Дзьмухаўцы

Кухня нашых продкаў: як гатаваць прываротнае зелле і любімы соус Гётэ

394
(абноўлена 09:41 11.05.2018)
Этнограф Ларыса Мятлеўская вучыць гатаваць любімы соус генія нямецкай літаратуры і дзеліцца рэцэптам напою, які дапаможа наладзіць асабістае жыццё.

З надыходам цяпла ў  агародзе з'явілася нямала пустазелля, але не спяшайцеся з праполкай, паколькі няма на свеце расліны, якая б не была карыснай чалавеку. Вось і крапіва, лебяда, снітка, агурочнік і дзьмухаўцы таксама прыйдуцца да справы.

Здаўна нашы продкі гатавалі з пустазелля смачныя стравы, і елі іх не толькі сяляне, але і шляхта. Прапаную рэцэпты напою з кветак дзьмухаўцоў, халадніка са шчаўя і любімай стравы Гётэ — франкфурцкага зялёнага соуса, інгрыдыенты якога растуць на кожным агародзе.

Халаднік са шчаўя

Інгрэдыенты:

  • Шчаўе
  • Снітка
  • Пер'е цыбулі
  • Малады кроп
  • Агурочнік або зялёны агурок
  • Яйка
  • Лыжка смятаны
  • Соль па смаку

Як гатаваць:

Усю зеляніну неабходна памыць, перабраць і пакрышыць.  Шчаўе — яго трэба ўзяць больш, чым астатняй зеляніны —  і снітку — толькі самыя маладыя парасткі — зварыць у пасоленай вадзе і астудзіць.

Халаднік са шчаўя
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Халаднік са шчаўя

Дадаць крышаную цыбулю, агурочны ліст або агурок, кроп і варанае яйка. Халаднік забяліць смятанай. Ядуць страву з варанай бульбай або хлебам.

Калі гаспадынька вырашыць замест агурка абраць агурочнік, яго лісцікі трэба дробна пакрышыць і пацерці. Менавіта тады па смаку яны будуць нагадваць свежыя агуркі.

Агурочнік
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Агурочнік

Франкфурцкі зялёны соус

Пра гэты рэцэпт даведалася некалькі год таму ў колішнім беларускім горадзе Дзвінску, які цяпер знаходзіцца на тэрыторыі Латвіі і называецца Даўгаўпілс. Жыве там шматлікая беларуская дыяспара. На сустрэчы з аматарамі беларускай культуры пашанцавала пазнаёміцца з зяляркай Анастасіяй Сазанковай, якая і распавяла пра любімую страву Гётэ.

Інгрэдыенты для франкфурцкага соуса
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Інгрэдыенты для франкфурцкага соуса

Інгрэдыенты:

  • 2 жмені свежай здробненай зеляніны (дзьмухавец, крапіва, шчаўе, агурочнік, крэс-салата або рукала, пятрушка, пер'е цыбулі, любіста)
  • 2 звараных і пакрышаных яйкі
  • 1 шклянка кефіру (для соуса)
  • Соль і перац па смаку
  • Сок лімона

Як гатаваць:

Зеляніну неабходна дробна пакрышыць, заліць кефірам, дадаць крыху солі, перцу і некалькі кропель лімоннага соку.

Напой з кветак дзьмухаўцоў

Калісьці з кветак дзьмухаўцоў спрактыкаваныя знахаркі варылі прываротнае зелле, але прыварот, ці, як пра яго казалі ў народзе, "прысушка", — справа сур'ёзная і нядобрая. Мудрыя цёткі ведалі пра тое і таму прапаноўвалі дзяўчатам пачаставаць сваіх выбраннікаў смачным духмяным напоем з "чароўнага" зелля.

Прываротнае зелле з дзьмухаўцоў
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Прываротнае зелле з дзьмухаўцоў

Пра прываротныя ўласцівасці дзьмухаўцоў дакладна казаць не прыходзіцца, але піць такі напой для закаханай пары вельмі карысна. Расліна спрыяе агульнаму аздараўленню арганізма, мае антыаксідантныя ўласцівасці, узмацняе імунітэт, лечыць печань, мочапалавую сістэму, здымае ацёкі, скуру робіць чыстай і гладкай, змагаецца з лішнімі кілаграмамі, высокім ціскам, умацоўвае косці, выводзіць шлакі з арганізма, адсоўвае старасць, лекуе нервы і павышае апетыт.

Выпье юнак такі напой, пагаворыць з ласкавай дзяўчынай, яшчэ шкляначку папросіць, далей есці захоча, а яна яго пачастуе пірагом, а там, глядзіш, і да вяселля недалёка.

Інгрэдыенты:

  • 200 кветак дзьмухаўцоў
  • 1,5 л вады
  • Мёд або цукар па смаку
  • 1 невялікі лімон

Як гатаваць:

200 кветак дзьмухаўцоў, сабраных далёка ад дарогі, разаслаць на паперы на некаторы час, каб адтуль павыпаўзалі ўсялякія казюркі. Каб захаваць каштоўны пылок, немытыя кветкі заліць халоднай вадой і паставіць на агонь. Калі вада закіпіць, усыпаць пакрышаны лімон і варыць каля 15 хвілін.

Далей трэба зняць варыва з агню і адкінуць кветкі на друшляк. У адвар дадаць цукар і размяшаць. Калі цукар замяніць мёдам, то варта спачатку крыху астудзіць напой — так мёд захавае свае лекавыя ўласцівасці, а ў спалучэнні з дзьмухаўцом стане сапраўды чароўным элексірам.

394
Тэги:
Нацыянальная кухня, Ларыса Мятлеўская, Беларусь
Тэмы:
Прыродная сталоўка: гатуем з таго, што пад нагамі (58)
По теме
У гародзе лебяда — гаспадыні не бяда, ці як гатаваць пірог з пустазелля
Слоікі з мёдам, архіўнае фота

Сёння праваслаўныя адзначаюць Мядовы Спас

272
(абноўлена 11:52 11.08.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае аб народных прыкметах, звязаных з Мядовым Спасам, і вучыць гатаваць ласункі да святочнага стала.

Ад 14 па 29 жніўня святкуюць Спас — старажытнае земляробчае свята, звязанае з выспяваннем пладоў. Згодна з народнымі традыцыямі гэта свята адзначаюць тройчы.

Першы — Мядовы Спас, або Макавей адзначаецца 14 жніўня па новым стылі. Другі — Вялікі або Яблычны Спас — свята Праабражэння Гасподняга — адзначаецца 19 жніўня, а трэці — Малы або Хлебны Спас прыходзіцца на 29 жніўня.

Раскуры дымар і даставай пчол

Мядовы Спас або Макавей традыцыйна пачынаецца са святочнага набажэнства, падчас якога асвячаюць мёд. Для пчаляроў гэта асаблівы дзень, бо напарэдадні мёд даставалі з вулляў.

Так выглядае сучасны пчаляр
© Sputnik Альфрэд Мікус
Так выглядае сучасны пчаляр

У сонечны дзень зранку апраналі чысту бялізну, халат і маску-мяшок на галаву. Абавязкова трэба было добра вымыць рукі і нацерці іх пчалінай травой.  Да вулляў адпраўляліся з раскураным дымаром. На гэты час жывёлу пакідалі ў хляве, а дзеці самі хаваліся ў хаце ў чаканні салодкага пачастунку.

Дымар
© Sputnik Альфрэд Мікус
Дымар - абавязковая прылада кожнага "мядовага" спецыяліста

Дарэчы, паводле народнага звычаю, калі даглядаючы пчол, бортнік у гэты дзень пашкадуе даць мёду хоць аднаму з дзяцей, якія прысутнічалі пры гэтым, пчолы прападуць.

Знікнуць пчолы — свету канец

Існавала ў народзе і павер'е, адкуль узяліся пчолы. Старэнькі дзядок Іспас хадзіў па зямлі і правяраў, ці паўсюдна ў яго гаспадарцы парадак. Ішоў ён па моры-акіяне і ўбачыў, як пасярэдзіне на вялікім камені прыгожая дзяўчына сядзела і горка плакала.

Пчолы
© Sputnik Альфрэд Мікус
Пчолы ля вулею

Іспас падыйшоў і запытаўся, чаму дзяўчына гаруе. Тая распавяла, што збегла да мора ад Божага гневу, бо ў школе Бог распавядаў пра стварэнне свету, а святы Пётра шчыпаў яе ціхенька за бок, таму яна пачула не ўсе божыя словы і засаромелася перапытаць.

Іспас пашкадаваў дзяўчыну і ператварыў яе ў пчаліную матку, а слёзы яе зрабіліся маленькімі пчолкамі. З таго часу пчолы лічацца божымі істотамі, а ў народзе кажуць, што калі яны знікнуць, то прыйдзе канец усяму свету.

Спасаўка-ласаўка, або Пачастункі старога бортніка

Наперадзе двухтыднёвы пост, празваны ў народзе "спасаўкай-ласаўкай". У адрозненне ад "пятроўкі-галадоўкі" ў гэтую багатую на грыбы і гародніну пару селянін ужо не адчуваў сябе такім галодным. Былі нават асаблівыя стравы, якія гатавалі ў гэтыя часы.

Соты з мёдам
© Sputnik Альфрэд Мікус
Свежыя соты з мёдам

Грушы з мёдам

Інгрыдыенты:

  • Грушы
  • Мёд

Як гатаваць:

Салодкія, але не пераспелыя грушы нарэзаць, як захочацца, паліць мёдам і даць пастаяць некаторы час. Для гэтага ласунка лепш браць летнія раннія грушы.

Аўсяны кісель

Інгрыдыенты:

  • 1 шклянка аўсянай мукі або шматкоў
  • 2 шклянкі вады
  • Ванільны цукар
  • Соль

Як гатаваць:

Трэба запарыць аўсяную муку або шматкі. Да запаранай мукі неабходна дадаць трошкі хлебнай закваскі і паставіць сумесь у цёплае месца.

Праз некалькі гадзін, як толькі пачне пузырыцца, працадзіце і памалу пракіпяціце, увесь час мяшаючы. Дадайце соль, цукар па смаку. Пасля гэтага  разліце па формах і астудзіце. Есці можна проста без нічога, а можна з вяршкамі, з малаком ці мёдам. Вясёлых святаў і смачна есці!

272
Тэги:
Народныя традыцыі, беларуская кухня, Мядовы Спас, Ларыса Мятлеўская, Беларусь
По теме
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў
Ларыса Геніюш

Вязніца, казачніца, бунтарка: сёння нарадзілася Ларыса Геніюш

390
(абноўлена 13:37 09.08.2020)
Вершы паэткі дэманструюць нязломнасць духа і сталую веру ў лепшае ў людзях.

Ларыса Геніюш (у дзявоцтве Міклашэвіч) нарадзілася 9 жніўня 1910 года ў Гродзенскай губерні (цяпер гэта Гродзенская вобласць, Ваўкавыскі раён) у маёнтку Жлобаўцы паблізу вёскі Воўпы.

Дзяцінства, отрацтва, юнацтва

Калі пачалася Першая сусветная вайна, бацька Ларысы, Антон Міклашэвіч, удзельнік яшчэ Руска-японскай вайны, быў зноў прызваны на фронт, а маці з дзецьмі прыйшлося з'ехаць у эвакуацыю – ва Украіну. Вярнуліся на радзіму яны толькі ў 1919 годзе.

Ларыса атрымала пачатковую адукацыю ў польскай школе, потым – у польскай гімназіі. Беларускіх тады папросту не было: пасля падпісання ў 1921 годзе Рыжскага мірнага дагавору, якім скончылася савецка-польская вайна, Заходняя Беларусь адыйшла да Польшчы. Там жа Ларыса пазнаёмілася са сваім мужам, Янам Геніюшам, які ў той момант вучыўся ў Карлавым універсітэце. Яны ажаніліся ў 1935 годзе, і Ларыса пераехала ў Зэльву – бліжэй да мужа. У тым жа годзе ў Ларысы нарадзіўся сын Юры, а вось з'ехаць у Чэхаславакію ў іх атрымалася толькі ў 1937-м.

Арышт і зняволенне

Пасля далучэння Заходняй Беларусі да СССР у 1939, былі арыштаваныя і высланыя бацькі Ларысы. Маці і сёстры апынуліся ў Казахстане, бацьку расстралялі.

Да 1947 года Ларыса жыла ў Празе і актыўна ўдзельнічала ў палітычным руху БНР. Яна з'яўлялася Генеральным сакратаром ураду і займалася архіўнай працай. Калі скончылася Другая сусветная вайна, савецкія ўлады дамагаліся экстрадыцыі Геніюшаў: іх абвінавацілі ў антысавецкай нацыяналістычнай дзейнасці. У 1948 годзе Ларыса нарэшце была арыштаваная і разам з мужам перададзеная савецкім уладам. Яе дапытваў сам Лаўрэнцій Цанава, які безпаспяхова імкнуўся выцягнуць з яе сведкі пра архівы БНР.

Вяртанне на Радзіму

Праз год утрымання ў мінскай турме Ларысу Геніюш з мужам прыгаварылі да 25 гадоў лагераў. На працягу сямі гадоў яны адбывалі пакаранне ў лагерах Інты і Абезі (Комі) і ў Мардоўскай АССР, пакуль не былі часткова рэабілітаваныя – тэрмін пакарання зменшылі да 8 гадоў, і Геніюшы вярнуліся ў Зэльву. Вядома, што іх дом стаў месцам сустрэч творчай інтэлігенцыі таго часу.

Друкавацца Ларыса Геніюш пачала яшчэ ў 1939 годзе ў беларускай эміграцыйнай перыодыцы, а ў 1942 годзе першы зборнік яе вершаў "Ад родных ніў" убачыў свет ў Празе. Працягвала пісаць Геніюш і ў высылцы. Пасля вызвалення яе творы доўгі час былі забароненыя, пакуль пры садзейнічанні Максіма Танка не быў надрукаваны яе зборнік "Невадам з Нёмана".

Ларыс Геніюш доўгі час была вядомая як дзіцячая пісьменніца – ёй папросту не дазвалялі друкаваць нешта іншае. Амаль адна за другой, у 1972 і 1976 годзе, выйшлі дзве кніжкі яе вершаў для дзяцей "Казкі для Міхаські" і "Добрай раніцы, Алесь". Большасць твораў Ларысы Геніюш былі надрукованы пасмяротна.

Памерла Геніюш у 1983 годзе, пахавана ў Зэльве. Да канца жыцця яна не прыняла савецкага грамадзянства і заставалася грамадзянкай Чэхаславакіі.

390
Тэги:
вершы на беларускай мове, беларускія паэты, біяграфія, Ларыса Геніюш
Самалёт Белавія ў Нацыянальным аэрапорце Мінск

"Белавія" працягнула прыпыненне рэйсаў па некаторых напрамках

0
(абноўлена 17:47 14.08.2020)
Беларуская авіякампанія падоўжыла прыпыненне рэйсаў ва ўсе гарады Расіі і Грузіі з-за абмежаванняў, звязаных з каронавірусам.

МІНСК, 14 жні - Sputnik. Беларуская авіякампанія "Белавія" працягнула прыпыненне некаторых рэйсаў, паведаміла прэс-служба перавозчыка ў пятніцу.

Пакуль самалёты беларускага перавозчыка не лётаюць па наступных напрамках:

  • Вена - па 15 жніўня
  • Рыга - па 16 жніўня
  • Ларнака - па 31 жніўня
  • Ашхабад - да 1 верасня
  • ва ўсе пункты Расіі - па 21 жніўня (Варонеж, Казань, Ніжні Ноўгарад па 24 кастрычніка)
  • ва ўсе пункты Грузіі - па 31 жніўня.

Пасажырам нагадалі, што яны могуць здаць набытыя раней квіткі ці змяніць дату вылету да 30 сакавіка 2021 года.

Цяперашняй вясной з-за распаўсюджвання каронавіруса многія краіны пачалі зачыняць свае межы. У сувязі з гэтым авіяперавозчыкі, у тым ліку "Белавія", былі вымушаныя адмяніць частку рэйсаў. Улетку беларуская кампанія аднавіла авіязносіны з Малдовай, Албаніяй, Украінай, Турцыяй і шэрагам іншых краін.

0
Тэги:
каронавірус, Белавія