Мінскія адрасы Якуба Коласа наведалі турысты

Чаму "Новая зямля" лічыцца даведнікам для іншапланецян

1399
(абноўлена 18:37 22.08.2018)
У гэтым годзе твор, які варта называць нацыянальным эпасам, святкуе 95-годдзе з дня выдання.

Паэма, якая стала адной з галоўных падзей беларускай літаратуры, нарадзілася ў астрозе. Аб няўдалых кухарскіх спробах дзядзькі Антося ведае амаль што кожны беларускі школьнік, а знакамітыя радкі "Мой родны кут, як ты мне мілы" можа працягнуць любы беларус.

Як ствараўся адзін з нацыянальных сімвалаў, разам з карэспандэнтам Sputnik Алесяй Шаршнёвай успамінаў намеснік дырэктара Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі Алесь Суша.

"Валадарка" як крыніца натхнення

"Новую зямлю" Якуб Колас пачынаў пісаць у Мінску і скончыў таксама там. А вось прамежкавых кропак на шляху стварэння за 12 гадоў — менавіта столькі спатрэбілася, каб завяршыць твор — было шмат.

Пісаць Канстанцін Міцкевіч пачаў у 1911 годзе, седзячы ў турме за ўдзел у нелегальным з'ездзе настаўнікаў Мінскай губерніі. Яе арганізатары выступалі за агульную сярэднюю адукацыю і выкладанне на беларускай мове, за што і былі арыштаваныя. Пішчалаўскі замак на Нямізе, больш вядомы як Валадарка, стаў месцам натхнення для аднаго з заснавальнікаў беларускай літаратурнай мовы. 

"Пасля вайны ў сваіх успамінах 1947 года Колас узгадваў, што, седзячы ў астрозе, вельмі сумаваў па сваёй зямлі і ўзгадваў моманты свайго дзяцінства",  — паведаміў Аляксандр Суша.

За тры гады зняволення свет убачыла вялікая колькасць раздзелаў паэмы, якіх, дарэчы, усяго было трыццаць. Некаторыя адразу ж друкаваліся ў "Нашай Ніве".

Лепшая кніга свету і опера

Аўтабіяграфічны твор у 1923 годзе першым надрукавала Беларускае кааперацыйнае выдавецтва "Савецкая Беларусь" — дзяржаўнае і самае буйное на тыя часы.

Выданні паэмы Новая зямля Якуба Коласа
© Sputnik Алеся Шаршнёва
Выданні паэмы "Новая зямля" Якуба Коласа

"Сам Колас казаў, што падзеі ў паэме адносяцца да 1890-1900-х гадоў, але некаторыя падзеі апісаныя па рэаліях крыху болей позняга часу. У Расіі ў тыя часы праводзілася Сталыпінская рэформа, пісьменнік падкрэсліваў вельмі сур'ёзныя змены ў грамадскім жыцці", — тлумачыць Аляксандр Суша.

Праз некаторы час з'яўляецца яшчэ адно выданне — ад Беларускага дзяржаўнага выдавецтва. Кнігу выдавалі часта, а над мастацкім афармленнем працавалі лепшыя творцы тых часоў. Напрыклад, фінскі мастак Алексантэры Ахола-Вало, які зрабіў шмат прац у Беларусі ў 20-я гады ХХ стагоддзя.

Натхніла творчасць Коласа і мастака Георгія Паплаўскага. Ён зрабіў цэлы цыкл малюнкаў, за якія на Лейпцыгскай выставе выданне атрымала ўзнагароду як "Лепшая кніга свету".

З цягам часу паэма атрымала і музычнае аздабленне. У 1980 годзе Алесь Петрашкевіч напісаў лібрэта, і з'явілася нацыянальная опера "Новая зямля". У 1982 годзе святкавалася стагоддзе з дня нараджэння Якуба Коласа, і пастаноўку зрабілі ў Вялікім тэатры оперы і балета. Падзея была вельмі значная, таму што оперы на нацыянальную тэматыку ў тыя часы ставіліся рэдка.

Энцыклапедыя для іншапланецян

Паэма нездарма займае галоўнае месца ў беларускай літаратуры. "Новая зямля" — першы буйны ліра-эпічны твор, напісаны па-беларуску, падкрэслівае Аляксандр Суша.

Тагачасныя чытачы адразу ж успрынялі паэму як народную: завучвалі яе на памяць і з лёгкасцю чыталі падчас хатніх гасцёўняў.

"Ацэнкі паэмы адразу ж пасля выдання былі вельмі высокімі, і не толькі з боку чытачоў і прадстаўнікоў беларускай культуры, але і ад замежных літаратуразнаўцаў", — узгадвае спецыяліст.

Рэцэнзенты высока ацанілі мастацкія якасці твора і змястоўны пасыл і ахрысцілі паэму "энцыклапедыяй жыцця беларускага сялянства канца ХІХ — пачатку ХХ стагоддзя". Менавіта гэтае параўнанне застаецца адным з самых папулярных і цяпер.

Вядомы пісьменнік і грамадскі дзеяч Алесь Адамовіч у сваёй навуковай працы "Беларускі вершаваны раман" задаў гіпатэтычнае пытаннне: калі б мы нейкім чынам скантактавалі з іншапланецянамі, то якую б найбольш поўную і дакладную інфармацыю ад беларусаў маглі б ім даслаць? "Новую зямлю" Якуба Коласа, бо ў ёй ёсць усё пра нас", — адказаў навуковец на сваё пытанне.

Зараз набыць адно з галоўных выданняў усіх беларусаў можна не толькі ў любой краме. Напрыклад, Нацыянальная бібліятэка прадставіла творы беларускага песняра на сваім сайце.

У адмысловым віртуальным праекце можна ўбачыць не толькі сканы арыгінальных першых выданняў, але і першыя публікацыі, і шэраг аналітычных тэкстаў, падтрыхтаваных супрацоўнікамі бібліятэкі.

1399
Тэги:
Беларуская літаратура, Нацыянальная бібліятэка Беларусі, Алесь Суша, Якуб Колас, Беларусь
Тэмы:
Беларуская літаратура (33)
По теме
З танцамі ды пачастункамі: як Мядовы Спас у Альбуці сустракалі
Унучка Якуба Коласа: ніякіх прывілеяў і льгот у нашай сям'і няма
Супрацоўнікі МТЗ прачыталі "Новую зямлю" Якуба Коласа

Бортніцтва Палесся ў спісе ЮНЕСКА: лепшыя фота тысячагадовай традыцыі

91
(абноўлена 11:03 07.05.2021)
  • Борці з мёдам, падвешаныя на дрэвах, можна ўбачыць да гэтага часу на Палессі
  • Традыцыя бортніцтва практычна не перарывалася
  • Спадчыннымі бортнікамі, напрыклад, можна лічыць сям'ю Пятра Гваздзя, які жыве ў Рэчыцы разам з сынам Сяргеем
  • Побач з вёскай Крынкі Рэчыцкага раёна стаіць цэлы бортны лес
  • Быць бортнікам - гэта больш, чым быць проста пчаляром
  • Пчолы ў калодзе могуць прыносіць мёд першыя тры гады
  • У калодзе пчолы ствараюць свой мікракосм
  • Мёд з борцяў
  • Міхаіл Флёрка з палескай вёсачкі Сіманіцкі Млынок Лельчыцкага раёна - таксама спадчынны бортнік
  • Падрыхтоўка калодных вулляў
  • Падрыхтоўка калодных вулляў
  • Падрыхтоўка калодных вулляў
  • Бортнік Палесся Міхаіл Флёрка
  • Бортнік Палесся Міхаіл Флёрка
  • Бортнік Палесся Міхаіл Флёрка
  • Бортнік Палесся Міхаіл Флёрка
  • Бортнік Палесся Міхаіл Флёрка
  • Бортніцтва на Палессі
  • Бортніцтва на Палессі
  • Бортніцтва на Палессі
  • Бортніцтва на Палессі
  • Бортніцтва на Палессі
  • Бортніцтва на Палессі
  • Бортніцтва на Палессі
Культура бортніцтва Беларусі і Польшчы зараз пад абаронай ЮНЕСКА - старажытная традыцыя пчалярства ўвайшла ў рэпрэзентатыўны спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва.

Уключэнне элемента ў Спіс ЮНЕСКА стала вынікам сумеснай работы нацыянальных камісій па справах ЮНЕСКА, міністэрстваў культуры Беларусі і Польшчы, прыгранічных суполак, няўрадавых арганізацый і экспертаў дзвюх краін.

Дзіўна, але на беларускім Палессі захавалася ўнікальная традыцыя - бортніцтва. Гэта месца, дзе яно практычна не перарывалася і перадавалася з пакалення ў пакаленне.

Спадчыннымі бортнікам, напрыклад, можна лічыць сям'ю Пятра Гваздзя, які жыве ў Рэчыцы, які разам з сынам Сяргеем працягвае традыцыю свайго дзеда і прадзеда. Побач з вёскай Крынкі Рэчыцкага раёна стаіць цэлы бортны лес, які налічвае каля 100 борцяў. Некаторым калодам у гэтым лесе да 150-200 гадоў!

Міхаіл Флёрка з палескай вёсачкі Сіманіцкі Млынок Лельчыцкага раёна - таксама спадчынны бортнік. Лепшага апавядальніка, папулярызатара старажытнага ляснога промыслу ў гэтым раёне не адшукаць. Флёрка рамантуе старыя борці, вырабляе і ўстанаўлівае на дрэвах новыя. На беразе рэчкі Крушынка каля яго дома расце шмат крушыны - добры меданос.

Распавядаў Sputnik і пра іншых бортнікаў, якія захоўваюць унікальную культуру бортніцтва.

У чым унікальнасць старажытнай традыцыі? Чалавек, які займаецца бортны зборам мёду, практычна не ўмешваецца ў жыццё пчол, пакідаючы яго максімальна набліжаным да жыцця ў натуральных умовах. У калодзе пчолы ствараюць свой мікракосм, дзе могуць рэгуляваць тэмпературу і ўтрыманне вуглякіслага газу, такім чынам знішчаючы паразітаў. Тут не прымяняюцца дабаўкі прамысловага парафіна да сотаў, цукар і лекі для пчол, атруты для кляшчоў.

Бортніцтву ў Беларусі больш за 1000 гадоў. Гэта асаблівы від промыслу, які згадваецца ў такіх старажытных юрыдычных дакументах, як "Руская праўда" (права Кіеўскай Русі) і статуты ВКЛ. ХVII-ХVIII стагоддзі былі залатымі стагоддзямі для гэтага промыслу. Бортны мёд можна назваць нафтай сярэднявечча і асноўнай экспартнай сыравінай - цяжка ўявіць той час без васковых свечак і мядовых напояў. З ХVIII стагоддзя традыцыя паступова выцесніла калодным пчалярствам і рамачным. На гэта паўплывала тое, што з тых часоў вельмі шмат лесу экспартавалася ў Еўропу.

На сённяшні дзень, па падліках Івана Осіпава, энтузіяста адраджэння традыцыі, жыве каля 190 бортнікаў, ва ўладаннях якіх да 1800 борцяў. Бортніцтва адраджаюць і ў Польшчы.

Глядзіце ў фотастужцы Sputnik, як беларускія бортнікі Палесся захоўваюць няпростую, але вельмі каштоўную традыцыю.

91
  • Борці з мёдам, падвешаныя на дрэвах, можна ўбачыць да гэтага часу на Палессі
    © Sputnik Альфред Микус

    Борці з мёдам, падвешаныя на дрэвах, можна ўбачыць да гэтага часу на Палессі, напрыклад, у вёсцы Пагост. Дзіўна, што тут захавалася ўнікальная традыцыя пчалярства.

  • Бортніцтву ў Беларусі больш за 1000 гадоў
    © Sputnik Сергей Лескеть

    Бортніцтву ў Беларусі больш за 1000 гадоў. Гэта асаблівы від промыслу, які згадваецца ў такіх старажытных юрыдычных дакументах, як "Руская праўда" (права Кіеўскай Русі) і статуты ВКЛ.

  • Традыцыя бортніцтва практычна не перарывалася
    © Sputnik Сергей Лескеть

    Традыцыя бортніцтва практычна не перарывалася і перадавалася з пакалення ў пакаленне. Некаторым калодам у палескім лесе да 150-200 гадоў!

  • Спадчыннымі бортнікамі, напрыклад, можна лічыць сям'ю Пятра Гваздзя, які жыве ў Рэчыцы разам з сынам Сяргеем
    © Sputnik Сергей Лескеть

    Спадчыннымі бортнікамі, напрыклад, можна лічыць сям'ю Пятра Гваздзя, які жыве ў Рэчыцы і разам з сынам Сяргеем працягвае традыцыю свайго дзеда і прадзеда.

  • Побач з вёскай Крынкі Рэчыцкага раёна стаіць цэлы бортны лес
    © Sputnik Сергей Лескеть

    Побач з вёскай Крынкі Рэчыцкага раёна стаіць цэлы бортны лес, які налічвае каля 100 борцяў. Раней у кожнага гаспадара былі борці, але потым хто памёр, хто з'ехаў, у кагосьці дзеці не захацелі працягваць займацца лесам... Але калоды не зніклі, гэта ж грэх - губіць пчол.

  • Быць бортнікам - гэта больш, чым быць проста пчаляром
    © Sputnik Сергей Лескеть

    Быць бортнікам - гэта больш, чым быць проста пчаляром. Трэба любіць пчол, лес, традыцыю. Бо калі звычайны пчаляр з рамачнага вулля можа "выціснуць" 20-30 літраў мёду, то з калоды - 5-10.

  • Пчолы ў калодзе могуць прыносіць мёд першыя тры гады
    © Sputnik Сергей Лескеть

    Пчолы ў калодзе могуць прыносіць мёд першыя тры гады, затым усе соты трэба зрэзаць і вычысціць калоду, і праз некалькі гадоў яны зноў туды вернуцца. Таму бортнікі трымалі шмат калод.
    Чалавек, які займаецца бортным зборам мёду, практычна не ўмешваецца ў жыццё пчол, пакідаючы яго максімальна набліжаным да жыцця ў натуральных умовах.

  • У калодзе пчолы ствараюць свой мікракосм
    © Sputnik Сергей Лескеть

    У калодзе пчолы ствараюць свой мікракосм, дзе могуць рэгуляваць тэмпературу і ўтрыманне вуглякіслага газу, такім чынам знішчаючы паразітаў. Тут не прымяняюцца дабаўкі прамысловага парафіна да сотаў, цукар і лекі для пчол, атруты для кляшчоў.

  • Мёд з борцяў
    © Sputnik Сергей Лескеть

    Мёд з борцяў - на сённяшні дзень адзіны спосаб атрымаць на 100% натуральны прадукт пчалярства. У іншых умовах атрымаць яго практычна немагчыма.

  • Міхаіл Флёрка з палескай вёсачкі Сіманіцкі Млынок Лельчыцкага раёна - таксама спадчынны бортнік
    © Sputnik Альфред Микус

    Міхаіл Флёрка з палескай вёсачкі Сіманіцкі Млынок Лельчыцкага раёна - таксама спадчынны бортнік. Лепшага апавядальніка, папулярызатара старажытнага ляснога промыслу ў гэтым раёне не адшукаць.

  • Падрыхтоўка калодных вулляў
    © Sputnik Альфред Микус

    Кожны тыдзень аб'язджае і аглядае свае вуллі. Рамантуе на сядзібе, а затым перавозіць і ўсталёўвае на краі поля непадалёк ад дома ва ўрочышчы Воўчае новы вулей.

  • Падрыхтоўка калодных вулляў
    © Sputnik Альфред Микус

    Некаторыя трэба перавешваць, таму што ў іх гадамі чамусьці не садзяцца раі. Некаторыя даводзіцца прыбіраць з-за караеда, ад якога Лельчыцкі раён назвалі тэрыторыяй бедства - работнікі лясгасаў вымушаныя былі выразаць шмат лесу.

  • Падрыхтоўка калодных вулляў
    © Sputnik Альфред Микус

    На беразе рэчкі Крушынка каля яго дома расце шмат крушыны - добры меданос. А тут, у лесе, першымі заквітнеюць арэх і лаза, затым бульба ў поле або іншыя гародніна.

  • Бортнік Палесся Міхаіл Флёрка
    © Sputnik Альфред Микус

    Зацягваюць вулей дзедаўскім спосабам - з дапамогай кола, уручную.

  • Бортнік Палесся Міхаіл Флёрка
    © Sputnik Альфред Микус

    Кола рабіў яшчэ дзед Міхаіла - Мікалай Флёрка. Дапамагаюць усталёўваць новы вулей аднавяскоўцы, рабочыя Лельчыцкага лясгасу.

  • Бортнік Палесся Міхаіл Флёрка
    © Sputnik Альфред Микус

    Міхаіл Флёрка замацоўвае вулей на хвоі.

  • Бортнік Палесся Міхаіл Флёрка
    © Sputnik Альфред Микус

    Каб пчолы адразу пачалі працаваць, у чысты вулей Міхаіл кладзе пустыя, але духмяныя вошчнікі.

  • Бортнік Палесся Міхаіл Флёрка
    © Sputnik Альфред Микус

    Прыцягвае пчол і мядовы пах "аскодавы" - вадкасці, якая застаецца ад пераплаўлення воску.

  • Бортніцтва на Палессі
    © Sputnik Альфред Микус

    На сённяшні дзень, па падліках Івана Осіпава, энтузіяста адраджэння традыцыі, жыве каля 190 бортнікаў, ва ўладаннях якіх да 1800 борцяў.

  • Бортніцтва на Палессі
    © Sputnik Альфред Микус

    Бортніку Адаму Восенка з вёскі Новае Палессе 76 гадоў. Ён павесіў калоду ніжэй, таму што з-за праблем са здароўем цяжка ўзбірацца на дрэва.

  • Бортніцтва на Палессі
    © Sputnik Альфред Микус

    На зіму вуллі закрываюць бяростай ці металам. Вуллі Восенкі зімуюць на гародзе.

  • Бортніцтва на Палессі
    © Sputnik Альфред Микус

    А вось борці Мікалая Раманава можна знайсці на палях, у лесе, на берагах ракі. Да вясны бортнікі спяшаюцца адрамантаваць вуллі і падняць на дрэвы.

  • Бортніцтва на Палессі
    © Sputnik Альфред Микус

    Бортніцтвам займаюцца ў многіх абласцях Гомельскай вобласці, традыцыя адраджаецца і ў іншых беларускіх рэгіёнах.

  • Бортніцтва на Палессі
    © Sputnik Альфред Микус

    Бортны мёд можна назваць нафтай сярэднявечча і асноўным экспартным сыравінай - цяжка ўявіць той час без васковых свечак і мядовых напояў. З ХVIII стагоддзя традыцыю паступова выцесніла калоднае пчалярствам і рамачнае.

  • Бортніцтва на Палессі
    © Sputnik Альфред Микус

    Старажытная традыцыя пчалярства 17 снежня ўвайшла ў рэпрэзентатыўны спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва.

Тэги:
Польшча, Беларусь, ЮНЕСКА

Месцы сілы: карта прыродных святынь Мінскай вобласці

1279
(абноўлена 17:34 07.05.2021)
Сучасныя беларусы ходзяць з ахвяраваннямі да дрэў, крыніц і валуноў і просяць збавіць ад слепаты, падарыць добрага мужа і палегчыць роды. Што, дзе і ў чаго прасіць – у інфаграфіцы Sputnik.
Карта прыродных святынь Мінскай вобласці – інфаграфіка sputnik.by
© Sputnik Беларусь / Інфаграфіка

Па сціплых падліках, на Міншчыне знаходзіцца больш за 40 шанаваных прыродных святынь. Гэта камяні, крыніцы і нават дрэвы.

Гэтыя месцы здаўна ахутаныя легендамі і паданнямі. Напрыклад, побач з вёскай Крыжоўка Мінскага раёна ёсць Волас-камень, які, згодна з народнымі меркаваннямі, адказвае за ўрадлівасць і багацце. Назва каменя паходзіць ад язычніцкага бога Вялеса, які быў заступнікам хатняй жывёлай. Нават зараз на дрэвах вакол каменя можна знайсці чарапы быкоў і кароў.

Тут жа непадалёк знаходзіцца "Камень кахання", які 150 тысяч гадоў таму прынёс сюды ледавік. Да яго прыходзяць людзі не толькі ў пошуках бясконцага кахання, але і пары з просьбамі зачаць дзіця і палегчыць роды.

Самыя папулярныя прыродныя святыні Мінскай вобласці з інфармацыяй аб іх – на карце Sputnik.

КАЛІ Ў ВАС НЕ АДЛЮСТРОЎВАЕЦЦА ІНФАГРАФІКА — ГЛЯДЗІЦЕ МАТЭРЫЯЛ НА ПОЎНАЙ ВЕРСІІ САЙТА>>

1279
Тэги:
Святыні, дрэвы, камяні, Беларусь, Мінская вобласць
Тэмы:
Забытыя і знакамітыя: самыя цікавыя славутасці Беларусі
По теме
Дзе беларусы шукаюць здароўе і каханне і як у гэтым дапамагаюць камяні і вада
Сустрэча Пасла Беларусі са Старшынёй Народнай скупшчыны Сербіі

Кіраўніцтва Нацыянальнага сходу Беларусі запрасілі ў Сербію

7
(абноўлена 13:59 12.05.2021)
Плануецца, што запрашэнне кіраўнікоў Нацсходу з нашай краіны дапаможа развіццю міжпарламенцкаму дыялога дзвюх краін.

МІНСК, 12 тра - Sputnik. Кіраўніцтва Нацыянальнага сходу Беларусі запрасіў да сябе ў краіну старшыня Народнай скупшчыны (парламент у Сербіі - Sputnik) Івіца Дачыч, паведаміла прэс-служба МЗС Беларусі.

Надзвычайны і Паўнамоцны пасол Беларусі ў Сербіі Валерый Брылёў сустрэўся са старшынёй Народнай скупшчыны Івіцай Дачычам у аўторак.

Бакі абмяркоўвалі перспектывы паглыблення гандлёва-эканамічнага супрацоўніцтва і сумесныя праекты. Таксама былі закрануты іншыя пытанні двухбаковага ўзаемадзеяння, у тым ліку, гаворка ішла і аб узаемнай падтрымцы ў рамках міжнародных арганізацый.

Брылёў і Дачыч адзначылі высокі ўзровень беларуска-сербскіх адносін і пацвердзілі прыхільнасць дзвюх краін да далейшага ўмацавання дружалюбных сувязяў і ўзаемавыгаднага супрацоўніцтва.

Прадстаўнікі Беларусі і Сербіі зацікаўлены ў актывізацыі міждзяржаўных кантактаў. Таму для развіцця міжпарламенцкага дыялогу Дачыч пацвердзіў запрашэнне кіраўніцтва Нацсходу рэспублікі наведаць Сербію з візітам.

Чытайце таксама:

7
Тэги:
краіна, Сербія, Беларусь, Нацыянальны сход РБ, кіраўніцтва