Сарочку рабілі прамой, без усялякіх вытачак, непрыталенай і яна падпяразвалася поясам

Не толькі дранікі: як скарыстаць бульбу у гаспадарцы і пры чым тут вышыванка

337
(абноўлена 13:54 04.10.2018)
Этнограф Ларыса Мятлеўская вучыць выкарыстоўваць любімую ўсімі беларусамі гародніну як сродак для мыцця нацыянальнага аддзення.

Спрактыкаваныя гаспадыні заўсёды выступаць супраць залішняга выкарыстання бытавой хіміі ў гаспадарцы. У такім выпадку на дапамогу прыходзіць вопыт бабул, якія добра ведалі, як зрабіць бялізну ідэальна белай.

Прапануем некалькі самых цікавых і нечаканых рэцэптаў з кнігі Ганны Цюндзявіцкай "Літоўская гаспадыня". Замест вышыванак тут можа быць любая вопратка ці тканіна — працуе выдатна.

Мыццё каляровых ваўняных вышывак  

Кінуць у рачную ваду некалькі вялікіх лыжак тоўчанай кухоннай солі, наскрэбці мыла і закіпяціць, памешваючы, каб усё растварылася. Ахаладзіўшы, вымыць у ёй рэчы з каляровай вышыўкай. Пасля прапаласкаць і не складаць, а хутка развесіць, не прытульваючы адна да адной. Напалову сухія вытрапать і прасаваць на левы бок.

Цюль і карункі накручвалі на адмысловыя валікі, абцягнутыя чыстай тканінай. Злёгку намыліўшы валікі іх цёрлі і выціскалі, а пасля з поўгадзіны кіпяцілі на марудным агні ў мыльнай вадзе.

Цэнтр культуры і рамёстваў вёскі Каменюкі
© Sputnik Дмитрий Босак
Асаблівага догляду патрабуюць каляровыя вышыванкі

Свежыя плямы ад іржы і чарнілы паліваюць лімонным сокам або мокрыя пасыпаюць шчаўевай кіслатой і добра расціраюць. Потым мыюць з мылам.

Плямы ад чырвонага віна і садавіны, пакуль свежыя, замочваюць у малацэ.

Цяпер мала хто ведае, што паркаль і палатняныя тканіны можна мыць бульбай. Нездарма ж кажуць: "У харошай хазяйкі ідуць у дзела і лушпайкі".

Добра вымытую бульбу труць на тарцы і гэтай гушчай, як мылам, націраюць не толькі плямы, але і ўсю рэч. Пры гэтым карыстаюцца халоднай вадой. Калі так мыць паркаль і палатняныя тканіны, то яны не толькі не страцяць колеру, але і набудуць ад крухмалу цвёрдасць і выгляд новых.

Мыццё ваўняных рэчаў бульбай, пасоляй, вотруб'ем і яйкамі

Для мыцця далікатных рэчаў, такіх як, напрыклад, бабуліны хусткі-ваўнянкі, можна таксама карыстацца народнымі сродкамі.

Для беларускага арнаменту ўласцівы ў першую чаргу чырвоны колер
© Sputnik / Анастасия Волчок
Вышыванкі - сапраўдная беларуская прыгажосць

Бульбай:

Ваўняныя рэчы таксама можна мыць бульбай, як у вышэй апісаным спосабе, і пры гэтым "бульба не толькі выдаліць увесь бруд, не пашкодзіць колеру, але і надасць трываласць тону. У выніку ваўняная тканіна ніколі не будзе фарбаваць рукі ці вопратку, што здараецца пасля звычайнага мыцця".

Пасоляй:

У развараную пасолю дадаюць крыху вады, каб атрымалася паста, і ёю націраюць рэч. Пасля добра палошчуць і не выціскаючы страсаюць. Сушаць на прасціні.

Вотруб'ем:

Пшанічнае вотруб'е запарваюць варам, потым расціраюць у макатры да белага колеру і разводзяць кіпятком да кансістэнцыі смятаны. Рэч кладуць у начоўкі, націраюць масай, як мылам, пакуль не выйдзе бруд. Тады палошчуць у вялікай колькасці рачной вады, не выціскаючы страсаюць і сушаць у цяні.

Народныя мыючыя сродкі
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Народныя мыючыя сродкі

Яйкамі:

Узбіваюць на талерцы 10 жаўткоў. Выліваюць іх на падрыхтаваную для мыцця шаль ці хустку, намыльваюць як мылам, дадаюць патроху мяккую, цёплую ваду, злёгку выціскаючы бруд. Тады зліваюць гэтую ваду, зноў дадаюць свежую і жаўткі. Пасля палошчуць рэчы ў мяккай вадзе, а падсохлыя старанна качаюць.

Прасуюць ваўняныя рэчы толькі на левы бок.

Зацікавіліся? Як бачыце, нашы бабулі не блага спраўляліся з доглядам за адзеннем. Мужчынам жа хачу нагадаць мудрыя народныя словы: "Хата без гаспадыні, як пчолы без маткі". Беражыце сваіх гаспадынь!

337
Тэги:
Народныя традыцыі, традыцыі, народны касцюм, Ларыса Мятлеўская, Беларусь
Тэмы:
Беларуская вышыванка - сімвал і ўпрагажэнне (10)
По теме
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў

Масленічны тыдзень: час блінцоў і весялосці

865
(абноўлена 11:33 07.03.2021)
Масленічны тыдзень падзяляецца на вузкі і шырокі перыяд, падчас якіх людзі пякуць блінцы, ладзяць гулянні і сустракаюцца з роднымі. Пра традыцыі і абрады беларускай Масленіцы чытайце ў інфаграфіцы Sputnik.
Беларуская Масленіца
© Sputnik

Масленічны тыдзень - апошнія сем дзён перад Вялікім постам, які будзе доўжыцца 40 дзён. Скончыцца гэты тыдзень Даравальнай нядзеляй, калі вернікі просяць адзін у аднаго прабачэння, каб падыйсці да Вялікага посту з чыстым сэрцам.

У народзе Масленіца заўсёды лічылася вясёлай парой - людзі ладзілі гулянні, танчылі, спявалі песні, пяклі блінцы і хадзілі адзін да аднаго ў госці. Кожны дзень Масленічнага тыдня меў сваё асаблівае значэнне.

Як нашы продкі бавілі час на Масленічным тыдні, чытайце ў інфаграфіцы Sputnik.

865
Тэги:
Sputnik, абрады, Традыцыі і абрады, традыцыі, Масленічны тыдзень, тыдзень, Масленіца, Беларусь
Тэмы:
Танцы і блінцы: як святкуюць Масленіцу на Беларусі

Беларускі лён: сакрэты вытворчасці элітнай тканіны

623
(абноўлена 11:03 01.03.2021)
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
Людзі спрадвеку з павагай ставіліся да льну: у льняныя тканіны заварочвалі муміі егіпецкіх фараонаў і апраналі цнатлівых дзяўчат на вяселлі.

Лён на Беларусі вырошчваюць са старадаўніх часоў. Продкі заўсёды ставіліся з павагай да гэтай культуры, бо яна літаральна магла апрануць цэлую сям’ю і нават вёску.  Чыстае і светлае льняное адзенне было сімвалам нявіннасці і маральнай чысціні, таму маладыя дзяўчаты на вяселле апраналі сукенкі, зробленыя з ільнянога матэрыялу. А ў Старажытным Егіпце, дзе людзі даведаліся пра лён 7-9 тысяч гадоў таму, тканіны з лёну лічыліся элітнымі, таму ў іх заварочвалі муміі егіпецкіх фараонаў.

Прыгажосць і зручнасць ільняной тканіны цэніцца ва ўсім свеце, а на Беларусі і дагэтуль захоўваюць традыцыі льнянога ткацтва. Кросны, варштат, мялкі, церніцы, трапкач і іншыя старадаўнія прылады для вырабу льняной тканіны — у фотастужцы Sputnik.

Гэта, безумоўна, не нанатэхналогіі, але паглядзець таксама ёсць на што.

Глядзіце таксама:

623
  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    На Беларусі лён вырошчваюць са старадаўніх часоў. Нашы продкі казалі, што "лён усіх апранае", і прысвячалі гэтай сельскагаспадарчай культуры свае песні, вершы і казкі.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Лён быў сімвалам нявіннасці і маральнай чысціні, таму нявеста на вяселле апранала сукенку з ільну. На беларускім гербе кветачкі льну сімвалізуюць працавітасць, дабрабыт і парадак.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Традыцыйнай прыладай ткацтва на Беларусі быў гарызантальны ткацкі станок — кросны. Беларускія навукоўцы вылучаюць некалькі тыпаў ткацкіх станкоў, якія існавалі ў XIX — пачатку XX стагоддзя і адрозніваліся па канструкцыі. У больш прымітыўных (на "сохах" і на "станінах") асобныя дэталі ўкапваліся ў зямлю ці мацаваліся да столі. Больш дасканалыя называліся "рамавы ткацкі станок" ці "варштат".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    На першым этапе льноапрацоўкі ад сцяблоў саспеўшага, а потым вымачанага і высушанага льну аддзяляюць галоўкі. Рабілася гэта пры дапамозе драўляных "пранікаў", якімі іх аббівалі. На поўначы Беларусі галоўкі абрывалі спецыяльнымі нажамі-"драчкамі".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Пасля абрывання галовак сцябло льну разміналі на "мялках" або "церніцах", каб вызваліць з яго валакно. На Беларусі вядомыя нахільныя і гарызантальныя мялкі. Іх рухомыя часткі — білы — мелі адно ці два рэбры.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Пасля апрацоўкі на мялках рэшткі кастры на валакне выдалялі пры дапамозе "трапала".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Прыладамі для часання льну служылі драўляныя і металічныя "грэбні". Пры іх дапамозе валакно расшчаплялася на больш тонкія валаконцы і канчаткова ачышчалася ад кастры. Пасля часання льну атрымлівалася валакно рознай якасці. Адыходы ад часання ўтваралі "кудзелю".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Валакно, якое заставалася пасля часання, — "кужаль" — спляталася ў косы і ў такім выглядзе захоўвалася да прадзення.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Наступны этап апрацоўкі льну — прадзенне — звязаны з вырабам нітак з валакна. Звычайна ім займаліся жанчыны ў перыяд з лістапада па сакавік. Асноўнымі прыладамі прадзення былі прасніца, верацяно і самапралка.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Працэс прадзення пачынаўся з замацавання кудзелі на прасніцы. На стойцы мацавалася кудзеля, а на донца садзілася жанчына. Стойка прасніцы, якая не мела донца, устаўлялася ў спецыяльную адтуліну ў лаве.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Самая старадаўняя прылада для прадзення — верацяно. Яго выраблялі з драўніны ясеня, грушы ці бярозы. Пры прадзенні жанчына пальцамі правай рукі выцягвала валакно з кудзелі, адначасова трыма пальцамі левай рукі паварочвала верацяно.

Тэги:
лён, Беларусь, Народныя традыцыі, спадчына

Відэафакт: фламінга вяртаюцца на возера Караколь

0
(абноўлена 12:32 07.03.2021)
З надыходам вясны на возеры Караколь збіраюцца дзесяткі фламінга. Глядзіце на відэа, як птушкі адпачываюць пасля пералёту.

Ружовыя фламінга масава вяртаюцца на возера Караколь у Казахстане пасля зімы. Вялікую чараду зноў зняў мясцовы жыхар у Мангістаўскай вобласці. Птушкі спыняюцца на возеры кожны год вясной і восенню падчас пералёту.

Першая невялікая чарада прыляцела на вадаём у канцы лютага, калі на возеры яшчэ назіраліся снег і лёд.

Возера Караколь фламінга палюбілі з-за салёнай вады і разнастайнасці стравы. Спрыяльныя ўмовы дазваляюць ім гняздзіцца ў запаведнай зоне. На думку эколагаў, ізаляванасць гэтага месца спрыяе бяспецы птушак.

Акрамя ружовых фламінга на возеры можна заўважыць лебедзяў, якія сабраліся на лёдзе ля вады. Паводле назіранняў арнітолагаў, за год на вадаёме спыняецца каля 90 відаў птушак, каб адпачыць ад пералёту або перачакаць зіму.

Чытайце таксама:

0
Тэги:
відэа, Птушкі, фламінга, возера Караколь, Караколь, возера, вясна