Шлем вікінга, архіўнае фота

Археолагі знашлі могілкі вікінгаў і 20-метровы пахавальны карабель

27
(абноўлена 14:20 16.10.2018)
Знаходка, зробленая нарвежскімі навукоўцамі, унікальная нават для Скандынавіі, таму што такія багатыя пахаванні маглі дазволіць сабе толькі знатныя вікінгі.

МІНСК, 16 кас - Sputnik. Археолагі знайшлі ў Нарвегіі невядомае раней пахаванне вікінгаў і пахавальны карабель, паведамляе прэс-служба Нарвежскага інстытута культурнай спадчыны.

Знаходка была зроблена пры дапамозе адмысловага геарадара высокага раздзялення. Фактычна ў звычайным полі ў акрузе Остфалд у Нарвегіі археолагі знайшлі карабель вікінгаў і вялікую колькасць курганоў і доўгіх дамоў (характэрнае жыллё вікінгаў, дзе жылі вялікімі сем'ямі - Sputnik).

Карабель даўжынёю ў 20 метраў знаходзіцца на глыбіні 50 см ад гарызонту глебы, і першапачаткова ён быў накрыты курганам. На адмысловым відэа, падрыхтаваным нарвежскімі навукоўцамі, бачная структура карабля.

Навукоўцы пакуль не збіраюцца раскопваць курганы, але працягнуць вывучэнне археалагічнага помніка неінвазіўнымі метадамі, каб нічога не пашкодзіць і ацаніць ступень захаванасці артэфактаў.

Цяпер з дапамогай геарадара археолагі ўжо знайшлі пяць доўгіх дамоў і восем курганоў, якія былі разараныя. Знойдзены 20-метровы карабель сведчыць пра тое, што там пахаваны знакаміты вікінг, таму што такія караблі былі вельмі дарагімі і дазволіць падобны пахавальны рытуал мог сабе далёка не кожны скандынаў.

Раней на возеры ў Швецыі дзяўчынка знайшла меч вікінгаў, якому больш за тысячу гадоў. Пры гэтым сама зброя з клінком даўжынёю 85 сантыметраў знаходзіцца ў нядрэнным стане і пасля кансервацыі паўстане на ўсеагульны разгляд.

У Беларусі на працягу апошніх гадоў даследуецца вялікая гарадзішча эпохі вікінгаў, дзе ўжо былі знойдзены сенсацыйныя знаходкі. У мінулым годзе археолагі ўпершыню знайшлі на беларускай тэрыторыі, цалкам захаваныя малаты Тора

Унікальным артэфактам больш за тысячу гадоў і створаны яны былі ў Скандынавіі, і потым апынуліся ў гандлёвым пасяленні ў Беларусі, якое па сваіх маштабах пераўзыходзіць знакамітае Гнёздава пад Смаленскам.

Чытайце таксама:

27
Тэги:
Археалогія, Нарвегія, вікінгі
Ларыса Мятлеўская

Загадвалі жаданні і праважалі нябожчыкаў: што яшчэ рабілі беларусы праз вакно

142
(абноўлена 08:59 29.03.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра схаваны сімвалізм звычайнага праёма ў сцяне і вучыць мыць вокны пры дапамозе народных сродкаў.

Для нашых продкаў акно было не проста адтулінай у сцяне, якая служыла для асвятлення і вентыляцыі памяшкання – вокны атаясамліваліся з вачыма.

У народнай культуры значэнне акна суадносіцца з ідэяй пранікнення, якое можа быць не толькі міралюбівым, але і варожым. Так, напрыклад, калі ў хату праз вакно залятала птушка, гэта лічылася прадвесцем бяды, а калі яна проста стукала дзюбай у школа, гаспадарам варта было чакаць вестак.

У некаторых мясцовасцях Беларусі існавала традыцыя выносіць памерлых нехрышчоных дзяцей і дарослых нябожчыкаў, якія памерлі ад "гарачкі " не праз дзверы, а праз акно. У выпадку смерці ў доме на падаконнік ставілі ваду, каб "душа абмылася", туды ж ставілі чарку з гарэлкай і хлебам для нябожчыка.

Вёска Свяцілавічы
© Sputnik Альфрэд Мікус
Нашы продкі лічылі вокны вачыма дома

Праз вакно адбывалася і частаванне Марозу, калі на Каляды яго клікалі есці куццю. Увогуле, ежа, якая перадавалася праз вакно заўсёды мела сакральнае значэнне. Такі абмен дарункамі і пажаданнямі адбываўся яшчэ да нядаўняга часу паміж валачобнікамі і гаспадарамі хаты.

Археолаг Эдвард Зайкоўскі лічыць, што праз акно ажыццяўляецца сімвалічная сувязь са светам памерлых. У народзе верылі, што асабліва небяспечна пакідаць вокны адчыненымі  і не перахрышчанымі нанач, таму што тады праз іх могуць ўвайсці нябожчыкі і нячысцікі і задушыць спячых.

У легендах пра камяні-краўцы падкрэсліваецца, што матэрыял для пашыву адзення перадавалі змею-краўцу праз вакно і толькі праз яго атрымлівалі гатовыя вырабы.

З акном звязана і любоўная магія. Так на Каляды пры дапамозе солі, пастаўленай наччу на падваконне дзяўчына спрабавала даведацца аб будучым лёсе.

Таксама людзі верылі, што акно здольна выконваць жаданні. Лічылася, што калі ў адкрытае акно ці фортку пастаянна вымаўляць тое, чаго вельмі хочацца, гэта абавязкова спраўдзіцца.

Праз акно маглі ажыццяўляцца і злачынныя планы таму гаспадыні імкнуліся прадухіліць уздзеянне нядобрых, зайздросных позіркаў, паставіўшы на падакноннік вазон з чырвоным мушкатам (другая назва герані ці пеларгоніі - Sputnik).

Як упрыгожвалі вокны

У старажытнасці жытло будавалі практычна без вокнаў, якія мы прывыклі бачыць цяпер. Яны выглядалі, як невялікія адтуліны, зробленыя ў двух сумежных вянках сцяны, якія закрывалі драўлянай засаўкай, а пазней шклом. Гэтыя адтуліны называлі "валакавое акно" і нават цяпер уважлівы вандроўнік заўважыць гэтыя старажытныя акенцы ў сценах клецяў, хлявоў і нават сенцах. Калі нарэшце сталі рабіць вокны, а па сведчанні навукоўцаў, гэта адбылося даволі позна, іх з’яўленне суправаджалася пэўным дыскамфортам ад адкрытасці дома вонкавай небяспецы. Гэта трывога выяўлялася у падсвядомым і можа таму ў народным сонніку пазначана, што бачыць у сне акно да чакання:

  • Бачыць расчыненае акно – падарунак будзе, прыбытак;
  • Акно з пабітымі шыбамі – страты, беднасць; з чыстымі і цэлымі – шчасце, жыццё.

Колькасць вокнаў залежыла ад планіроўкі хаты. Звычайна рабілі два вакна ў падоўжанай сцяне, што выходзіла на двор, і адно ў тарцовай – на галоўным фасадзе. Такое размяшчэнне вокнаў спрыяла стварэнню ў хаце покуці або "чырвонага кута", у якім размяшчаліся абразы.

Да ўсяго ў народзе быў пашыраны звычай мець у хаце менавіта тры акны ў гонар святой Тройцы. Чацвёртае акно у глухой сцяне паміж печчу і галоўным фасадам рабілі толькі ў асобных мясцовасцях. Часта на кухні вакно ўстаўлялі насупраць вусця печы, што было зручна для гаспадыні, якая пачынала завіхацца каля яе з першымі промнямі сонца.

Вёска Свяцілавічы
© Sputnik Альфрэд Мікус
Тры вакны ў хаце рабілі ў гонар Святой Троіцы

Цікава, што ў некаторых мясцовасцях існавала правіла пытаць дазвол на павялічэнне колькасці вокнаў больш за тры не толькі ў святара, але і у вясковага сходу. У другой палове ХІХ стагоддзя , калі пачала мяняцца планіроўка жылля і хату пачалі падзяляць на залу і спальню, у тарцовай сцяне, што выходзіла на вуліцу, рабілі па два вакна. 

Увогуле, месца вакна на фасадзе і яго форма адыгрывала значную ролю ў стварэнні мастацкага аблічча будынка. Аканіцы, надаконныя і падваконныя ліштвы – традыцыйныя элементы аздаблення хаты, якія адрозніваліся ў адпаведнасці з этнаграфічным рэгіёнам Беларусі. Зараз традыцыя ўпрыгажэння вокнаў рознымі элементамі не так распаўсюджана, але і дагэтуль можна напаткаць цікавыя варыянты.

Рама звычайна мела ад 3 да 6 шыб, а пачынаючы з ХVІ-ХVІІ стагодзя ў шляхецкіх сядзібах – да 30 і болей. Да ХІХ стагоддзя замест шкла часта выкарыстоўвалі спецыяльна вырабленыя скуры, паперу, пухіры жывёл, палатно. Зімой вокны мелі дубальты (падвойныя рамы, - Sputnik), а знадворку, калі не было аканіц, іх прыкрывалі саламянымі матамі, каб лепш захоўвалася цяпло ў хаце. Такімі матамі ўцяплялі і дзверы.

Драўляныя створкі або аканіцы звонку зачынялі кожны вечар, але з цягам часу яны страцілі сваю ўтылітарную функцыю. Разам з ліштвамі аканіцы сталі дэкаратыўнымі элементамі ў абрамленні вакна.

Вёска Свяцілавічы
© Sputnik Альфрэд Мікус
У кожным рэгіёне Беларусі былі свае традыцыі ўпрыгажэння вокнаў

Асабліва ўпрыгожваліся ліштвы, на якіх можна было сустрэць разнастайныя ўзоры. Часта гэта кветкі і мудрагелістыя завіткі, але можна сустрэць і выявы зорак і сонца, птушак і цмокаў і іншае.

Такая аздоба адрозніваецца ў кожным этнарэгіёне Беларусі і, як і нацыянальны строй, з’яўляецца іх своеасаблівым пашпартам, унікальнай адметнасцю. 

Як памыць вокны народнымі сродкамі

Гаспадыні дбайна сачылі за чысцінёй шыб у вокнах. Іх чыстка была абавязковай перад Вялікаднем. Прытрымліваюцца такой традыцыі і многія сучасныя гаспадыні.

Вядома, што цяпер у краме можна набыць разнастайныя сродкі для чысткі шкла, хтосці ў ваду дадае гарэлку або кроплі аміяку і націрае шыбы да бляску старымі газетамі, вокны чысцяць нават ільняным алеем і крапівой.

У кнізе "Літоўская гаспадыня" Ганны Цюндзявіцкай, якая сабрала вопыт гаспадарчай дзейнасці сялян на пачатку ХІХ стагоддзя, ёсць цэлы шэраг парадаў для захавання вокнаў чыстымі і светлымі.

Каб шыбы не трацілі празрыстасці, нельга мыць іх вадой, асабліва раніцай ці ўдзень, бо сонечныя прамяні уздзейнічаюць на вільготнае шкло, псуюць яго і змяняюць колер.

Варта рабіць гэта ўвечары, а зранку яшчэ раз выцерці шыбы сухой анучай. Для лепшага выніку суконку трэба пасыпаць дробным мелам і выцерці шкло насуха.Перад выкарыстаннем мел трэба прасеяць, каб ён не пакідаў драпіны на шкле.

Чытайце таксама:

142
Тэги:
Беларусь, Народныя традыцыі, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў
Мед

Беларускія народныя рэцэпты ад прастуды

72
(абноўлена 13:30 28.03.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская дзеліцца цікавымі рэцэптамі і нагадвае, што з цяжкімі захворваннямі лепш не эксперыментаваць і звяртацца да доктара.

Нашы продкі для барацьбы з хваробамі выкарыстоўвалі тое, што было пад рукой. Для барацьбы з вясновымі прастудамі быў свой топ-3, у які ўваходзілі лазня, зёлкі і парады дасведчаных народных лекараў.

Спосабы лячэння некаторых хвароб нашымі продкамі апісаў у кнізе "Рэчыцкае Палессе" этнограф Часлаў Пяткевіч яшчэ на пачатку ХХ стагоддзя. Магчыма часам камічныя рэцэпты маюць рацыянальнае зерне і могуць пашырыць досвед сучасніка, які цікавіцца народнай медыцынай.

Вядома ж, у век росквіту навуковай медыцыны варта заўсёды раіцца з доктарам, якому давяраеш і пры моцным захворванні звяртацца па дапамогу ў паліклініку, але азнаёміцца з вопытам продкаў будзе таксама карысна і цікава.

Пад прастуднымі захворваннямі у народнай медыцыне разглядалі такія хваробы, як грып, вострыя рэспіраторныя захворванні, ангіну, бранхіт, ларынгіт, пнеўманію, рэўматызм, фарынгіт і іншыя. Лічылася, што ў аснове гэтых хвароб ляжыць пераахалоджванне арганізму, якога і варта пазбягаць.

Пры першых знаках прастуды - павышэнні тэмпературы, галаўной болі, насмарке, кашалі, ламоце -  народныя лекары раілі выпіць паўшклянкі вады, ў якой трэба было размяшаць пяць кропляў ёду. Калі ногі мокрыя, іх неабходна было нацерці гарэлкай і надзець сухія шкарпэткі. Добра было паставіць на грудзі і спіну некалькі сухіх банак, выпіць дзве-тры шклянкі  гарачай гарбаты з імбірам і мёдам.

Каб зрабіць карысную гарбату правільна, трэба чвэрць шклянкі ачышчанага і нацёртага на тарцы імбіра заліць медам і ваць некалькі хвілін, не даводзячы на кіпення, бо гэта шкодзіць карысным уласцівасцям мёда. У кубак з кіпенем трэба дадаць палову чайнай лыжкі атрыманай сумесі і піць цёплым.

Имбирь
© CC0 / Pixabay/Couleur
Імбір - лепшы сродак для імунітэта

Калі імбіра не было, то пілі любую патагонную гарбату з ліповага цвету, бузіны, маліны. Затым народныя лекары раілі закутацца ў коўды і класціся спаць. Звычайна пасля такіх працэдур прастура сыходзіла.

Калі не, то на наступны дзень раілі нічога не есці, а толькі піць журавінавы морс або ваду, падкіслёную лімонам. На ноч цела націралі спіртавой настойкай ядлоўцу або бярозавых пупышак, калі такой не было, абціраліся карачай вадой з воцатам.

Перад сном можна было выпіць поўшклянкі хатняга віна з чорнай смародзіны, разведзенага  паловай шклянкі гарачай вады. Праз гадзіну хворы пачынаў пацець і тады трэба было памяняць бялізну, якую ўвогуле падчас прастуды мяняць трэба часта.

Далей варта было ізноў выпіць віно, а раніцай лёгка паснедаць і зноў выпіць таго ж віна, але без вады.

Калі прастуда суправаджалася моцным кашлем, для яго гатавалі настойку з палыну і гарэлкі: 20 грамаў палыну настойвалі ў 500 грамах гарэлкі як мага больш. Ужывалі такую мікстуру тры разы на дзень на адной лыжцы, але дзецям такія лекі не давалі.

Для лепшага выхаду макроты лічылася карысным ужываць сіроп брусніц, змешаны з цукрам ці мёдам.

Сезон брусники только начался, но она уже на прилавках
© Sputnik / Валерия Берекчиян
Кожная гаспадыня мела ў хаце запас брусніц

Добрым сродкам ад кашлю лічылася морква і рэдзька. Каб прыгатаваць лекавую сумесь палову сока морквы ці рэдзькі трэба было змяшаць з малаком і прымаць пяць-шэсць разоў на дзень.

Палескія народныя лекары пры прастудных захворваннях раілі ўжываць экстракт з маладых сасновых парасткаў і часта нюхаць шкіпінар.

Вось які рэцэпт лячэння хворага горла прыводзіцца ў кнізе чэслава Пяяткевіча: "Мёд добра перапалі разжараным гваздом, развядзі гарэлкаю дай палашчы тры разы ў дзень. Прыкладай к горлу цёрты хрэн або вужовае лініло з цестам. Таксама палошчуць горла адварам шалфея, а калі т.зв. завалкі (ангіна), то робяць кампрэсы з моцна нагрэтага аўса ці ячменю".

А так на Палессі лячыліся ад кашлю: "Напар ліповага цвету, напійся з мёдам да на печы добра спацей, то і пройдзе. Адвар каліны(цвету)  і маліны (ягад і карэння) таксама ўжываюць каб выклікаць паценне. Пры вельмі цяжкім кашалі хвораму прыкладваюць гарачыя цагліны ці камяні, загорнутыя ў анучы. Пры катары выкарыстоўваюць тыя ж самыя сродкі.што і пры кашалі, і ў дадатак раюць умывацца вельмі халоднаю вадою, асабліва мыць за вушамі і ўцягваць ваду ў нос". 

Липовый цвет
© Photo : pixabay.com
Гарбата з ліпавага цвеіу не толькі смачная, але і карысная

Часта ўвесну, калі дзьмуць халодныя вятры, узнікала такая хвароба як ячмень. Згодна з дадзенымі Чэслава Пяткевіча, "пры кожнай хваробе вачэй, а перш за ўсё пры запаленні павекаў, што называецца ячменем, выкарыстоўваюць прамыванне халоднай вадою і сырадоем. Кожны, хто спаткае хворага, дае яму хвігу, кажучы:

- У цябе ячмень усходзіць!

- Усходзіць, да не ўродзіць, - павінен быў адказаць хворы ".

Хваравітым людзям народныя лекары раілі ужываць бярозавы і кляновы сокі з невялікай колькасцю мукі ці крухмалу.

А вось як прастудныя захворванні лячылі паэтычным народным словам: "На Сіянскім моры едзе Марыя залатым мастом; залаты мост разбівала, на мора брасала, явара зварачала. З явара выйшла сем дзевак. Ох. Мора, мора валнавалася! Там сем дзевак чыталі, пісалі, прастуду ўгаворвалі, вадзяную. Ветраную, прастудзёную. Угаваралі з ручак, з ножак, з пальчыкаў, з сустаўчыкаў, з сярэдзінкі , із галавы, із вушэй, із ачэй.

Вы, угоднікі гасподнія, прыступайце, мне, рабе божай Настассі (імя знахаркі), прастуду ўгавараць памагайце, на Сіянскае мора ссылайце, дзе вецер не вее, сонца не грэе,, там прастудзе прабываць, каб яна там піла, ела, спала, у целе прыбывала".

72
Тэги:
Народныя традыцыі, Беларусь, Ларыса Мятлеўская
Навукоўцы ў лабараторыі праводзяць даследаванні, каб знайсці вакцыну супраць каронавіруса

У Расіі стварылі тры прэпараты, якія могуць дапамагчы супраць COVID-19

1
(абноўлена 09:07 30.03.2020)
Па словах прадстаўніка РАН, на праекты, якія выконваюцца акадэміяй і Мінадукнавукі, ужо "звярнулі ўвагу ў Міністэрстве аховы здароўя".

МІНСК, 30 сак - Sputnik. Тры лекавыя прэпараты, якія патэнцыйна можна ўжываць для лячэння захворвання COVID-19, выкліканага новым каронавірусам, распрацавалі ў Расіі з удзелам спецыялістаў Расійскай акадэміі навук. Пра гэта распавёў віцэ-прэзідэнт, кіраўнік секцыі медыка-біялагічных навук РАН акадэмік Уладзімір Чахонін.

Маскоўскае метро перайменавала дзве станцыі з-за каронавіруса
Пресс-служба Московского метрополитена

Акадэмік паведаміў, што адно лякарства, якім зацікавіліся і кітайскія медыкі, у інгаляцыйнай форме ўжо гатова для перадачы на ​​выпрабаванні ў спецыялізаваных установах.

"Я ўпэўнены, што яна будзе больш прымальнай для лячэння COVID-19-інфекцыі. І, натуральна, такі варыянт вельмі важны ў цяперашняй сітуацыі", - адзначыў Чахонін, яго цытуюць РІА "Новости".

Іншы прэпарат таксама гатовы тэсціравацца, а трэці, паводле яго слоў, нават прайшоў усе стадыі клінічных выпрабаванняў, "знаходзіцца на стадыі рэгістрацыі, пасля праходжання якой можа быць перададзены на выпрабаванні для праверкі яго магчымай актыўнасці ў дачыненні да COVID-19".

Распрацоўваюць яшчэ тры вакцыны

"На базе біялагічнага факультэта МДУ імя Ламаносава пад кіраўніцтвам акадэміка Міхаіла Кирпичникова распрацоўваецца прататып, паўтару - прататып полівалентныя вакцыны супраць COVID-19, гэта значыць такой, якая б працавала ў дачыненні да шырокага спектру коронавирусов, не толькі ад сёлетняга", - распавёў Чахонін.

У Інстытуце біяарганічнай хіміі імя Шамякіна і Аўчыннікава распрацоўваецца "сучасная высокатэхналагічная вакцына супраць COVID-19 на аснове вирусоподобных часціц з выкарыстаннем так званых рэкамбінантныя фрагментаў бялкоў коронавируса": тэхналогія і праўда інавацыйная, упэўнены акадэмік, якая дазваляе "прывесці да паспяховага стварэння вакцыны".

Адзначыў суразмоўца агенцтва і працы ў Інстытуце агульнай генетыкі імя Вавілава, якімі кіруе найбуйнейшы спецыяліст у галіне ДНК-вакцын.

"Распрацоўваная там вакцына нясе на сваёй паверхні тры бялкі каронавіруса, што дапаможа стварыць таксама полівалентную вакцыну. Мы вельмі вялікую ўвагу ўдзяляем і гэтай распрацоўцы", - адзначыў Уладзімір Чахонін і нагадаў, што працуюць навукоўцы і ў цэнтры "Вектар" у Новасібірскай вобласці.

Па словах віцэ-прэм'ера РАН, на ўсе тры праекты, якія выконваюцца навукоўцамі РАН і Мінадукнавукі, "звярнулі ўвагу ў Міністэрстве аховы здароўя".

"Я спадзяюся і ўпэўнены, што мы ў выніку будзем мець сваю эфектыўную вакцыну шырокага спектру дзеяння - не толькі ад COVID-19, але і якая, як я сказаў, будзе ахопліваць цэлы спектр іншых каронавірусных інфекцый", - рэзюмаваў эксперт.

Вірус "дабрэе"?

Па словах загадчыка аддзела навукі ў 67-й маскоўскай бальніцы прафесара Уладзіміра Шумілава, каронавірус тым часам становіцца менш агрэсіўным.

"Па нашых назіраннях, вірус становіцца менш агрэсіўным, чым у самым пачатку. Я лічу, прагноз вельмі спрыяльны", - сказаў Шумілаў.

На думку медыка, распаўсюджванне інфекцыі можа пайсці на спад ўжо на працягу месяца.

1
Тэги:
Расія, каронавірус
Тэмы:
Успышка каронавіруса з Уханя