Старыя ідуць на могілкі ў адселенай вёсцы Дронькі Хойнікскага раёна

Хутка Дзяды: прыкметы і традыцыі старадаўняга свята

1094
(абноўлена 10:30 29.10.2016)
Праз тыдзень беларускія каталікі будуць адзначаць восеньскія Дзяды - дзень памяці памерлых продкаў. Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра карані свята і вучыць гатаваць адмысловыя стравы да святочнага стала.

Кажуць, што душы памерлых падымаюцца на неба па "гусінай дарозе". Гусі адлятаюць у цеплыя краіны восенню, і на гэтыя ж дні прыходзяцца Дзяды - старадаўняе беларускае свята.

 

Дзяды — свята беларускага народнага календара, звязанае з ушанаваннем продкаў ("дзядоў") — не толькі памерлых бацькоў, але і ўсіх родзічаў.

Нашы продкі верылі, што памерлы ператвараецца ў духа-продка, якога блізкія яму людзі імкнуліся задобрыць, таму што лічылі яго магутным, здольным уплываць на жывых. Адсюль такое трапяткое стаўленне да памінальных дзён. Дарэчы, у славянскай міфалогіі дзядамі называюць не толькі продкаў, але і іх душы.

На працягу года свята Дзяды адзначаюць некалькі разоў на год: перад масленічным тыднем, на Радаўніцу, перад Троіцай, перад святам Пятра і на восеньскія Дзяды. Апошнія (Змітраўскія, Вялікія, Асяніны, Тоўстая вячэра, Хаўтуры) — самыя галоўныя. Яны адзначаюцца ў лістападзе, але ў розных рэгіёнах у розныя дні. Звычайна ў народзе казалі не "адзначыць" або "святкаваць Дзяды", а "Дзяды дзедаваць".

Беларускі архіёлаг Людзміла Дучыц лічыць, што рытуал Дзяды ў найбольш архаічнай форме захаваўся толькі ў беларусаў.

На "Дзяды" ў цэнтры абраду — вячэра ў памяць памерлых сваякоў.

 

Тоўстая вячэра

Напярэдадні свята гаспадыні звычайна прыбіралі хату і гаспадарчыя пабудовы. Затым, непасрэдна ў святочны дзень, хатнія мыліся ў лазні, пакідаючы крыху вады і венік для "дзядоў". Не шкадуючы прыпасаў, гатавлі смачныя стравы і пітво для ўрачыстай вячэры. Менавіта таму пра багаты, шчодры стол, застаўлены стравамі, заўсёды казалі: "яды, як на Дзяды", "на стале, як на Дзяды", "наесціся, як на Дзяды". Пачастункі рабілі для таго, каб задаволіць душы продкаў, якія нябачна бы прысутнічаюць на агульным застоллі.

Старажытны абрад Цягнуць Каляду на дуба
© Sputnik Альфрэд Мiкус
За святочным сталом збіралася ўся сям"я

Вера ў тое, што продкі прыходзяць у госці да жывых, існуе па сёння. Існуе перакананне, што калі падчас вячэры са стала скідаецца які-небудзь прадмет, сталовыя прыборы і ежа, то іх не падымаюць да раніцы. Асаблівай прыкметай прысутнасці душаў продкаў лічыцца наяўнасць насякомых вакол стала: іх ні ў якім разе нельга зганяць з ежы - гэта дзяды вячэраюць.

Старажытны абрад Цягнуць Каляду на дуба
© Sputnik Альфрэд Мiкус
Стол на Дзяды быў багаты на стравы і прысмакі

Вакол святочнага стала збіралася ўся сям'я. Гаспадар, які кіраваў абрадам, пасля малітвы паіменна звяртаўся да ўсіх памерлых продкаў, запрашаючы іх прыняць удзел у агульнай вячэры: "Святыя Дзяды, просім за пачэсны стол", або "Дзяды-радзіцелі, хадзіце да нас". Пры гэтым на кароткі час адчынялі дзверы і вокны, а ўюшку ў печы ўвогуле не зачынялі ўсю ноч, паколькі лічылася, што менавіта гэтым шляхам душы продкаў да раніцы пакінуць хату.

 

На стол ставілі так званую Дзедаўскую чарку і Дзедаўскую міску, куды кожны з прысутных адліваў напоі і адкладаў ежу.

У розных мясцінах на стол ставілі розную колькасць страў, дзе цотную, дзе няцотную (сем, адзінаццаць, дванаццаць). Але, нягледзячы на такую колькасць страў, у некаторых вёсках дазвалялася з'есці толькі тры стравы і выпіць тры чаркі. У ліку асноўных страў заўсёды былі бліны, клёцкі "з душамі", кісель, гарох з макавым малаком, крупнік з грыбамі або рыбай, верашчака з каўбасой і іншыя.

 

Клёцкі "з душамі"

Інгрыдыенты:

  • 1,5 кг бульбы
  • 1 цыбуліна
  • 2 зубкі часнаку
  • 1 яйка
  • 400 г свінога фаршу
  • Соль
  • Перац або каляндра
  • Кмен
  • Лаўровы ліст

Як гатаваць:

У мясны фарш дадаць дробна насечаную цыбулю і часнок, пасаліць, дадаць прыправу, усё добра памяшаць і скатаць шарыкі. Нацерці бульбу як для дранікаў, добра яе адціснуць праз марлю або трохкутны мяшэчак-клінок для вырабу клінковага сыру ў які-небудзь посуд. Праз 15 хвілін крухмал асядзе на дно, і сок можна выліць, або выпіць, бо гэта вельмі карысна для страўніка. Праўда, як бывае з карысным, бульбяны сок не вельмі смачны.

Вес одной клецки – 250 граммов: 200 граммов картофеля и 50 граммов свиного фарша
© Sputnik / Виктор Толочко
Падаваць клёцкі можна як з булёнам, так і са смятанай

Далей, у адціснутую бульбу дадаць яйка, соль, крухмал і ўсё змяшаць. Атрымаецца бульбянае цеста, якое трэба раздзяліць на часткі па колькасці мясных шарыкаў. Пры гэтым трэба памятаць, што клёцкі павінны атрымацца велічынёй з мячык для жангліравання, або як далікатны жаночы кулачок.

Фарш загортваецца ў бульбу, атрыманыя клёцкі асцярожна апускаюцца у падсолены кіпень. Але вада пры гэтым не павінна моцна кіпець! Варыць іх трэба 30-40 хвілін на слабым агні, не закрываючы каструлю накрыўкай. Клецкі можна падаваць на стол з булёнам ці са смятанай.

Каб дзяды жыццю спрыялі

У час урачыстай святочнай вячэры дазвалялася гаварыць толькі пра дзядоў — пра іх жыццё, асобныя жыццёвыя эпізоды і рысы характару, узгадваліся іх словы і настаўленні, мудрыя парады і добрыя ўчынкі.

Старажытны абрад Цягнуць Каляду на дуба
© Sputnik Альфрэд Мiкус
На Дзяды дазвалялася спяваць і танчыць

Святочны вечар быў напоўнены добрым настроем і таямніцай. Дазвалялася спяваць, граць на музычных інструментах, скакаць, пераапранацца ў касцюмы з маскамі. Так паводзілі сябе таму, што продкаў трэба было не толькі добра пачаставаць, але і павесяліць. Лічылася, што тады яны будуць спрыяць у жыццёвых справах сям'і.

Пасля вячэры гаспадар казаў: "Святыя дзяды, вы сюды прыляцелі, пілі, елі, ляціце ж цяпер да сябе!"

У нашай вёсцы, як і ў многіх мясцінах па Беларусі, на стале і зараз пакідаюць рэшткі страў, бо лічыцца, што душы продкаў будуць частавацца яшчэ да раніцы.

 

 

1094
Тэги:
Нацыянальныя традыцыі, Ларыса Мятлеўская, Беларусь
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў (94)

Вёска з 500-гадовай гісторыяй: палескае жыццё ў Пагосце

38
(абноўлена 14:41 01.07.2020)
  • Вёска Пагост Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці
  • Вёска Пагост Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці
  • Вёска Пагост Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці
  • Крыжаўзвіжанская царква ў вёсцы Пагост
  • Занядбаны дом і стары калодзеж у вёсцы Пагост
  • Унутранае ўбранне дома ў палескай вёсцы Пагост
  • Жыхары вёскі Пагост Жыткавіцкага раёна
  • Веснавы абрад Юр’еўскі карагод ў вёсцы Пагост Жыткавіцкага раёну
  • Вёска Пагост Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці
  • Жыхары вёскі Пагост Жыткавіцкага раёна
  • Вёска Пагост Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці
  • Жыхары вёскі Пагост Жыткавіцкага раёна
  • Клуб і помнік загінулым у час Вялікай Айчыннай вайны ў вёсцы Пагост
  • Жыхары вёскі Пагост Жыткавіцкага раёна
  • Каля вёскі Пагост рака Сцьвіга ўпадае ў Прыпяць
  • Пойменныя лугі ўрочышча Пагост, заказнік Сярэдняя Прыпяць
  • Занядбаны дом у вёсцы Пагост
  • Занядбаны дом у вёсцы Пагост
  • Вёска Пагост Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці
  • Певень у двары вясковага дома ў Пагосце
  • Жыхары вёскі Пагост Жыткавіцкага раёна
  • Бусел на даху вясковага дома ў Пагосце
  • Борці з мёдам
  • Жыхары вёскі Пагост Жыткавіцкага раёна
  • Вёска Пагост Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці
Чым жыве і як выглядае сёння адна з самых вядомых беларускіх вёсак, глядзіце ў фотастужцы Sputnik.

Палеская вёска Пагост адзначае ў гэтым годзе 500-гадоў з дня першага згадвання пра яе ў гістарычных дакументах. Гэта сяло ў Мазырскім павеце Вялікага княства Літоўскага ў 1520 годзе яго ўладальнік князь Канстанцін Астрожскі падарыў Тураўскаму Успенскага сабору. У мясцовай Крыжаўзвіжанскай царкве захоўваецца старажытная і самая ўшанаваная некалі на Тураўшчыне рэліквія - каменны крыж, пакланіцца якому прыплывалі жыхары ўсёй акругі.

У Пагосце цяпер няма ніводнай каровы, а жыхароў зусім мала. Паводле перапісу, у 1959 годзе насельніцтва тут складала 1222 чалавекі, у 2004 годзе - 367 жыхароў, а ў канцы 2019 года - 194 жыхара, з якіх 66 пенсіянераў і 11 дзяцей.

Нягледзячы на тое, што колькасць жыхароў катастрафічна памяншаецца, слава гэтага сяла грыміць па ўсім свеце: спачатку CNN абвясціла Пагост трэцім у свеце месцам, дзе цікава святкуюць Каляды і Новы Год, а ў канцы 2019 года вясновы абрад "Карагод", які тут захаваўся ў жывой традыцыі, быў уключаны ў Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА. У гэтым вялікая заслуга фальклорна-этнаграфічнага калектыву "Міжрэчча", створанага 40 гадоў назад Кацярынай Панчэняй.

Цуды ў Пагосце працягваюцца не толькі таму, што на гэтую зямлю вярнуліся быкі, падобныя да тура, а і таму, што на родную зямлю праз шмат гадоў адсутнасці вяртаюцца тыя, хто тут нарадзіўся. І хоць зімой многія дамы стаяць пустыя, летам на Малую Радзіму вяртаюцца дзеці, унукі і праўнукі спачылых гаспадароў, засяваюць гэтую родную зямлю, атрымліваюць асалоду ад прыгажосці прыроды, спеваў птушак, высаджваюць кветкі, каб роднае сяло квітнела і звінела дзіцячымі галасамі.

38
  • Вёска Пагост Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці
    © Sputnik Альфред Микус

    У гэтым годзе Вёска Пагост Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці адзначае 500-годдзе з часу першай згадкі ў пісьмовых крыніцах.

  • Вёска Пагост Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці
    © Sputnik Альфред Микус

    Гэта сяло ў Мазырскім павеце Вялікага княства Літоўскага ў 1520 годзе яго ўладальнік князь Канстанцін Астрожскі падарыў Тураўскаму Успенскаму сабору.

  • Вёска Пагост Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці
    © Sputnik Альфред Микус

    Першапачатковае значэнне слова "пагост" - месца збору даніны князем і яго дружынай. Гэта быў цэнтр сельскай акругі, дзе праходзілі сусветныя сходы, а пазней утварылася паселішча з царквой.

  • Крыжаўзвіжанская царква ў вёсцы Пагост
    © Sputnik Альфред Микус

    У мясцовай Крыжаўзвіжанскай царкве захоўваецца старажытная і самая ўшанаваная некалі на Тураўшчыне рэліквія - каменны крыж, пакланіцца якому прыплывалі жыхары ўсёй акругі.

  • Занядбаны дом і стары калодзеж у вёсцы Пагост
    © Sputnik Альфред Микус

    У Пагосце цяпер няма ніводнай каровы, а жыхароў зусім мала. Паводле перапісу, у 1959 годзе насельніцтва тут складала 1222 чалавекі, у 2004 годзе - 367 жыхароў, а ў канцы 2019 году - 194 жыхара, з якіх 66 пенсіянераў і 11 дзяцей.

  • Унутранае ўбранне дома ў палескай вёсцы Пагост
    © Sputnik Альфред Микус

    Нягледзячы на тое, што колькасць жыхароў катастрафічна памяншаецца, слава гэтага сяла грыміць па ўсім свеце: спачатку CNN абвясціла Пагост трэцім у свеце месцам, дзе цікава святкуюць Каляды і Новы Год, а ў канцы 2019 года вясновы абрад "Карагод", які тут захаваўся ў жывой традыцыі, быў уключаны ў Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА.

  • Жыхары вёскі Пагост Жыткавіцкага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    У гэтым вялікая заслуга фальклорна-этнаграфічнага калектыву "Міжрэчча", створанага 40 гадоў назад Кацярынай Панчэняй. Кацярына Аляксееўна тчэ амаль круглы год, каб пацешыць родных і гасцей Пагоста рукотворным вырабамі, надарыць на памяць.

  • Веснавы абрад Юр’еўскі карагод ў вёсцы Пагост Жыткавіцкага раёну
    © Sputnik Альфрэд Мiкус

    У Пагосце можна ўбачыць не толькі унікальны "Юр'еўскі карагод", але і святкаванне Калядак і Шчадрэц.

  • Вёска Пагост Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці
    © Sputnik Альфред Микус

    Не толькі з Беларусі, але і з многіх краін замежжа сюды прыязджаюць паглядзець, як клічуць вясну на Палессі або праводзяць абрад Жаніцьбы Коміна восенню.

  • Жыхары вёскі Пагост Жыткавіцкага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Іван Цімафеевіч Зохна заўсёды захапляецца творчасцю калектыву "Міжрэчча".

  • Вёска Пагост Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці
    © Sputnik Альфред Микус

    Калісьці кожная жанчына ткала, вышывала, а цяпер ткацкі станок ёсць толькі ў Кацярыны Панчэні, вышывальшчыц засталося зусім мала. Але ў мясцовым клубе уладкавалі этнаграфічны куток, у якім сабралі вырабы мясцовых майстроў і майстрых, каб захаваць памяць аб мінуўшчыне.

  • Жыхары вёскі Пагост Жыткавіцкага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Ніна Фёдараўна Саскевіч заўсёды сустракае "Юраўскі карагод" ў цэнтры вёскі насупраць мясцовага клуба.

  • Клуб і помнік загінулым у час Вялікай Айчыннай вайны ў вёсцы Пагост
    © Sputnik Альфред Микус

    Клуб і помнік загінулым у час Вялікай Айчыннай вайны ў вёсцы Пагост. У час Вялікай Айчыннай вайны ў жніўні 1941 года нямецкія карнікі спалілі ў Пагосце 163 двары, забілі 69 жыхароў. Землякі і беларусы Масквы ўзвялі ў памяць аб гэтай трагедыі помнік з імёнамі ўсіх загінуўшых жыхароў. Яны стварылі свой сайт у Інтэрнэце, які з гонарам назвалі "Пагост - край цудаў".

  • Жыхары вёскі Пагост Жыткавіцкага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Жыхар Пагоста Карп Мікалаевіч Занкевіч, былы вязень, быў сагнаны ў Германію.

  • Каля вёскі Пагост рака Сцьвіга ўпадае ў Прыпяць
    © Sputnik Альфред Микус

    Сяло размешчана на мысе ў месцы ўпадзення ракі Сцвіга ў Прыпяць, што дало назву ўрочышча Рогі. Рогі таму, што яно акружана рэкамі, як бы рагамі быка тура, якога шанавалі мясцовыя жыхары.

  • Пойменныя лугі ўрочышча Пагост, заказнік Сярэдняя Прыпяць
    © Sputnik Альфред Микус

    Дарэчы, гэта ўрочышчы цяперашняй вясной засялілі быкамі Хека (быкі, падобныя да тура).

  • Занядбаны дом у вёсцы Пагост
    © Sputnik Альфред Микус

    Цуды ў Пагосце працягваюцца не толькі таму, што на гэтую зямлю вярнуліся быкі, падобныя на тура, а і таму, што на родную зямлю праз шмат гадоў адсутнасці вяртаюцца тыя, хто тут нарадзіўся.

  • Занядбаны дом у вёсцы Пагост
    © Sputnik Альфред Микус

    Гэта дае надзею, што не звядзецца роднае сяло. Зямля ў Пагосце калісьці мела вельмі высокі бал урадлівасці, паколькі штогод разліваліся рэкі. Але і цяпер на ўраджай мясцовыя жыхары не скардзяцца.

  • Вёска Пагост Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці
    © Sputnik Альфред Микус

    І хоць зімой многія дамы стаяць пустыя, летам на Малую Радзіму вяртаюцца дзеці, унукі і праўнукі спачылых гаспадароў.

  • Певень у двары вясковага дома ў Пагосце
    © Sputnik Альфред Микус

    Засяваюць гэтую родную зямлю, атрымліваюць асалоду ад прыгажосці прыроды, спевам птушак, высаджваюць кветкі, каб роднае сяло квітнела і звінела дзіцячымі галасамі.

  • Жыхары вёскі Пагост Жыткавіцкага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Унук Кацярыны Аляксееўны Міша Панчэня з яе праўнучкай Златай з Гомеля.

  • Бусел на даху вясковага дома ў Пагосце
    © Sputnik Альфред Микус

    Бусел на даху вясковага дома ў Пагосце.

  • Борці з мёдам
    © Sputnik Альфред Микус

    Борці з мёдам. На Палессі захавалася ўнікальная традыцыя - бортнае пчалярства. Гэта адзінае месца ў Еўропе, дзе яна практычна не перарывалася і перадавалася з пакалення ў пакаленне.

  • Жыхары вёскі Пагост Жыткавіцкага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Спявачка, ткачыха, найстарэйшая захавальніца мясцовых традыцый Зося Рыгораўна Кузьміч.

  • Вёска Пагост Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці
    © Sputnik Альфред Микус

    Мясцовыя жыхары сцвярджаюць, што іх Пагост больш старажытны за Тураў. Гэта пацвярджаюць і археолагі: на беразе старога рэчышча Прыпяці захаваліся сляды гарадзішча жалезнага веку (V стагоддзе да нашай эры - V стагоддзе нашай эры), а знаходкі захоўваюцца ў Тураўскім краязнаўчым музеі.

Тэги:
Палессе
Сядзіба Навіцкіх у Савейках

Рэканструкцыю не дазволілі савецкія ўлады: лёс сядзібы Навіцкіх у Савейках

13
(абноўлена 09:47 04.07.2020)
Пандэмія зачыніла межы, але натхніла беларусаў на вандроўкі па краіне. Цяпер ленты і сторыз сацыяльных сетак напаўняюцца фотаздымкамі гістарычных мясцін. Карыстаючыся момантам карэспандэнт Sputnik Марына Валасар наведала сядзібу шляхецкага роду Навіцкіх на Ляхавіччыне.

Сядзібна-паркавы комплекс шляхецкага роду Навіцкіх знаходзіцца ў вёсцы Савейкі, што крыху больш за 18 кіламетраў ад Ляхавічаў. Гэтае ўнікальнае месца перадае атмасферу XIX стагоддзя.

Вёска Савейкі
© Sputnik Марына Валасар
Вёска Савейкі

Калі дакладна быў пабудаваны ансамбль, невядома. Сярод даследчыкаў і гісторыкаў ёсць розныя меркаванні. Некаторыя лічаць, што палац разам з паркам быў закладзены напрыканцы XVIII стагоддзя, іншыя называюць 1850-ы год, калі пані Навіцкая набыла тры тысячы гектараў зямлі ў генерала Кор-Рудольскага, што служыў у Радзівілаў. Разам са шляхцянкай гаспадарылі на гэтай зямлі яе сыны Канстанцін і Феафіл. Мяркуюць, што падчас іх валадарання быў пабудаваны драўляны палац, а ў 1904 годзе – цагляны.

У розныя часы Савейкі належалі Бенігсенам, Чапскім, Незабытоўскім, Рдултоўскім.

Сядзіба Навіцкіх у Савейках
© Sputnik Марына Валасар
Сядзіба Навіцкіх у Савейках

У палацы была вялікая бібліятэка і архіў, дзейнічаў музей мясцовай фаўны, самы вялікі з прыватных музеяў Польшчы ў даваенны час.

Парк, плошча якога складае каля 10 гектараў, быў абсаджаны вялікай колькасцю экзатычных дрэў і кустоў. Многія з іх і да гэтага часу можна сустрэць у ваколіцах сядзібы. Гэта лістоўніца еўрапейская, конскі каштан, арэх шэры, бэз венгерскі, ірга каласістая, каліна канадская, ясень звычайны адналісты.

Незвычайную рамантычную атмасферу парку надавалі некалькі сажалак. У іх цэнтры размяшчаўся маленькі востраў з мураванай альтанкай. Патрапіць на яго можна было па каменным арачным мосціку. Сажалкі і зараз ёсць, хоць, канешне, вельмі пазарасталі.

Акрамя самой сядзібы захаваліся яшчэ некаторыя збудаванні. Гэта афіцына, бровар і гаспадарчыя пабудовы. На фасадзе бровара можна ўбачыць дату пабудовы  "R 1901", а таксама ініцыялы уласніка "T. N.", што азначае - "Тэафіл Навіцкі".

Прыкладна ў двух  кіламетрах ад вёскі знаходзяцца могілкі з радавой капліцай-пахавальняй. Пабудаваная ў ХІХ стагоддзі ў стылі класіцызму сёння капліца знаходзіцца ў паўразбураным стане.

Сядзіба Навіцкіх у Савейках
© Sputnik Марына Валасар
Тут пануе незвычайная рамантычная атмасфера

У 1860 годзе палацава-паркавы комплекс набыў маёр у адстаўцы Гектар Банавентуравіч Навіцкі. У той час да маёнтка адносіліся фальварак Заполле, а таксама вёскі Лапацічы, Гайнінцы, Гайнін, Тальмінавічы, Мядзведзічы, Куршынавічы.

Маёнтак быў сапраўдным прамысловым цэнтрам гэтай мясцовасці. Тут былі адкрытыя мылаварны, свячны, вінакурны, шкіпідарны заводы, а таксама тры карчмы, два вадзяныя млыны, смалакурня і бровар. Апошнімі, хто валодаў Савейкамі з Навіцкіх, былі Тэафіл і Андрэй.

На падмурку Савейкаўскага палаца пазначана дата: "1901 год". Ёсць меркаванне, што гэта час рэканструкцыі будынка.

Сядзіба Навіцкіх у Савецках
© Sputnik Марына Валасар
Савецкія шлады не дазволілі рэканструяваць сядзібу

У 1939 годзе маёнтак разрабавалі, а арандатара, які яго абараняў, забілі. Падчас Вялікай Айчыннай вайны палац быў разбураны, але потым адноўлены па старых чарцяжах.

У 50-я гады ХХ стагоддзя сын Феафіла Навіцкага Ежы, які ў той час быў паслом Польшчы ў Францыі, даслаў ліст у Савет Міністраў БССР, у якім прапаноўваў выдзеліць уласныя грошы на рэстаўрацыю былой сядзібы, але атрымаў адмову ад савецкага кіраўніцтва.

Дарэчы, з савецкіх часоў да нас дайшлі шматлікія скульптуры жывёл, якія можна сустрэць перад сядзібай. Гэта, напрыклад, зубр, алень і маленькія мядзведзі з бочкай мёду. Цікавосткай прысядзібнага парку з’яўляецца помнік Леніну – адзіны на ўвесь раён.

Сядзіба Навіцкіх у Савейках
© Sputnik Марына Валасар
У парку шмат скульптур розных жывёл

Пачынаючы з 1954 года ў сядзібе Навіцкіх быў размешчаны  дом адпачынку работнікаў лясной гаспадаркі ўсесаюзнага значэння, затым у розны час яго прыстасоўвалі пад санаторый для хворых на сухоты і ўчастковую бальніцу з дзіцячым аздараўленчым лагерам у летні час. 3 2004 года ў палацы размяшчалася ўрачэбная амбулаторыя.

У 2013 годзе палац разам з гаспадарчымі пабудовамі быў выкуплены СЗАО "Лада Гарант". Новы ўласнік абяцаў рэканструяваць сядзібу, але і да сённяшняга часу гэта не зроблена. Між іншым, у сакавіку гэтага года пракуратура Ляхавіцкага раёна выставіла патрабаванне аб тым, што палац павінен быць закансервіраваны з-за пагрозы абвалу будынку.

Аднак і такая сітуацыя не знішчае рамантызм гэтых мясцінаў, а, магчыма, нават больш прыцягвае сваёй некранутасцю і аўтэнтычнасцю шматлікіх турыстаў.

Чытайце таксама:

13
Тэги:
Брэсцкая вобласць
Тэмы:
Забытыя і знакамітыя: самыя цікавыя славутасці Беларусі
Алена Хлопцава з Ларысай Паповай на спаборніцтвах у Маскве (Вялікая Маскоўская рэгата)

Па чатыры трэніроўкі ў дзень! Чэмпіёнка Алена Хлопцава - пра Алімпіяду-80

0
(абноўлена 10:19 02.07.2020)
Алімпійская чэмпіёнка ў акадэмічным веславанні Алена Хлопцава распавяла аб знясільваючай падрыхтоўцы да Алімпіяды-80, гучнай перамозе і прычынах, па якіх сышла з вялікага спорту.

Выбітная спартсменка Алена Хлопцава прынесла сваёй краіне адзінае золата ў акадэмічным веславанні на Алімпіядзе-80. У тым спаборніцтве яна плыла ў двойцы з Ларысай Паповай: сёння прызнаецца, што хвалявалася куды менш, чым напарніца.

Sputnik папрасіў спартсменку падзяліцца ўспамінамі пра Алімпіяду-80 і распытаў пра цяперашняе жыццё - пасля заваявання мноства спартыўных вяршынь.

Баялася вады! З чаго ўсё пачалося

У сям'і Алены Хлопцавой не было спартсменаў. Суразмоўніца прызнаецца: вяршыняў пакараць не імкнулася, і жыццё спорту прысвячаць не збіралася - так атрымалася.

"Як я прыйшла ў спорт? Проста пайшла вучыцца плаваць: за кампанію з аднакласніцай. Я нават вады баялася, ужо не памятаю дакладна, як мне ўдалося перамагчы страх - памятаю толькі, што на першым занятку ў ваду так і не зайшла, была на борціку. А потым неяк паплыла паволі", - сціпла распавядае суразмоўца.

Сегодня Елена Хлопцева с удовольствием работает тренером в бассейне: учит плавать детей и взрослых
© Photo : из личного архива Е.Хлопцевой
Сёння Алена Хлопцава з задавальненнем працуе трэнерам у басейне: вучыць плаваць дзяцей і дарослых

Да веславання, якое прынесла Алене мноства перамог, ёй і плаванне цалкам давалася: ужо ў 13 гадоў яна стала майстрам спорту. Здольнасці і перспектывы ўбачыў трэнер, дзеліцца спартсменка: так дзяўчынка хутка апынулася ў юнацкай зборнай па плаванні.

"Дзеці ж нічога не разумеюць, прыходзяць - хто за чым: адны забаўляюцца, іншыя проста плаваць вучацца. А я трэніравалася, і вынік быў у наяўнасці. Думаю, усё ўзаемазвязана: не будзь таленту, я б, можа, і стала майстрам спорту, але потым", - разважае яна.

Пра першы заробак і адмову ад плавання

У складзе юнацкай зборнай СССР па плаванні ў алены атрымалася паездзіць па свеце, набрацца багатых уражанняў - тады мала каму быў даступны выезд за мяжу.

Четверка: Татьяна Башкатова, Ольга Каспина, Елена Хлопцева и Лариса Попова
© Photo : из личного архива Е.Хлопцевой
Чацвёрка: Таццяна Башкатава, Вольга Каспина, Алена Хлопцава і Ларыса Папова

"Памятаю, што на першы заробак купіла нешта маме ў падарунак. На якія забавы марнаваць грошы савецкім дзецям? Тады не было гаджэтаў і аквапаркаў, усё было ў двары, у перапынках паміж школай і трэніроўкамі", - успамінае яна.

З плавання Алена Хлопцава сышла (як гэта часта здараецца ў спартсменаў) пасля таго, як знікла магчымасць займацца з любімым трэнерам. Удавацца ў падрабязнасці суразмоўца адмаўляецца, кажа толькі, што трэнера вымусілі зьехаць - разам з ёй знікла і цікавасць да плавання.

"Група распалася: нас сталі аддаваць то аднаму, то другому трэнеру. А кожны з іх усё роўна займаўся ў першую чаргу са сваімі спартсменамі, а ўжо потым з тымі, хто з'явіўся. Мяне сталі перавучваць - перш у "кроль" аддалі, потым у "дэльфін".

Мне гэта не спадабалася, цікавасць знік, і я кінула", - прызнаецца Алена.

Але да ад'езду трэнер Рыма Войцік паспела пазнаёміць Алену з трэнерам па веславанні Ядвігай Руткоўскай: па словах спартсменкі, яна і не ведала да гэтага, што ёсць такі від спорту. Магчыма, пры іншых абставінах і занялася б чымсьці іншым, разважае суразмоўца.

Елена Хлопцева и Лариса Попова, фото сделано сразу после победы на Олимпиаде-80 перед пресс-конференцией
© Photo : из личного архива Е.Хлопцевой
Алена Хлопцава і Ларыса Папова, фота зроблена адразу пасля перамогі на Алімпіядзе-80 перад прэс-канферэнцыяй

Пра (не)дзяцінства і дзікія нагрузкі

"Можа, гэта дзіўна, але я не магу сказаць, што жыць не магла без спорту. Мне прапанавалі, і я стала займацца: усё неяк будзённа. Не было думак і мараў, як і вялікіх амбіцый - усё само атрымлівалася", - кажа Алена Хлопцава.
Паводле яе слоў, у той час не было такога павальнага захаплення спортам і здаровым ладам жыцця. У кожнага была свая матывацыя: Алену вось цікавілі ў першую чаргу зносіны з цікавымі людзьмі ў зборнай. І ўсё ж, чым больш трэніруешся, тым цікавей становіцца - хочацца паляпшаць вынікі і перамагаць на спаборніцтвах.

"Трэніроўкі цяжкія былі, не без гэтага. Я б нават так сказала: дзіўна, што выжылі. Вельмі вялікія нагрузкі, працавалі літаральна на знос - самі ўявіце, на зборах у спартсменаў па чатыры трэніроўкі ў дзень!" - успамінае яна.

Алена Хлопцава кажа, што і дзяцінства ў яе было - маўляў, да дзевяці гадоў у двары "расла". Ды і ў юнацтве спартсменка мала перажывала, што бачыцца са старымі прыяцелямі зрэдку, прыязджаючы са збораў.

Кінуўшы плаванне ў 15 гадоў, ужо ў 16 Алена трапіла ў дарослую зборную каманды СССР па веславанні. Яна ўспамінае: установачны збор стартаваў восенню, там збіралася шмат весляроў з усяго Саюза, а да вясны частку адсеівалі.

В составе юношеской сборной СССР по плаванию Елене удалось поездить по миру
© Photo : из личного архива Е.Хлопцевой
У складзе юнацкай зборнай СССР па плаванні Алене давялося паездзіць па свеце

"Мяне там прымацавалі да трэнера, але на вадзе часцей даводзілася бываць адной. Сказалі, што займацца мной асабліва няма калі - людзей да Чэмпіянату свету рыхтуюць. Так што давалі заданне, а я сама сабе трэніравалася. Увесну адбіралі людзей у каманду: трэба было добра выступіць у адзіночцы. Я і выступіла - так мяне сталі рыхтаваць да дарослага Чэмпіянату свету, дзе я ўпершыню выступіла ў 17 гадоў. Дарэчы, на юнацкім пабывала на год пазней", - дзеліцца яна.

"Алімпіяды баяліся, асабліва напарніца"

Алена Хлопцава ўспамінае: да Алімпіяды-80 рыхтавалася старанна. Спартсменка да таго моманту не першы год выступала за каманду Саюза, неаднаразова выязджала на чэмпіянаты свету - недалёка "маячылі" і Гульні.

"Першапачаткова рыхтавалася выступаць у чацвёрцы, цэлы год амаль. А потым вырашылі паспрабаваць у двойцы. Вядома, складана было: нагрузкі ў зборнай камандзе пабольш за хатнія. Перакусіў, адпачыў, патрэніраваўся, адпачыў, патрэніраваўся, перакусіў... І так па крузе. Усе засяроджана на тым, каб хапала адпачынку і было досыць трэніровак. На тое яны і зборы", - успамінае Алена.

Успамінаючы эмоцыі напярэдадні Алімпіяды, суразмоўніца прызнаецца: да спаборніцтваў ставілася спакайней за напарніцу Ларысу Папову.

Награждение сразу после победного заезда на Олимпиаде-80: слева от Поповой и Хлопцевой соперницы из Германии, справа - румынки
© Photo : из личного архива Е.Хлопцевой
Узнагароджанне адразу пасля пераможнага заезду на Алімпіядзе-80: злева ад Паповай і Хлопцавой суперніцы з Германіі, справа - румынкі

"Яна значна больш перажывала. У яе ўжо быў вопыт выступлення на Алімпійскіх гульнях, яна была старэй і заграбная - больш адказнасці. Перада мной стаяла задача падтрымліваць яе падчас гонкі, паспяваць усё. Так усё і выйшла", - дзеліцца яна.

Хлопцава кажа, што ў той час усе ў "сацлагеры" былі наймацнейшымі: румыны, балгары, і асабліва нямецкая каманда, якая забірала амаль усе прызы на чэмпіянатах свету.

"Так вось у нас выступалі чэмпіёнкі Алімпійскіх гульняў-76 з Румыніі і чэмпіёнкі свету 1979 гады - немкі. А самі мы, уласна кажучы, у двойцы ў першы раз на вялікіх спаборніцтвах выступалі, таму што да гэтага толькі ўнутрысаюзнай былі. Вельмі адказна, вядома", - прызнаецца спартсменка.

Якой была перамога

На перамозе Алена Хлопцава падрабязна не спыняецца: "усё і так напісана". Паводле інфармацыі НАК, у папярэднім заездзе на Алімпійскіх гульнях у Маскве ў двойкі Хлопцава-Папова не было ніякага тактычнага плана. Але спачатку румынская лодка перасекла створ праз дзве секунды, а пасля на секунду адстала і нямецкая.

У цэлым, падчас фінальнага спаборніцтвы савецкая двойка адразу сышла са старту хутчэй іншых і лідзіравала да фінішу: перамога атрымалася пераканаўчая.

Победный экипаж: Лариса Попова и Елена Хлопцева
© Photo : из личного архива Е.Хлопцевой
Пераможны экіпаж: Ларыса Папова і Алена Хлопцава

Той момант не забыўся і праз шмат гадоў, прызнаецца спартсменка. "Мы ўздыхнулі з палёгкай, што выйгралі, - усё ж напружанне было вельмі вялікае. Радаваліся па-вар'яцку, тым больш, што наш медаль аказаўся адзіным золатам СССР у акадэмічным веславанні. Было прыемна, што столькі намаганняў і часу не сышлі марна", - усміхаецца Алена Хлопцава.

Кажа, толкам не святкавалі: адразу пасля спаборніцтваў адправіліся на прэс-канферэнцыю, а потым - у вёску.
"Мы асабліва не святкавалі: Алімпіяда працягвалася, на наступны дзень людзі таксама выступалі, а мы жылі ў дамах, у якіх трэба было выконваць цішыню і парадак, каб нікому не перашкодзіць. Але, натуральна, віншавалі нас усё", - распавядае алімпійская чэмпіёнка.

Паводле яе слоў, Алімпіяда запомнілася і многім іншым, не толькі хваляваннем і эйфарыяй пасля перамогі: удзельнікамі ў розных незвычайных строях, выступленнямі артыстаў - уражанняў хапала. А потым з перамогай рабят прынялі дома захопленыя бацькі.

Елена Хлопцева с тренером Анатолием Поповым на Чемпионате мира 1983 года, он тренировал их с Ларисой Поповой
© Sputnik из личного архива Е.Хлопцевой
Алена Хлопцава з трэнерам Анатолем Паповым на Чэмпіянаце свету 1983 года, ён трэніраваў іх з Ларысай Паповай

"Спытайце пра ўзнагароду? Мне далі прэмію за Алімпійскія гульні, а яшчэ магчымасць без чаргі набыць аўтамабіль. Прэмія была чатыры тысячы (з іх 800 рублёў падаходнага падатку). Не магу сказаць, шмат гэта ці мала, але "Волга" каштавала 12. Я яе купіла ў выніку, праўда, праз некалькі гадоў", - кажа Хлопцава.

Спярша стамілася і кінула, потым прыйшлося сысці

"Упершыню я кінула грэблю ў 1985-м. Стамілася, сіл не было ніякіх. Галоўны трэнер зборнай СССР прапанаваў мне адпачыць, паездзіць са зборнай у якой заўгодна якасці. І я год адпрацавала са сваёй камандай масажысткай (у мяне і "скарыначка" была). Таксама няпроста было: хлопцы двухмятровыя, паспрабуй адмасіруй. Трэнер разлічваў, што я перадыхну - вернецца жаданне веславаць. А я выйшла замуж і нарадзіла дзіця", - гаворыць адкрыта чэмпіёнка.

Вярнуцца ў грэблю Алену Хлопцаву ўгаварылі толькі праз 2,5 гады: яна апынулася ў пары з Кацярынай Хадатовіч. А ў апошні раз выступіла на Алімпійскіх гульнях у Барселоне, ужо за зборную каманду СНД: у моцнай парнай чацвёрцы, якая прывезла на радзіму бронзавыя медалі.

Елена Хлопцева и Лариса Фадеева победили во время заезда в двойке на юношеском ЧМ в 1978 году
© Photo : из личного архива Е.Хлопцевой
Алена Хлопцева і Ларыса Фадзеева (у цэнтры) перамаглі падчас заезду ў двойцы на юнацкім ЧС ў 1978 годзе

"А далей мы сталі кожны па сваіх месцах рыхтавацца. Я думала, што калі выступала 18 гадоў за зборную СССР, усюды трапляла і адбіралася, медалі дадому прывозіла, то і ў зборнай Беларусі змагу яшчэ гадоў дзесяць папросту трэніравацца. У мяне на той момант цалкам хапала яшчэ і сіл, і жаданні. Як аказалася, усё не так проста: скончылася ўсё сумна.

З-за канфлікту (я не стану называць прозвішчаў) нам сталі літаральна ўстаўляць палкі ў колы: не давалі бензіну на катэр перад чэмпіянатам, не дазвалялі гоначную лодку з вёсламі браць... Ніхто нас не хацеў разумець, у тым ліку ранейшае кіраўніцтва спорткамітэта. Мне імкнуцца было ўжо няма куды, а прыніжацца не хацелася. Тады яшчэ маладую Кацю Хадатовіч я падбадзёрвала, маўляў, усё наперадзе. Яна перасела ў адзіночку, а я вырашыла завязаць з веславаннем", - успамінае яна.

На той момант у Алены ўжо была сям'я: спартсменка вырашыла, што дома - лепш, чым дзе-небудзь. Сёння яна з задавальненнем працуе трэнерам у басейне: вучыць плаваць дзяцей і дарослых.

"Мне падабаецца інструктарскіх праца. Аб трэнерстве і падрыхтоўцы дзяцей да спаборніцтваў я і не думала: мне іх шкада. Я памятаю, як гэта: хіба магу, зведаўшы на сабе, прымушаць дзіця плыць, калі яно кажа "я не магу"? Ды і раз'ездаў я не хацела", - прызнаецца Алена Хлопцава.

Яна да гэтага часу мае зносіны з тымі самымі цікавымі людзьмі з алімпійскага мінулага, якія і былі для яе адным з галоўных задавальненняў. Да прыкладу, з Ларысай Паповай, напарніцай з пераможнай лодкі на Алімпіядзе-80, раней нават ездзілі адзін да аднаго ў госці - і цяпер часцяком сазваніваюцца.

0
Тэги:
Алімпіяда-1980
Тэмы:
Алімпіяда - 80