Руіны Гальшанскага замка

Рымскія дынарыі, зброя гунаў і шкілет Белай Пані: што яшчэ хаваюць Гальшаны

384
(абноўлена 18:38 23.08.2018)
Палохаюць, захапляюць і здзіўляюць археолагаў сваімі артэфактамі руіны рэзідэнцыі рода Сапегаў.

Археалагічныя раскопкі на Гальшанскім комплексе вядуцца з 2007 года. Ад пачатку тут працуе і ведае ўсе таямніцы цікавага краю навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі НАН Беларусі Павел Кенька. Аб самых яркіх знаходках Гальшан ён распавёў карэспандэнту Sputnik Алесі Шаршнёвай.

Як продкі заблыталі археолагаў

Гальшаны — сапраўдная скарбніца для беларускіх археолагаў, але такой тэрыторыя была не заўсёды. У савецкія часы калегі нічога сенсацыйнага не знаходзілі.

Раскопкі на гарадзішчы ў Гальшанах, 2011 год
© Photo : Асабісты архіў Паўла Кенькі
Раскопкі на гарадзішчы ў Гальшанах, 2011 год

Справа ў тым, што раскопкі на схіле гарадзішча пачаліся толькі ў 2011 годзе, дагэтуль праца ішла выключна на цэнтральнай пляцоўцы. Яна, дарэчы, мае правільную прамавугольную форму, што проста немагчыма. Высветлілася, што зямлю з цэнтра гарадзішча выкарыстоўвалі для павелічэння стромкасці схілу. У выніку на ім з'явіўся чатырохметровы слой глебы, які і дагэтуль багаты на цікавыя артэфакты нават жалезнага веку.

Археалагічныя раскопкі ў Гальшанах у 1966 годзе
© Photo : Асабісты архіў Паўла Кенькі
Археалагічныя раскопкі ў Гальшанах у 1966 годзе

Такім чынам, атрымалася, што нашы продкі падчас умацавання гарадзішча ненаўмысна заблыталі археолагаў.

Прывітанне ад гунскіх качэўнікаў

Самай значнай для гістарычнай навукі знаходкай Гальшанскага археалагічнага комплексу лічацца жалезныя наканечнікі стрэл гунаў — качавога народа, які ў 370-х гадах нашай эры уварваўся з Азіі ва Усходнюю Еўропу.

Акрамя Беларусі, падобныя знаходкі былі толькі ў Літве — там спецыялісты знайшлі каля 60 наканечнікаў. На Гальшанскім комплексе — пакуль толькі 20. Датуюцца яны прыкладна 450-м годам нашай эры. На першы беларускія археолгамі натрапілі ў 2010 годзе і цяпер кожны год атрымліваюць "прывітанні" ад гунскіх качэўнікаў.

"Такая знаходка сведчыць аб тым, што быў асобны паход гунаў на тэрыторыю сучаснай Літвы, падчас якога гуны заходзілі і да нас. Гэты факт не пацверджаны пісьмовымі крыніцамі, але па знаходках мы можам зрабіць менавіта такія высновы", — тлумачыць археолаг.

Самая прыгожая знаходка Гальшан

Гальшанскія знаходкі беларускіх археолагаў поўнасцю абвяргаюць некаторыя гістарычныя тэорыі. Напрыклад, згодна з пісьмовымі крыніцамі датай заставання Гальшанаў лічыцца 1280 год. Маецца на ўвазе легенда пра князя Гальшана, які падчас палявання вырашыў адпачыць у гэтым месцы. Гісторыя прыводзіцца ў хроніцы Быхаўца, і на падставе падзей, звязаных з легендай, польскія гісторыкі вызначылі менавіта такую дату заснавання горада.

У 2015 годзе падчас раскопак быў знойдзены рымскі дынарый імператара Траяна 116 года нашай эры, а на наступны год — дынарый імператара Луцыя Вера 163-164 года. Абедзве манеты адчаканеныя падчас войнаў з Парфіяй.

Рымскі дынарый Траян 116 года нашай эры і дынарый Луцыя Вера 163-164 года
© Sputnik Алеся Шаршнёва
Рымскі дынарый імператара Траяна 116 года нашай эры і дынарый імператара Луцыя Вера 163-164 года

"Чым ніжэй мы спускаліся па схіле да вады, тым больш антычных знаходак рабілі. Такім чынам, ужо зараз упэўнена можна лічыць ніжняй датай утварэння Гальшан II стагоддзе, але, магчыма, і гэта яшчэ не мяжа", — падкрэслівае Павел Кенька.

У Гальшанах вяліся жудасныя баі. У розныя часы тут знаходзілі спаленыя сцены, рэшткі воінаў і іх асабістыя рэчы.

У 2011 годзе была зроблена самая прыгожая знаходка гальшанскага комплексу — нацельны крыж воіна, які датуецца канцом 30-х гадоў XIII стагоддзя і традыцыйна звязваецца з пачаткам татара-мангольскага нашэсця.

Бронзавы, пазалочаны, значна большы, чым у звычайных тагачасных жыхароў Гальшан, крыж насіў мужчына з вайсковай эліты. У яго таксама быў багаты пояс са спецыфічнымі бляшкамі, падобныя знаходзілі толькі падчас раскопак каля Кіева. Яго апошняя бітва была вельмі жорсткай — асобныя рэчы звальваліся з даспехаў ад моцных удараў праціўніка.

Нацельны крыж воіна, які датуецца канцом 30-х гадоў XIII стагоддзя
© Sputnik Алеся Шаршнёва
Нацельны крыж воіна, які датуецца канцом 30-х гадоў XIII стагоддзя

"Гэты быў знатны вайсковец,не кожны можа дазволіць сабе насіць такі крыж. Аднак мы не знайшлі яго рэшткаў, толькі асобныя косткі. Магчыма, яго перапахавалі пасля бою або пераможцы, або пераможаныя", — патлумачыў Павел Кенька.

Старыя і новыя Гальшаны

Яшчэ адна знаходка, якая сведчыць аб жорсткіх баях у гэтай мясцовасці, — малое гальшанскае гарадзішча. На яго археолагі натрапілі ў 2012 годзе выпадкова.

Справа ў тым, што схіл, які вядзе да вялікага гарадзішча, вельмі стромкі, падымацца па ім кожны дзень было складана нават фізічна падрыхтаваным людзям. Таму яны і дапусцілі магчымасць існавання іншага шляху. Аказалася, што непадалёк ад вялікага было малое гарадзішча, якое быццам абараняла падыход да свайго "старэйшага брата".

Тут была знойдзена вялікая колькасць двушыпных наканечнікаў і вялікі наканечнік кап'я.

Археалагічныя раскопкі на гарадзішчы ў Гальшанах, 2011 год
© Photo : Асабісты архіў Паўла Кенькі
Археалагічныя раскопкі на гарадзішчы ў Гальшанах, 2011 год

"На гэтым месцы мы знайшлі спаленыя сцены, абкладзеныя камянямі. Агонь быў такім моцным, што камні падчас раскопак адгукаліся на мінашукальнік, як жалеза. Дакладную дату, калі было спалена маленькае гарадзішча, назваць нельга. Прыблізна, гэта было ХІ-ХІІ стагоддзе", — распавёў археолаг.

Усе пералічаныя вышэй знаходкі былі зроблены прыблізна ў двух кіламетрах ад Гальшан. Першапачаткова людзі жылі менавіта там, але не было дакладна вядома, калі гальшанскае насельніцтва аддтуль пераехала на тое месца, дзе знаходзяцца сучасныя Гальшаны.

"У адпаведнасці з пісьмовымі крыніцамі гэта таксама немагчыма ўстанавіць. Па знаходках мы высветлілі, калі скончылася жыццё на старых Гальшанах і пачалося на новых. Па манетах мы даведаліся, што у другой палове XVI стагоддзя жыццё на старых Гальшанах прыпынілася", — тлумачыць Павел Кенька.

Белая Дама — гэта не выдумка

Вакол Гальшан заўсёды шмат легенд і паданняў, якія прынята лічыць выдумкамі. Але адной з іх, самай знакамітай, археолагі знайшлі пацверджанне.

Рамантычная гісторыя пра Белую Пані, прывід якой ходзіць у сценах Гальшанскага касцёла, вядомая здаўна. Маладую дзяўчыну ў белым строі таксама называюць Белай Дамай. Лічыцца, што гэта жонка маладога будаўніка, якую прынеслі ў ахвяру, каб пабудаваць сцяну, што пастаянна рушылася. Яе абралі выпадкова: проста ўзялі жанчыну, якая першай з'явілася каля месца будаўніцтва. Ахвярай стала дзяўчына, якая вельмі кахала свайго мужа і спяшалася прынесці яму сняданак.

Падчас рэстаўрацыйных работ у касцёле сапраўды быў знойдзены шкілет маладой жанчыны, да паловы замураваны ў сцяну. Шкілет аднеслі святару, і ён папрасіў двух мясцовых жыхароў перапахаваць яго на могілках. Праз некаторы час у сцяне касцёла з'явілася расколіна. Калі ж пачалі шукаць мужчын, каб даведацца, дзе перапахаваны шкілет, высветлілася, што яны самі памерлі, а пра новае месца пахавання больш ніхто не ведае.

Сам Павел Кенька прывідаў не сустракаў, але размаўляў з археолагам, які у 1970-х гадах убачыў сон, пасля каторага адразу ж з'ехаў з Гальшан. Па чутках, у сне яму паабяцалі, што, калі не скончыць раскопкі, "Гальшаны патонуць у крыві".

Навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі НАН Беларусі Павел Кенька
© Sputnik Алеся Шаршнёва
Навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі НАН Беларусі Павел Кенька

Сярод жыхароў Гальшан найбольшай папулярнасцю карыстаецца легенда пра царкву, якая апусцілася пад зямлю, а на яе месцы засталася бяздонная яма. Усе спрабуюць паказаць даследчыкам гэтае месца, але дакладных каардынатаў пакуль ніхто не знайшоў.

Узбуджае розумы людзей і гісторыя пра ўладальніцу гарадзішча, якая хавае велізарны скарб і прапануе забраць яго ўсім, хто пажадае. Узяць можна, колькі захочацца. Галоўная ўмова — падчас дарогі ад замка не паварочвацца назад. Здаецца, заданне вельмі простае, але выканаць яго ніхто так і не змог.

384
Тэги:
Легенды, Археалогія, Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Гальшаны, Гродзенская вобласць
Тэмы:
Беларусь містычная: легенды, паданні, казкі (7)
По теме
Беларускія скарбы: што, дзе, калі?
Ларыса Мятлеўская

Загадвалі жаданні і праважалі нябожчыкаў: што яшчэ рабілі беларусы праз вакно

236
(абноўлена 08:59 29.03.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра схаваны сімвалізм звычайнага праёма ў сцяне і вучыць мыць вокны пры дапамозе народных сродкаў.

Для нашых продкаў акно было не проста адтулінай у сцяне, якая служыла для асвятлення і вентыляцыі памяшкання – вокны атаясамліваліся з вачыма.

У народнай культуры значэнне акна суадносіцца з ідэяй пранікнення, якое можа быць не толькі міралюбівым, але і варожым. Так, напрыклад, калі ў хату праз вакно залятала птушка, гэта лічылася прадвесцем бяды, а калі яна проста стукала дзюбай у школа, гаспадарам варта было чакаць вестак.

У некаторых мясцовасцях Беларусі існавала традыцыя выносіць памерлых нехрышчоных дзяцей і дарослых нябожчыкаў, якія памерлі ад "гарачкі " не праз дзверы, а праз акно. У выпадку смерці ў доме на падаконнік ставілі ваду, каб "душа абмылася", туды ж ставілі чарку з гарэлкай і хлебам для нябожчыка.

Вёска Свяцілавічы
© Sputnik Альфрэд Мікус
Нашы продкі лічылі вокны вачыма дома

Праз вакно адбывалася і частаванне Марозу, калі на Каляды яго клікалі есці куццю. Увогуле, ежа, якая перадавалася праз вакно заўсёды мела сакральнае значэнне. Такі абмен дарункамі і пажаданнямі адбываўся яшчэ да нядаўняга часу паміж валачобнікамі і гаспадарамі хаты.

Археолаг Эдвард Зайкоўскі лічыць, што праз акно ажыццяўляецца сімвалічная сувязь са светам памерлых. У народзе верылі, што асабліва небяспечна пакідаць вокны адчыненымі  і не перахрышчанымі нанач, таму што тады праз іх могуць ўвайсці нябожчыкі і нячысцікі і задушыць спячых.

У легендах пра камяні-краўцы падкрэсліваецца, што матэрыял для пашыву адзення перадавалі змею-краўцу праз вакно і толькі праз яго атрымлівалі гатовыя вырабы.

З акном звязана і любоўная магія. Так на Каляды пры дапамозе солі, пастаўленай наччу на падваконне дзяўчына спрабавала даведацца аб будучым лёсе.

Таксама людзі верылі, што акно здольна выконваць жаданні. Лічылася, што калі ў адкрытае акно ці фортку пастаянна вымаўляць тое, чаго вельмі хочацца, гэта абавязкова спраўдзіцца.

Праз акно маглі ажыццяўляцца і злачынныя планы таму гаспадыні імкнуліся прадухіліць уздзеянне нядобрых, зайздросных позіркаў, паставіўшы на падакноннік вазон з чырвоным мушкатам (другая назва герані ці пеларгоніі - Sputnik).

Як упрыгожвалі вокны

У старажытнасці жытло будавалі практычна без вокнаў, якія мы прывыклі бачыць цяпер. Яны выглядалі, як невялікія адтуліны, зробленыя ў двух сумежных вянках сцяны, якія закрывалі драўлянай засаўкай, а пазней шклом. Гэтыя адтуліны называлі "валакавое акно" і нават цяпер уважлівы вандроўнік заўважыць гэтыя старажытныя акенцы ў сценах клецяў, хлявоў і нават сенцах. Калі нарэшце сталі рабіць вокны, а па сведчанні навукоўцаў, гэта адбылося даволі позна, іх з’яўленне суправаджалася пэўным дыскамфортам ад адкрытасці дома вонкавай небяспецы. Гэта трывога выяўлялася у падсвядомым і можа таму ў народным сонніку пазначана, што бачыць у сне акно да чакання:

  • Бачыць расчыненае акно – падарунак будзе, прыбытак;
  • Акно з пабітымі шыбамі – страты, беднасць; з чыстымі і цэлымі – шчасце, жыццё.

Колькасць вокнаў залежыла ад планіроўкі хаты. Звычайна рабілі два вакна ў падоўжанай сцяне, што выходзіла на двор, і адно ў тарцовай – на галоўным фасадзе. Такое размяшчэнне вокнаў спрыяла стварэнню ў хаце покуці або "чырвонага кута", у якім размяшчаліся абразы.

Да ўсяго ў народзе быў пашыраны звычай мець у хаце менавіта тры акны ў гонар святой Тройцы. Чацвёртае акно у глухой сцяне паміж печчу і галоўным фасадам рабілі толькі ў асобных мясцовасцях. Часта на кухні вакно ўстаўлялі насупраць вусця печы, што было зручна для гаспадыні, якая пачынала завіхацца каля яе з першымі промнямі сонца.

Вёска Свяцілавічы
© Sputnik Альфрэд Мікус
Тры вакны ў хаце рабілі ў гонар Святой Троіцы

Цікава, што ў некаторых мясцовасцях існавала правіла пытаць дазвол на павялічэнне колькасці вокнаў больш за тры не толькі ў святара, але і у вясковага сходу. У другой палове ХІХ стагоддзя , калі пачала мяняцца планіроўка жылля і хату пачалі падзяляць на залу і спальню, у тарцовай сцяне, што выходзіла на вуліцу, рабілі па два вакна. 

Увогуле, месца вакна на фасадзе і яго форма адыгрывала значную ролю ў стварэнні мастацкага аблічча будынка. Аканіцы, надаконныя і падваконныя ліштвы – традыцыйныя элементы аздаблення хаты, якія адрозніваліся ў адпаведнасці з этнаграфічным рэгіёнам Беларусі. Зараз традыцыя ўпрыгажэння вокнаў рознымі элементамі не так распаўсюджана, але і дагэтуль можна напаткаць цікавыя варыянты.

Рама звычайна мела ад 3 да 6 шыб, а пачынаючы з ХVІ-ХVІІ стагодзя ў шляхецкіх сядзібах – да 30 і болей. Да ХІХ стагоддзя замест шкла часта выкарыстоўвалі спецыяльна вырабленыя скуры, паперу, пухіры жывёл, палатно. Зімой вокны мелі дубальты (падвойныя рамы, - Sputnik), а знадворку, калі не было аканіц, іх прыкрывалі саламянымі матамі, каб лепш захоўвалася цяпло ў хаце. Такімі матамі ўцяплялі і дзверы.

Драўляныя створкі або аканіцы звонку зачынялі кожны вечар, але з цягам часу яны страцілі сваю ўтылітарную функцыю. Разам з ліштвамі аканіцы сталі дэкаратыўнымі элементамі ў абрамленні вакна.

Вёска Свяцілавічы
© Sputnik Альфрэд Мікус
У кожным рэгіёне Беларусі былі свае традыцыі ўпрыгажэння вокнаў

Асабліва ўпрыгожваліся ліштвы, на якіх можна было сустрэць разнастайныя ўзоры. Часта гэта кветкі і мудрагелістыя завіткі, але можна сустрэць і выявы зорак і сонца, птушак і цмокаў і іншае.

Такая аздоба адрозніваецца ў кожным этнарэгіёне Беларусі і, як і нацыянальны строй, з’яўляецца іх своеасаблівым пашпартам, унікальнай адметнасцю. 

Як памыць вокны народнымі сродкамі

Гаспадыні дбайна сачылі за чысцінёй шыб у вокнах. Іх чыстка была абавязковай перад Вялікаднем. Прытрымліваюцца такой традыцыі і многія сучасныя гаспадыні.

Вядома, што цяпер у краме можна набыць разнастайныя сродкі для чысткі шкла, хтосці ў ваду дадае гарэлку або кроплі аміяку і націрае шыбы да бляску старымі газетамі, вокны чысцяць нават ільняным алеем і крапівой.

У кнізе "Літоўская гаспадыня" Ганны Цюндзявіцкай, якая сабрала вопыт гаспадарчай дзейнасці сялян на пачатку ХІХ стагоддзя, ёсць цэлы шэраг парадаў для захавання вокнаў чыстымі і светлымі.

Каб шыбы не трацілі празрыстасці, нельга мыць іх вадой, асабліва раніцай ці ўдзень, бо сонечныя прамяні уздзейнічаюць на вільготнае шкло, псуюць яго і змяняюць колер.

Варта рабіць гэта ўвечары, а зранку яшчэ раз выцерці шыбы сухой анучай. Для лепшага выніку суконку трэба пасыпаць дробным мелам і выцерці шкло насуха.Перад выкарыстаннем мел трэба прасеяць, каб ён не пакідаў драпіны на шкле.

Чытайце таксама:

236
Тэги:
Беларусь, Народныя традыцыі, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў
Мед

Беларускія народныя рэцэпты ад прастуды

94
(абноўлена 09:20 31.03.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская дзеліцца цікавымі рэцэптамі і нагадвае, што з цяжкімі захворваннямі лепш не эксперыментаваць і звяртацца да доктара.

Нашы продкі для барацьбы з хваробамі выкарыстоўвалі тое, што было пад рукой. Для барацьбы з вясновымі прастудамі быў свой топ-3, у які ўваходзілі лазня, зёлкі і парады дасведчаных народных лекараў.

Спосабы лячэння некаторых хвароб нашымі продкамі апісаў у кнізе "Рэчыцкае Палессе" этнограф Часлаў Пяткевіч яшчэ на пачатку ХХ стагоддзя. Магчыма часам камічныя рэцэпты маюць рацыянальнае зерне і могуць пашырыць досвед сучасніка, які цікавіцца народнай медыцынай.

Вядома ж, у век росквіту навуковай медыцыны варта заўсёды раіцца з доктарам, якому давяраеш і пры моцным захворванні звяртацца па дапамогу ў паліклініку, але азнаёміцца з вопытам продкаў будзе таксама карысна і цікава.

Пад прастуднымі захворваннямі у народнай медыцыне разглядалі такія хваробы, як грып, вострыя рэспіраторныя захворванні, ангіну, бранхіт, ларынгіт, пнеўманію, рэўматызм, фарынгіт і іншыя. Лічылася, што ў аснове гэтых хвароб ляжыць пераахалоджванне арганізму, якога і варта пазбягаць.

Пры першых знаках прастуды - павышэнні тэмпературы, галаўной болі, насмарке, кашалі, ламоце -  народныя лекары раілі выпіць паўшклянкі вады, ў якой трэба было размяшаць пяць кропляў ёду. Калі ногі мокрыя, іх неабходна было нацерці гарэлкай і надзець сухія шкарпэткі. Добра было паставіць на грудзі і спіну некалькі сухіх банак, выпіць дзве-тры шклянкі  гарачай гарбаты з імбірам і мёдам.

Каб зрабіць карысную гарбату правільна, трэба чвэрць шклянкі ачышчанага і нацёртага на тарцы імбіра заліць медам і ваць некалькі хвілін, не даводзячы на кіпення, бо гэта шкодзіць карысным уласцівасцям мёда. У кубак з кіпенем трэба дадаць палову чайнай лыжкі атрыманай сумесі і піць цёплым.

Имбирь
© CC0 / Pixabay/Couleur
Імбір - лепшы сродак для імунітэта

Такім рэцэптам карысталіся сучаснікі, бо ў нашых продкаў у зялёнай аптэцы імбіра не было. Яны пілі любую патагонную гарбату з ліповага цвету, бузіны, маліны. Затым народныя лекары раілі закутацца ў коўды і класціся спаць. Звычайна пасля такіх працэдур прастура сыходзіла.

Калі не, то на наступны дзень раілі нічога не есці, а толькі піць журавінавы морс або ваду, падкіслёную лімонам. На ноч цела націралі спіртавой настойкай ядлоўцу або бярозавых пупышак, калі такой не было, абціраліся карачай вадой з воцатам.

Перад сном можна было выпіць поўшклянкі хатняга віна з чорнай смародзіны, разведзенага  паловай шклянкі гарачай вады. Праз гадзіну хворы пачынаў пацець і тады трэба было памяняць бялізну, якую ўвогуле падчас прастуды мяняць трэба часта.

Далей варта было ізноў выпіць віно, а раніцай лёгка паснедаць і зноў выпіць таго ж віна, але без вады.

Калі прастуда суправаджалася моцным кашлем, для яго гатавалі настойку з палыну і гарэлкі: 20 грамаў палыну настойвалі ў 500 грамах гарэлкі як мага больш. Ужывалі такую мікстуру тры разы на дзень на адной лыжцы, але дзецям такія лекі не давалі.

Для лепшага выхаду макроты лічылася карысным ужываць сіроп брусніц, змешаны з цукрам ці мёдам.

Сезон брусники только начался, но она уже на прилавках
© Sputnik / Валерия Берекчиян
Кожная гаспадыня мела ў хаце запас брусніц

Добрым сродкам ад кашлю лічылася морква і рэдзька. Каб прыгатаваць лекавую сумесь палову сока морквы ці рэдзькі трэба было змяшаць з малаком і прымаць пяць-шэсць разоў на дзень.

Палескія народныя лекары пры прастудных захворваннях раілі ўжываць экстракт з маладых сасновых парасткаў і часта нюхаць шкіпінар.

Вось які рэцэпт лячэння хворага горла прыводзіцца ў кнізе Часлава Пяяткевіча: "Мёд добра перапалі разжараным гваздом, развядзі гарэлкаю дай палашчы тры разы ў дзень. Прыкладай к горлу цёрты хрэн або вужовае лініло з цестам. Таксама палошчуць горла адварам шалфея, а калі т.зв. завалкі (ангіна), то робяць кампрэсы з моцна нагрэтага аўса ці ячменю".

А так на Палессі лячыліся ад кашлю: "Напар ліповага цвету, напійся з мёдам да на печы добра спацей, то і пройдзе. Адвар каліны(цвету)  і маліны (ягад і карэння) таксама ўжываюць каб выклікаць паценне. Пры вельмі цяжкім кашалі хвораму прыкладваюць гарачыя цагліны ці камяні, загорнутыя ў анучы. Пры катары выкарыстоўваюць тыя ж самыя сродкі.што і пры кашалі, і ў дадатак раюць умывацца вельмі халоднаю вадою, асабліва мыць за вушамі і ўцягваць ваду ў нос". 

Липовый цвет
© Photo : pixabay.com
Гарбата з ліпавага цвеіу не толькі смачная, але і карысная

Часта ўвесну, калі дзьмуць халодныя вятры, узнікала такая хвароба як ячмень. Згодна з дадзенымі Чэслава Пяткевіча, "пры кожнай хваробе вачэй, а перш за ўсё пры запаленні павекаў, што называецца ячменем, выкарыстоўваюць прамыванне халоднай вадою і сырадоем. Кожны, хто спаткае хворага, дае яму хвігу, кажучы:

- У цябе ячмень усходзіць!

- Усходзіць, да не ўродзіць, - павінен быў адказаць хворы ".

Хваравітым людзям народныя лекары раілі ужываць бярозавы і кляновы сокі з невялікай колькасцю мукі ці крухмалу.

А вось як прастудныя захворванні лячылі паэтычным народным словам: "На Сіянскім моры едзе Марыя залатым мастом; залаты мост разбівала, на мора брасала, явара зварачала. З явара выйшла сем дзевак. Ох. Мора, мора валнавалася! Там сем дзевак чыталі, пісалі, прастуду ўгаворвалі, вадзяную. Ветраную, прастудзёную. Угаваралі з ручак, з ножак, з пальчыкаў, з сустаўчыкаў, з сярэдзінкі , із галавы, із вушэй, із ачэй.

Вы, угоднікі гасподнія, прыступайце, мне, рабе божай Настассі (імя знахаркі), прастуду ўгавараць памагайце, на Сіянскае мора ссылайце, дзе вецер не вее, сонца не грэе,, там прастудзе прабываць, каб яна там піла, ела, спала, у целе прыбывала".

94
Тэги:
Народныя традыцыі, Беларусь, Ларыса Мятлеўская
Тэсты на каронавірус

Мінздароўя пацвердзіла другую смерць пацыента з каронавірусам у Беларусі

0
(абноўлена 13:15 01.04.2020)
Як заяўляюць у ведамстве, пад медыцынскім наглядам і на лячэнні знаходзяцца 157 чалавек з каронавірусам.

МІНСК, 1 кра - Sputnik. Другі выпадак смерці пацыента з каронавіруснай інфекцыяй зарэгістраваны ў Беларусі, заявілі ў Міністэрстве аховы здароўя краіны.

Па дадзеных на сераду ў Беларусі праведзена больш за 32 тысячы тэстаў на каронавірусную інфекцыю. Як адзначылі ў Міністэрстве аховы здароўя, працягваюцца "мерапрыемствы па кантролі за эпідэміялагічным становішчам і ў выпадку неабходнасці ажыццяўляецца шпіталізацыя пацыентаў для далейшага назірання і абследавання".

"За апошнія суткі выпісана 5 пацыентаў, у якіх раней тэст на COVID-19 даў станоўчы вынік. Пад медыцынскім наглядам і на лячэнні знаходзяцца 157 чалавек", - паведамілі ў Міністэрстве аховы здароўя.

Пацвердзілі ў ведамстве і паведамленні пра другую смерці пацыента з каррнавірусам, аднак не ўдакладнілі, дзе.

"Зарэгістраваны другі выпадак смерці ўзроставага пацыента з наяўнасцю шматлікіх хранічных захворванняў, па папярэдніх дадзеных, абцяжараных каронавіруснай інфекцыяй", - дадалі ў Міністэрстве аховы здароўя.

Агульную колькасць інфіцыраваных Міністэрства аховы здароўя не называе. Нагадаем, у панядзелак гаворка ішла аб 152 пацыентах з пацверджаным каронавірусам. У аўторак ведамства не назвала агульную колькасць, абмежаваўшыся колькасцю выпісаных і ўзятых пад назіранне ўпачоў. З улікам лічбаў асяроддзя, агульная колькасць чалавек, інфіцыраваных COVID-19, можа набліжацца да двух сотняў.

Чытайце таксама:

0
Тэги:
каронавірус, Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь
Тэмы:
Успышка каронавіруса з Уханя