Жанчыны на адпачынку, архіўнае фота

Паседжанка, або Як бавілі вольны час нашы продкі

92
(абноўлена 10:18 31.10.2018)
Этнограф Ларыса Мятлеўская прапануе на восеньскія вечары народную беларускую забаўку і вучыць гатаваць клёцкі, каб пачаставаць гасцей.

Сучасны чалавек мае шмат магчымасцяў цікава правесці доўгія восеньскія вечары. У нашых продкаў замест камп’ютараў, тэлефонаў, фітнэс-цэнтраў і розных іншых цікавостак існаваў таварыскі звычай - "паседжанка".

Паседжанка – гэта выпадковая ці загадзя спланаваная сустрэча бліжэйшых суседзяў у хаце пэўнага гаспадара. Часцей за ўсё іх ладзілі ў святочныя вечары, бо ў звычайныя дні працы хапала як у жанчын, так і ў мужчын.

Колькасць удзельнікаў паседжанкі залежала ад велічыні хаты, ў якой збіраліся аднавяскоўцы, каб паслухаць запрошанага з гэтай нагоды казачніка. Так званых народных артыстаў моўнага жанру простыя людзі называлі краснабаямі. Такіх людзей можна было знайсці ў кожнай вёсцы, бо казкі любілі не толькі дзеці, але і дарослыя.

Фалькларыст Аляксандр Сержпутоўскі, запісваючы апавяданні і казкі Слуцкага павету, пісаў, што "казка — самае яркае люстэрка сілы фантазіі чалавека, без якой немагчыма творчасць. Дзякуючы ёй чалавек пазнае свет, выпрацоўвае лепшыя маральныя якасці, якія будуць успрыняты нашчадкамі".

Казачнікамі звычайна былі не толькі мужчыны але і старыя жанчыны, якія ў адрозненне ад першых найчасцей забаўлялі дзяўчат на попрадках. Каб завалодаць увагай людзей розных узростаў, трэба было карыстацца іх павагай, мець цікавы рэпертуар, добрую памяць. Гісторыя захавала імя Матруны Бохмат, жыхаркі вёскі Чудзін, якая памятала не менш як 50 казак.

Вось як пачыналася большасць гэтых казак:

  • Быў сабе дзед і баба, да было ў іх тры сыны, два разумных, а трэці дурань;
  • Быў сабе багаты мужык;
  • Была сабе адна ведзьма;
  • За гарамі, за лясамі жыў змей або дванаццаць разбойнікаў.

Казкі падзяляліся на авантурныя – страшныя, вясёлыя – смешныя, нецэнзурныя – сарамлівыя, якія не распавядалі пры дзецях да 12 гадоў. Этнограф Часлаў Пяткевіч пра звычай збірацца слухаць казкі пісаў: "Казка для палешука з’яўляецца такой мілай забаваю, што пры недахопе новых ахвотна слухаюць нават добра ім вядомыя і шчыра радуюцца, калі сярод слухачоў знаходзяцца такія, хто першы раз чуе тыя ці іншыя з іх, нібыта яму нешта з гэтага прыбыло".

Народны абрад Жаніцьба Цярэшкі
© Sputnik Альфрэд Мікус
Фалькларыст Аляксандр Сержпутоўскі, запісваючы апавяданні і казкі Слуцкага павету, пісаў, што "казка — самае яркае люстэрка сілы фантазіі чалавека"

Лічылася, што чым даўжэйшая казка, тым яна лепшая. Часам некаторыя асабліва здольныя краснабаі аб’ядноўвалі адразу некалькі казак у адну і нават імправізавалі. Цікава, што ў побыце, калі нехта марочыў галаву, то слухач мог, страціўшы цярплівасць, сказаць: "Да годзе ўжэ баіць, краснабай, ідзі на паседжанку!"

З надыходам асветы, ужо ў перадапошнім дзесяцігоддзі ХІХ стагоддзя карабейнікі сталі распаўсюджваць друкаваныя рускія казкі, так званыя "лубочные произведения". Прачытаўшы іх, казачнікі апавядалі іх пасля па-беларуску, пакідаючы незразумелыя для сялян тэрміны без змен. Традыцыя апавядаць казкі на паседжанках дажыла ў некаторых мясцовасцях Беларусі да сярэдзіны ХХ стагоддзя.

Народныя краснабаі маглі расказваць, або баіць казкі, цэлымі гадзінамі. Завяршалася казка заўсёды так: "І я там быў, мёд, віно піў, і ў році ні было, па барадзе пацякло, узяўся за вуха, а ў роце суха" – сказ быў нібыта намёкам, што трэба прыступаць да вячэры, якой звычайна завяршалася паседжанка. Літаральна праз пару хвілін на стале з’яўлялася вялікая колькасць страў, якія кожны, акрамя казачніка, прыносіў з дому.

Старажытны абрад Цягнуць Каляду на дуба
© Sputnik Альфрэд Мiкус
Прысмакі на паседжанку вяскоўцы прыносілі з дому

Даждлівыя восеньскія вечары – добрая нагода прыгатаваць смачную страву – напрыклад, беларускія клёцкі -  і сабраць сваіх суседзяў ці сяброў на паседжанку.

Клёцкі па-Карэвіцку

Інгрыдыенты:

  • 3 кг сырой бульбы
  • 1 кг бульбянага пюрэ
  • 3-4 буйныя цыбуліны
  • 1,5 кг свінога фаршу
  • 1-1,5 ч лыжкі прыправы (размарын, цім'ян, кроп, чырвоны і чорны молаты перац)
  • 5 ст. лыжак крухамлу
  • Соль
  • Смятана

Як гатаваць:

Зварыць бульбу, стаўчы, дадаць у пюрэ крыху солі і 1 лыжку смятаны. Сырую бульбу трэба пачысціць, пацерці як на дранікі, адціснуць праз марлю, сок адставіць у бок, каб сабраць пасля крухмал. Акрамя гэтага трэба пацерці 1 буйную цыбуліну і перамяшаць з адціснутай бульбай,дадаць крыху солі, бульбянае пюрэ, 2 ст. лыжкі крухмалу, перамяшаць, замясіць цеста.

Для начынкі дробна скрышыць 2 цыбуліны, дадаць фарш, соль і прыправу па смаку, перамяшаць.

Клёцкі
© CC0 / Pixabay / RitaE
Клёцкі

Каб цеста не прыліпала да рук, на стол або талерку варта насыпаць крыху мукі. Узяць крыху цеста і распляскаць на далоні ў выглядзе аладкі таўшчынёй у 1 см, укласці не менш 1 ст. л. фаршу ўсярэдзіну і зляпіць вялікую клёцку круглай формы. Дарэчы, фарміраванне клёцак у вёсцы Карэвічы, адкуль пайшоў гэты рэцэпт, называецца цацкаваннем.

Наліць у каструлю вады і закіпяціць, дадаць на 5 л вады 1 ст. лыжку солі і 3 ст. л крухмалу, папярэдне разведзенага ў халоднай вадзе. Павінны атрымацца рэдкі кісель. Апусціць туды клёцкі і паставіць варыцца на 20-30 хвілін да таго часу, пакуль не ўсплывуць.

Крухмал дадаюць у ваду для таго, каб клёцкі падчас варкі не разваліліся. Асабліва гэта патрэбна, калі для цеста ўжываюць маладую бульбу.

92
Тэги:
Ларыса Мятлеўская, беларуская кухня
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў (84)
По теме
Чым нашы продкі замянялі мяса на талерцы?
Кухня нашых продкаў: гатуем прыправы для непаўторнага смаку страў
Не толькі дранікі: як скарыстаць бульбу у гаспадарцы і пры чым тут вышыванка
Бурачны дзень, або Як зварыць беларускі боршч
Ларыса Мятлеўская

Загадвалі жаданні і праважалі нябожчыкаў: што яшчэ рабілі беларусы праз вакно

148
(абноўлена 08:59 29.03.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра схаваны сімвалізм звычайнага праёма ў сцяне і вучыць мыць вокны пры дапамозе народных сродкаў.

Для нашых продкаў акно было не проста адтулінай у сцяне, якая служыла для асвятлення і вентыляцыі памяшкання – вокны атаясамліваліся з вачыма.

У народнай культуры значэнне акна суадносіцца з ідэяй пранікнення, якое можа быць не толькі міралюбівым, але і варожым. Так, напрыклад, калі ў хату праз вакно залятала птушка, гэта лічылася прадвесцем бяды, а калі яна проста стукала дзюбай у школа, гаспадарам варта было чакаць вестак.

У некаторых мясцовасцях Беларусі існавала традыцыя выносіць памерлых нехрышчоных дзяцей і дарослых нябожчыкаў, якія памерлі ад "гарачкі " не праз дзверы, а праз акно. У выпадку смерці ў доме на падаконнік ставілі ваду, каб "душа абмылася", туды ж ставілі чарку з гарэлкай і хлебам для нябожчыка.

Вёска Свяцілавічы
© Sputnik Альфрэд Мікус
Нашы продкі лічылі вокны вачыма дома

Праз вакно адбывалася і частаванне Марозу, калі на Каляды яго клікалі есці куццю. Увогуле, ежа, якая перадавалася праз вакно заўсёды мела сакральнае значэнне. Такі абмен дарункамі і пажаданнямі адбываўся яшчэ да нядаўняга часу паміж валачобнікамі і гаспадарамі хаты.

Археолаг Эдвард Зайкоўскі лічыць, што праз акно ажыццяўляецца сімвалічная сувязь са светам памерлых. У народзе верылі, што асабліва небяспечна пакідаць вокны адчыненымі  і не перахрышчанымі нанач, таму што тады праз іх могуць ўвайсці нябожчыкі і нячысцікі і задушыць спячых.

У легендах пра камяні-краўцы падкрэсліваецца, што матэрыял для пашыву адзення перадавалі змею-краўцу праз вакно і толькі праз яго атрымлівалі гатовыя вырабы.

З акном звязана і любоўная магія. Так на Каляды пры дапамозе солі, пастаўленай наччу на падваконне дзяўчына спрабавала даведацца аб будучым лёсе.

Таксама людзі верылі, што акно здольна выконваць жаданні. Лічылася, што калі ў адкрытае акно ці фортку пастаянна вымаўляць тое, чаго вельмі хочацца, гэта абавязкова спраўдзіцца.

Праз акно маглі ажыццяўляцца і злачынныя планы таму гаспадыні імкнуліся прадухіліць уздзеянне нядобрых, зайздросных позіркаў, паставіўшы на падакноннік вазон з чырвоным мушкатам (другая назва герані ці пеларгоніі - Sputnik).

Як упрыгожвалі вокны

У старажытнасці жытло будавалі практычна без вокнаў, якія мы прывыклі бачыць цяпер. Яны выглядалі, як невялікія адтуліны, зробленыя ў двух сумежных вянках сцяны, якія закрывалі драўлянай засаўкай, а пазней шклом. Гэтыя адтуліны называлі "валакавое акно" і нават цяпер уважлівы вандроўнік заўважыць гэтыя старажытныя акенцы ў сценах клецяў, хлявоў і нават сенцах. Калі нарэшце сталі рабіць вокны, а па сведчанні навукоўцаў, гэта адбылося даволі позна, іх з’яўленне суправаджалася пэўным дыскамфортам ад адкрытасці дома вонкавай небяспецы. Гэта трывога выяўлялася у падсвядомым і можа таму ў народным сонніку пазначана, што бачыць у сне акно да чакання:

  • Бачыць расчыненае акно – падарунак будзе, прыбытак;
  • Акно з пабітымі шыбамі – страты, беднасць; з чыстымі і цэлымі – шчасце, жыццё.

Колькасць вокнаў залежыла ад планіроўкі хаты. Звычайна рабілі два вакна ў падоўжанай сцяне, што выходзіла на двор, і адно ў тарцовай – на галоўным фасадзе. Такое размяшчэнне вокнаў спрыяла стварэнню ў хаце покуці або "чырвонага кута", у якім размяшчаліся абразы.

Да ўсяго ў народзе быў пашыраны звычай мець у хаце менавіта тры акны ў гонар святой Тройцы. Чацвёртае акно у глухой сцяне паміж печчу і галоўным фасадам рабілі толькі ў асобных мясцовасцях. Часта на кухні вакно ўстаўлялі насупраць вусця печы, што было зручна для гаспадыні, якая пачынала завіхацца каля яе з першымі промнямі сонца.

Вёска Свяцілавічы
© Sputnik Альфрэд Мікус
Тры вакны ў хаце рабілі ў гонар Святой Троіцы

Цікава, што ў некаторых мясцовасцях існавала правіла пытаць дазвол на павялічэнне колькасці вокнаў больш за тры не толькі ў святара, але і у вясковага сходу. У другой палове ХІХ стагоддзя , калі пачала мяняцца планіроўка жылля і хату пачалі падзяляць на залу і спальню, у тарцовай сцяне, што выходзіла на вуліцу, рабілі па два вакна. 

Увогуле, месца вакна на фасадзе і яго форма адыгрывала значную ролю ў стварэнні мастацкага аблічча будынка. Аканіцы, надаконныя і падваконныя ліштвы – традыцыйныя элементы аздаблення хаты, якія адрозніваліся ў адпаведнасці з этнаграфічным рэгіёнам Беларусі. Зараз традыцыя ўпрыгажэння вокнаў рознымі элементамі не так распаўсюджана, але і дагэтуль можна напаткаць цікавыя варыянты.

Рама звычайна мела ад 3 да 6 шыб, а пачынаючы з ХVІ-ХVІІ стагодзя ў шляхецкіх сядзібах – да 30 і болей. Да ХІХ стагоддзя замест шкла часта выкарыстоўвалі спецыяльна вырабленыя скуры, паперу, пухіры жывёл, палатно. Зімой вокны мелі дубальты (падвойныя рамы, - Sputnik), а знадворку, калі не было аканіц, іх прыкрывалі саламянымі матамі, каб лепш захоўвалася цяпло ў хаце. Такімі матамі ўцяплялі і дзверы.

Драўляныя створкі або аканіцы звонку зачынялі кожны вечар, але з цягам часу яны страцілі сваю ўтылітарную функцыю. Разам з ліштвамі аканіцы сталі дэкаратыўнымі элементамі ў абрамленні вакна.

Вёска Свяцілавічы
© Sputnik Альфрэд Мікус
У кожным рэгіёне Беларусі былі свае традыцыі ўпрыгажэння вокнаў

Асабліва ўпрыгожваліся ліштвы, на якіх можна было сустрэць разнастайныя ўзоры. Часта гэта кветкі і мудрагелістыя завіткі, але можна сустрэць і выявы зорак і сонца, птушак і цмокаў і іншае.

Такая аздоба адрозніваецца ў кожным этнарэгіёне Беларусі і, як і нацыянальны строй, з’яўляецца іх своеасаблівым пашпартам, унікальнай адметнасцю. 

Як памыць вокны народнымі сродкамі

Гаспадыні дбайна сачылі за чысцінёй шыб у вокнах. Іх чыстка была абавязковай перад Вялікаднем. Прытрымліваюцца такой традыцыі і многія сучасныя гаспадыні.

Вядома, што цяпер у краме можна набыць разнастайныя сродкі для чысткі шкла, хтосці ў ваду дадае гарэлку або кроплі аміяку і націрае шыбы да бляску старымі газетамі, вокны чысцяць нават ільняным алеем і крапівой.

У кнізе "Літоўская гаспадыня" Ганны Цюндзявіцкай, якая сабрала вопыт гаспадарчай дзейнасці сялян на пачатку ХІХ стагоддзя, ёсць цэлы шэраг парадаў для захавання вокнаў чыстымі і светлымі.

Каб шыбы не трацілі празрыстасці, нельга мыць іх вадой, асабліва раніцай ці ўдзень, бо сонечныя прамяні уздзейнічаюць на вільготнае шкло, псуюць яго і змяняюць колер.

Варта рабіць гэта ўвечары, а зранку яшчэ раз выцерці шыбы сухой анучай. Для лепшага выніку суконку трэба пасыпаць дробным мелам і выцерці шкло насуха.Перад выкарыстаннем мел трэба прасеяць, каб ён не пакідаў драпіны на шкле.

Чытайце таксама:

148
Тэги:
Беларусь, Народныя традыцыі, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў (84)
Мед

Беларускія народныя рэцэпты ад прастуды

72
(абноўлена 13:30 28.03.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская дзеліцца цікавымі рэцэптамі і нагадвае, што з цяжкімі захворваннямі лепш не эксперыментаваць і звяртацца да доктара.

Нашы продкі для барацьбы з хваробамі выкарыстоўвалі тое, што было пад рукой. Для барацьбы з вясновымі прастудамі быў свой топ-3, у які ўваходзілі лазня, зёлкі і парады дасведчаных народных лекараў.

Спосабы лячэння некаторых хвароб нашымі продкамі апісаў у кнізе "Рэчыцкае Палессе" этнограф Часлаў Пяткевіч яшчэ на пачатку ХХ стагоддзя. Магчыма часам камічныя рэцэпты маюць рацыянальнае зерне і могуць пашырыць досвед сучасніка, які цікавіцца народнай медыцынай.

Вядома ж, у век росквіту навуковай медыцыны варта заўсёды раіцца з доктарам, якому давяраеш і пры моцным захворванні звяртацца па дапамогу ў паліклініку, але азнаёміцца з вопытам продкаў будзе таксама карысна і цікава.

Пад прастуднымі захворваннямі у народнай медыцыне разглядалі такія хваробы, як грып, вострыя рэспіраторныя захворванні, ангіну, бранхіт, ларынгіт, пнеўманію, рэўматызм, фарынгіт і іншыя. Лічылася, што ў аснове гэтых хвароб ляжыць пераахалоджванне арганізму, якога і варта пазбягаць.

Пры першых знаках прастуды - павышэнні тэмпературы, галаўной болі, насмарке, кашалі, ламоце -  народныя лекары раілі выпіць паўшклянкі вады, ў якой трэба было размяшаць пяць кропляў ёду. Калі ногі мокрыя, іх неабходна было нацерці гарэлкай і надзець сухія шкарпэткі. Добра было паставіць на грудзі і спіну некалькі сухіх банак, выпіць дзве-тры шклянкі  гарачай гарбаты з імбірам і мёдам.

Каб зрабіць карысную гарбату правільна, трэба чвэрць шклянкі ачышчанага і нацёртага на тарцы імбіра заліць медам і ваць некалькі хвілін, не даводзячы на кіпення, бо гэта шкодзіць карысным уласцівасцям мёда. У кубак з кіпенем трэба дадаць палову чайнай лыжкі атрыманай сумесі і піць цёплым.

Имбирь
© CC0 / Pixabay/Couleur
Імбір - лепшы сродак для імунітэта

Калі імбіра не было, то пілі любую патагонную гарбату з ліповага цвету, бузіны, маліны. Затым народныя лекары раілі закутацца ў коўды і класціся спаць. Звычайна пасля такіх працэдур прастура сыходзіла.

Калі не, то на наступны дзень раілі нічога не есці, а толькі піць журавінавы морс або ваду, падкіслёную лімонам. На ноч цела націралі спіртавой настойкай ядлоўцу або бярозавых пупышак, калі такой не было, абціраліся карачай вадой з воцатам.

Перад сном можна было выпіць поўшклянкі хатняга віна з чорнай смародзіны, разведзенага  паловай шклянкі гарачай вады. Праз гадзіну хворы пачынаў пацець і тады трэба было памяняць бялізну, якую ўвогуле падчас прастуды мяняць трэба часта.

Далей варта было ізноў выпіць віно, а раніцай лёгка паснедаць і зноў выпіць таго ж віна, але без вады.

Калі прастуда суправаджалася моцным кашлем, для яго гатавалі настойку з палыну і гарэлкі: 20 грамаў палыну настойвалі ў 500 грамах гарэлкі як мага больш. Ужывалі такую мікстуру тры разы на дзень на адной лыжцы, але дзецям такія лекі не давалі.

Для лепшага выхаду макроты лічылася карысным ужываць сіроп брусніц, змешаны з цукрам ці мёдам.

Сезон брусники только начался, но она уже на прилавках
© Sputnik / Валерия Берекчиян
Кожная гаспадыня мела ў хаце запас брусніц

Добрым сродкам ад кашлю лічылася морква і рэдзька. Каб прыгатаваць лекавую сумесь палову сока морквы ці рэдзькі трэба было змяшаць з малаком і прымаць пяць-шэсць разоў на дзень.

Палескія народныя лекары пры прастудных захворваннях раілі ўжываць экстракт з маладых сасновых парасткаў і часта нюхаць шкіпінар.

Вось які рэцэпт лячэння хворага горла прыводзіцца ў кнізе чэслава Пяяткевіча: "Мёд добра перапалі разжараным гваздом, развядзі гарэлкаю дай палашчы тры разы ў дзень. Прыкладай к горлу цёрты хрэн або вужовае лініло з цестам. Таксама палошчуць горла адварам шалфея, а калі т.зв. завалкі (ангіна), то робяць кампрэсы з моцна нагрэтага аўса ці ячменю".

А так на Палессі лячыліся ад кашлю: "Напар ліповага цвету, напійся з мёдам да на печы добра спацей, то і пройдзе. Адвар каліны(цвету)  і маліны (ягад і карэння) таксама ўжываюць каб выклікаць паценне. Пры вельмі цяжкім кашалі хвораму прыкладваюць гарачыя цагліны ці камяні, загорнутыя ў анучы. Пры катары выкарыстоўваюць тыя ж самыя сродкі.што і пры кашалі, і ў дадатак раюць умывацца вельмі халоднаю вадою, асабліва мыць за вушамі і ўцягваць ваду ў нос". 

Липовый цвет
© Photo : pixabay.com
Гарбата з ліпавага цвеіу не толькі смачная, але і карысная

Часта ўвесну, калі дзьмуць халодныя вятры, узнікала такая хвароба як ячмень. Згодна з дадзенымі Чэслава Пяткевіча, "пры кожнай хваробе вачэй, а перш за ўсё пры запаленні павекаў, што называецца ячменем, выкарыстоўваюць прамыванне халоднай вадою і сырадоем. Кожны, хто спаткае хворага, дае яму хвігу, кажучы:

- У цябе ячмень усходзіць!

- Усходзіць, да не ўродзіць, - павінен быў адказаць хворы ".

Хваравітым людзям народныя лекары раілі ужываць бярозавы і кляновы сокі з невялікай колькасцю мукі ці крухмалу.

А вось як прастудныя захворванні лячылі паэтычным народным словам: "На Сіянскім моры едзе Марыя залатым мастом; залаты мост разбівала, на мора брасала, явара зварачала. З явара выйшла сем дзевак. Ох. Мора, мора валнавалася! Там сем дзевак чыталі, пісалі, прастуду ўгаворвалі, вадзяную. Ветраную, прастудзёную. Угаваралі з ручак, з ножак, з пальчыкаў, з сустаўчыкаў, з сярэдзінкі , із галавы, із вушэй, із ачэй.

Вы, угоднікі гасподнія, прыступайце, мне, рабе божай Настассі (імя знахаркі), прастуду ўгавараць памагайце, на Сіянскае мора ссылайце, дзе вецер не вее, сонца не грэе,, там прастудзе прабываць, каб яна там піла, ела, спала, у целе прыбывала".

72
Тэги:
Народныя традыцыі, Беларусь, Ларыса Мятлеўская

"Прырода рэгулюе папуляцыю": філасофскі аналіз каронавіруса ад Гігіна

0
(абноўлена 09:12 30.03.2020)
Прырода мае свой рэгулятыўны механізм, але ў людзей як папуляцыі заўсёды ёсць аднаўленчы эфект, лічыць палітычны эксперт, гісторык, дэкан факультэта філасофіі і сацыяльных навук БДУ Вадзім Гігін.

У гутарцы на радыё Sputnik Беларусь ён звярнуў увагу, што розныя краіны цяпер па-рознаму змагаюцца з каронавірусам. Але які з механізмаў апынецца найбольш эфектыўным, мы зможам даведацца толькі праз нейкі час. Напрыклад, кіраўнік СААЗ ужо заявіў, што толькі карантынам і самаізаляцыяй перамагчы каронавірус хутчэй за ўсё не атрымаецца.

"Як я разумею, беларускія ўлады разлічваюць, што ў нас дастаткова (у адрозненне ад той жа Італіі) разгалінаваная сістэма санэпідслужбы, у кожным раёне яны ёсць. У нас сур'ёзная сістэма інфекцыйнага кантролю. І з майго пункту гледжання робіцца стаўка на гэта. Але не ўсе ў грамадстве гэта разумеюць", - разважае Гігін.

Паводле яго слоў, многія спецыялісты ўжо сур'ёзна гавораць, што на самой справе каронавірус - гэта толькі рэпетыцыя для ўсіх нас. Ёсць такі соцыабіялагічны механізм, калі прырода сама рэгулюе папуляцыю чалавецтва. Так, гэта гучыць цынічна, але мы ад гэтага не сыдзем.

"Глядзіце, якая паралель. Чым скончылася антычнасць? Усе ведаюць пра нашэсце варвараў, канец Рыма... Але гэта яшчэ і самае маштабнае пахаладанне на Зямлі за дзве тысячы гадоў. І ў гэты ж перыяд прыкладна (у шостым стагоддзі) здарылася так званая "юсцініанава чума", якая лютавала амаль 200 гадоў. І ў першыя некалькі дзесяткаў гадоў яна па розных дадзеных забрала жыцці да 100 мільёнаў чалавек", - адзначае Гігін.

Пры гэтым, нягледзячы на ​​ўсе рэгулятыўныя механізмы прыроды, у людзей як у папуляцыі заўсёды ёсць аднаўленчы эфект. І кожны з лёгкасцю можа ўспомніць рэальныя прыклады, дадае ён.

"Калі адбыўся бэбі-бум? Пасля Другой сусветнай вайны. Паглядзіце тэмпы росту насельніцтва Еўропы пасля "чорнай смерці" 14 стагоддзя: яны апярэджвалі тое, што было ў 13 стагоддзі. Калі вы паглядзіце самыя разбуральныя вайны ў гісторыі Беларусі, тэмпы аднаўлення насельніцтва пасля гэтых войнаў і эпідэмій апярэджвалі тое, што было да іх. Гэта ж не спецыяльна людзі пладзіліся! Гэта біялагічны механізм, закладзены ў папуляцыі, па меншай меры, у млекакормячых", - падкрэслівае суразмоўца Sputnik.

Што мы страцім, а што набудзем пасля каронавіруса - глядзіце поўную версію размовы з палітычным экспертам, гісторыкам, дэканам факультэта філасофіі і сацыяльных навук БДУ Вадзімам Гігіным у відэазапісы Sputnik Беларусь.

0
Тэги:
каронавірус
Тэмы:
Успышка каронавіруса з Уханя