Бурачкi вараныя

Бурачны дзень, або Як зварыць беларускі боршч

199
(абноўлена 11:15 10.10.2018)
Этнограф Ларыса Мятлеўская вучыць квасіць буракі і гатаваць з іх боршч па старадаўнім беларускім рэцэпце.

На двары кастрычнік і ўсё часцей пра сябе лёгкімі прымаразкамі нагадвае зіма. Працавітыя гаспадары ў гэтыя часы працягваюць парадкаваць добры ураджай, у тым ліку, і буракі.

Сімвал няудач і сямейных звад

Існуюць звесткі, што буракі як сталовую культуру пачалі вырошчваць у Вавілоне, Іране і Асірыі дзве тысячы гадоў таму. Паступова агародніна распаўсюдзілася па ўсім свеце, трапіўшы ў Старажытную Грэцыю і Рым, а адтуль у краіны Еўропы. Раней у ежу ўжывалі толькі лісце, а карняплодамі лячыліся, але з цягам часу і іх пачалі есці.

Цікава, што ў Грэцыі спачатку буракі лічыліся сімвалам няўдаліц і сямейных звад. Напрыклад, калі сужонцы часта сварыліся паміж сабой, то суседзі маглі прымацаваць да іх дзвярэй вянок з бураковага бацвіння, або калі хацелі з каго-небудзь пасмяяцца, то дасылалі ў якасці падарунка бурак. У Рыме ж, наадварот, стравы з гэтай агародніны лічыліся найсмачнейшымі. Рымскі імператар Ціберый патрабаваў, каб германцы плацілі даніну буракамі, што прывяло да іх шырокага распаўсюджання на Рэйне.

Маринованная свекла
© Sputnik Людмила Янковская
Руплівыя гаспадыні і дагэтуль вельмі любяць буракі

Жыхарам ВКЛ буракі таксама прыйшліся да смаку. У агароднікаў і цяпер гэта адна з самых любімых культур, якая абавязкова вырошчваецца як у малых, так і ў буйных гаспадарках. На гэты конт у народзе існавалі свае прыкметы і нават забабоны. Напрыклад, лічылі, што пасеяць буракі трэба да цвіцення чаромхі, іначай яна "пойдзе ў ствол".

Цікава, што буракі — адзіны від агародніны, які не ядуць чэрві. Беларускія гаспадыні ведалі аб гэтым і, каб перадаць такую ўласцівасць рэдзьцы, бручцы, рэпе і асабліва капусце, закладалі іх насенне ў высвідраваны бурак і затыкалі дзірку, пакідаючы так на некалькі дзён да пасеву.

Як заквасіць буракі

У беларускай кухні шмат разнастайных рэцэптаў з буракоў і многія з іх вядомых амаль кожнай гаспадыні. Мала хто адмовіцца ад талеркі баршчу. Свае рэцэпты прыгатавання гэтай стравы маюць нашы суседзі рускія, палякі, літоўцы, украінцы. А як гатавалі боршч на Беларусі?

Перш за ўсё трэба ведаць, што з даўніх часоў буракі  спажывалі як квашаныя, так і неапрацаваныя ці "салодкія".

Цяпер буракі амаль ніхто не квасіць паколькі з’явіліся новыя спосабы іх кансервацыі, хаця стравы з квашаных буракоў займалі значнае месца ў нацыянальнай кулінарыі. Аўтарка гаспадарчай энцыклапедыі "Літоўская гаспадыня" Ганна Цюндзявіцкая адзначала, што на кухні свежы расол з буракоў вельмі патрэбны для прыгатавання кіславатых соўсаў і супоў. Гэта дазваляе эканоміць віно і лімоны.

Каб заквасіць буракі, трэба іх вымыць, абчысціць, скласці ў драўляную кадку і заліць рачной або калодзежнай вадой так, каб яна пакрывала буракі. Кадку неабходна накрыць накрыўкай  і праз тыдзень ці два ў залежнасці ад тэмпературы памяшкання расол, які ў народзе і называлі баршчом, стане дастаткова кіслым. Выкарыстоўваць яго можна было ад восені да самых Калядаў, кожны раз даліваючы столькі вады, колькі было ўзята расолу.

Калі гаспадыні варылі што-небудзь у разведзеным вадой бурачным расоле, дадавалі ў яго некалькі буракоў для салодкага смаку.

Дарэчы, людзі раілі не квасіць капусту, буракі і агуркі ў маладзік, а рабіць гэту работу напрыканцы апошняй квадры.

"Абы Бог даў боршч ды кашу"

На пачатку ХХ стагоддзя ў кнізе "Рэчыцкае Палессе" этнограф Часлаў Пяткевіч пісаў, што "паляшук так любіць боршч, што есць яго амаль кожны дзень. На пытанне, што мы сягоння будзем есці? - гаспадыня найчасцей адказвае: "Боршч да кашу".

Буракі
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Буракі

Паводле  Пяткевіча, боршч гатавалі з таго набору прадуктаў, які быў пад рукой у гаспадыні. Можна меркаваць, што кожны раз смак у гэтай стравы быў інакшы і таму яна не надакучвала. Квашаныя буракі рэзалі скрылікамі або брусочкамі і напаўнялі імі палову гаршчка, салілі, затым клалі мяса, сала, рыбу ці грыбы. Калі планавалі "закрасіць" боршч салам, алеем, сятанай ці канапляным малаком, то акрамя буракоў не клалі ў яго нічога.

Закрасы — прадукты, якія надаюць страве асноўны смак і спажыўнасць.

Атрыманую сумесь залівалі бурачным расолам і варылі. Падчас варкі расол выкіпаў і тады гаспадыні далівалі ў гаршчок такую ж колькасць гатаванай вады. Раілі не дадаваць сырой вады, паколькі буракі зацвярдзеюць.

Калі страву  "закрашвалі" салам, тады на патэльню клалі крыху жытняй мукі, расціралі яе лыжкай з салам і некалькімі лыжкамі жыжкі з баршчу і атрыманы соус вылівалі ў  боршч. Пры заскварванні алеем рабілі тое ж самае, толькі ў алей дадавалі дробна пакрышаную цыбулю.

Боршч са звычайных буракоў варылі такім жа чынам, толькі замест бурачнага расолу ў посныя дні дадавалі хлебны квас, а ў скаромныя сыроватку, якую назапашвалі з лета. Да буракоў часам дадавалі свежую капусту. Гэту страву гатавалі тады, калі не было квашаных буракоў.

Боршч з квашанымі буракамі

Інгрыдыенты:

  • 500 г свініны
  • 2 квашаныя буракі
  • 1 цыбуліна
  • 1 морква
  • 0,5 шклянкі смятаны
  • 0,5 кораня пятрушкі
  • 0,5 кораня сельдэрэю
  • 50 г сметанковага масла
  • 1 ст лыжка мукі
  • Соль
  • Перац
  • Лаўровы ліст

Як гатаваць:

Вэнджаную або свежую свініну трэба парэзаць невялікімі кавалкамі, заліць халоднай вадой і паставіць на моцны агонь. Пасля таго, як вада закіпіць, зняць пену, пасаліць і варыць на невялікім агні, пакуль мяса поўнасцю не зварыцца. Тлушч, які выступае на паверхні трэба некалькі разоў знімаць – яго неабходна дадаць пры абсмажванні нарэзаных цыбулі, морквы, пятрушкі і сельдэрэю. Абсмажаную агародніну трэба дадаць да мяса незадоўга да канца варкі. Гатовы булён варта працадзіць.

Квашаныя буракі трэба нарэзаць саломкай або надраць на буйной тарцы і патушыць, заліўшы булёнам. Затым апусціць у адрыхтаваны булён, дадаць падсмажаную на масле і разбаўленую булёнам муку, перац, лаўровы ліст, даць баршчу трошкі пакіпець. Пры падачы на стол заправіць смятанай.

Чытайце таксама:

Таблетка ад страху і абярэг ад нячысцікаў: чым яшчэ праславіўся часнок

199
Тэги:
Народныя традыцыі, беларуская кухня, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Прыродная сталоўка: гатуем з таго, што пад нагамі (49)
По теме
Прыродная сталоўка: гатуем з таго, што пад нагамі
Дрыбінскія таржкі-2019

Гумар па-беларуску: як жартавалі і з чаго смяяліся нашы продкі

170
(абноўлена 11:31 04.04.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская расказвае пра значэнне смеху і гумару ў беларускіх абрадах і прыводзіць анекдоты, над якімі смяяліся ў XX стагоддзі.

Вядома, што смех здымае стрэс, стабілізуе кравяны ціск, аблягчае боль, насычае кроў кіслародам і ўмацоўвае імунную сістэму. Лічыцца, што, каб адчуць сябе шчаслівым, трэба часцей усміхацца.  А нашы продкі верылі, што пры дапамозе смеха могуць адбывацца цуды.

У кожнага народа сваё стаўленне да смешнага, адмысловае яно і ў беларусаў. І цяпер у народзе можна пачуць: "Няхай той смяецца, каму няймецца", "Толькі апошні па праўдзісмяецца", "Смех і грэх не схаваеш у мех", "З пасьмеху бываюць людзі".

Нягледзячы на тое, што адпаведнага свята, прысвечанага смеху, у сялян  не было, смех і гумар, элементы карнавалу прысутнічалі ў многіх каляндарных абрадах. Асабліва вылучаецца сярод іх Купалле, калі моладзі дазвалялася блазнаваць. Так, у купальскую ноч хлопцы маглі сцягнуць вароты з весніцы і схаваць іх у самым недарэчным месцы ці ўзлезці на страху і закрыць комін шклом. А  раніцай было пярэпалаху і клопатаў гаспадарам, але ніхто сур’ёзна на моладзь не злаваўся, старэйшыя пасмейваліся і ўзгадвалі падобныя гісторыі са сваёй маладосці. Дарэчы, вароты здымалі не выпадкова, а толькі ў тых, хто меў дачку, якая заседзелася ў дзеўках.

Другім быў смех у такіх язычніцкіх абрадах як Масленіца і Каляды. Тут смех быў быццам абавязковым элементам.

Даследчыкі лічаць, што асабліва вялікае значэнне рытуальнаму смеху ў старажытнасці прыпісвалася падчас святкавання вясновых каляндарных свят такіх як Масленіца і Вялікадзень. У народзе верылі, што чым  больш смеху, тым большым будзе ўраджай.

Фальклорная спадчына багата прыкладамі таго, што смех у разуменні простага чалавека - магутная і чароўная сіла, ён здольны зрабіць нежывое жывым. Так смех прыгажунь у казках ператвараецца ў кветкі, дыяменты, грошы і нават дзіця. І наадварот у чараўнікоў падчас смеху з роту выскокваюць жабы, гады, чэрві, вылятаюць кажаны.

Смех лічыцца паказальнікам псіхічнага і фізічнага здароўя чалавека. Напрыклад, нашы продкі лічылі, што добрая жонка павінна быць вясёлай.

Ёсць нават славянская казка пра нявесту, якая ніколі не смяялася. Дзяўчыне ніхто не мог дапамагчы і тады знайшоўся надзвычайны герой, які яе рассек папалам. З сярэдзіны выпаўзлі гады і тады той самы герой ажывіў яе і яна засмяялася.

У народных абрадах смех часта выступае як гарант вяртання да жыцця. Як прыклад - абрад "пахавання Дзеда" на Масленіцу, які калісці адбываўся на Віцебшчыне: ён быў поўны гратэскных паводзін і таго самага рытуальнага смеху.

Не была выключэннем і Радаўніца. Людзі казалі, што "на Радаўніцу да абеда плачуць, а па абедзе скачуць". Сэнс такіх паводзін ў перакананні, што мёртвыя не памерлі.

Смех - адзін з важных спосабаў падтрымваць добрыя адносіны з астатнімі людзьмі. Нейрабіёлаг Софі Скотт вызначае смех, як сацыяльную эмоцыю, якая дапамагае нам наладжваць адносіны незалежна ад таго, смешна нам на самой справе ці не.

"Калі вы смяецеся разам з іншымі людзьмі, вы дэманструеце ім, што яны вам падабаюцца, што вы згодны з імі... Смех зяўляецца індыкатарам блізкасці адносін".

Са слоў навукоўцы, даследаванні паказалі, што смех разам дазваляе ўдзельнікам хутчэй здымаць напружанне пасля цяжкіх падзей. Так сямейная пара з агульным пачуццём гумару застаецца разам значна больш або не распадаецца зусім.  Людзі, якія смяюцца разам падчас прагляду смешнага відэа часцей дзеляцца асабістым адзін з адным і гэта паглыбляе ўзаемапаразуменне.

Смех ніколі не бывае нейтральным, ён абавязкова што-небудзь азначае. Напрыклад, робіць нас шчаслівымі, паколькі, калі мы смяемся, у нашым мозгу выпрацоўваецца эндарфін, або гармон шчасця, які дапамагае атрымваць задавальненне ад жыцця. Навукоўцы лічаць, што эндарфін выпрацоўвае нават смех праз сілу і праз пэўны час чалавек пачынае пачуваць сябе лепей. Смех – гэта выдатны спосаб каротка адпачыць, зняўшы напружанне, калі падчас працы перакінуцца вясёлым словам з калегамі, што надалей зробіць працу больш эфектыўнай. Пры дапамозе смеха можна памаладзець, паколькі падчас яго ўмацоўваюцца мышцы твару, а мімічныя зморшчыны з’явяцца ўсё адно незалежна ад таго як часта чалавек смяецца.

Чэшскі пісьменнік Карэл Чапэк аднойчы сказаў: "Гумар гэта заўсёды крышачку абарона ад лёсу". Нялёгкі лёс і горкая доля беларускага сялянства выпрацавала ў яго сваеасаблівае пачуццё гумару, а уменне пасмяяцца над сабой дапамагала справіцца з цяжкасцямі жыцця.  Каб зразумець  што лічылі смешным на пачатку ХХ стагоддзя, дастаткова пагартаць беларускія газеты таго часу і пачытаць анектоды і гумарыстычныя нататкі.

На дарозе

- Сядай, дзядзька, паедзем,

- Няма часу: трэба ісці.

Не прызнаў

Варочаючыся з кірмашу чалавечак, прыкуцнуў на дарозе і заснуў, дый так моцна, што не чуў, як і боты нехта з яго ног сьцягнуў. Ажно едзе нейкі чалавек і крычыць: "прыймай ногі!" заспаны мужык глянуўшы на свае босыя ногі, кажэ: едзь! Гэта не мае: мае ў ботах.

Растлумачыў

Куме! Як гэта з гэтым тэлеграфам, што як паціснуць на адным канцы, то гаворыць на другім?

- Гэта, братка, акурат як з сабакам: пацягні яго ззаду за хвост, а ён табе спераду забрэша.

Старасьвецкі гаспадар

Старасьвецкі гаспадар накінуўся на свайго сына: сорак гадоў, кажэ, насіў я гэтые боты, а ты, гад, за восем месяцаў іх зрэзаў.

На судзе

- Стыдна вам так часта пападацца пад суд! - кажэ суддзя на падсудзімаго.

- Падсудзімы: Ня дзіва, вашэ скароддзе, чалавек адзін – як той кол, а ў вас проці яго тысячы ўсялякіх стацей; ня штука, дык за каторую колечы і зачэпішся!

У судзе

Суддзя да  падсудзімаго:

- А ці ведаеце, што гэты вашы штучкі турмой пахнуць?

Падсудзімы:

- Скуль мне ведаць, калі такі маю катар, так залажыло мой нос, што ніякага паху ня чую.

На судзе

- Ты што ўкраў? - пытае суддзя злодзея.

- Вяроўку, кажа, з рагамі.

- З якімі  рагамі?

- З кароўімі.

- А дзе ж тая карова?

- Цягнулася і яна, падла, за гэтымі рагамі.

Сон

Мужык кажа да жонкі:

- Ведаеш, Тэкля, вельмі нешта добрае я сягоняшняй ночы прысьніў.

Жонка:

- Я такі здагадалася. Праз сон ты крыкнуў: "дай, Моўша яшчэ кварту".

Не дараваў

 - Ці праўда, што Бог забраў ужо ў цябе трэцюю жонку?

- Праўда, браце. Але я ўзяў сабе чацвёртую: Бярэ Бог – бяру і я.

Дагадзіў

Слухай, цыгане, ты прадаў мне сляпую кабылу.

Цыган. Табе ж лепей, бо будзе яна есці салому, а думаць, што сена.

Добры конь

Адзін селянін прадаваў на кірмашы свайго каня. А конь той быў худы-худы, ад ветру падаў. Селянін усё хваліў яго і выгукваў:

-Купляйце каня, не здзіўляйцеся, што ён такі худы, ён як разбяжыцца, дык бяжыць пятнаццаць вёрст і не спыняецца.

- Я б яго купіў, - кажа адзін чалавек, - але ж мне да дому ўсяго дзесяць вёрст, то ён перабяжыць маю хату.

Каля магазіна

- Што так прыглядаешся на выставу, Амілька?

- Аглядаю панчохі і не ведаю які сабе выбраць колер.

- Вось дурная, вазьмі чорныя, бо як зробіцца дзірка, дык не будзе відаць ног.

Упісана

- Што гэта ў цябе, Яська на носе сядзіць?

- Барадаўка.

- Чаму ж ты яе не звядзеш?

- Нельга: яна ў пашпарце ўпісана. За гэта, братка, пападзеш!

170
Тэги:
Ларыса Мятлеўская, Народныя традыцыі, Беларусь
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў
Ларыса Мятлеўская

Загадвалі жаданні і праважалі нябожчыкаў: што яшчэ рабілі беларусы праз вакно

295
(абноўлена 08:59 29.03.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра схаваны сімвалізм звычайнага праёма ў сцяне і вучыць мыць вокны пры дапамозе народных сродкаў.

Для нашых продкаў акно было не проста адтулінай у сцяне, якая служыла для асвятлення і вентыляцыі памяшкання – вокны атаясамліваліся з вачыма.

У народнай культуры значэнне акна суадносіцца з ідэяй пранікнення, якое можа быць не толькі міралюбівым, але і варожым. Так, напрыклад, калі ў хату праз вакно залятала птушка, гэта лічылася прадвесцем бяды, а калі яна проста стукала дзюбай у школа, гаспадарам варта было чакаць вестак.

У некаторых мясцовасцях Беларусі існавала традыцыя выносіць памерлых нехрышчоных дзяцей і дарослых нябожчыкаў, якія памерлі ад "гарачкі " не праз дзверы, а праз акно. У выпадку смерці ў доме на падаконнік ставілі ваду, каб "душа абмылася", туды ж ставілі чарку з гарэлкай і хлебам для нябожчыка.

Вёска Свяцілавічы
© Sputnik Альфрэд Мікус
Нашы продкі лічылі вокны вачыма дома

Праз вакно адбывалася і частаванне Марозу, калі на Каляды яго клікалі есці куццю. Увогуле, ежа, якая перадавалася праз вакно заўсёды мела сакральнае значэнне. Такі абмен дарункамі і пажаданнямі адбываўся яшчэ да нядаўняга часу паміж валачобнікамі і гаспадарамі хаты.

Археолаг Эдвард Зайкоўскі лічыць, што праз акно ажыццяўляецца сімвалічная сувязь са светам памерлых. У народзе верылі, што асабліва небяспечна пакідаць вокны адчыненымі  і не перахрышчанымі нанач, таму што тады праз іх могуць ўвайсці нябожчыкі і нячысцікі і задушыць спячых.

У легендах пра камяні-краўцы падкрэсліваецца, што матэрыял для пашыву адзення перадавалі змею-краўцу праз вакно і толькі праз яго атрымлівалі гатовыя вырабы.

З акном звязана і любоўная магія. Так на Каляды пры дапамозе солі, пастаўленай наччу на падваконне дзяўчына спрабавала даведацца аб будучым лёсе.

Таксама людзі верылі, што акно здольна выконваць жаданні. Лічылася, што калі ў адкрытае акно ці фортку пастаянна вымаўляць тое, чаго вельмі хочацца, гэта абавязкова спраўдзіцца.

Праз акно маглі ажыццяўляцца і злачынныя планы таму гаспадыні імкнуліся прадухіліць уздзеянне нядобрых, зайздросных позіркаў, паставіўшы на падакноннік вазон з чырвоным мушкатам (другая назва герані ці пеларгоніі - Sputnik).

Як упрыгожвалі вокны

У старажытнасці жытло будавалі практычна без вокнаў, якія мы прывыклі бачыць цяпер. Яны выглядалі, як невялікія адтуліны, зробленыя ў двух сумежных вянках сцяны, якія закрывалі драўлянай засаўкай, а пазней шклом. Гэтыя адтуліны называлі "валакавое акно" і нават цяпер уважлівы вандроўнік заўважыць гэтыя старажытныя акенцы ў сценах клецяў, хлявоў і нават сенцах. Калі нарэшце сталі рабіць вокны, а па сведчанні навукоўцаў, гэта адбылося даволі позна, іх з’яўленне суправаджалася пэўным дыскамфортам ад адкрытасці дома вонкавай небяспецы. Гэта трывога выяўлялася у падсвядомым і можа таму ў народным сонніку пазначана, што бачыць у сне акно да чакання:

  • Бачыць расчыненае акно – падарунак будзе, прыбытак;
  • Акно з пабітымі шыбамі – страты, беднасць; з чыстымі і цэлымі – шчасце, жыццё.

Колькасць вокнаў залежыла ад планіроўкі хаты. Звычайна рабілі два вакна ў падоўжанай сцяне, што выходзіла на двор, і адно ў тарцовай – на галоўным фасадзе. Такое размяшчэнне вокнаў спрыяла стварэнню ў хаце покуці або "чырвонага кута", у якім размяшчаліся абразы.

Да ўсяго ў народзе быў пашыраны звычай мець у хаце менавіта тры акны ў гонар святой Тройцы. Чацвёртае акно у глухой сцяне паміж печчу і галоўным фасадам рабілі толькі ў асобных мясцовасцях. Часта на кухні вакно ўстаўлялі насупраць вусця печы, што было зручна для гаспадыні, якая пачынала завіхацца каля яе з першымі промнямі сонца.

Вёска Свяцілавічы
© Sputnik Альфрэд Мікус
Тры вакны ў хаце рабілі ў гонар Святой Троіцы

Цікава, што ў некаторых мясцовасцях існавала правіла пытаць дазвол на павялічэнне колькасці вокнаў больш за тры не толькі ў святара, але і у вясковага сходу. У другой палове ХІХ стагоддзя , калі пачала мяняцца планіроўка жылля і хату пачалі падзяляць на залу і спальню, у тарцовай сцяне, што выходзіла на вуліцу, рабілі па два вакна. 

Увогуле, месца вакна на фасадзе і яго форма адыгрывала значную ролю ў стварэнні мастацкага аблічча будынка. Аканіцы, надаконныя і падваконныя ліштвы – традыцыйныя элементы аздаблення хаты, якія адрозніваліся ў адпаведнасці з этнаграфічным рэгіёнам Беларусі. Зараз традыцыя ўпрыгажэння вокнаў рознымі элементамі не так распаўсюджана, але і дагэтуль можна напаткаць цікавыя варыянты.

Рама звычайна мела ад 3 да 6 шыб, а пачынаючы з ХVІ-ХVІІ стагодзя ў шляхецкіх сядзібах – да 30 і болей. Да ХІХ стагоддзя замест шкла часта выкарыстоўвалі спецыяльна вырабленыя скуры, паперу, пухіры жывёл, палатно. Зімой вокны мелі дубальты (падвойныя рамы, - Sputnik), а знадворку, калі не было аканіц, іх прыкрывалі саламянымі матамі, каб лепш захоўвалася цяпло ў хаце. Такімі матамі ўцяплялі і дзверы.

Драўляныя створкі або аканіцы звонку зачынялі кожны вечар, але з цягам часу яны страцілі сваю ўтылітарную функцыю. Разам з ліштвамі аканіцы сталі дэкаратыўнымі элементамі ў абрамленні вакна.

Вёска Свяцілавічы
© Sputnik Альфрэд Мікус
У кожным рэгіёне Беларусі былі свае традыцыі ўпрыгажэння вокнаў

Асабліва ўпрыгожваліся ліштвы, на якіх можна было сустрэць разнастайныя ўзоры. Часта гэта кветкі і мудрагелістыя завіткі, але можна сустрэць і выявы зорак і сонца, птушак і цмокаў і іншае.

Такая аздоба адрозніваецца ў кожным этнарэгіёне Беларусі і, як і нацыянальны строй, з’яўляецца іх своеасаблівым пашпартам, унікальнай адметнасцю. 

Як памыць вокны народнымі сродкамі

Гаспадыні дбайна сачылі за чысцінёй шыб у вокнах. Іх чыстка была абавязковай перад Вялікаднем. Прытрымліваюцца такой традыцыі і многія сучасныя гаспадыні.

Вядома, што цяпер у краме можна набыць разнастайныя сродкі для чысткі шкла, хтосці ў ваду дадае гарэлку або кроплі аміяку і націрае шыбы да бляску старымі газетамі, вокны чысцяць нават ільняным алеем і крапівой.

У кнізе "Літоўская гаспадыня" Ганны Цюндзявіцкай, якая сабрала вопыт гаспадарчай дзейнасці сялян на пачатку ХІХ стагоддзя, ёсць цэлы шэраг парадаў для захавання вокнаў чыстымі і светлымі.

Каб шыбы не трацілі празрыстасці, нельга мыць іх вадой, асабліва раніцай ці ўдзень, бо сонечныя прамяні уздзейнічаюць на вільготнае шкло, псуюць яго і змяняюць колер.

Варта рабіць гэта ўвечары, а зранку яшчэ раз выцерці шыбы сухой анучай. Для лепшага выніку суконку трэба пасыпаць дробным мелам і выцерці шкло насуха.Перад выкарыстаннем мел трэба прасеяць, каб ён не пакідаў драпіны на шкле.

Чытайце таксама:

295
Тэги:
Беларусь, Народныя традыцыі, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў
Ці чакаць пахаладання? Дакладны прагноз надвор'я ў Беларусі на выхадныя

Ці чакаць пахаладання? Дакладны прагноз надвор'я ў Беларусі на выхадныя

0
(абноўлена 15:33 09.04.2020)
Днём паветра прагрэецца максімум да +13°С, але ўжо да пачатку будучага працоўнага тыдня тэмпературны фон падвысіцца.

МІНСК, 9 кра - Sputnik. Пахаладанне прыйдзе ў Беларусь у суботу, аднак непрацяглае, пра гэта сведчаць дадзеныя рэспубліканскага гідраметцэнтра.

У апошнія дні ў краіне ўсталявалася цёплае без ападкаў надвор'е, сярэднясутачная тэмпература на 3-7°С перавышала кліматычную норму. У бліжэйшыя дні ў рэспубліцы пахаладае: тэмпература знізіцца ўжо ў пятніцу. Зрэшты, тэмпературны фон зноў падымецца ўжо да пачатку будучага працоўнага тыдня.

"11 красавіка (у суботу) надвор'е ў рэспубліцы будзе вызначаць вобласць павышанага атмасфернага ціску, сфарміраваная ў халоднай паветранай масе паўночных шырот", - перадаюць сіноптыкі.

У першы выхадны дзень чакаецца пераменная воблачнасць, ападкаў пераважна не будзе, аднак днём можа дзьмуць парывісты вецер. Ноччу будзе -3..+2°С, днём паветра прагрэецца максімум да +6..+13°С.

Ужо ў нядзелю, 12 красавіка, днём на паўднёвым захадзе рэспублікі чакаецца паступленне больш цёплых паветраных мас з Заходняй Еўропы. Зноў будзе часамі воблачна, кароткачасовыя дажджы могуць прайсці толькі па крайнім поўначы Беларусі, вецер сціхне. Ноччу падмарозіць да 0..-5°С, аднак днём пацяплее ў сярэднім да +8..+15°С, а па паўднёвым захадзе нават да +18°С.

Паводле дадзеных доўгатэрміновага прагнозу Gismeteo, большая частка красавіка ў Беларусі не будзе занадта цёплай. Аднак у трэцяй дэкадзе месяца, па дадзеных на сёння, тэмпература паветра ў Мінску будзе трымацца ў сярэднім каля +18..+20°С. Разам з тым варта памятаць, што доўгатэрміновыя прагнозы нярэдка аказваюцца памылковымі.

0
Тэги:
Беларусь, Прагноз надвор'я