Спаса-Еўфрасіньеўскі манастыр, архіўнае фота

Парэшткі сына Усяслава Чарадзея могуць знаходзіцца ў Полацку

48
Напярэдадні археолагі знайшлі храм-пахавальню і мяркуюць, што яна належала бацьку Еўфрасінні Полацкай.

МІНСК, 10 кас - Sputnik. Падземны храм-пахавальню знайшли археолагі падчас раскопак у Полацку, паведамляецца на сайце Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Па словах спецыялістаў, аналагічных пахавальняў на тэрыторыі Старажытнай Русі спецыялісты не знаходзілі. Пакуль вядомы толькі адзін прыклад – царква-пахавальня ў Чарнігаве - але ад полацкай знаходкі яна адрозніваецца тым, што размяшчалася на паверхні зямлі. Пабудова ж, якую выявілі археолагі на гэты раз, знаходзіцца пад зямлёй поўнасцю.

"Гэта падземны храм невялікага памеру. Ён з’яўляецца ніжнім ярусам асобнай пабудовы, якая знаходзілася непасрэдна каля сцен Спаскага сабора. Яе пабудавалі адначасова з той жа плінфы, што і сцены храма, і саму галерэю", - распавёў пра ўнікальную знаходку загадчык сектарам архітэктурнай археалогіі Дзяржаўнага Эрмітажа Санкт-Пецярурга Яўген Торшын.

Археолагі лічаць, што знойдзеная пахавальня разлічана на аднаго чалавека. Справа ў тым, што ў паўночнай сцяне гэтага падземнага храма пад аркай знаходзіцца глыбокая ніша, ці аркасолій, прызначаная для пахавання.

Мяркуючы па памерах нішы – 1 метр 40 сантыметраў глыбінёй і 50 сантыметраў даўжынёй – можна дапусціць, што хавалі туды не непасрэдна цела, а мошчы.

Акрамя самога храма-пахавальні археолагі зрабілі яшчэ шмат цікавых знаходак, напрыклад, фрагменты каменнага абраза, на якім захаваўся надпіс намаляванага там Святога Георгія. Абапіраючыся на гэтыя дадзеныя, спецыялісты лічаць, што знойдзеная пахавальня была пабудавана для бацькі Еўфрасінні Полацкай і сына Усяслава Чарадзея – Георгія Усяславіча.

"Гэта, без перабольшванняў, унікальная з’ява! У адрозненне ад вялікіх князёў літоўскіх і князёў кіеўскіх, пра месцы пахавання полацкіх уладароў мы не ведалі нічога. Сёлета праца паступова ўжо згортваецца. Але мы чакаем, што пры адкрыцці пахавальнага аркасолія ў падземным храме мы ўсё ж зможам знайсці парэшткі аднаго з полацкіх князёў – князя Святаслава-Георгія – бацькі Ефрасінні Полацкай. Калі гэта здарыцца, то гэта будзе "бомба" ў свеце гісторыі і археалогіі!" - дадаў магістр гістарычных навук археолаг Аляксей Коц.

Храм-пахавальня - гэта не першая ўнікальная полацкая знаходка гэтага сезону. Дагэтуль археолагі знайшлі сутарэнне, пабудаванае па загадзе Еўфрасінні Полацкай, каля сцен Спаса-Прэабражэнскага храма.

48
Тэги:
Еўфрасіння Полацкая, Полацк
Тэмы:
Беларуская археалогія: самыя цікавыя знаходкі (39)
Мед

Беларускія народныя рэцэпты ад прастуды

13
(абноўлена 13:30 28.03.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская дзеліцца цікавымі рэцэптамі і нагадвае, што з цяжкімі захворваннямі лепш не эксперыментаваць і звяртацца да доктара.

Нашы продкі для барацьбы з хваробамі выкарыстоўвалі тое, што было пад рукой. Для барацьбы з вясновымі прастудамі быў свой топ-3, у які ўваходзілі лазня, зёлкі і парады дасведчаных народных лекараў.

Спосабы лячэння некаторых хвароб нашымі продкамі апісаў у кнізе "Рэчыцкае Палессе" этнограф Часлаў Пяткевіч яшчэ на пачатку ХХ стагоддзя. Магчыма часам камічныя рэцэпты маюць рацыянальнае зерне і могуць пашырыць досвед сучасніка, які цікавіцца народнай медыцынай.

Вядома ж, у век росквіту навуковай медыцыны варта заўсёды раіцца з доктарам, якому давяраеш і пры моцным захворванні звяртацца па дапамогу ў паліклініку, але азнаёміцца з вопытам продкаў будзе таксама карысна і цікава.

Пад прастуднымі захворваннямі у народнай медыцыне разглядалі такія хваробы, як грып, вострыя рэспіраторныя захворванні, ангіну, бранхіт, ларынгіт, пнеўманію, рэўматызм, фарынгіт і іншыя. Лічылася, што ў аснове гэтых хвароб ляжыць пераахалоджванне арганізму, якога і варта пазбягаць.

Пры першых знаках прастуды - павышэнні тэмпературы, галаўной болі, насмарке, кашалі, ламоце -  народныя лекары раілі выпіць паўшклянкі вады, ў якой трэба было размяшаць пяць кропляў ёду. Калі ногі мокрыя, іх неабходна было нацерці гарэлкай і надзець сухія шкарпэткі. Добра было паставіць на грудзі і спіну некалькі сухіх банак, выпіць дзве-тры шклянкі  гарачай гарбаты з імбірам і мёдам.

Каб зрабіць карысную гарбату правільна, трэба чвэрць шклянкі ачышчанага і нацёртага на тарцы імбіра заліць медам і ваць некалькі хвілін, не даводзячы на кіпення, бо гэта шкодзіць карысным уласцівасцям мёда. У кубак з кіпенем трэба дадаць палову чайнай лыжкі атрыманай сумесі і піць цёплым.

Имбирь
© CC0 / Pixabay/Couleur
Імбір - лепшы сродак для імунітэта

Калі імбіра не было, то пілі любую патагонную гарбату з ліповага цвету, бузіны, маліны. Затым народныя лекары раілі закутацца ў коўды і класціся спаць. Звычайна пасля такіх працэдур прастура сыходзіла.

Калі не, то на наступны дзень раілі нічога не есці, а толькі піць журавінавы морс або ваду, падкіслёную лімонам. На ноч цела націралі спіртавой настойкай ядлоўцу або бярозавых пупышак, калі такой не было, абціраліся карачай вадой з воцатам.

Перад сном можна было выпіць поўшклянкі хатняга віна з чорнай смародзіны, разведзенага  паловай шклянкі гарачай вады. Праз гадзіну хворы пачынаў пацець і тады трэба было памяняць бялізну, якую ўвогуле падчас прастуды мяняць трэба часта.

Далей варта было ізноў выпіць віно, а раніцай лёгка паснедаць і зноў выпіць таго ж віна, але без вады.

Калі прастуда суправаджалася моцным кашлем, для яго гатавалі настойку з палыну і гарэлкі: 20 грамаў палыну настойвалі ў 500 грамах гарэлкі як мага больш. Ужывалі такую мікстуру тры разы на дзень на адной лыжцы, але дзецям такія лекі не давалі.

Для лепшага выхаду макроты лічылася карысным ужываць сіроп брусніц, змешаны з цукрам ці мёдам.

Сезон брусники только начался, но она уже на прилавках
© Sputnik / Валерия Берекчиян
Кожная гаспадыня мела ў хаце запас брусніц

Добрым сродкам ад кашлю лічылася морква і рэдзька. Каб прыгатаваць лекавую сумесь палову сока морквы ці рэдзькі трэба было змяшаць з малаком і прымаць пяць-шэсць разоў на дзень.

Палескія народныя лекары пры прастудных захворваннях раілі ўжываць экстракт з маладых сасновых парасткаў і часта нюхаць шкіпінар.

Вось які рэцэпт лячэння хворага горла прыводзіцца ў кнізе чэслава Пяяткевіча: "Мёд добра перапалі разжараным гваздом, развядзі гарэлкаю дай палашчы тры разы ў дзень. Прыкладай к горлу цёрты хрэн або вужовае лініло з цестам. Таксама палошчуць горла адварам шалфея, а калі т.зв. завалкі (ангіна), то робяць кампрэсы з моцна нагрэтага аўса ці ячменю".

А так на Палессі лячыліся ад кашлю: "Напар ліповага цвету, напійся з мёдам да на печы добра спацей, то і пройдзе. Адвар каліны(цвету)  і маліны (ягад і карэння) таксама ўжываюць каб выклікаць паценне. Пры вельмі цяжкім кашалі хвораму прыкладваюць гарачыя цагліны ці камяні, загорнутыя ў анучы. Пры катары выкарыстоўваюць тыя ж самыя сродкі.што і пры кашалі, і ў дадатак раюць умывацца вельмі халоднаю вадою, асабліва мыць за вушамі і ўцягваць ваду ў нос". 

Липовый цвет
© Photo : pixabay.com
Гарбата з ліпавага цвеіу не толькі смачная, але і карысная

Часта ўвесну, калі дзьмуць халодныя вятры, узнікала такая хвароба як ячмень. Згодна з дадзенымі Чэслава Пяткевіча, "пры кожнай хваробе вачэй, а перш за ўсё пры запаленні павекаў, што называецца ячменем, выкарыстоўваюць прамыванне халоднай вадою і сырадоем. Кожны, хто спаткае хворага, дае яму хвігу, кажучы:

- У цябе ячмень усходзіць!

- Усходзіць, да не ўродзіць, - павінен быў адказаць хворы ".

Хваравітым людзям народныя лекары раілі ужываць бярозавы і кляновы сокі з невялікай колькасцю мукі ці крухмалу.

А вось як прастудныя захворванні лячылі паэтычным народным словам: "На Сіянскім моры едзе Марыя залатым мастом; залаты мост разбівала, на мора брасала, явара зварачала. З явара выйшла сем дзевак. Ох. Мора, мора валнавалася! Там сем дзевак чыталі, пісалі, прастуду ўгаворвалі, вадзяную. Ветраную, прастудзёную. Угаваралі з ручак, з ножак, з пальчыкаў, з сустаўчыкаў, з сярэдзінкі , із галавы, із вушэй, із ачэй.

Вы, угоднікі гасподнія, прыступайце, мне, рабе божай Настассі (імя знахаркі), прастуду ўгавараць памагайце, на Сіянскае мора ссылайце, дзе вецер не вее, сонца не грэе,, там прастудзе прабываць, каб яна там піла, ела, спала, у целе прыбывала".

13
Тэги:
Народныя традыцыі, Беларусь, Ларыса Мятлеўская
Варэнікі з бульбай

Стравы на Саракі: як прыгаваць смачныя варэнікі

104
(абноўлена 10:42 22.03.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская дае вельмі падрабязныя рэкамендацыі па прыгатаванні папулярнай стравы. Поспех гарантаваны нават ляніваму кухару.

На Саракі гаспадыні звычайна рыхтавалі святочны стол, каб парадаваць родных. Сярод страў, якія падаваліся ў гэты часы, часта можна было ўбачыць варэнікі.

Знаёмыя з ХVІ стагоддзя, яны больш вядомыя як страва ўкраінскай кухні, але і ў беларускім меню іх можна было напаткаць, асабліва на Брэстчыне.

Абалонка з цеста павінна быць моцнай і адначасова добра праваранай, далікатнай. Для гэтага крутое прэснае цеста замешваюць на ледзяной вадзе ў халодным памяшканні і тонка раскачваюць. Швы варэнікаў моцна зашчыпваюць.

Падрыхтаваныя варэнікі апускаюць у падсоленую ваду, вараць у шырокай і нізкай каструлі на сярэднім агні, пакуль яны не ўсплывуць на паверхню, пасля чаго дастаюць шумоўкай, паліваюць растопленым маслам і злёгку перамешваюць, каб яны пакрыліся тлушчам і не зліпліся.

Каб прыгатаваць варэнікі патрэбны час і таму гаспадыня звычайна робіць іх у вялікай колькасці. Частку з іх замарожваюць у лядоўні і бяруць па патрэбе.

Раней, калі хтосьці прасіў наляпіць варэнікаў, а гаспадыні не ххацелася займацца гэтым, яна магла прыгожа адмовіцца: "Што б сыр да масло, так варэнікаў наляпіла, да, шкода, мукі няма".

Цеста на варэнікі

Інгрыдыенты:

  • 3 шклянкі мукі
  • 1-2 яйкі
  • 0,5 ч лыжкі солі
  • 0,5-0,75 шклянкі вады

Як гатаваць:

З мукі, солі, яек і вады замясіць цеста сярэдняй гушчыні, раскачаць таўшчынёй 1-1,5мм, разрэзаць на квадраты 5х5 см, каб зрабіць трохкутныя варэнікі, складаючы процілеглыя вуглы квадрата, або выразаць тонкай шклянкай для напаўкруглых варэнікаў.

Начынку трэба класці ў цэнтр квадрата або кружка, выкарыстоўваючы не больш за 1 лыжку, каб не нацягваць моцна цеста.

Тесто
© Sputnik Людмила Янковская
Цеста на варэнікі павінна быць танюткім

Гэту страву звычайна гатуюць з прэснага адварнога цеста з рознымі начынкамі: тварожнай, бульбянай, капуснай, грыбной, фруктовай.

Начынку, або, як кажуць у народзе, накрыпку, гатуюць такім чынам, каб у ёй пры награванні не з’явілася вадкасць. Напрыклад, тварог папярэдне праварваюць ў кіпені і перамешваюць з жаўткамі. З вішні выбіраюць костачкі, засыпаюць на некалькі гадзін цукрам і некалькі разоў адцэджваюць сок.

Падаюць варэнікі з падліўкамі, якія адпавядаюць накрыпцы.Так, варэнікі з тварагу ядуць са смятанай, яблычныя – з мёдам, вішнёвыя - з густым сіропам, бульбяныя – з таплёным салам, грыбныя – з грыбным соусам, прыгатаваным на адвары і гэтак далей.

Посныя варэнікі з бульбай па-Дрочаўску

Інгрыдыенты для начынкі:

  • 1 кг бульбы
  • 3 цыбуліны
  • 4 ст лыжкі алею
  • Насенне кропу
  • Соль

Як гатаваць:

Абабраную бульбу зварыць, патаўчы, змяшаць з падсмажанай на алеі або туку цыбулі, дадаць, соль, молатае насенне кропу.

Гатовыя варэнікі перад падачай на стол паліць алеем або гарачым тукам.

Посныя варэнікі з капустай

Інгрыдыенты для начынкі:

  • 1 кг свежай або 900 г кіслай капусты
  • 2 цыбуліны
  • 1 морква
  • 1 корань пятрушкі
  • 1 ст лыжка цукру
  • 2 ст лыжкі алею
  • 1,5 ст лыжкі тамату-пюрэ
  • Соль
  • Перац

Як гатаваць:

Свежую капусту дробна нашаткаваць, кіслую адціснуць, а вельмі кіслую крыху вымачыць ў вадзе, патушыць са сталовай лыжкай алею, дадаўшы  тамат-пюрэ, ваду, змяшаць з пакрышанымі пятрушкай і морквай, заправіць цукрам, перцам і соллю, трошкі падсмажыць каб выпарылася лішняя вадкасць.

Варэнікі з капустай падаюць з падсмажанай цыбуляй, паліўшы алеем, у якім яна смажылася.

Вареники
Падаюць варэнікі звычайна з падлівай, якая адпавядае начынцы

Посныя варэнікі з фасоляй і грыбамі

Інгрыдыенты для начынкі:

  • 200 г фасолі
  • 2-3 ст лыжкі алею або 2 ст лыжкі здору
  • 2 цыбуліны
  • 100 г сушаных грыбоў
  • Молаты чырвоны перац
  • Соль

Як гатаваць:

Папярэдне замочаную фасолю адварыць, перацерці праз сіта або здрабніць блэндэрам, мясарубкай, дадаць здробненую, падсмажаную на алеі ці здоры цыбулю, тонка нарэзаныя вараныя грыбы, перац, соль і добра перамяшаць.

Варэнікі з вішнямі

Інгрыдыенты для начынкі:

  • 4 шклянкі вішань або чарэшань
  • 1 шклянка цукру

Як гатаваць:

З  вішань або чарэшань выняць костачкі, мякаць пакласці ў шкляны ці эмаліраваны посуд, перасыпаць цукрам, даць пастаяць пакуль не ўтворыцца сок, зліць яго, а сухімі ягадамі начыніць варэнікі.

Костачкі заліць адной шклянкай вады (6-7 костачак растаўчы), праварыць. Адвар працадзіць, дадаць цукар, давесці да кіпення, ахаладзіць. Змяшаць з вішнёвым сокам і падаць да варэнікаў.

Вареники с вишней
Варэнікі з вішнямі - гэта сапраўдны дэсерт

Варэнікі са свежымі яблыкамі

Інгрыдыенты для начынкі:

  • 800 г яблыкаў
  • 0,5 шклянкі цукру
  • 0,25  шклянкі мёду або 2-3 ст лыжкі цукру

Як гатаваць:

Спелыя мяккія яблыкі ачысціць ад скуркі, выдаліць сярэдзіну з насеннем. Нарэзаць саломкай, перасыпаць цукрам і даць пастаяць 15 хвілін, пасля чаго начыніць яблыкамі варэнікі.

Перад падачай на стол паліць мёдам або пасыпаць цукрам.

104
Тэги:
беларуская кухня, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў
Будынак міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь

МЗС просіць беларусаў, якія захраслі за мяжой, паведаміць пра сябе на сайце

3
(абноўлена 22:56 28.03.2020)
Інфармацыю можна пакінуць на сайце МЗС у раздзеле "Каронавірус", запоўніўшы спецыяльную форму.

МІНСК, 29 сак - Sputnik. Міністэрства замежных спраў размясціла форму для грамадзян Беларусі, якія жадаюць вярнуцца на радзіму, паведамляе Sputnik.

Форма, якую прапаноўваюць запоўніць беларусам, якія апынуліся ў краінах з закрытымі межамі, размешчана ў раздзеле "Каронавірус".

У ёй трэба пазначыць асабістыя дадзеныя, кантакты, інфармацыю аб наяўнасці візы, білетаў і іншых дакументаў.

Звесткі аб грамадзянах дапамогуць дыпламатам абагульніць інфармацыю аб тых, хто мае патрэбу ў дапамозе і прыняць канкрэтныя меры падтрымкі.

Форму для запаўнення можна знайсці тут.

Нагадаем, для прадухілення распаўсюджвання каронавіруса многія краіны свету абвясцілі пра закрыццё межаў і спынілі транспартныя зносіны. З некаторых да гэтага часу не змаглі вярнуцца грамадзяне Беларусі.

Па апошніх дадзеных, беларускія дыпламаты дапамаглі амаль пяці тысячам беларусам вярнуцца на радзіму.

3
Тэги:
каронавірус, Беларусь, МЗС Беларусі
Тэмы:
Успышка каронавіруса з Уханя