваімі песнямі адвесці пагрозу пажараў ад пасеваў і накіраваць на іх энергію сонца і дождж.
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Жанчыны водзяць карагоды, спяваюць песні і паступова рухаюцца ў бок поля, каб сваімі песнямі адвесці пагрозу пажараў ад пасеваў і накіраваць на іх энергію сонца і дождж.

  • У Веткаўскім раёне ёсць вёскі, дзе толькі адна-дзве спявачкі на Ушэсце спяваюць стрэльныя песні, пасылаючы ў неба гэты таямнічы незвычайны кліч-мальбу.
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    У Веткаўскім раёне ёсць вёскі, дзе толькі адна-дзве спявачкі на Ушэсце спяваюць стрэльныя песні, пасылаючы ў неба гэты таямнічы незвычайны кліч-мальбу.

  • Галоўнай стрэльнай песняй лічылася тая, у якой утрымліваўся зварот-маленне да нябеснай стыхіі.
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Галоўнай "стрэльнай" песняй лічылася тая, у якой утрымліваўся зварот-маленне да нябеснай стыхіі.

  • Як пушчу стралу дай уздоўж вёскі, ох і вой люлі, дай уздоўж сяла... упоперак вуліцы.
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    "Як пушчу стралу дай уздоўж вёскі, ох і вой люлі, дай уздоўж сяла... упоперак вуліцы".

  • Абавязкова на полі трэба было пакачацца па зямлі і закапаць тое, што лічылася сімвалам стралы.
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Абавязкова на полі трэба было пакачацца па зямлі і закапаць тое, што лічылася сімвалам стралы.

  • Сімвалам Стралы ў кожнай вёсцы былі свае рэчы - манеты, упрыгажэнні, каласкі.
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Сімвалам Стралы ў кожнай вёсцы былі свае рэчы - манеты, упрыгажэнні, каласкі.

  • У некаторых вёсках закапвалі ляльку з травы і анучы, якая сімвалізавала вясну.
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    У некаторых вёсках закапвалі ляльку з травы і анучы, якая сімвалізавала вясну.

  • Лічыцца, што карані ў свята паганскія, а стралою раней называлі маланку - сімвал Перуна.
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Лічыцца, што карані ў свята паганскія, а стралою раней называлі маланку - сімвал Перуна.

  • Акрамя Гомельшчыны абрад праводзілі раней на поўначы Украіны і захадзе Браншчыны.
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Акрамя Гомельшчыны абрад праводзілі раней на поўначы Украіны і захадзе Браншчыны.

  • Кожная гаспадыня зрывала сем каласкоў, адносіла іх да хаты і ў якасці абярэгу захоўвала ў Чырвоным куце за абразом.

    Кожная гаспадыня зрывала сем каласкоў, адносіла іх да хаты і ў якасці абярэгу захоўвала ў Чырвоным куце за абразом.

  • Традыцыя згасае, абрад ужо цалкам нідзе не праводзіцца, але ён яшчэ важны жыхарам сам сабою і гучаннем вясновых песень і карагодаў.
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Традыцыя згасае, абрад ужо цалкам нідзе не праводзіцца, але ён яшчэ важны жыхарам сам сабою і гучаннем вясновых песень і карагодаў.

  • Быццам бы яны напаўняюць жыццё сэнсам, вучаць падпарадкоўвацца законам прыроды і адчуваць сябе яе неад'емнай часткай.
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Быццам бы яны напаўняюць жыццё сэнсам, вучаць падпарадкоўвацца законам прыроды і адчуваць сябе яе неад'емнай часткай.

  • Пасля абрада ў вёсцы ладзілі застолле, дзе збіраліся ўсе яго удзельнікі.
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Пасля абрада ў вёсцы ладзілі застолле, дзе збіраліся ўсе яго удзельнікі.

Тэги:
Беларусь, Традыцыі і абрады
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў
Дзядоўнік

Алей, суп і каша: што яшчэ нашы продкі гатавалі з дзядоўніка

15
(абноўлена 12:58 31.05.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская вучыць гатаваць лекі і смачныя стравы с самага знакамітага пустазелля.

Другая палова мая ў народзе лічылася самай прыгожай парой года. Нездарма пра яе казалі: "Май і пад кустом рай".

Для тых, хто цікавіцца народнай медыцынай, надышоў час нарыхтоўкі лекавых раслін. Некаторыя зёлкі збіраюць толькі ў маі, паколькі лічыцца, што менавіты ў гэтыя часы яны валодаюць найлепшымі карыснымі ўласцівасцямі. Сярод іх лопух вялікі, які ў народзе і цяпер называюць "дзед" або "дзядоўнік". Дарэчы, дзядоўнікам у народзе называлі яшчэ шэраг "калючых" раслін, якія па-руску называюцца "чертополох" і "татарник".

Дзядоўнік - дзіўная па сваіх лекавых і харчовых якасцях расліна, але лічыцца яна злосным пустазеллем з-за вялікай колькасці насення. Дзядоўнік можна сустрэць на пустках, уздоўж дарог, па берагах рэк і азёр, а таксама каля жытла чалавека. Яго карысныя ўласцівасці не засталіся не заўважаным народнымі лекарамі і як у даўнія часы, так і цяпер дзядоўнік у пашане.

З лекавай мэтай звычайна нарыхтоўваюць карані адна-, двухгадовай расліны, але можна таксама збіраць і маладое лісце і нават насенне. Карані выкопваюць у кастрычніку- лістападзе, калі расліна адцвіла або ранняй вясной на пачатку красавіка, чысцяць, крышаць на кавалкі і сушаць у добра праветрываемых памяшканнях або сушыльнях. Высушаныя карані захоўваюцца ў папяровых або палатняных мяшэчках некалькі гадоў.

Водныя выцяжкі з дзядоўніка маюць мачагоннае, патагоннае, нязначнае жаўцягоннае дзеянне, а таксама паляпшаюць мінеральны абмен. Настоі і адвары на аснове дзядоўніка выкарыстоўваюцца для лячэння такіх захворванняў як цукровы дыябет, гастрыт, хваробы печані і нырак і многіх іншых.

Настой каранёў дзядоўніка на аліўкавым алеі выкарыстоўваюць для ўмацавання валасоў, маззю лечаць скураныя захворванні і апёкі. Алей, мазь, настоі і адвары не цяжка зрабіць самастойна папярэдне параіўшыся са сваім доктарам. Вось некалькі не складаных рэцэптаў.

Алей з дзядоўніка

Здробненыя і ачышчаныя сырыя карані заліваюць гарачым алеем у суадносінах частак 1:5, настойваюць у цёмным месцы два тыдні і ўціраюць у карані валос для іх умацання.

Можна выкарыстоўваць як алей са сланечніка, так і аліўкавы.

Мазь з каранёў дзядоўніка

75 грамаў здробненых і ачышчаных сырых каранёў заліваюць 200 грамамі гарачага сланечнікавага або міндальнага алею і пакідаюць настойвацца ў цёплым месцы на адзін дзень. Затым кіпяцяць на малым агні 15 хвілін, працэджваюць і далей ужываюць як мазевую накладку на гнойныя раны, апёкі, пролежні, экзэму, псарыяз.

Агарод ў парадку, ці як змагацца з пустазеллем
© Photo : Светлана Тарасова, Россия

Свежае лісце дзядоўніка прыкладаюць у выглядзе кампрэсаў на суставы пры рэўматызме, пры высокай тэмпературы, ім абкладаюць хворага. Сок лісця лопуху вельмі гаючы і ў народнай медыцыне выкарыстоўваеццаяк як супрацьпухлінны, гаючы сродак. Але ён вельмі горкі і, каб пазбавіць сок горычы, неабходна лісце вымочваць у халоднай вадзе з дадаткам харчовай солі.

Адціснуты са свежага маладога лісця сок і змяшаны з мёдам  у прапорцыі 10:1 п’юць пры скураных хваробах па 1/3-1/2 шклянкі перад ужываннем ежы, а таксама палошчуць горла пры запаленнях слізістай.

У народнай медыцыне з гэтай раслінай звязаны цэлы шэраг прыкмет і павер’яў. Так на Чэрвеньшчыне казалі, што "каб вылечыцца ад бясплоднасці, трэба было ў дзядоў дзяцей папрасіць".

Ад сурокаў на Полаччыне калючкі дзядоўніка кіпяцілі і мыліся гэтым адварам на захад сонца, а рэшткі ўзвару вылівалі ўбок.

Вельмі сур’ёзна ставіліся ў народзе і да лячэння спужання які, калі яго не лячыць, мог стаць прычынай больш сур’ёзных захворванняў. З гэтай нагоды казалі: "Каб якая хвароба горай не падкаснулася". Сярод мноства спосабаў лячэння спужання выкарыстоўвалі і дзядоўнік. У гэтым выпадку капалі яго далёка ад вёскі, каб у радыюсе 10 кіламетраў не было чутно пеўня, парылі корань і давалі піць хвораму. На Барысаўшчыне рэкамендавалі выкапаць карэнне калючых дзядоў і тры разы пераказаць: "Дзед, дзед, я цябе капаю, з карэнняў вываджу, вывядзі ў майго дзіцяці перапуд". На месцы выкапанага кораня трэба было пакласці кавалак хлеба.

А ў Вілейскім раёне з той жа мэтай пералівалі праз студню ў пустую пасудзіну адвар з напаранымі дзядамі і давалі спуджанаму чалавеку выпіць і абмыць твар.

У Францыі, Бельгіі, ЗША, Японіі і Кітаі лопух вялікі вырошчваюць на агародах і на прамысловых сельскагаспадарчых плантацыях як харчовую расліну. У Беларусі ж яе выкарыстоўваюць выключна як лекі і толькі аматары і хворыя на цукровы дыябет гатуюць з дзядоўніка смачныя стравы. Маладыя карані кладуць у супы, ядуць сырымі, печанымі, смажанымі, гатуюць з іх катлеты, кісла-салодкае павідла, марынуюць і робяць нарыхтоўкі на зіму. Здробненыя на мясарубцы карані захоўваюць ў халадзільніку і дадаюць да мясных і рыбных страў.

Дзядоўнік вараны

Інгрыдыенты:

  • 200 г кораня дзядоўніка
  • 15 г сметанковага масла
  • Соль па смаку

Як гатаваць:

Маладыя карані добра памыць, парэзаць на кавалкі даўжынёй 2-3 см і варыць 20-25 хвілін у падсоленай вадзе. Пасля гатовасці аблупіць скурку і падаць з вяршковым маслам або смятанай.

Дзядоўнік смажаны

Інгрыдыенты:

  • 200 г кораня дзядоўніка
  • 20 г алею
  • 1 цыбуліна
  • 5 г кропу
  • Таматны сок
  • Соль па смаку

Як гатаваць:

Маладыя карані добра памыць, абскрэбці скурку, пасмажыць на алеі. Заправіць таматным сокам, пасаліць і тушыць з накрышанай цыбуляй пад накрыўкай 5-7 хвілін. Гатовую страву пасыпаць зялёным кропам.

Суп з лісця дзядоўніка

Інгрыдыенты:

  • 700 мл вады
  • 60 г капусты
  • 20 г морквы
  • 20 г цыбулі
  • 60 г бульбы
  • 10 г пятрушкі
  • 30 г таматаў
  • 100 г сцябла і лісця дзядоўніка
  • 100 г смятаны
  • Соль і спецыі па смаку

Як гатаваць:

Зварыць булён з гародніны, у канцы варкі дадаць дробна накрышанае сцябло і лісце дзядоўніка і варыць яшчэ 5-7 хвілін. Перад падачай забяліць смятанай і пасыпаць кропам.

Каша з дзядоўніка

Інгрыдыенты:

  • 300 г кораню дзядоўніка
  • 1 шклянка малака
  • 15 г сметанковага масла
  • Цукар і соль па смаку

Як гатаваць:

Маладыя карані добра памыць, абскрэбці скурку, перакруціць праз мясарубку. Заліць малаком, дадаць масла, цукар і соль і варыць на малым агні да гатовасці.

Дзядоўнік можна ўжываць у ежу і проста печаным. Для гэтага неабходна пакласці яго ў жар і пчы да гатовасці, а потым зняць скурку і есці, дадаючы соль па смаку.

15
Тэги:
Народныя традыцыі, Кухня, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Прыродная сталоўка: гатуем з таго, што пад нагамі
Маланка ў небе, архіўнае фота

Штармпапярэджанне з-за навальніц і шквалістага ветру ў Беларусі зацягваецца

0
(абноўлена 17:27 03.06.2020)
У бліжэйшыя дні надвор'е будзе няўстойлівым: чакаюцца ападкі, месцамі - навальніцы і вецер, але тэмпература паветра ў дзённыя гадзіны будзе дасягаць +15 .. + 25°С.

МІНСК, 3 чэр - Sputnik. Штармпапярэджанне абвешчана з-за непагодлівага надвор'я ў Беларусі на вечар серады і чацвер, адпаведная інфармацыя размешчана на сайце рэспубліканскага гідраметцэнтра.

"Сёння, 3 чэрвеня, у перыяд з 15 да 21 гадзіны на большай частцы тэрыторыі чакаюцца навальніцы, пры навальніцах месцамі шквалістае ўзмацненне ветру парывамі да 15-20 метраў у секунду, у асобных раёнах град, моцныя ліўні", - папярэджвае Белгідрамет. Абвешчаны аранжавы ўзровень небяспекі.

Паводле інфармацыі сіноптыкаў, непагадзь у сераду чакаецца і ў сталіцы: можа прогреметь навальніца з моцнымі ліўнямі месцамі па горадзе і шквалістым узмацненнем ветру.

"Увага! 4 чэрвеня (у чацвер) у асобных раёнах рэспублікі чакаюцца навальніцы", - паведамілі сіноптыкі. У гэты дзень у сувязі з прагнозам на тэрыторыі краіны абвешчаны жоўты ўзровень небяспекі.

Па дадзеных Белгідрамета, у бліжэйшыя дні надвор'е будзе няўстойлівым: чакаюцца ападкі, месцамі - навальніцы і вецер, тэмпература паветра ў дзённыя гадзіны будзе дасягаць +15 .. + 25°С у залежнасці ад рэгіёна.

0
Тэги:
Беларусь, Надвор'е