Прыправы

Кухня нашых продкаў: гатуем прыправы для непаўторнага смаку страў

147
(абноўлена 12:29 29.09.2018)
Этнограф Ларыса Мятлеўская вучыць рабіць пахучыя "букеты" з зёлак і гародніны для дабаўлення ў розныя стравы.

Беларуская народная кухне жыве незалежна ад уплыву сучаснага жыцця — дагэтуль захаваліся многія старадаўнія спосабы прыгатавання страў і нават кулінарная тэрміналогія. Напрыклад, існуе раздзяленне прадуктаў на групы ў залежнасці ад таго, якую ролю яны маюць у пэўнай страве — прываркі, закрасы, закалота, валога і прысмакі. Зараз працягваецца нарыхтоўка апошніх.

Маяран
© Photo : Ларыса Мятлеўская
Маяран

Прысмакі ці прыправы — гэта прадукты, якія надаюць непаўторныя смакавыя адценні стравам і робяць іх больш прывабнымі. На Беларусі часцей за ўсё з гэтай мэтай выкарыстоўваюцца цыбуля, часнок, кроп, кмен, чорны духмяны перац, лаўровы ці бабковы ліст і насенне каляндры. Умоўна прысмакі можна падзяліць на дзве групы: карняплоды і водарныя зёлкі.

У старадаўніх кулінарных кнігах часта сустракаецца такі тэрмін як "набор карэнняў". Традыцыйны для беларускай кухні набор — морква, корань пятрушкі, цыбуля-парэй, карняплод сельдэрэю, але досыць часта ў гэты набор уключаецца і іншая агародніна.

Петрушка для супа
© Sputnik Людмила Янковская
Пятрушка

У якасці прысмакаў да бульбяных, мясных і рыбных страў набор карэнняў выкарыстоўваюць у значнай колькасці, якая у залежнасці ад густу гаспадыні можа вагацца да некалькіх дзясяткаў грамаў.

Водарныя зёлкі выкарыстоўваюць у невялікай колькасці. Гаспадыні суадносна са сваім вопытам звычайна кажуць "на кончыку нажа" або "шчопаць" сумесі.

Чеснок
© Pixabay
Чеснок

Такія сумесі ці "букеты" звычайна складаюцца з папярэдне высушаных і змолатых у парашок раслін. Захоўваюць іх у шкляных, шчыльна закрытых слоіках і выкарыстоўваюць па 1 чайнай лыжцы на каструлю супа (4 порцыі) напрыканцы варкі.

Выкарыстоўваючы прысмакі пры прыгатаванні розных страў трэба памятаць, што некаторыя расліны не спалучаюцца з пэўнымі прадуктамі. Так кмен і шалфей не ўжываюць для араматызацыі страў з рыбы.

Шалфей
© Photo : Ларыса Мятлеўская
Шалфей

Акрамя таго, калі захочацца рабіць эксперыменты з сумесямі водарных раслін, то трэба памятаць што калі зёлкі спалучаюцца з якімі-небудзь прадуктам кожная паасобку, то яны спалучаюцца з ім і ўсе разам, незалежна ад іх колькаснага складу.

Напрыклад, з мясам і мяснымі стравамі добра паасобку спалучаюцца базілік, кервель, каляндра, цыбуля, рэпка, мята і многія іншыя. Гэта значыць, што ўсе яны разам і ў любых парах могуць ужывацца як прысмакі ў прыгатаванні страў з мяса.

Карамелизированный лук
© Sputnik Людмила Янковская
Смажаная цыбуля

Многія гаспадыні свае прысмакі дадаюць проста ў страву, а некаторыя насыпаюць сумесі ў марлевыя мяшочкі і пры варцы стравы апускаюць іх на нітачцы ў кіпячы бул'ён.

Доктар сельскагаспадарчых навук, прафесар Канстанцін Шуін раіць наступныя рэцэпты водарных сумесей.

Букет для рыбы

  • 2 ст лыжкі лісця пятрушкі і сельдэрэю
  • 1 ч лыжка чаберу
  • 1 ч лыжка базіліку
  • 2 лаўровых ліста
  • 1 зярнятка чорнага перцу ў кожны мяшэчак
  • 1 бутон гваздзікі ў кожны мяшэчак
  • базілік 1 ч лыжка

Прыведзеная колькасць разлічана на 3 мяшэчкі, а аднаго хапае на 2 літры вадкасці.

Букет для супоў з гародніны

  • 2 ст лыжкі лісця пятрушкі і сельдэрэю
  • 1 ч лыжка базіліку
  • 1/2 ч лыжкі цім'яну
  • 1 лаўровы ліст
  • 1 зярнятка чорнага перцу ў кожны мяшэчак
  • 1 бутон гваздзікі ў кожны мяшэчак

Прыведзеная колькасць разлічана на 3 мяшэчкі, а аднаго хапае на 2 літры вадкасці.

147
Тэги:
Народныя традыцыі, беларуская кухня, Ларыса Мятлеўская, Беларусь
По теме
Прыродная сталоўка: гатуем з таго, што пад нагамі
Піва з гарохам і ніякага цукру: што вядома пра кулінарныя звычкі Багдановіча
Бульба з кіслым малаком і бланманжэ: якім было меню Якуба Коласа
Гасцей пільнаваў сабака: як праходзілі застоллі ў Янкі Купалы
Мастак, музыкант, літаратар, кампазітар і педагог Напалеон Орда

Напалеон Орда: летапісец беларускай архітэктуры

254
(абноўлена 22:12 10.02.2021)
У гэты дзень нарадзіўся мастак, кампазітар і педагог Напалеон Орда, аўтар тысяч гравюр, на якіх адлюстраваны старажытныя маёнткі Беларусі.

Напалеон Орда нарадзіўся 11 лютага 1807 года ў маёнтку ў Варацэвічах (сучасная Брэсцкая вобласць). 26 гадоў ён пражыў у Беларусі, але пасля паўстання 1831 года з'ехаў у Францыю пад чужым імем. У Парыжы Орда актыўна заняўся творчасцю – музыкай і мастацтвам.

Напалеон Орда маляваў страчаную цывілізацыю
© Sputnik Станіслаў Андросік, Сяргей Пушкiн Напалеон Орда маляваў страчаную цывілізацыю

У Францыі Напалеон Орда пазнаёміўся і сябраваў з выбітнымі прадстаўнікамі свайго часу: пісьменнікамі Бальзакам, Стэндалем, Цергеневым і Міцкевічам, кампазітарамі і музыкантамі Вердзі, Лістам, Шапэнам, у якіх браў урокі.

Музычныя творы Напалеона Орды неўзабаве загучалі са сцэн Францыі, Германіі, Польшчы і Расіі. Ён становіцца дырэктарам Італьянскай оперы ў Парыжы і працуе там да яе зачынення падчас рэвалюцыі 1848 года.

Напалеон Орда вядомы як заснавальнік беларускай школы фартэпіяннага мастацтва. Акрамя таго, ён быў аўтарам шэрага твораў па тэорыі музыкі. Напалеон Орда напісаў кнігу "Граматыка музыкі", якая шмат дзесяцігоддзяў лічылася адным з лепшых падручнікаў па тэорыі музыкі.

У наступныя гады Орда шмат вандраваў і рабіў у розных краінах замалёўкі. У 1856 годзе ён вяртаецца на радзіму і пачынае рабіць гравюры з мясцовых палацаў і сядзіб, многія з якіх пачыналі ўжо ў яго час прыходзіць у заняпад.

Вялікую частку твораў Напалеона Орды пасля яго смерці родныя перадалі ў Польшчу, у Нацыянальны музей Кракава. Вялікая калекцыя літаграфій таксама знаходзіцца ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі. У цэнтры Парыжа ў гонар Напалеона Орды ўсталявана памятная дошка. У Варацэвічах створаны музей і дзейнічае мастацкя галерэя. Імем Напалеона Орды названая вуліца ў Мінску. Да дэнамінацыі на статысячнай купюры можна было ўбачыць адну з самых вядомых гравюр Напалеона Орды "Нясвіжскі замак".

Замалёўкі Напалеона Орды, акрамя мастацкай каштоўнасці, маюць вялікае значэнне для сучасных рэстаўратараў і гісторыкаў архітэктуры. У дзень смерці мастака мы прапануем паглядзець на некаторыя з іх.

Чытайце таксама: 

  • Барыс Аракчэеў: спявак беларускай прыроды
  • Шагал і Віцебск: гісторыя кахання, якая працягнулася пасля смерці
  • "Суровы рэалізм" Мая Данцыга і яго вайна
  • Вешчыя сны і космас: пяць цікавых фактаў пра Язэпа Драздовіча
254
Тэги:
Напалеон Орда
Кастусь Каліноўскі

Кастусь Каліноўскі: "Бяссмертны ты, як фенікс, мой народ..."

41
(абноўлена 11:35 02.02.2021)
Гэтыя словы належаць знакамітаму беларускаму пісьменніку і паэту Уладзіміру Караткевічу, але гучаць з вуснаў Кастуся Каліноўскага ў аднайменнай п’есе. Сёння спаўняецца 183 гады з дня нараджэння лідэра паўстання 1863-1864.

Кастусь Каліноўскі (1838-1864 гг.) нарадзіўся ў Гродзенскім павеце ў сям'і беззямельнага шляхціца. Да рэвалюцыйнай дзейнасці далучыўся ў час вучобы на юрыдычным факультэце Пецярбургскага ўніверсітэта. Вярнуўшыся ў 1861 годзе пасля вучобы на радзіму, ён стварыў на Гродзеншчыне рэвалюцыйную арганізацыю.

Яська, гаспадар з-пад Вільні

Восенню 1862 года Каліноўскі стаў старшынёй Літоўскага правінцыяльнага камітэта (ЛПК) у Вільні - цэнтра "чырвоных" у Літве і Беларусі, які ўзначаліў падрыхтоўку узброенага паўстання супраць царскіх уладаў.

У рускай гістарыяграфіі паўстанне 1863-1864 атрымала назву Другое польскае паўстанне або мяцеж, у польскай - Студзеньскае паўстанне, у беларускай гістарыяграфіі - паўстанне Кастуся Каліноўскага, каб выдзяліць яго з агульных паўстанцкіх дзеянняў на тэрыторыі Беларусі.

Вялікую ролю ў арганізацыі паўстання адыграла выданне з лета 1862 года Кастусём Каліноўскім разам са сваімі аднадумцамі першай рэвалюцыйна-дэмакратычнай газеты ў Беларусі "Мужыцкая праўда". Выйшлі 7 нумароў газеты. Каліноўскі прапагандаваў ідэю народнай сялянскай рэвалюцыі і сфармуляваў ідэю дэмакратычнай народнай дзяржавы: "… не народ для ўрада, а ўрад для народа". Нумары газеты ён падпісваў псеўданімам "Яська, гаспадар з-пад Вільні".

Прычыны паўстання

Перадумовы паўстання былі звязаны з асаблівасцямі развіцця Беларусі ў другой палове XIX стагоддзя. Беларускае сялянства было незадаволена ўмовамі адмены прыгоннага права. 3 мэтай прадухілення іх удзелу ў паўстанні супраць самадзяржаўя, што пачалося 22 студзеня 1863 года ў Польшчы, царскі ўрад змяніў некаторыя палажэнні рэформы 1861 г. і скасаваў часоваабавязанае становішча сялян. Былі паменшаны на 20% выкупныя плацяжы. Гэта паўплывала на ўдзел сялянства ў паўстанні. Сярод паўстанцаў налічвалася толькі 18% сялян.

Масавы ўдзел у паўстанні прыняла шляхта, якая дамагалася аднаўлення Рэчы Паспалітай у межах 1772 г. Найбольш рашуча настроеная частка шляхты ажыццяўленне сваіх мэт звязвала з падрыхтоўкай і правядзеннем узброенага паўстання супраць царскіх улад пры падтрымцы сялян. Прыхільнікаў такой тактыкі дзеянняў называлі "чырвонымі".

Частка буйных памешчыкаў спадзявалася дасягнуць названых мэтаў паўстання мірным шляхам без удзелу сялянства. Прыхільнікаў такой тактыкі называлі "белымі".

Вынікі паўстання

Адсутнасць адзінага плана баявых дзеянняў, недахоп сіл і зброі, аб'яўленне беларускіх губерняў на ваенным становішчы і правядзенне карнай аперацыі супраць паўстанцаў пад кіраўніцтвам віленскага генерал-губернатара М. Мураўёва, рознагалоссі паміж удзельнікамі паўстання прывялі да яго паражэння. Восенню 1863 года ўзброеная барацьба ў Беларусі была практычна падаўлена.

У канцы студзеня 1864 г. быў арыштаваны Каліноўскі. Знаходзячыся ў турме, ён напісаў і перадаў на волю тры лісты свайму народу, вядомыя пад назвай "Лісты з-пад шыбеніцы".

3 лістоў вынікала, што Каліноўскі не прызнаваў маскоўскі або польскі ўрады сваімі для беларусаў. Ён заклікаў беларускі народ ісці ваяваць "за свайго Бога, за сваё права… за сваю Бацькаўшчыну". У сваю апошнюю хвіліну, стоячы пад шыбеніцай, Каліноўскі пры абвяшчэнні судовага прыгавору, у якім яго назвалі "дваранінам", заявіў: "У нас няма дваран - усе роўныя!".

Нагадаем, што крыху больш за год таму, 22 лістапада 2019 года, у Вільнюсе адбылася ўрачыстая цырымонія перапахавання Кастуся Каліноўскага і іншых удзельнікаў паўстання 1863 года. Ад урада Беларусі ў мерапрыемстве прымаў удзел віцэ-прэм'ер рэспублікі Ігар Петрышэнка. На той час дзеючы прадстаяцель РКЦ у Беларусі мітрапаліт Тадэвуш Кандрусевіч, які прысутнічаў на цырымоніі, назваў Каліноўскага нацыянальным героем Беларусі, па звестках Tut.by. Раней падчас выступлення перад журналістамі прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка назваў неадназначнай постаць Каліноўскага, аднак прызнаў, што "гэта наш чалавек нашай дзяржавы".

41
Тэги:
Кастусь Каліноўскі, Паўстанне 1963 года
Тбілісі

На самалёце і з ПЦР-тэстам: Грузія дазволіла ўезд беларусам

23
(абноўлена 17:27 24.02.2021)
Новы прэм'ер паведаміў, што зняў усе абмежаванні, уведзеныя з-за каронавіруса, - акрамя каменданцкай гадзіны.

МІНСК, 24 лют – Sputnik. Беларусы змогуць уехаць у Грузію з 1 сакавіка, пра гэта паведаміў прэм'ер Грузіі Іраклій Гарыбашвілі.

Уехаць можна пакуль што толькі паветраным шляхам - сухапутныя межы застаюцца зачыненымі для турыстаў. Абавязковая ўмова - наяўнасць з сабой адмоўнага ПЦР-тэста.

У Грузіі таксама здымаецца вялікая частка абмежаванняў, якія раней былі ўведзены з-за каронавіруса - за выключэннем каменданцкай гадзіны. Яна дзейнічае па ўсёй краіне з 21:00 да 05:00.

Адновяць работу рэстараны, якія знаходзяцца ў закрытых памяшканнях (за выключэннем выхадных дзён), хоць ім прыйдзецца выконваць шэраг умоў і рэкамендацый.

З 25 лютага ў краіне адновіць працу міжгародні транспарт і гасцініцы ў гарналыжных курортных гарадах. З 15 сакавіка адкрыюцца спартыўныя залы, тэатры, гандлёвыя цэнтры і рынкі, з 1 сакавіка зноў пачнуць працу дзіцячыя сады і ВНУ.

Нагадаем, што абмежаванні былі ўведзены ў краіне з-за пандэміі каронавіруса. Уехаць у яе маглі з ПЦР-тэстам толькі грамадзяне краін ЕС, ад астатніх патрабавалася прадаставіць даведку аб праходжанні поўнага курса вакцынацыі. Зараз спісак стаў больш: да іх, акрамя Беларусі, дадаліся Расія, Арменія, Азербайджан, Украіна і Казахстан.

За ўвесь перыяд пандэміі каронавіруса ў Грузіі былі зафіксаваны 269 438 выпадкаў заражэнняў, памерлі 3 463 чалавекі. Вакцынацыю ад каронавіруса ўлады плануюць пачаць у сакавіку.

Дзе ў Мінску можна здаць ПЦР-тэст для паездкі за межы рэспублікі - можна прачытаць тут.

Чытайце таксама:

23
Тэги:
каронавірус, беларусы, Грузія, тэст, Самалёты
Тэмы:
Каронавірус COVID-19