Часнок

Таблетка ад страху і абярэг ад нячысцікаў: чым яшчэ праславіўся часнок

58
(абноўлена 18:19 19.06.2018)
Этнограф Ларыса Мятлеўская расказвае, навошта часнок елі гладыятары, і дзеліцца рэцэптам смажаных стрэлак часнаку.

Часнок у свеце вырошчваюць ужо больш за 5 тысяч гадоў. Лічыцца, што радзіма яго — Сярэдняя Азія і ён блізкі сваяк цыбулі. Можна сказаць, што цыбуля — яго маці. Ёсць навукова абгрунтаваная версія, што часнок утварыўся ад аднаго з відаў цыбулі, якая расце ў гарах Туркменіі, Цянь-Шаня, Паміры.

Заправа для цвіклені
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Крышаная цыбуля і часнок

Больш за ўсіх часнок вырошчваюць у Кітаі і Індыі, адкуль яго экспартуюць у многія краіны свету. Лічыцца, што ў Індыю яго завезлі арыі, а згадкі пра расліну ў Бібліі і Каране сведчаць пра яе вялікае значэнне для старажытных цывілізацый.

Легіянеры ў старажытным Рыме ўжывалі часнок не толькі для ўмацавання фізічных сіл, але і для памнажэння храбрасці. Тое ж тычылася і вучняў гладыятарскіх школ, якія верылі, што з'едзены зубок часнаку нараджае пагарду да смерці. А ў старажытным Егіпце будаўнікі пірамід аднойчы ўчынілі бунт з-за таго, што ў абед ім перасталі даваць часнок.

Як ажывіць змяю?

Нашы продкі прыпісвалі часнаку і магічныя якасці. Напрыклад, рассечаная змяя, на думку старажытных славян, здольная была ачуняць ад датыкнення да часнаку, або "змяінай травы". У сярэдневечнай Еўропе рыцары пад даспехамі хавалі галоўку часнаку з верай, што гэта абароніць іх ад зброі ворага. На думку чэхаў, часнок, пакладзены на страху, адводзіць маланку, а падвешаны над дзвярамі — здольны адагнаць ведзьмаў, нячыстых духаў і хваробы. Гірлянды з сушанага часнаку былі абярэгам і ў жытле грэкаў.

Выкарыстоўвалі часнок як абярэг у народным побыце і беларусы. Мяшок з часнаком вешалі на шыю каровам з мэтаю абараніць іх ад малочных ведзьм, якія станавіліся асабліва небяспечнымі напярэдадні Купалля. Тое ж рабілі і маладым коням, каб не баяліся сурокаў.

Падчас хрышчэння ў абрадавых дзеяннях маці і хросныя бацькі, папярэдне наеўшыся часнаку, хукалі на немаўлятка, адганяючы такім чынам ад ахрышчанага нячыстую сілу. Тое ж рабілі блізкія і ў дачыненні маці. Выкарыстоўвалі часнок і на вяселлі: ад чараў нявесце ў дарогу ў кішэню клалі галоўку часнаку, якую яна насіла пры сабе падчас усяго абраду. Нашыя суседзі з той самай мэтай часнок упляталі ў касу маладой. Увогуле, людзі мелі звычай заўсёды насіць у кішэнях некалькі зубкоў часнаку. Навошта? Ды на ўсялякі выпадак: ці то ведзьму адагнаць, ці то палячыцца, ці то з хлебам з'есці.

Незвычайны лекавы інгрыдыент

Лекавыя ўласцівасці часнаку вядомы многім. У старажытнасці ён быў бадай што галоўным лекавым сродкам. Сокам і адварам гаілі раны, лячылі страўнік, зубы і дзёсны, бараніліся ад чумы. У старажытным рускім лячэбніку часнок лічыўся сродкам ад многіх хвароб: "Чеснок ещё варим и толчём и прикладываем к болячкам. Кои соком чесноковым помазует главу, тогда вши и гниды умирают и власы на голове укрепляются". Каб забіць у роце ўсе мікробы, дастаткова пажаваць часнок напрацягу трох хвілін.

Чеснок
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Стрэлкі часнаку на градзе

Часнок — моцны супрацьатрутны сродак, паколькі здольны прадухіліць розныя атручэнні, у тым ліку і неякаснымі прадуктамі харчавання.

Але варта памятаць, што ва ўсім трэба мець меру, бо тое, што лечыць, можа і скалечыць. І часнок не можна ўжываць цяжарным, людзям з хваробамі нырак, жоўцекамневай хваробай, анеміяй, язвамі страўніка і кішэчніка.

Таксама трэба памятаць, што часнок супрацьпаказаны тым, хто хоча пахудзець, бо гэтая расліна добра ўзбуджае апетыт.

Універсальная прыправа і самастойная страва

Вясковыя гаспадыні ніколі не куплялі часнок у краме — заўсёды меліся свае запасы, якія захоўваліся вельмі старанна. Без дробных водарных зубкоў не было дамашняй каўбасы і квашаніны. Як выдатнай заправай часнаком націралі пры пасолцы сала, дадавалі яго не шкадуючы і тады, калі квасілі ў кадках агуркі і грыбы.

Зараз у агароднікаў надзвычайнай папулярнасцю карыстаецца азімы часнок. У адрозненне ад яравога (летняга), яго садзяць не вясной, а ўвосені, каб у жніўні атрымаць ураджай.

Крышаныя стрэлкі часнаку
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Крышаныя стрэлкі часнаку

Прапаную рэцэпт смачнай стравы са стрэлак часнаку, рэцэпт якой даведалася ў старажытнай беларускай вёсцы Бездзеж Драгічынскага раёна Брэсцкай вобласці.

Інгрыдыенты:

  • 200 гр стрэлак часнаку
  • 2-3 ст. лыжкі пшанічнай мукі
  • 50 гр алею
  • Соль і перац па смаку

Як гатаваць:

Памыць стрэлкі часнаку, пакрышыць на роўныя кавалачкі, кінуць у кіпяток і зварыць да гатоўнасці ў падсоленай вадзе. Дастаць з вады шумоўкай і злёгку абсмажыць іх на алеі. Асобна на разагрэтай патэльні абсмажыць муку і дадаць да стрэлак, перамяшаць і патроху дадаць ваду, увесь час мяшаючы, каб утварыўся мучны соус, як густая смятана. Пасля гэтага неабходна дадаць крыху перцу і солі.

Дарэчы, стрэлкі часнаку можна не толькі смажыць, аде і квасіць, марынаваць, саліць і тушыць.

Смачна есці і не хварэць!

58
Тэги:
Народныя традыцыі, беларуская кухня, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Прыродная сталоўка: гатуем з таго, што пад нагамі (68)
По теме
Добра жыць і не тужыць, або Народныя парады для мужоў і жонак
Навошта кувае зязюля і што пра гэта кажуць у народзе
Кухня нашых продкаў: каперсы з капуцынаў і дзікія качкі з белым соусам

Беларускі лён: сакрэты вытворчасці элітнай тканіны

499
(абноўлена 09:47 23.11.2020)
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
Людзі спрадвеку з павагай ставіліся да льну: у льняныя тканіны заварочвалі муміі егіпецкіх фараонаў і апраналі цнатлівых дзяўчат на вяселлі.

Лён на Беларусі вырошчваюць са старадаўніх часоў. Продкі заўсёды ставіліся з павагай да гэтай культуры, бо яна літаральна магла апрануць цэлую сям’ю і нават вёску.  Чыстае і светлае льняное адзенне было сімвалам нявіннасці і маральнай чысціні, таму маладыя дзяўчаты на вяселле апраналі сукенкі, зробленыя з ільнянога матэрыялу. А ў Старажытным Егіпце, дзе людзі даведаліся пра лён 7-9 тысяч гадоў таму, тканіны з лёну лічыліся элітнымі, таму ў іх заварочвалі муміі егіпецкіх фараонаў.

Прыгажосць і зручнасць ільняной тканіны цэніцца ва ўсім свеце, а на Беларусі і дагэтуль захоўваюць традыцыі льнянога ткацтва. Кросны, варштат, мялкі, церніцы, трапкач і іншыя старадаўнія прылады для вырабу льняной тканіны — у фотастужцы Sputnik.

Гэта, безумоўна, не нанатэхналогіі, але паглядзець таксама ёсць на што.

Глядзіце таксама:

499
  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    На Беларусі лён вырошчваюць са старадаўніх часоў. Нашы продкі казалі, што "лён усіх апранае", і прысвячалі гэтай сельскагаспадарчай культуры свае песні, вершы і казкі.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Лён быў сімвалам нявіннасці і маральнай чысціні, таму нявеста на вяселле апранала сукенку з ільну. На беларускім гербе кветачкі льну сімвалізуюць працавітасць, дабрабыт і парадак.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Традыцыйнай прыладай ткацтва на Беларусі быў гарызантальны ткацкі станок — кросны. Беларускія навукоўцы вылучаюць некалькі тыпаў ткацкіх станкоў, якія існавалі ў XIX — пачатку XX стагоддзя і адрозніваліся па канструкцыі. У больш прымітыўных (на "сохах" і на "станінах") асобныя дэталі ўкапваліся ў зямлю ці мацаваліся да столі. Больш дасканалыя называліся "рамавы ткацкі станок" ці "варштат".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    На першым этапе льноапрацоўкі ад сцяблоў саспеўшага, а потым вымачанага і высушанага льну аддзяляюць галоўкі. Рабілася гэта пры дапамозе драўляных "пранікаў", якімі іх аббівалі. На поўначы Беларусі галоўкі абрывалі спецыяльнымі нажамі-"драчкамі".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Пасля абрывання галовак сцябло льну разміналі на "мялках" або "церніцах", каб вызваліць з яго валакно. На Беларусі вядомыя нахільныя і гарызантальныя мялкі. Іх рухомыя часткі — білы — мелі адно ці два рэбры.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Пасля апрацоўкі на мялках рэшткі кастры на валакне выдалялі пры дапамозе "трапала".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Прыладамі для часання льну служылі драўляныя і металічныя "грэбні". Пры іх дапамозе валакно расшчаплялася на больш тонкія валаконцы і канчаткова ачышчалася ад кастры. Пасля часання льну атрымлівалася валакно рознай якасці. Адыходы ад часання ўтваралі "кудзелю".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Валакно, якое заставалася пасля часання, — "кужаль" — спляталася ў косы і ў такім выглядзе захоўвалася да прадзення.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Наступны этап апрацоўкі льну — прадзенне — звязаны з вырабам нітак з валакна. Звычайна ім займаліся жанчыны ў перыяд з лістапада па сакавік. Асноўнымі прыладамі прадзення былі прасніца, верацяно і самапралка.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Працэс прадзення пачынаўся з замацавання кудзелі на прасніцы. На стойцы мацавалася кудзеля, а на донца садзілася жанчына. Стойка прасніцы, якая не мела донца, устаўлялася ў спецыяльную адтуліну ў лаве.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Самая старадаўняя прылада для прадзення — верацяно. Яго выраблялі з драўніны ясеня, грушы ці бярозы. Пры прадзенні жанчына пальцамі правай рукі выцягвала валакно з кудзелі, адначасова трыма пальцамі левай рукі паварочвала верацяно.

Тэги:
лён, Беларусь, Народныя традыцыі, спадчына
Вёска Навасёлкі

Кухня нашых продкаў: гатуем прысмакі для бабулі з дзядулем

27
(абноўлена 09:14 23.11.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра цудоўнае свята ўшанавання бабуль і дзядуль і вучыць гатаваць для іх святочны стол.

У народным календары апошнім святам гаспадарчага года лічыцца Міхайлаў дзень, які адзначаюць 21 лістапада. Канец восені для вясковага чалавека вызначаўся тым, што асноўныя палявыя работы былі ўжо завершаны і можна было крыху разняволіцца, схадзіць у госці, наведаць сваякоў, зладзіць дзецям вяселле, зрэшты сказаць "дзякуй" старэнькім бацькам. Менавіта іх было прынята ўшаноўваць у Міхайлаў дзень.

У народным усведамленні адзінокая, пакінутая без увагі блізкіх старасць успрымалася як трагедыя. Непавага, выказаная старым бездапаможным бацькам успрымалася, як вялікі грэх і загана. Таму павага і любоў да старэйшых у дзецях выхоўвалася з малку на прыкладзе бацькоў.

Навучанне паводзінам і узаемаадносінам паміж членамі сям’і адбывалася непасрэдна ў паўсядзённым жыцці. У добрай сям’і, дзе быў лад паміж бацькамі, панавалі мір, спакой і згода і паміж дзецьмі. Нездарма ж казалі: "Калі матка ведзьма, дык і дачка зелле знае".

Да старых людзей, уласных бацькоў, дзядуль і бабуль на Беларусі заўсёды ставіліся з павагай і пашанай, прыслухоўваючыся да іх парад, заснаваных на вялікім жыццёвым вопыце.

У народнай памяці засталося паданне, якое з цягам часу ператварылася ў казку пра тое, як у даўнія часы было прынята забіваць старых бацькоў. Маўляў, яны станавіліся лішнім ротам у сям’і. Жорсткі звычай перапыніў сын, які схаваў свайго бацьку насуперак волі суседзяў. У галодны год бацька падказаў сыну, што калісці накрыў страху хаты не абмалочанымі снапамі жыта, і гэта выратавала яго сям’ю ад галоднай смерці. Даведаўшыся пра сынову міласэрнасць і бацькоўскую мудрасць і іншыя людзі перасталі пазбаўляцца старэнькіх бацькоў. Як кажуць: "Людзей слухай, а свой розум май".

Узаемныя абавязкі блізкіх членаў сям’і такія як павага, паслухмянасць, дапамога і клопат аб кожным былі галоўнымі ў маральным кодэксе беларусаў. Асабліва кранальнымі былі зносіны паміж самымі старэйшымі і дзецьмі. Вядома ж, знаходзячыся ўвесь час у хаце, дзядуля з бабуляй часцей песцілі малых, чым бацькі, якія былі больш занятыя штодзённымі клопатамі.

У цяперашні час, калі сем’і часта жывуць асобна, да старэнькіх бацькоў прыязджаюць у госці. Нажаль у ХХ стагоддзі звычай наведваць бацькоў у Міхайлаў дзень з пачастункамі і падарункамі амаль забыўся. І толькі ў 90-я гады мінулага стагоддзя цудоўная традыцыя пачала адраджацца.

Святочны абед за агульным сталом і цёплая гутарка - цудоўны падарунак нашым любімым дзядулям і бабулям.

Булён грыбны з грэнкамі

Інгрыдыенты:

  • 30 г сушаных грыбоў
  • 1 морквіна
  • 2 цыбуліны
  • 300 г белага хлеба
  • 1 яйка
  • 1 ст лыжка сметанковага масла
  • 1 ст лыжка смятаны
  • Перац
  • Соль
  • Лаўровы ліст
  • Зеляніна пятрушкі

Як гатаваць:

Загадзя замочаныя грыбы адварыць, булён працадзіць. У грыбны адвар пакласці моркву і цыбуліну, перац, соль, лаўровы ліст, варыць да мяккасці агародніны, зноў працадзіць, закіпяціць.

Сушеные грибы
© Sputnik Людмила Янковская
Грыбы - асаблівы інгрыдыент

З белага хлеба зрэзаць скарынку, нарэзаць кубікамі. Вараныя грбы пасячы або прапусціць праз мясарубку, змяшаць з абсмажанай на масле цыбуляй, смятанай, сырым жаўтком, пасаліць і перамяшаць. Атрыманай масай намазаць грэнкі, зверху пакрыць узбітым бялком, выкласці на бляху і запячы ў духоўцы да ўтварэння румянай скарынкі.

Булён пасыпаць зеленню пятрушкі, асобна падаць грэнкі.

Качка з бульбай і чарнаслівам

Інгрыдыенты:

  • 1 невялікая качка
  • 800 г бульбы
  • 150 г чарнасліва
  • 4 ст лыжкі малака
  • 2 ст лыжкі вяршковага масла
  • Перац
  • Соль

Як гатаваць:

Падрыхтаваную тушку качкі нацерці з сярэдзіны сумессю солі з перцам і нафаршыраваць бульбяной начынкай.

Готовим фаршированную черносливом утку
© Sputnik / Людмила Янковская
Каб прыгатаваць фаршыраваную качку, спатрэбіцца няшмат інгрыдыентаў

Каб яе прыгатаваць, сырую бульбу трэба нацерці як для дранікаў на дробнай тарцы, дадаць кіпячонае малако, масла, папярэдне адвараны ў невялікай колькасці вады і дробна нарэзаны чарнасліў без костачак і перамяшаць.

Зашыць адтуліну ніткамі. Пакласці качку на нацёртую маслам бляху і запякаць у духоўцы пры 180 градусах каля 2-х гадзін, час ад часу паліваючы вытапіўшымся з яе сокам і тлушчам. З гатовай качкі выдаліць ніткі і падаць да стала гарачай.

Крохкае цукровае печыва да гарбаты

Інгрыдыенты:

  • 300 г масла
  • 200 г дробнага цукру
  • 400 г мукі
  • 2 яйкі
  • 2 ст лыжкі буйнога цукру

Як гатаваць:

200 г дробнага цукру і 300г свежага масла расцерці да белага колеру, каб маса стала падобная да смятаны, усыпаць муку, убіць яйкі, добра вымешаць на стальніцы, раскачаць і выціскаць бляшанай формачкай фігуркі, абсыпаць буйным цукрам і паставіць у цёплую печ або духоўку.

Сахар-песок и рафинад
© CC0 / Pexels
Цукровая пудра для гэтай стравы не падыйдзе, патрэбен толькі цукар

Выпякаць да ўтварэння залацістага колеру.

Збіцень

Інгрыдыенты:

  • 150 г мёду
  • 1,5–2 л вады
  • 4 ст лыжкі цукру
  • 2 бутоны гваздзікі
  • 1 ч лыжка карыцы
  • 5-6 гарошын чорнага перцу
  • 0,25ч лыжкі парашку імбіру
  • 2 ч лыжкі мяты
  • 2-3 ч лыжкі зверабою

Як гатаваць:

Мёд развесці шклянкай вады, гэтак жа развесці цукар і пракіпяціць яго. Зліць абедзве часткі, праварыць на малым агні, каб выпарылася больш вадкасці.

Банки с медом, архивное фото
© CC0 / Pixabay / Hans
Для гэтай стравы падыйдзе любы мёд

У ваду, якая засталася, пакласці прыправы, варыць іх 15-20 хвілін, зняць з агню і даць настаяцца на працягу 10 хвлін, працадзіць, уліць мядова-цукровую сумесь.

Падаваць збіцень гарачым.

27
Тэги:
Ларыса Мятлеўская
Касачоў распавёў, чым вопыт Саюзнай дзяржавы дапаможа інтэграцыі ў ЕАЭС

Касачоў распавёў, чым вопыт Саюзнай дзяржавы дапаможа інтэграцыі ў ЕАЭС

0
(абноўлена 16:46 23.11.2020)
Краіны-партнёры па Еўразійскім эканамічным саюзе могуць ўлічыць інтэграцыйны вопыт Беларусі і Расіі ў рамках Саюзнай дзяржавы і прапрацаваць больш канкрэтныя і дакладныя па тэрмінах "дарожныя карты" па розных напрамках супрацоўніцтва.
Косачев рассказал, чем опыт Союзного государства поможет интеграции ЕАЭС

Беларуска-расійскія інтэграцыйныя напрацоўкі на шматгадовы перыяд існавання Саюзнай дзяржавы маглі б дапамагчы ў развіцці ўзаемаадносін краін унутры ЕАЭС. Пра гэта ў ходзе парламенцкага круглага стала выказаўся кіраўнік камітэта Савета Федэрацыі па міжнародных справах Канстанцін Касачоў.

"Нам здаецца вельмі важным па кожным з кірункаў супрацоўніцтва прапрацоўваць канкрэтныя "дарожныя карты" з дакладна зафіксаванымі тэрмінамі, канкрэтнымі выканаўцамі, якія нясуць адказнасць за выкананне пастаўленых задач", - сказаў Касачоў.

У цяперашні час падрыхтаваны праект праграмы дзеянняў Расіі і Беларусі па рэалізацыі палажэнняў Дагавора аб стварэнні Саюзнай дзяржавы, адзначыў расійскі сенатар.

"У адрозненне ад вопыту папярэдніх дзесяцігоддзяў, ён носіць цалкам канкрэтны і прыкладны характар", - сказаў Касачоў.

Таксама ў ходзе круглага стала парламентарыі адзначылі, што перамовы ЕАЭС аб стварэнні зон свабоднага гандлю з іншымі краінамі могуць павысіць узровень тавараабароту.

0
Тэги:
ЕАЭС, Саюзная дзяржава
Тэмы:
Саюзная дзяржава Беларусі і Расіі