Пышныя спадніцы трымаюцца на кольцах крыналінаў - у мінулым яны маглі быць рознай шырыні, аж да проста няўяўных памераў, і ў сярэдзіне XIX стагоддзя папулярныя былі карыкатуры, на якіх малявалася дама, якая займае сабой усю бальную зала, а кавалер нават не можа падыйсці да яе

Мядзведзь у афіцыянтах і мода на абжорства: як балявалі на Беларусі

129
(абноўлена 10:25 28.12.2018)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра шляхецкія забаўкі і вучыць гатаваць стравы са святочнага стала знаці.

Адноўленыя ў апошнія гады палацы і замкі Беларусі ўражваюць не толькі сваёй архітэктурай, але і спробай адлюстраваць у экспазіцыйных залах тую атмасферу і раскошу, ў якой жылі беларускія магнаты. Абавязковай часткай жыцця ў тыя часы былі балі.

Рождественский бал в Мирском замке
© Sputnik / Виктор Толочко
Балі былі абавязковай часткай жыцця

На баляванне ў тыя часы збіраліся часта і нагодай маглі стаць самыя розныя падзеі: рэлігійнае свята, хрэсбіны, вяселле або хаўтуры, імяніны гаспадара і членаў яго сям’і.

Калі нагода была радаснай, удзельнікі балю абменьваліся каштоўнымі падарункамі: дарылі коней, сабак, шаблі, дываны, пярсцёнкі, табакеркі і гадзіннікі. Прытым мужчыны не саромеліся браць паднашэнні ад жанчын, каханак. Гэта называлася падарунак на "незабудзь".

У 1700 годзе мінскі ваявода Завіша пісаў: "Паўтара тыдня бесперапынна гуляў я ў Мінску на банкеціках. Аднойчы на вячэры ў нас цэлую ноч правялі ў танцах, пры добрым пітве, досыць шуму было ад тостаў за здароўе Сапегаў і іншых маіх сяброў, ад гукаў труб і стрэлаў драгунаў".

Мінскія рэканструктары танцавалі паказальныя танцы
© Sputnik / Анастасия Волчок
На баляванне збіраліся часта

Навошта патрэбныя зубадоўбы і грабкі

Асноўнай часткай кожнага балявання было застолле, якое працягвалася да глыбокай ночы. Кожны шляхціц імкнуўся пераўзыйсці суседзяў па колькасці і каштоўнасці выпітага і з’едзенага.

У XVIII стагоддзі шляхта выпрацавала багаты застольны рытуал. Калі прыносілі гарачую страву, гаспадар браў вялікі келіх, напаўняў яго, стоячы, піў "здароўе" самага знакамітага госця і перадаваў яму посуд. Той прымаў "здароўе" і адказваў сваім тостам. Так перабіралі ўсіх гасцей. За кожным тостам гучалі трубы, барабаны і гарматныя стрэлы, а ўсё застолле дружна ўставала. Дарэчы дамам і тым, хто не хацеў п’янець, дазвалялася выліць кілішак у талерку або пад стол. За кожным госцем стаялі і нават сядзелі пад сталом з бутэлькай слугі. Іх задачай было бесперапынна напаўняць кубкі віном. Існавалі абавязковыя тосты на якія прыносілі асабліва дарагое віно, якое пілося "пад прынукай" (прымусам). Пілі на "штэмпель" (каб прыпячатаць сяброўства), "адыходнае", "страмянное" і "аглаблёвае". Гаспадар задаволена лічыў, што пачастунак дасягнуў мэты, калі даведваўся ад слуг, што ніводзін з гасцей не адышоў цвярозы.

Яшчэ адна старажытная гульня - Месяц
© Sputnik / Анастасия Волчок
У праграму кожнага баля абавязкова ўваходзілі гульні

У часы Асветніцтва стравы разносілі кожнаму госцю на асобнай талерцы аднолькава апранутыя хлопцы ці дзяўчаты,  а на Брэстчыне бывалі выпадкі калі гэтую справу давяралі выдрэсіраваным мядзведзям.

Побач з талеркамі клаліся сурвэткі для выцірання рук, самшытавыя зубачысткі, якія тады называлі "зубадоўбы", а каля лыжак у XVIII стагоддзі на шляхецкіх сталах з’явіліся нажы і відэльцы  ці "грабкі". Праўда тады яны даваліся толькі знакамітым гасцям, якія сядзелі ў цэнтры стала. Перад імі клалі срэбныя сталовыя прыборы і ставілі такія ж талеркі, або модныя фарфоравыя ці фаянсавыя. Дарэчы фарфор многія з высокай шляхты доўгі час лічылі непатрэбнай раскошай, маючы ў карыстанні акрамя шкла толькі срэбраны посуд. Так, гасцюючы ў Яна Караля Радзівіла пасол кракаўскага ваяводства заўважыў нясвіжскаму феадалу, што ў Польшчы ўсе ядуць з фарфору. На што Пане Каханку запярэчыў, маўляў гэта "магнацкая штука" і тут жа выпусціў з рук срэбную талерку. Талерка, вядома засталася цэлая, а Кароль Радзівіл прамовіў: "Вось бачыш, васпан, упала і цэлая, я, пане каханку, забедны, каб мог есці на гліняных фарфурках".

Марцыпаны, фрыкасэ і аршад

Што ж на гэты посуд клалі, што еў і піў тагачасны чалавек? Абжорства лічылася ў шляхты добрым тонам. Нават праводзіліся спаборніцтвы, хто больш з’есць, але пасля такіх застолляў доўга хварэлі. Мінскі ваявода Завіша прызнаваўся ў сваім дзённіку, што сапсаваўшы пасля чарговага банкету страўнік пакутаваў пяць дзён.  Пане Каханку, аб’еўшыся ў чарговы раз вустрыц, пасылаў па доктара ў Вільню.

Адам Мальдзіс у эсэ "Як жылі нашы продкі ў  XVIII стагоддзі" піша, што ў адрозненне ад сялянскай, шляхецкая кухня больш залежыла ад прывазных тавараў і тагачаснай моды на замежныя ўзоры. З магаметанскага Усходу тут перанялі есці розныя слодычы -"марцыпаны", стравы з рысу і кукурузы. З Італіі прыйшла мода на салат і макароны, з Саксоніі і Прусіі – на бульбу, фасолю, швейцарскі сыр, з Англіі – на ром, з Расіі для шляхты завозілася ікра і некаторыя гатункі каштоўных рыб, з Рыгі везлі селядцы. У канцы XVIII ст узрос уплыў французскай кухні.  Сталі модныя "цесты, фаршыраваныя мясам і гароднінай, розныя рагу і фрыкасэ".

І тым не менш, дакументальная проза сведчыць, што беларуская шляхецкая кухня тады мела адметныя рысы. Найпершая з іх - празмерная тлустасць ежы. З маслам ужывалі нават гарэлку і чай. Наступная – захапленне ўсім салодкім, асабліва салодкім цестам, дзе дарагі цукар замяняўся мёдам і макам. Каб дасягнуць пікантнасці ў самыя розныя стравы без меры дадавалі соль, воцат, перац, гарчыцу, хрэн, мускатны арэх, імбір, шафран. Мясцовая шляхта лічыла прыправы прыкметай заможнасці і добрага тону.

У часы барока лічылася, што ежа павінна не толькі насыціць, але і ўразіць гасцей сваім смакам, колерам, формай, сумяшчэннем несумяшчальнага. Спалучалі салодкае і кіслае, салодкае і салёнае, салодкае і горкае, кіслае і салёнае. У торт саджалі жывых птушак, якія ўзляталі падчас вівату. На стол падавалі цэлых дзікоў, напоўненых унутры каўбасамі , індыкамі, курапаткамі, або доўгіх шчупакоў, засмажаных  у галаве, звараных у сярэдзіне і печаных у хвасце. Рыбу фаршыравалі свінінай, свіней – індычацінай, індыкоў – рыбай. Фігуры з птушкі "да стварэння божага не падобныя" лічыліся наймаднейшымі і густоўнымі.

Рождественский бал в Мирском замке
© Sputnik / Виктор Толочко
Баль - сапраўднае свята вытанчанасці і прыгажосці

З цягам часу кулінарныя вычварэнствы, хоць і высокамастацкія, адышлі ў нябыт, але многія з рэцэптаў тых часоў замацаваліся ў беларускай кухні ажно да пачатку ХХ стагоддзя. Пра тое сведчаць тагачасныя кулінарныя кнігі "Літоўская гаспадыня" Ганны Цюндзявіцкай і "Літоўская кухарка" Вінцэнты Завадскай. Вось вам пару рэцэптаў да свята, даступных кожнай гаспадыні.

Аршад

Напітак дадавалі да кавы і чаю, з ім гатавалі аўсяны кісель, іншыя посныя слодычы, прыпраўлялі салодкія кашы. Гэты найсмачнейшы напітак можна лёгка зрабіць і цяпер, купіўшы міндальных арэхаў у краме.

Інгрыдыенты:

  • 400 г салодкага міндалю
  • 24 арэхі горкага міндалю
  • 1,2 л вады
  • 200-250 г цукру

Як гатаваць:

Міндаль заліць варам на трыццаць хвілін, адцадзіць. Пачысціць ад скарлупак, апускаючы кожны ачышчаны арэшак у халодную ваду.

Як толькі ўвесь міндаль будзе чысты, добра расцерці яго ў фарфоравай або каменнай ступцы разам з цукрам. Уліць у арэхавую масу палову аб'ёму халоднай вады, добра размяшаць, працадзіць і адціснуць першы раз праз сурвэтку. Потым міндаль зноў добра расцерці, працадзіць і адціснуць другі раз, заліўшы астатняй вадой.  Падаць вельмі халодным.

З адціснутай першы раз арэхавай масы ў вас атрымаюцца цудоўныя міндальныя вяршкі.

Паштэцікі з цяляціны і селядца

Інгрыдыенты:

  • 400-600 г цяляціны
  • 1 селядзец
  • 1 ст лыжка масла
  • 1-2 цыбуліны
  • 2 ст лыжкі смятаны
  • 1 ст лыжка булёну
  • Соль
  • Перац
  • 2-3 ст лыжкі сухарыкаў
  • 3 жаўткі
  • 2 ст лыжкі сыру

Як гатаваць:

Кавалак печанай цяляціны дробна пасекчы з вымачаным селядцом, з якога папярэдне дастаць косткі. Змяшаць гэта з падсмажанай у масле цыбуляй, некалькімі лыжкамі смятаны, лыжкай булёну і патушыць. Калі трохі астыне, усыпаць шчопаць перцу, пару лыжак сухарыкаў, жаўткі, вымешаць, запоўніць формы, абсыпаць сырам або сухарыкамі і на 15 хвілін паставіць у духоўку.

129
Тэги:
беларуская кухня, Ларыса Мятлеўская, Беларусь
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў (106)
По теме
Каралеўскія гусары Стэфана Баторыя акружылі шведаў у Гродне
На вайне і ў бальнай зале: высокая мода пачатку ХІХ стагоддзя

Беларускі лён: сакрэты вытворчасці элітнай тканіны

623
(абноўлена 11:03 01.03.2021)
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
Людзі спрадвеку з павагай ставіліся да льну: у льняныя тканіны заварочвалі муміі егіпецкіх фараонаў і апраналі цнатлівых дзяўчат на вяселлі.

Лён на Беларусі вырошчваюць са старадаўніх часоў. Продкі заўсёды ставіліся з павагай да гэтай культуры, бо яна літаральна магла апрануць цэлую сям’ю і нават вёску.  Чыстае і светлае льняное адзенне было сімвалам нявіннасці і маральнай чысціні, таму маладыя дзяўчаты на вяселле апраналі сукенкі, зробленыя з ільнянога матэрыялу. А ў Старажытным Егіпце, дзе людзі даведаліся пра лён 7-9 тысяч гадоў таму, тканіны з лёну лічыліся элітнымі, таму ў іх заварочвалі муміі егіпецкіх фараонаў.

Прыгажосць і зручнасць ільняной тканіны цэніцца ва ўсім свеце, а на Беларусі і дагэтуль захоўваюць традыцыі льнянога ткацтва. Кросны, варштат, мялкі, церніцы, трапкач і іншыя старадаўнія прылады для вырабу льняной тканіны — у фотастужцы Sputnik.

Гэта, безумоўна, не нанатэхналогіі, але паглядзець таксама ёсць на што.

Глядзіце таксама:

623
  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    На Беларусі лён вырошчваюць са старадаўніх часоў. Нашы продкі казалі, што "лён усіх апранае", і прысвячалі гэтай сельскагаспадарчай культуры свае песні, вершы і казкі.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Лён быў сімвалам нявіннасці і маральнай чысціні, таму нявеста на вяселле апранала сукенку з ільну. На беларускім гербе кветачкі льну сімвалізуюць працавітасць, дабрабыт і парадак.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Традыцыйнай прыладай ткацтва на Беларусі быў гарызантальны ткацкі станок — кросны. Беларускія навукоўцы вылучаюць некалькі тыпаў ткацкіх станкоў, якія існавалі ў XIX — пачатку XX стагоддзя і адрозніваліся па канструкцыі. У больш прымітыўных (на "сохах" і на "станінах") асобныя дэталі ўкапваліся ў зямлю ці мацаваліся да столі. Больш дасканалыя называліся "рамавы ткацкі станок" ці "варштат".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    На першым этапе льноапрацоўкі ад сцяблоў саспеўшага, а потым вымачанага і высушанага льну аддзяляюць галоўкі. Рабілася гэта пры дапамозе драўляных "пранікаў", якімі іх аббівалі. На поўначы Беларусі галоўкі абрывалі спецыяльнымі нажамі-"драчкамі".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Пасля абрывання галовак сцябло льну разміналі на "мялках" або "церніцах", каб вызваліць з яго валакно. На Беларусі вядомыя нахільныя і гарызантальныя мялкі. Іх рухомыя часткі — білы — мелі адно ці два рэбры.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Пасля апрацоўкі на мялках рэшткі кастры на валакне выдалялі пры дапамозе "трапала".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Прыладамі для часання льну служылі драўляныя і металічныя "грэбні". Пры іх дапамозе валакно расшчаплялася на больш тонкія валаконцы і канчаткова ачышчалася ад кастры. Пасля часання льну атрымлівалася валакно рознай якасці. Адыходы ад часання ўтваралі "кудзелю".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Валакно, якое заставалася пасля часання, — "кужаль" — спляталася ў косы і ў такім выглядзе захоўвалася да прадзення.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Наступны этап апрацоўкі льну — прадзенне — звязаны з вырабам нітак з валакна. Звычайна ім займаліся жанчыны ў перыяд з лістапада па сакавік. Асноўнымі прыладамі прадзення былі прасніца, верацяно і самапралка.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Працэс прадзення пачынаўся з замацавання кудзелі на прасніцы. На стойцы мацавалася кудзеля, а на донца садзілася жанчына. Стойка прасніцы, якая не мела донца, устаўлялася ў спецыяльную адтуліну ў лаве.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Самая старадаўняя прылада для прадзення — верацяно. Яго выраблялі з драўніны ясеня, грушы ці бярозы. Пры прадзенні жанчына пальцамі правай рукі выцягвала валакно з кудзелі, адначасова трыма пальцамі левай рукі паварочвала верацяно.

Тэги:
лён, Беларусь, Народныя традыцыі, спадчына
Знойдзены скарб манет

Гісторыкі назвалі ўзрост скарбу залатых манет у цэнтры Мінска

33
(абноўлена 19:48 26.02.2021)
Навукоўцам трэба высветліць, хто больш за 100 гадоў таму схаваў скураны мяшочак з залатымі манетамі, і чаму ён так і застаўся ляжаць у зямлі.

МІНСК, 28 лют – Sputnik. Беларускія навукоўцы высвятляюць дакладны ўзрост скарбу залатых манет і іншых артэфактаў, які быў знойдзены ў цэнтры Мінска - у скверы Марата Казея, паведамілі ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі.

У мінулы панядзелак стала вядома, што манеты пачатку ХХ стагоддзя былі выяўлены ў невялікім парку ў беларускай сталіцы, дзе праводзіліся земляныя работы.

"Гэта яшчэ дарэвалюцыйны скарб, яго ўзрост, як мяркуецца, канец XIX - пачатак XX стагоддзя. Папярэдне можна сказаць, што яму каля 120 гадоў. Але дакладная інфармацыя будзе пасля таго, як мы вывучым знойдзеныя прадметы", - паведамілі Sputnik у інстытуце.

Там таксама патлумачылі, што ў цяперашні час манеты і іншыя каштоўныя артэфакты дастаўлены ў інстытут, распачата даследчая і навуковая праца.

Суразмоўцы агенцтва адзначылі, што навукоўцам трэба высветліць, хто мог схаваць гэты скарб. "Пакуль з вялікай доляй верагоднасці нельга агучыць ні адну з версій, хто схаваў скарб, пры якіх абставінах, чый дом стаяў у той час на месцы знаходкі", - сказалі ў НАН.

Разам з тым у інстытуце ўдакладнілі, што знойдзены скарб, акрамя каштоўных з гістарычнага пункту гледжання артэфактаў, складаецца з 24 залатых манет. У інстытуце растлумачылі, што тэрыторыя сквера, дзе знайшлі золата, з'яўляецца гісторыка-культурнай каштоўнасцю. Там цяпер ідзе будаўніцтва ліўневай каналізацыі.

Што прызначана за скарб

У інстытуце паведамілі, што скарб знайшоў мінчанін, неабыякавы да археалогіі і гісторыі, і перадаў яго дзяржаве. Гісторыкі адмовіліся назваць яго прозвішча. У Беларусі пытанні прыналежнасці скарбаў рэгулююцца Грамадзянскім кодэксам. У адпаведнасці з ім скарб паступае ва ўласнасць асобы, якая яго знайшла, і асобы, якой належыць маёмасць, дзе скарб быў схаваны. Але калі скарб ўтрымлівае рэчы, якія адносяцца да помнікаў гісторыі ці культуры, ён павінен быць перададзены ў дзяржаўную ўласнасць. Пры гэтым уласнік зямельнага ўчастка або iншай маёмасцi, дзе скарб быў знойдзены, і асоба, якая яго выявіла, маюць права на ўзнагароджанне ў памеры 25% ад кошту знойдзенага.

Самыя вядомыя скарбы

Ад пачатку XIX стагоддзя на тэрыторыі сучаснай Беларусі былі выяўлены каля 1500 скарбаў, вялікая колькасць з іх прапала ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Сярод 20 найбольш вядомых - мінскі, віцебскі і брэсцкія скарбы, перкаўскі скарб, гараўлянскія і слуцкія скарбы. У іх пераважна былі срэбныя вырабы, а таксама старажытныя манеты - залатыя і сярэбраныя.

Чытайце таксама:

33
Тэги:
Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Мінск, манеты, Скарб

Тыгр навучыўся спяваць, каб прыцягваць да сябе ўвагу - відэа

0
(абноўлена 20:29 06.03.2021)
Глядзіце на відэа, як драпежнік з Барнаульскага заапарка бярэ высокія ноты. І ўсё гэта дзеля аднаго - увагі.

Паласатыя драпежнікі могуць не толькі рыкаць, яны здольныя яшчэ і да "спеваў". Гэта даказвае тыгр Шэрхан. На кадрах можна ўбачыць, як тыгр, ходзячы па вальеры або знаходзячыся на ўзвышшы, якое, мусіць, лічыць сваёю сцэнай, бярэ высокія ноты.

"З самага нараджэння ён такім чынам прыцягвае ўвагу шматдзетнай мамы. Спецыяльна сыходзіў у далёкі кут, калі яна была занятая іншымі дзецьмі, і крычаў, пакуль яна не кіне ўсё і не прыйдзе да яго", - распавялі супрацоўнікі заапарка на старонцы ў сацыяльнай сетцы.

Рэпертуар узыходзячай зоркі Барнаульскага заапарка пакуль невялікі, аднак у яго арсенале ўжо ёсць некалькі хітоў, якія нагадалі некаторыя кампазіцыі ў выкананні расійскага спевака Вітаса. Іншыя прыхільнікі творчасці Шэрхана выказалі здагадку, што тыгр прастудзіўся, аднак супрацоўнікі заапарка запэўнілі, што са здароўем у драпежніка ўсё ў парадку.

Глядзіце таксама:

0
Тэги:
ноты, драпежнік, заапарк, тыгр