Кукушка

Навошта кувае зязюля і што пра гэта кажуць у народзе

221
(абноўлена 08:57 23.05.2018)
Этнограф Ларыса Мятлеўская расказвае цікавыя прыкметы пра зязюлю-падарожніцу і вучыць гатаваць вітамінны напой з "зязюлінай канюшыны".

Нашы продкі верылі, што зязюля нясе вестку аб нябожчыках, і спяшаліся памянуць іх у царкве. А таксама казалі, што, калі ў першы раз увесну пачуеш голас зязюлі, трэба хуценька лезці ў кішэню і бразгаць манеткамі, каб цэлы год быць пры грошах.

Хто такі Кук і куды ён падзеўся?

Не пералічыць, колькі казак, песень, паданняў, прыкмет і міфаў існуе пра гэту шэрую, знешне непрыкметную птушку, якая бярэ за душу сваім голасам. Дарэчы, навукоўцы сцвярджаюць, што зязюліна "ку-ку" можна пачуць за 2 кіламетры.

Народная памяць захавала некалькі дзесяткаў легендаў і паданняў, якія па-рознаму тлумачаць узнікненне гэтай птушкі. Адно з іх апавядае пра тое, што калісьці ў птушак быў кароль, якога звалі Кук. Ён летаў па лесе і абараняў птушак ад усіх, хто нападаў на птушынае каралеўства. Аднойчы Кук не вярнуўся ў сваё гняздо. Страціўшы абаронцу, птушкі зажурыліся і вырашылі яго шукаць. Але ў кожнай была свая справа: адна гняздо ўе, дургая яечка наседжвае, трэцяя дзяцей гадуе. Вырашылі адправіць зязюлю — яна птушка вольная, ні дзяцей, ні гнязда не мае. Спалохалася зязюля такой адказнасці і знесла яечка. Куды ж яго дзець? Тут птушкі і прапанавалі пакласці яго ў любое гняздо, маўляў сваё будуць даглядаць і яе дагледзяць. І паляцела зязюля шукаць Кука. Праляціць трохі, сядзе на галінку і кліча: "Ку-ку"! Праляціць — зноў кліча. Так і лётае зараз па свеце.

Падарожніца на той свет і сяброўка паляўнічых

Зязюльчына куванне стала падставай для многіх народных прыкмет. Так, напрыклад, земляробы па голасе зязюлі разважалі аб будучым ураджаі. Калі яна кукавала на досвітку і на зялёным дрэве, то год абяцаў быць ураджайным, а калі ўначы і на голым дрэве, будзе голад і мор.

Дарэчы, куваюць толькі самцы зязюлі, каб прывабіць самачку, якая не мае такога прыгожага голасу. Замест звыклага "ку-ку!" яна стракоча, хрыпла рагоча, брэша і нават мяўкае. Але такіе спевы часцей за ўсё даводзіцца пачуць толькі арнітолагам.

Былі і "індывідуальныя" прыкметы. Той, хто першы пачуе зязюлю на пусты страўнік, будзе цэлы год нешчаслівы. А калі ў двары пачуецца зязюльчын спеў, нельга было нічога есці, бо гэта паграджала ліхаманкай.

Лічылі зязюлю сяброўкай паляўнічых і рыбакоў, бо калі яна часта і працягла кувала, можна было чакаць добрага надвор'я і добрых вынікаў на паляванні і рыбнай лоўлі.

Палешукі верылі, што калі зязюля кувае ў той час, калі лес без лістоты, то злодзеяў будуць лавіць, а калі лес ужо распусціўся, то яны будуць не знойдзены.

Дарэчы, вялікая колькасць народных прыкмет, звязаных з зязюляй, існавала і ў сербаў, чэхаў, румынаў, немцаў, датчан, шведаў і нават кітайцаў.

У Японіі зязюлю лічылі падарожніцай на той свет і цесна звязвалі яе са смерцю. Лічылі, што кукаванне зязюлі да няшчасця, пажару, мору. У беларусаў таксама былі падобныя ўяўленні. Фалькларыст Уладзімір Васілевіч пісаў, што да ліку павер'яў, якія нібыта прадказвалі набліжэнне смерці, адносіўся і выпадак, калі зязюля кувае на страсе. У некаторых мясцовасцях зязюлю зганялі са страхі, баючыся яе вестак.

Так ці іначай, забіць зязюлю лічылася вялікім грахом.

Вітамінны напой ад зязюлі

Вядома, што гэтыя птушкі не ўюць гнёзды і падкідваюць свае яйкі да чужых. Цікава, што самец гадзінамі назірае за абраным гняздом і, падпілнаваўшы, калі гаспадары пакінуць яго на некаторы час, кліча самку, якая хуценька падкідае туды яйка.

Цікава, што яйкі ў зязюлі заўсёды падобныя да яек птушкі-гаспадыні. Калі ў гняздзе блакітныя яйкі, то і ў зязюлі яно будзе блакітным, калі рабенькія, то і яна пакладзе такое самае. Але з адкладзеных за сезон 10 —20 яек выжывае толькі адно птушаня. І гэта не выпадкова, бо ў прыродзе ўсё ўраўнаважана. Не ўсе птушкі, якія атрымліваюць яйка ад зязюлі, памяркоўна ставяцца да гэтага. Некаторыя адразу бачаць падман і выкідаюць чужое яйка, другія закладваюць яго новым слоем будаўнічых матэрыялаў і кладуць новы поклад. Астатнія ж не звяртаюць на яго ніякай увагі і гадуюць чужынца-ненажэру.

Зязюль у свеце 140 відаў, і сярод іх 40 самі насіджваюць яйкі і ствараюць пары на ўсё жыццё. Праўда, у нашых лясах такія не водзяцца.

Вучоныя арнітолагі сцвярджаюць, што, нягледзячы на глабальны гняздовы паразітызм з боку зязюлевага сямейства і вялікую колькасць загінулых птушанят, колькасць зязюль не павялічваецца, а ў донараў — не памяньшаецца.

Зязюлі сапраўды маюць вялікі апетыт, і ў гэтым іх вялікая карысць. У іх меню ўваходзяць буйныя павукі, матылі, конікі, стракозы, ягады і яйкі. Страўнік птушкі ўладкаваны такім чынам, што яна знішчае валасатых і нават атрутных вусеняў, якіх не ядуць астатнія птушкі.

Зязюліна канюшына
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Зязюліна канюшына

Таму не будзем ганьбіць працавітую птушачку, а лепш прыгатуем вітамінны напой з "зязюлінай канюшыны", або кісліцы звычайнай.

Інгрыдыенты:

  • 200 г зязюлінай канюшынкі;
  • 1 л халоднай гатаванай вады;
  • Мёд па смаку.

Як гатаваць:

Траву прамыць, адкінуць на дуршлаг і дробна пакрышыць, каб пусціла сок, заліць вадой і даць пастаяць 2 гадзіны. Пасля гэтага напой трэба працадзіць, дадаць мёд па смаку і можна ўжываць.

Напой з зязюлінай канюшыны
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Напой з зязюлінай канюшыны

Такі напой не толькі прыемны на смак і добра праганяе смагу, але і карысны пры лячэнні авітамінозу, рэгулюе страваварэнне, дапамагае пры іншых захворваннях. Нягледзячы на гэта, злоўжываць ім не варта, каб паберагчы свае ныркі.

221
Тэги:
народныя прыкметы, зязюля, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў (96)
По теме
Кухня нашых продкаў: каперсы з капуцынаў і дзікія качкі з белым соусам
У гародзе лебяда — гаспадыні не бяда, ці як гатаваць пірог з пустазелля
Абярэгі і цацка для малечы
Церцюха для Дамавухі, ці як зрабіць сябрам Дамавіка
Ларыса Геніюш

Вязніца, казачніца, бунтарка: сёння нарадзілася Ларыса Геніюш

388
(абноўлена 13:37 09.08.2020)
Вершы паэткі дэманструюць нязломнасць духа і сталую веру ў лепшае ў людзях.

Ларыса Геніюш (у дзявоцтве Міклашэвіч) нарадзілася 9 жніўня 1910 года ў Гродзенскай губерні (цяпер гэта Гродзенская вобласць, Ваўкавыскі раён) у маёнтку Жлобаўцы паблізу вёскі Воўпы.

Дзяцінства, отрацтва, юнацтва

Калі пачалася Першая сусветная вайна, бацька Ларысы, Антон Міклашэвіч, удзельнік яшчэ Руска-японскай вайны, быў зноў прызваны на фронт, а маці з дзецьмі прыйшлося з'ехаць у эвакуацыю – ва Украіну. Вярнуліся на радзіму яны толькі ў 1919 годзе.

Ларыса атрымала пачатковую адукацыю ў польскай школе, потым – у польскай гімназіі. Беларускіх тады папросту не было: пасля падпісання ў 1921 годзе Рыжскага мірнага дагавору, якім скончылася савецка-польская вайна, Заходняя Беларусь адыйшла да Польшчы. Там жа Ларыса пазнаёмілася са сваім мужам, Янам Геніюшам, які ў той момант вучыўся ў Карлавым універсітэце. Яны ажаніліся ў 1935 годзе, і Ларыса пераехала ў Зэльву – бліжэй да мужа. У тым жа годзе ў Ларысы нарадзіўся сын Юры, а вось з'ехаць у Чэхаславакію ў іх атрымалася толькі ў 1937-м.

Арышт і зняволенне

Пасля далучэння Заходняй Беларусі да СССР у 1939, былі арыштаваныя і высланыя бацькі Ларысы. Маці і сёстры апынуліся ў Казахстане, бацьку расстралялі.

Да 1947 года Ларыса жыла ў Празе і актыўна ўдзельнічала ў палітычным руху БНР. Яна з'яўлялася Генеральным сакратаром ураду і займалася архіўнай працай. Калі скончылася Другая сусветная вайна, савецкія ўлады дамагаліся экстрадыцыі Геніюшаў: іх абвінавацілі ў антысавецкай нацыяналістычнай дзейнасці. У 1948 годзе Ларыса нарэшце была арыштаваная і разам з мужам перададзеная савецкім уладам. Яе дапытваў сам Лаўрэнцій Цанава, які безпаспяхова імкнуўся выцягнуць з яе сведкі пра архівы БНР.

Вяртанне на Радзіму

Праз год утрымання ў мінскай турме Ларысу Геніюш з мужам прыгаварылі да 25 гадоў лагераў. На працягу сямі гадоў яны адбывалі пакаранне ў лагерах Інты і Абезі (Комі) і ў Мардоўскай АССР, пакуль не былі часткова рэабілітаваныя – тэрмін пакарання зменшылі да 8 гадоў, і Геніюшы вярнуліся ў Зэльву. Вядома, што іх дом стаў месцам сустрэч творчай інтэлігенцыі таго часу.

Друкавацца Ларыса Геніюш пачала яшчэ ў 1939 годзе ў беларускай эміграцыйнай перыодыцы, а ў 1942 годзе першы зборнік яе вершаў "Ад родных ніў" убачыў свет ў Празе. Працягвала пісаць Геніюш і ў высылцы. Пасля вызвалення яе творы доўгі час былі забароненыя, пакуль пры садзейнічанні Максіма Танка не быў надрукаваны яе зборнік "Невадам з Нёмана".

Ларыс Геніюш доўгі час была вядомая як дзіцячая пісьменніца – ёй папросту не дазвалялі друкаваць нешта іншае. Амаль адна за другой, у 1972 і 1976 годзе, выйшлі дзве кніжкі яе вершаў для дзяцей "Казкі для Міхаські" і "Добрай раніцы, Алесь". Большасць твораў Ларысы Геніюш былі надрукованы пасмяротна.

Памерла Геніюш у 1983 годзе, пахавана ў Зэльве. Да канца жыцця яна не прыняла савецкага грамадзянства і заставалася грамадзянкай Чэхаславакіі.

388
Тэги:
вершы на беларускай мове, беларускія паэты, біяграфія, Ларыса Геніюш

Як жыве сядзіба Бохвіцаў у вёсцы Флер'янава - фота

17
(абноўлена 18:05 07.08.2020)
  • Невялічкая вёска Флер'янава знаходзіцца ў Ляхавіцкім раёне Брэсцкай вобласці.
  • Менавіта тут у свае часы квітнела сядзіба Бохвіцаў.
  • Гэтая сядзіба - адна з нямногіх, што захаваліся на Беларусі ў добрым стане.
  • Гісторыя сядзібы пачалася ў 60-ых гадах XIX стагоддзя, калі Ян Атон Бохвіц прыехаў сюды пасла года ў астрогу, які атрымаў за ўдзел у паўстанні Кастуся Каліноўскага.
  • Ён вельмі паважаў свайго бацьку Фларыяна, таму змяніў назву маёнтка з Новых Вошкаўцаў на Фларыянава, якое з цягам часу стала Флер'янавым.
  • Развіццём сядзібы ўвесь час займаўся Ян: у лепшыя часы тут налічвалася 19 пакояў, а асаблівай гордасцю была крокетная пляцоўка і вялікая колькасць экзатычных раслін.
  • У летнія часы Ян запрашаў сюды тых, хто хоча адпачыць: за грошы можна было пажыць у адным з пакояў.
  • На пачатку XX стагоддзя тут бывалі пісьменнік і будучы Нобелеўскі лаўрэат Уладзіслаў Рэймант, Рэйтаны, Радзівілы і пісьменніца Алаіза Ажэшка.
  • Дарэчы, Алаіза Ажэшка прыехала ў сядзібу ўлетку 1908 года і засталася тут на год. Яна сябравала з сынам Яна Тадэўшам.
  •  Каханыя пісалі адзін аднаму кранальныя лісты, якія пасля смерці пісьменніцы былі надрукаваныя ў адным томе з 300 старонак.
  • Сёння флер'янаўская сядзіба - гэта цагляны франтон з неагатычнымі вокнамі, які хавае драўляны будынак.
  • У 2012 годзе гэтае месца выкупіў пенсіянер і былы старшыня Генрых Міхайлавіч Траццяк. Зараз разам са сваёй жонкай Ларысай Паўлаўнай ён за ўласныя сродкі аднаўляе сядзібу...
  • ... і праводзіць экскрусіі для рэдкіх гасцей.
  • Сядзіба захавалася дастаткова добра.
  • Траццякі аднаўляюць усё за ўласныя сродкі.
  • Турыстаў тут пакуль няшмат, але ўсіх сустракаюць з радасцю.
  • Сядзіба Бохвіцаў у вёсцы Флер'янава Ляхавіцкага раёна
Зараз сядзібу ў добрым стане за ўласныя сродкі падтрымлівае былы старшыня мясцовага калгаса Генрых Траццяк разам з жонкай. Яны і правялі экскурсію для фотакарэспандэнта Sputnik Альфрэда Мікуса.

Невялічкая вёска Флер'янава знаходзіцца ў Ляхавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Менавіта тут у свае часы квітнела сядзіба Бохвіцаў, куды на мяжы XIX-XX стагоддзя з'язджаліся беларускія і польскія літаратары. Наведваўся сюды і будучы лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры Уладзіслаў Рэймант і пісьменніца Элаіза Ажэшка. Магчыма, гэта і выратавала сядзібу ад разбурэння, якое стала лёсам для шматлікіх гістарычных помнікаў краіны.

Гісторыя сядзібы пачалася ў 60-ых гадах XIX стагоддзя, калі Ян Атон Бохвіц прыехаў сюды пасла года ў астрогу, які атрымаў за ўдзел у паўстанні Кастуся Каліноўскага. Ён вельмі паважаў свайго бацьку Фларыяна, таму змяніў назву маёнтка з Новых Вошкаўцаў на Фларыянава, якое з цягам часу стала Флер'янавым.

Развіццём сядзібы ўвесь час займаўся Ян: у лепшыя часы тут налічвалася 19 пакояў, а асаблівай гордасцю была крокетная пляцоўка і вялікая колькасць экзатычных раслін.

Сёння флер'янаўская сядзіба - гэта цагляны франтон з неагатычнымі вокнамі, які хавае драўляны будынак. У 2012 годзе гэтае месца выкупіў пенсіянер і былы старшыня Генрых Міхайлавіч Траццяк. Зараз разам са сваёй жонкай Ларысай Паўлаўнай ён за ўласныя сродкі аднаўляе сядзібу і праводзіць экскрусіі для рэдкіх гасцей.

У спісе наведвальнікаў аказаўся фотакарэспандэнт Sputnik Альфрэд Мікус. Як зараз выглядае сядзіба Бохвіцаў, глядзіце ў фотастужцы Sputnik.

Глядзіце таксама:

  • Як аднаўляюць сядзібу Наркевічаў-Ёдкаў - фота
  • Ад знакамітага малочнага брэнда да руінаў: як развальваецца Старая Беліца
  • Святыня, якой пашанцавала? Чым зараз жыве Юравіцкі манастыр
17
  • Невялічкая вёска Флер'янава знаходзіцца ў Ляхавіцкім раёне Брэсцкай вобласці.
    © Sputnik Альфред Микус

    Невялічкая вёска Флер'янава знаходзіцца ў Ляхавіцкім раёне Брэсцкай вобласці.

  • Менавіта тут у свае часы квітнела сядзіба Бохвіцаў.
    © Sputnik Альфред Микус

    Менавіта тут у свае часы квітнела сядзіба Бохвіцаў.

  • Гэтая сядзіба - адна з нямногіх, што захаваліся на Беларусі ў добрым стане.
    © Sputnik Альфред Микус

    Гэтая сядзіба - адна з нямногіх, што захаваліся на Беларусі ў добрым стане.

  • Гісторыя сядзібы пачалася ў 60-ых гадах XIX стагоддзя, калі Ян Атон Бохвіц прыехаў сюды пасла года ў астрогу, які атрымаў за ўдзел у паўстанні Кастуся Каліноўскага.
    © Sputnik Альфред Микус

    Гісторыя сядзібы пачалася ў 60-ых гадах XIX стагоддзя, калі Ян Атон Бохвіц прыехаў сюды пасла года ў астрогу, які атрымаў за ўдзел у паўстанні Кастуся Каліноўскага.

  • Ён вельмі паважаў свайго бацьку Фларыяна, таму змяніў назву маёнтка з Новых Вошкаўцаў на Фларыянава, якое з цягам часу стала Флер'янавым.
    © Sputnik Альфред Микус

    Ён вельмі паважаў свайго бацьку Фларыяна, таму змяніў назву маёнтка з Новых Вошкаўцаў на Фларыянава, якое з цягам часу стала Флер'янавым.

  • Развіццём сядзібы ўвесь час займаўся Ян: у лепшыя часы тут налічвалася 19 пакояў, а асаблівай гордасцю была крокетная пляцоўка і вялікая колькасць экзатычных раслін.
    © Sputnik Альфред Микус

    Развіццём сядзібы ўвесь час займаўся Ян: у лепшыя часы тут налічвалася 19 пакояў, а асаблівай гордасцю была крокетная пляцоўка і вялікая колькасць экзатычных раслін.

  • У летнія часы Ян запрашаў сюды тых, хто хоча адпачыць: за грошы можна было пажыць у адным з пакояў.
    © Sputnik Альфред Микус

    У летнія часы Ян запрашаў сюды тых, хто хоча адпачыць: за грошы можна было пажыць у адным з пакояў.

  • На пачатку XX стагоддзя тут бывалі пісьменнік і будучы Нобелеўскі лаўрэат Уладзіслаў Рэймант, Рэйтаны, Радзівілы і пісьменніца Алаіза Ажэшка.
    © Sputnik Альфред Микус

    На пачатку XX стагоддзя тут бывалі пісьменнік і будучы Нобелеўскі лаўрэат Уладзіслаў Рэймант, Рэйтаны, Радзівілы і пісьменніца Алаіза Ажэшка.

  • Дарэчы, Алаіза Ажэшка прыехала ў сядзібу ўлетку 1908 года і засталася тут на год. Яна сябравала з сынам Яна Тадэўшам.
    © Sputnik Альфред Микус

    Дарэчы, Алаіза Ажэшка прыехала ў сядзібу ўлетку 1908 года і засталася тут на год. Яна сябравала з сынам Яна Тадэўшам.

  •  Каханыя пісалі адзін аднаму кранальныя лісты, якія пасля смерці пісьменніцы былі надрукаваныя ў адным томе з 300 старонак.
    © Sputnik Альфред Микус

    Каханыя пісалі адзін аднаму кранальныя лісты, якія пасля смерці пісьменніцы былі надрукаваныя ў адным томе з 300 старонак.

  • Сёння флер'янаўская сядзіба - гэта цагляны франтон з неагатычнымі вокнамі, які хавае драўляны будынак.
    © Sputnik Альфред Микус

    Сёння флер'янаўская сядзіба - гэта цагляны франтон з неагатычнымі вокнамі, які хавае драўляны будынак.

  • У 2012 годзе гэтае месца выкупіў пенсіянер і былы старшыня Генрых Міхайлавіч Траццяк. Зараз разам са сваёй жонкай Ларысай Паўлаўнай ён за ўласныя сродкі аднаўляе сядзібу...
    © Sputnik Альфред Микус

    У 2012 годзе гэтае месца выкупіў пенсіянер і былы старшыня Генрых Міхайлавіч Траццяк. Зараз разам са сваёй жонкай Ларысай Паўлаўнай ён за ўласныя сродкі аднаўляе сядзібу...

  • ... і праводзіць экскрусіі для рэдкіх гасцей.
    © Sputnik Альфред Микус

    ... і праводзіць экскрусіі для рэдкіх гасцей.

  • Сядзіба захавалася дастаткова добра.
    © Sputnik Альфред Микус

    Сядзіба захавалася дастаткова добра.

  • Траццякі аднаўляюць усё за ўласныя сродкі.
    © Sputnik Альфред Микус

    Траццякі аднаўляюць усё за ўласныя сродкі.

  • Турыстаў тут пакуль няшмат, але ўсіх сустракаюць з радасцю.
    © Sputnik Альфред Микус

    Турыстаў тут пакуль няшмат, але ўсіх сустракаюць з радасцю.

  • Сядзіба Бохвіцаў у вёсцы Флер'янава Ляхавіцкага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Сустракаюць і распавядаюць таямнічыя гісторыі сядзібы.

Тэмы:
Забытыя і знакамітыя: самыя цікавыя славутасці Беларусі
Афіцыйны прадстаўнік Міністэрства замежных спраў Расіі Марыя Захарава

Захарава: разлічваем, што становішча ў Беларусі хутка стабілізуецца

0
(абноўлена 17:05 13.08.2020)
Беспрэцэдэнтны ціск для дэстабілізацыі сітуацыі ў Беларусі адзначае МЗС РФ з боку замежных партнёраў, распавяла на брыфінгу афіцыйны прадстаўнік ведамства Марыя Захарава.
Захарова: рассчитываем, что обстановка в Беларуси скоро стабилизируется

Паводле яе слоў, прасочваюцца выразныя спробы знешняга ўмяшання ў справы суверэннай дзяржавы з мэтай раскалоць грамадства і дэстабілізаваць сітуацыю. Са свайго боку МЗС РФ заклікае ўсе бакі да стрыманасці і праявы разважлівасці.

"Пацвярджаем зацікаўленасць ва ўстойлівай ўнутрыпалітычнай сітуацыі ў Беларусі. Разлічваем, што ў хуткім часе становішча ў краіне нармалізуецца і вернецца ў спакойнае рэчышча", - сказала Захарава.

Масавыя пратэсты пачаліся ў Мінску і іншых гарадах Беларусі ўвечары 9 жніўня, калі ў краіне адбыліся выбары прэзідэнта. Па дадзеных ЦВК перамог дзеючы кіраўнік дзяржавы Аляксандр Лукашэнка, які набраў больш за 80% галасоў. За чатыры дні пратэстных акцый былі затрыманыя каля сямі тысяч чалавек. У дачыненні да пратэстуючых праваахоўнікі ўжываюць слезацечны газ, вадамёты, светлашумавыя гранаты, гумовыя кулі. У ходзе беспарадкаў загінуў адзін чалавек.Каментар афіцыйнага прадстаўніка МЗС РФ Марыі Захаравай слухайце ў аўдыёзапісы на радыё Sputnik Беларусь.

0
Тэги:
МЗС РФ, Марыя Захарава