Дамавікі

Як выглядае дамавік, дзе селіцца і чаго не церпіць

1185
(абноўлена 10:43 14.04.2017)
Пра дамавіка, яго свавольствы і жарты ў Дзень дамавіка чытайце на Sputnik.

Сёння адзначаюцца Кудзесы, ці Дзень частавання дамавіка. Сама назва свята кажа пра тое, што ў гэты дзень нашыя продкі ўсяляк забаўляліся, слухалі музыку ды танчылі — кудзеснічалі.

Яшчэ адна назва свята — Вялесічы. Дамавік — адзін з дзяцей бога Вялеса, першапачатковага заступніка славян. Дзеці Вялеса сяліліся бліжэй да людзей для таго, каб ім ва ўсім дапамагаць. Тых, хто жыў за печкай, называлі дамавікамі, хто адправіўся ў лес — лесунамі, добрых духаў рэк і азёр — вадзянымі, а тых, хто гатовы дапамагчы ў полі — палявікамі.

Чым частаваць дамавіка і навошта

10 лютага адзначаюць Дзень дамавіка — адзінага прадстаўніка з "нячысцікаў", які сябруе з людзьмі.

Домовой.Рисунок Ивана Билибина. 1934 год.
© Photo : Рисунок Ивана Билибина. 1934 год.

У гэты дзень галоўнага па гаспадарцы забаўляюць песнямі і пляскамі, а ўвечары на стале пакідаюць пачастунак, прыгаворваючы: "Еш пірагі і наш дом сцерагі". Калі спяваць весела і ад душы, то дамавік цэлы год будзе пакорлівы і паслужлівы.

Але калі ў гэты дзень гаспадыня забудзецца пакарміць дамавіка, то, па павер'і, ён злуецца і насылае на хату шмат ліха. Таму пасля вячэры ў гэтае свята сям'я пакідала за печкай гаршчок кашы. Яго абкладвалі гарачымі вуглямі, каб каша не астыла да паўночы, калі дамавік прыйдзе вячэраць.

Дарэчы, можна ў гэты дзень наліць у чарачку гарэлкі і пакласці побач кавалачак салодкага кекса або пірага са словамі: "Бацюшка дамавік, захавальнік і руплівец майго роду. Вяртайся з шырокіх дарог, з чужых ускраін да хаты сваей, да свайго кутка. Бацюшка дамавік, сядзь побач, пагутарым з табой".

Перахрысціцеся і пакланіцеся. Калі дамавік ставіцца да вас лагодна, чарка хутка апусцее. Пачастунак пакідалі на чыстым белым абрусе без малюнкаў, што было знакам для нячысціка — гэта менавіта для яго. Калі раніцай ежа засталася некранутай, то гэта азначала, што дамавік узлаваўся і не жадае быць памочнікам для сям'і.

У гэты дзень дамавіку таксама пакідалі і падарункі, а па яго паводзінах, шумах і гуках прадказвалі будучыню. Калі чулі за печкай плач — у сям'і будзе разлад і дрэнныя справы, калі смех — усё будзе добра.

Хто такі дамавік і як ён выглядае

Паводле славянскіх міфаў, дамавік — энергічны дзядуля маленькага росту, з сівой барадой і добрым, прыветлівым тварам. Лічыцца, што ў сваім сапраўдным абліччы ён з'яўляецца толькі дзецям ці людзям, якія пакутуюць ад алкагольнай ці наркатычнай залежнасці, паколькі ў словы такіх людзей ніхто не паверыць.

Калі дух жылля добразычлівы да ўладароў хаты, то дапамагае ім па гаспадарцы, папярэджвае аб небяспеках і абараняе ад погані. Калі ж гаспадары трапілі ў няласку да "дзядулі", то ён можа біць посуд, тупаць нагамі, а таксама нападаць на спячых. А калі дамавік зусім разыйшоўся, то яго звычайна ўціхамірваюць словамі: "Ты павінен дом пільнаваць, гаспадарку берагчы, дапамагаць гаспадыні, а не ваяваць. Ведай сваё месца!" Аднак, каб пазбягаць такіх сітуацый наогул, прынята залагоджваць дамавіка.

Па павер'ям, дом самотнага мужчыны ахоўвае дамавік-мужчына, а дом жанчыны — дамовушка. У сем'ях з дзецьмі з'яўляюцца на свет і дамавяты. Лічылася, што дамавік падобны на гаспадара ці гаспадыню.

Дамавікі ў "дзіцячым" узросце памерам не больш за футбольны мяч. Іх тулава пакрыта доўгай жорсткай шэрсткай, вочкі і рот жоўтага колеру. Ручкі ў дамавікоў маленькія, з мяккімі пальчыкамі, а ног няма зусім, таму што перасоўваюцца яны па паветры, лунаючы ў дзесятках сантыметраў ад падлогі.

Калі маленькі дамавічок бачыць чалавека, то звычайна становіцца амаль празрыстым і нерухома завісае пад столлю. У дзіцячым узросце дамавічок не мае полу, але доўгі час, жывучы побач з чалавекам, ён паступова набывае аблічча і характар гаспадароў.

Да блізкіх па духу дамавіку адносяцца: кікімара, якая, хутчэй за ўсё, даводзіцца яму жонкай, баннік, гуменнік, вадзянік, лясун і палявік.

З рэчаў не любіць люстэркаў і прадметаў, у якіх можна ўбачыць адлюстраванне.

Чаму нельга есці па начах

Лічыцца, што кухня — гэта валоданне дамавіка. Таму хадзіць туды і есці ноччу нельга ні ў якім выпадку. Інакш дамавік спалохаецца ці раззлуецца і не будзе дапамагаць сям'і. Калі ў хаце пачынаюць раптоўна знікаць дробныя рэчы, а потым знаходзяцца ў самых нечаканых месцах, гэта трэба проста ўлічыць. Не знаходзячы рэч на звыклым месцы, скажыце ўслых (можна шэптам) "Дамавік, дамавік, пагуляў ды аддай". Дзіўна, але рэчы звычайна знаходзяцца.

У горадзе, дзе няма рускай печкі, дамавікі могуць жыць нават на балконе. Іх так і называюць — "балконнікі", а на зіму іх трэба занесці ў кватэру — для гэтага проста перанясіце любую рэч з балкона ў пакой. Інакш усю зіму дамавік будзе турбаваць гаспадароў, стукаць зубамі і хуліганіць.

Калі ў вас ёсць маленькія дзеці, трэба разам з імі абсталяваць для захавальніка сямейнага ачага "спальнае" месца — паслаць у маленькую скрыначку або кошык яркую анучку, пашытую ўласнаручна падушачку і коўдру. Пастаўце "ложачак" у ціхае месца і запрасіце дамавіка.

Чаго не церпіць дамавік

Перш за ўсё — непарадак. Неабходна рэгулярна прыбірацца ў хаце. Пыл і беспарадак вельмі не падабаюцца дамавіку.

Ніколі не трэба сварыцца ў хаце, а ўсе справы лепей вырашаць мірнымі перамовамі. Негатыўная энергетыка палохае духа хаты і адкрывае дзверы для ўсялякай погані. Таму часам у жыллё залятаюць чужыя дамавікі, якія могуць прынесці шкоду гаспадару. Яны садзяцца ноччу на ложак або на грудзі гаспадара і пачынаюць ціснуць або трэсці спячага, ад чаго ён абавязкова прачнецца. Тады, звычайна, чыталася малітва "Ойча наш". З першага разу гаспадар можа і не прачытаць яе як след, так як язык будзе ледзь паварочвацца, а рукі і ногі будуць як у здранцвенні. Але, у рэшце рэшт, пасля некалькіх разоў прачытанай малітвы чужы дамавік адступіць і знікне.

З хатніх жывёл найбольшую непрыязнасць у дамавіка выклікаюць козы. Аднак ён адчувае сімпатыю да некаторых парод коней, з-за чаго шмат часу праводзіць у стайні, калі такая маецца ў гаспадарцы. Таксама асаблівую павагу дамавік аддае катам, таму на наваселле прынята, каб менавіта кошка першай пераступіла парог новага дома. Лічыцца, што кот убірае ў сябе увесь негатыў ад папярэдніх гаспадароў і іх дрэннай энергетыкі.

Верхам няўдзячнасці лічыцца, калі вы пры пераездзе на іншае месца жыхарства не паклічаце з сабой дамавіка.

Шмат хто са знакамітасцяў мінулых стагоддзяў прызнавалі існаванне дамавіка. Сярод іх — Леанарда да Вінчы, Ісаак Ньютан, Аляксандр Пушкін, кампазітар Грыг, матэматык Соф'я Кавалеўская, казачнікі браты Грым і Сельмы Лагерлёф.

1185
Тэги:
гісторыя, Народныя традыцыі, Беларусь
Тэмы:
Беларусь містычная: легенды, паданні, казкі (7)
Дзядоўнік

Алей, суп і каша: што яшчэ нашы продкі гатавалі з дзядоўніка

14
(абноўлена 12:58 31.05.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская вучыць гатаваць лекі і смачныя стравы с самага знакамітага пустазелля.

Другая палова мая ў народзе лічылася самай прыгожай парой года. Нездарма пра яе казалі: "Май і пад кустом рай".

Для тых, хто цікавіцца народнай медыцынай, надышоў час нарыхтоўкі лекавых раслін. Некаторыя зёлкі збіраюць толькі ў маі, паколькі лічыцца, што менавіты ў гэтыя часы яны валодаюць найлепшымі карыснымі ўласцівасцямі. Сярод іх лопух вялікі, які ў народзе і цяпер называюць "дзед" або "дзядоўнік". Дарэчы, дзядоўнікам у народзе называлі яшчэ шэраг "калючых" раслін, якія па-руску называюцца "чертополох" і "татарник".

Дзядоўнік - дзіўная па сваіх лекавых і харчовых якасцях расліна, але лічыцца яна злосным пустазеллем з-за вялікай колькасці насення. Дзядоўнік можна сустрэць на пустках, уздоўж дарог, па берагах рэк і азёр, а таксама каля жытла чалавека. Яго карысныя ўласцівасці не засталіся не заўважаным народнымі лекарамі і як у даўнія часы, так і цяпер дзядоўнік у пашане.

З лекавай мэтай звычайна нарыхтоўваюць карані адна-, двухгадовай расліны, але можна таксама збіраць і маладое лісце і нават насенне. Карані выкопваюць у кастрычніку- лістападзе, калі расліна адцвіла або ранняй вясной на пачатку красавіка, чысцяць, крышаць на кавалкі і сушаць у добра праветрываемых памяшканнях або сушыльнях. Высушаныя карані захоўваюцца ў папяровых або палатняных мяшэчках некалькі гадоў.

Водныя выцяжкі з дзядоўніка маюць мачагоннае, патагоннае, нязначнае жаўцягоннае дзеянне, а таксама паляпшаюць мінеральны абмен. Настоі і адвары на аснове дзядоўніка выкарыстоўваюцца для лячэння такіх захворванняў як цукровы дыябет, гастрыт, хваробы печані і нырак і многіх іншых.

Настой каранёў дзядоўніка на аліўкавым алеі выкарыстоўваюць для ўмацавання валасоў, маззю лечаць скураныя захворванні і апёкі. Алей, мазь, настоі і адвары не цяжка зрабіць самастойна папярэдне параіўшыся са сваім доктарам. Вось некалькі не складаных рэцэптаў.

Алей з дзядоўніка

Здробненыя і ачышчаныя сырыя карані заліваюць гарачым алеем у суадносінах частак 1:5, настойваюць у цёмным месцы два тыдні і ўціраюць у карані валос для іх умацання.

Можна выкарыстоўваць як алей са сланечніка, так і аліўкавы.

Мазь з каранёў дзядоўніка

75 грамаў здробненых і ачышчаных сырых каранёў заліваюць 200 грамамі гарачага сланечнікавага або міндальнага алею і пакідаюць настойвацца ў цёплым месцы на адзін дзень. Затым кіпяцяць на малым агні 15 хвілін, працэджваюць і далей ужываюць як мазевую накладку на гнойныя раны, апёкі, пролежні, экзэму, псарыяз.

Агарод ў парадку, ці як змагацца з пустазеллем
© Photo : Светлана Тарасова, Россия

Свежае лісце дзядоўніка прыкладаюць у выглядзе кампрэсаў на суставы пры рэўматызме, пры высокай тэмпературы, ім абкладаюць хворага. Сок лісця лопуху вельмі гаючы і ў народнай медыцыне выкарыстоўваеццаяк як супрацьпухлінны, гаючы сродак. Але ён вельмі горкі і, каб пазбавіць сок горычы, неабходна лісце вымочваць у халоднай вадзе з дадаткам харчовай солі.

Адціснуты са свежага маладога лісця сок і змяшаны з мёдам  у прапорцыі 10:1 п’юць пры скураных хваробах па 1/3-1/2 шклянкі перад ужываннем ежы, а таксама палошчуць горла пры запаленнях слізістай.

У народнай медыцыне з гэтай раслінай звязаны цэлы шэраг прыкмет і павер’яў. Так на Чэрвеньшчыне казалі, што "каб вылечыцца ад бясплоднасці, трэба было ў дзядоў дзяцей папрасіць".

Ад сурокаў на Полаччыне калючкі дзядоўніка кіпяцілі і мыліся гэтым адварам на захад сонца, а рэшткі ўзвару вылівалі ўбок.

Вельмі сур’ёзна ставіліся ў народзе і да лячэння спужання які, калі яго не лячыць, мог стаць прычынай больш сур’ёзных захворванняў. З гэтай нагоды казалі: "Каб якая хвароба горай не падкаснулася". Сярод мноства спосабаў лячэння спужання выкарыстоўвалі і дзядоўнік. У гэтым выпадку капалі яго далёка ад вёскі, каб у радыюсе 10 кіламетраў не было чутно пеўня, парылі корань і давалі піць хвораму. На Барысаўшчыне рэкамендавалі выкапаць карэнне калючых дзядоў і тры разы пераказаць: "Дзед, дзед, я цябе капаю, з карэнняў вываджу, вывядзі ў майго дзіцяці перапуд". На месцы выкапанага кораня трэба было пакласці кавалак хлеба.

А ў Вілейскім раёне з той жа мэтай пералівалі праз студню ў пустую пасудзіну адвар з напаранымі дзядамі і давалі спуджанаму чалавеку выпіць і абмыць твар.

У Францыі, Бельгіі, ЗША, Японіі і Кітаі лопух вялікі вырошчваюць на агародах і на прамысловых сельскагаспадарчых плантацыях як харчовую расліну. У Беларусі ж яе выкарыстоўваюць выключна як лекі і толькі аматары і хворыя на цукровы дыябет гатуюць з дзядоўніка смачныя стравы. Маладыя карані кладуць у супы, ядуць сырымі, печанымі, смажанымі, гатуюць з іх катлеты, кісла-салодкае павідла, марынуюць і робяць нарыхтоўкі на зіму. Здробненыя на мясарубцы карані захоўваюць ў халадзільніку і дадаюць да мясных і рыбных страў.

Дзядоўнік вараны

Інгрыдыенты:

  • 200 г кораня дзядоўніка
  • 15 г сметанковага масла
  • Соль па смаку

Як гатаваць:

Маладыя карані добра памыць, парэзаць на кавалкі даўжынёй 2-3 см і варыць 20-25 хвілін у падсоленай вадзе. Пасля гатовасці аблупіць скурку і падаць з вяршковым маслам або смятанай.

Дзядоўнік смажаны

Інгрыдыенты:

  • 200 г кораня дзядоўніка
  • 20 г алею
  • 1 цыбуліна
  • 5 г кропу
  • Таматны сок
  • Соль па смаку

Як гатаваць:

Маладыя карані добра памыць, абскрэбці скурку, пасмажыць на алеі. Заправіць таматным сокам, пасаліць і тушыць з накрышанай цыбуляй пад накрыўкай 5-7 хвілін. Гатовую страву пасыпаць зялёным кропам.

Суп з лісця дзядоўніка

Інгрыдыенты:

  • 700 мл вады
  • 60 г капусты
  • 20 г морквы
  • 20 г цыбулі
  • 60 г бульбы
  • 10 г пятрушкі
  • 30 г таматаў
  • 100 г сцябла і лісця дзядоўніка
  • 100 г смятаны
  • Соль і спецыі па смаку

Як гатаваць:

Зварыць булён з гародніны, у канцы варкі дадаць дробна накрышанае сцябло і лісце дзядоўніка і варыць яшчэ 5-7 хвілін. Перад падачай забяліць смятанай і пасыпаць кропам.

Каша з дзядоўніка

Інгрыдыенты:

  • 300 г кораню дзядоўніка
  • 1 шклянка малака
  • 15 г сметанковага масла
  • Цукар і соль па смаку

Як гатаваць:

Маладыя карані добра памыць, абскрэбці скурку, перакруціць праз мясарубку. Заліць малаком, дадаць масла, цукар і соль і варыць на малым агні да гатовасці.

Дзядоўнік можна ўжываць у ежу і проста печаным. Для гэтага неабходна пакласці яго ў жар і пчы да гатовасці, а потым зняць скурку і есці, дадаючы соль па смаку.

14
Тэги:
Народныя традыцыі, Кухня, Ларыса Мятлеўская
Тэмы:
Прыродная сталоўка: гатуем з таго, што пад нагамі
Нясвіжскі замак

Як адпачывалі і жартавалі князі Радзівілы

40
(абноўлена 08:44 01.06.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра вычварэнскія жарты прадстаўнікоў аднаго з самых знакамітых княскіх родаў.

"Абед у замку, і дужа многа гасцей меў я. Пасля абеду адбылася карусель...", - некалі запісаў у сваім дзённіку Міхал Радзівіл Рыбанька. Радзівілы лічылі, што вядуць свой род ад рымлянаў, а тыя, як вядома, любілі відовішчы і святы.

Ладзіць вечарыны з багатымі абедамі і тэатральнымі пастаноўкамі ў Нясвіжы былі звычайнай з’явай напрацягу некалькіх стагоддзяў. Асабліва адзначыліся ў гэтым Караль і Міхал Радзівілы, пры якіх забавы ў Нясвіжы дасягнулі асаблівага росквіту.

А завёў моду пышна прымаць гасцей Мікалай Крыштаф Радзівіл па мянушцы Сіротка, які ў XVI стагоддзі ў сэрцы сінявокай вырашыў зрабіць сапраўдны рымскі куток. Падышоўшы да справы грунтоўна, на вадасховішчы, што знаходзілася каля палаца, ён стварыў штучную выспу са свяцілішчам у гонар багіні Цэрэры. Менавіта там і адбываліся першыя святкаванні надыходу вясны.  Выглядалі яны даволі цнатліва ў параўнанні з больш познімі, якія сталі адбывацца ў XVIII стагоддзі пры Каралі Станіславе Радзівіле па мянушцы Пане Каханку.

Але гэта наперадзе, а пакуль з’явілася мода здзіўляць, а яшчэ лепш пужаць гасцей незвычайным і нечаканым. Так, напрыклад зайшоўшы ў залу, госці маглі пабачыць замест столі вялікі акварыўм з трохметровымі асятрамі, а навокал – усё ў люстэрках.

Усё змянілася пры Міхале Казіміры Радзівіле. За вялікую гасціннасць і зварот "рыбанька" гэтага прадстаўніка Радзівілаў пазней так і пачалі называць Рыбанька. У нясвіжскай Альбе ён наблізіў свята сустрэчы вясны да яго антычнай сутнасці. На выспу, якая называлася Цытэраю адпраўляліся адмысловыя караблікі са шляхецкай моладдзю, дзе яны гарэзліва забаўляліся. Амаль каралеўскія багацці рода Радзівілаў дазвалялі не стрымліваць сябе ў забавах і Рыбанька, і Пане Каханку балявалі з размахам і, часам, з рознымі жорсткімі вычварэнствамі.

У дзенніку Міхала Радзівіла Рыбанькі часта сустракаюцца запісы, якія характарызуюць забавы шляхты таго часу: "Абед у замку, і дужа многа гасцей меў я. Пасля абеду адбылася карусель. Былі чатыры банды кавалераў: у кожнай бандзе шэф і чатыры кавалеры... Было столькі ж банд дам на фаэтонах. Запрэжаных адным канём... пасля была цудоўная вячэра ў замку, і там нам весела прайшоў дзень".

Пане Каханку - пазёр і бацька селядцоў

А вось як любіў "весяліцца" Караль Радзівіл або Пане Каханку, якога мемуарыст Кітовіч называў "трэцім п’яніцам" Рэчы Паспалітай і адзначаў, што князь "па натуры мала адрозніваўся ад вар’та, а п’яны зусім шалеў... Займаўся распустай, а таксама, выпіўшы, жорстка здзекваўся з розных прыдворных. Нечакана грукнуць ззаду кіем, у час піцця убіць келіх у рот, каб чалавек аж захлынуўся, наліць ззаду за каўнер віна таму, хто марудна п’е, моцна стукнуць галовамі ў час размовы – каб аж выскачылі на лбах гузы, выкідваць розныя фіглі з абразай для жаночага сораму – вось самая прыемная забава Радзівіла".

Вядомы і такі выпадак "сяброўскага" розыгрышу, калі  Пане Каханку пажартаваў з Паца, вялікага літоўскага пісара, свайго фаварыта і нязменнага ўдзельніка ўсіх оргій. Аднойчы Пац не сцярпеў грубіянцкіх здзекаў і прыгразіў Радзівілу дуэллю. Але Радзівіл, жадаючы застацца ў сяброўстве, але і адпомсціць сябру за выклік, зрабіў выгляд, што моцна раззлаваўся і загадаў схапіць Паца, закаваць у кайданы і кінуць у турму. Назаўтра пісара апранулі ў смяротную кашулю і вывелі на плошчу ў суправаджэнні ката і ксяндза. Сябры і сам Пац, прасілі міласці ў Радзівіла, але над галавой небаракі завісла сякера. Урэшце, калі Пац папрасіў хвіліну для споведзі, Радзівіл, насыціўшыся жартам, падскочыў да Паца з мілай усмешкай: "Вось бачыш, я цябе больш напалохаў, чым ты сваёй дуэллю".

"Спектакль" працягнуўся багатымі падарункамі Пацу, які так і заставаўся ў саване ў той вечар і скончыўся папойкай ў гонар гэтай задумы. Праз тры дні Пац памёр.

З асаблівым задавальненнем "жартаваў" князь з замежных гасцей: камедыянтаў, гувернёраў і нават паслоў. Мемуарыст Нямцэвіч узгадваў, што папскі нунцый Салузі быў напалоханы да смерці магчымасцю ехаць з Радзівілам на прагулку не ў звычайным экіпажы, а ў лёгкай павозцы на двух колах, запрэжанай шасцёркай мядзведзяў. Праўда і ў іншыя часы беларусы любілі дурыць іншаземцаў.

Гісторыкі сцвярджаюць, што Караль Радзівіл быў вялікім пазёрам з акторскімі здольнасцямі. Многія мемуарысты аднадушна сцвярджаюць, што ў яго было нешта ад блазана і параўноўваюць яго з шэкспіраўскім Фальстафам. Усё жыццё ў Нясвіжы таго часу  нагадвала аперэту ці буфанаду. Так перад выбарамі ён выязджаў на бочцы на рынак і, седзячы на ёй частаваў усіх віном, бічаваў сябе ў перадвелікодную пятніцу, наўмысна ставіў сябе ў анегдатычныя і скандальныя сітуацыі: катаўся летам на санках, запрэжаных мядзведзямі па дарозе, высыпанай соллю, конна ўязджаў на тэатральныя прадстаўленні.

А яшчэ любіў распавядаць пра сябе шляхце ўсялякія "глупствы". То ён нібы разбагацеў, служачы кухарчыкам у нейкай пані Лазоўскай, то нібы ў яго быў раман з сірэнай, ад якога ў Каспійскім моры з’явіліся селядцы. Адам Мальдзіс у эсэ "Як жылі нашы продкі ў XVIII стагоддзі" апавядае, што асабліва часта Пане Каханку паўтараў анекдот аб тым, як ён, удзельнічаючы ў штурме Гібралтара, скочыў на вал на адной палавіне каня, бо другую адарвала гарматным снарадам.

"Хіба не так было?" - пытаўся апавядальнік у сваіх прыдворных, Бароўскага або Валаковіча. "Не ведаю, - гучаў завучаны адказ,  - я гэтага ўжо не мог бачыць, бо яшчэ раней быў забіты". Усё гэта рабілася не толькі дзеля дасягнення асабістай папулярнасці сярод шляхты і замацавання ўлады але і адлюстроўвала густы той эпохі.

Вядома ж, такія баляванні і паводзіны магнацкай вярхушкі былі толькі моднай завядзёнкай у пэўны гістарычны час і для пэўных прадстаўнікоў рода Радзівілаў. Яны былі пашыраны толькі сярод найбольш заможных прадстаўнікоў шляхты са сваім поглядам на смешнае і не маглі замацавацца назаўсёды.

Чытайце таксама:

40
Тэги:
Радзівілы
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў

Якія прадметы будуць вывучаць у сярэдніх школах Беларусі ў 2020/2021 навучальным годзе

0
(абноўлена 12:00 01.06.2020)
Асноўныя прадметы ў залежнасці ад класа, якія будуць вывучаць беларускія школьнікі ў 2020/2021 навучальным годзе - у інфаграфіцы Sputnik.
Вучэбныя прадметы ў сярэдніх школах Беларусі: 2020/2021 навучальны год | Інфаграфіка bel.sputnik.by
© Sputnik Беларусь / Інфаграфіка

У апублікаваным Міністэрствам адукацыі тыпавым навучальным плане на 2020/2021 навучальны год прыкметных змен у параўнанні з мінулым навучальным годам няма: размежаванне гадзін для прадметаў адпавядае мінулагодняму. У пералік вывучаемых прадметаў вярнулася чарчэнне, якое будуць вывучаць у дзясятых класах.

Усяго ў беларускіх школах, гімназіях і ліцэях каля двух дзясяткаў асноўных прадметаў, якія могуць адрознівацца ў залежнасці ад тыпу ўстановы адукацыі. Найбольшая колькасць прадметаў у сярэдніх школах і школах-інтэрнатах: за 11 гадоў школьнікі вывучаюць 24 прадмета. У школах з мовай нацыянальнай меншасці да пераліку дысцыплін дадаюцца родныя мова і літаратура.

У некаторых спецыялізаваных навучальных установах спіс асноўных прадметаў карацейшы - у ім могуць адсутнічаць фізкультура або дапрызыўная падрыхтоўка. Аднак у такіх выпадках вучні дадаткова навучаюцца па прадметах сваёй спецыялізацыі.

Невялікія адрозненні ёсць і ў праграме гімназіі і сярэдняй школы - розніца ў колькасці гадзін працоўнага навучання і замежных моў.

Асноўныя прадметы з праграмы сярэдняй адукацыі Беларусі, а таксама інфармацыя пра тое, у якім класе якія дысцыпліны вывучаюць - у інфаграфіцы Sputnik.

0
Тэги:
Міністэрства адукацыі РБ, Школа, Беларусь