Дамавікі

Як выглядае дамавік, дзе селіцца і чаго не церпіць

1605
(абноўлена 10:43 14.04.2017)
Пра дамавіка, яго свавольствы і жарты ў Дзень дамавіка чытайце на Sputnik.

Сёння адзначаюцца Кудзесы, ці Дзень частавання дамавіка. Сама назва свята кажа пра тое, што ў гэты дзень нашыя продкі ўсяляк забаўляліся, слухалі музыку ды танчылі — кудзеснічалі.

Яшчэ адна назва свята — Вялесічы. Дамавік — адзін з дзяцей бога Вялеса, першапачатковага заступніка славян. Дзеці Вялеса сяліліся бліжэй да людзей для таго, каб ім ва ўсім дапамагаць. Тых, хто жыў за печкай, называлі дамавікамі, хто адправіўся ў лес — лесунамі, добрых духаў рэк і азёр — вадзянымі, а тых, хто гатовы дапамагчы ў полі — палявікамі.

Чым частаваць дамавіка і навошта

10 лютага адзначаюць Дзень дамавіка — адзінага прадстаўніка з "нячысцікаў", які сябруе з людзьмі.

Домовой.Рисунок Ивана Билибина. 1934 год.
© Photo : Рисунок Ивана Билибина. 1934 год.

У гэты дзень галоўнага па гаспадарцы забаўляюць песнямі і пляскамі, а ўвечары на стале пакідаюць пачастунак, прыгаворваючы: "Еш пірагі і наш дом сцерагі". Калі спяваць весела і ад душы, то дамавік цэлы год будзе пакорлівы і паслужлівы.

Але калі ў гэты дзень гаспадыня забудзецца пакарміць дамавіка, то, па павер'і, ён злуецца і насылае на хату шмат ліха. Таму пасля вячэры ў гэтае свята сям'я пакідала за печкай гаршчок кашы. Яго абкладвалі гарачымі вуглямі, каб каша не астыла да паўночы, калі дамавік прыйдзе вячэраць.

Дарэчы, можна ў гэты дзень наліць у чарачку гарэлкі і пакласці побач кавалачак салодкага кекса або пірага са словамі: "Бацюшка дамавік, захавальнік і руплівец майго роду. Вяртайся з шырокіх дарог, з чужых ускраін да хаты сваей, да свайго кутка. Бацюшка дамавік, сядзь побач, пагутарым з табой".

Перахрысціцеся і пакланіцеся. Калі дамавік ставіцца да вас лагодна, чарка хутка апусцее. Пачастунак пакідалі на чыстым белым абрусе без малюнкаў, што было знакам для нячысціка — гэта менавіта для яго. Калі раніцай ежа засталася некранутай, то гэта азначала, што дамавік узлаваўся і не жадае быць памочнікам для сям'і.

У гэты дзень дамавіку таксама пакідалі і падарункі, а па яго паводзінах, шумах і гуках прадказвалі будучыню. Калі чулі за печкай плач — у сям'і будзе разлад і дрэнныя справы, калі смех — усё будзе добра.

Хто такі дамавік і як ён выглядае

Паводле славянскіх міфаў, дамавік — энергічны дзядуля маленькага росту, з сівой барадой і добрым, прыветлівым тварам. Лічыцца, што ў сваім сапраўдным абліччы ён з'яўляецца толькі дзецям ці людзям, якія пакутуюць ад алкагольнай ці наркатычнай залежнасці, паколькі ў словы такіх людзей ніхто не паверыць.

Калі дух жылля добразычлівы да ўладароў хаты, то дапамагае ім па гаспадарцы, папярэджвае аб небяспеках і абараняе ад погані. Калі ж гаспадары трапілі ў няласку да "дзядулі", то ён можа біць посуд, тупаць нагамі, а таксама нападаць на спячых. А калі дамавік зусім разыйшоўся, то яго звычайна ўціхамірваюць словамі: "Ты павінен дом пільнаваць, гаспадарку берагчы, дапамагаць гаспадыні, а не ваяваць. Ведай сваё месца!" Аднак, каб пазбягаць такіх сітуацый наогул, прынята залагоджваць дамавіка.

Па павер'ям, дом самотнага мужчыны ахоўвае дамавік-мужчына, а дом жанчыны — дамовушка. У сем'ях з дзецьмі з'яўляюцца на свет і дамавяты. Лічылася, што дамавік падобны на гаспадара ці гаспадыню.

Дамавікі ў "дзіцячым" узросце памерам не больш за футбольны мяч. Іх тулава пакрыта доўгай жорсткай шэрсткай, вочкі і рот жоўтага колеру. Ручкі ў дамавікоў маленькія, з мяккімі пальчыкамі, а ног няма зусім, таму што перасоўваюцца яны па паветры, лунаючы ў дзесятках сантыметраў ад падлогі.

Калі маленькі дамавічок бачыць чалавека, то звычайна становіцца амаль празрыстым і нерухома завісае пад столлю. У дзіцячым узросце дамавічок не мае полу, але доўгі час, жывучы побач з чалавекам, ён паступова набывае аблічча і характар гаспадароў.

Да блізкіх па духу дамавіку адносяцца: кікімара, якая, хутчэй за ўсё, даводзіцца яму жонкай, баннік, гуменнік, вадзянік, лясун і палявік.

З рэчаў не любіць люстэркаў і прадметаў, у якіх можна ўбачыць адлюстраванне.

Чаму нельга есці па начах

Лічыцца, што кухня — гэта валоданне дамавіка. Таму хадзіць туды і есці ноччу нельга ні ў якім выпадку. Інакш дамавік спалохаецца ці раззлуецца і не будзе дапамагаць сям'і. Калі ў хаце пачынаюць раптоўна знікаць дробныя рэчы, а потым знаходзяцца ў самых нечаканых месцах, гэта трэба проста ўлічыць. Не знаходзячы рэч на звыклым месцы, скажыце ўслых (можна шэптам) "Дамавік, дамавік, пагуляў ды аддай". Дзіўна, але рэчы звычайна знаходзяцца.

У горадзе, дзе няма рускай печкі, дамавікі могуць жыць нават на балконе. Іх так і называюць — "балконнікі", а на зіму іх трэба занесці ў кватэру — для гэтага проста перанясіце любую рэч з балкона ў пакой. Інакш усю зіму дамавік будзе турбаваць гаспадароў, стукаць зубамі і хуліганіць.

Калі ў вас ёсць маленькія дзеці, трэба разам з імі абсталяваць для захавальніка сямейнага ачага "спальнае" месца — паслаць у маленькую скрыначку або кошык яркую анучку, пашытую ўласнаручна падушачку і коўдру. Пастаўце "ложачак" у ціхае месца і запрасіце дамавіка.

Чаго не церпіць дамавік

Перш за ўсё — непарадак. Неабходна рэгулярна прыбірацца ў хаце. Пыл і беспарадак вельмі не падабаюцца дамавіку.

Ніколі не трэба сварыцца ў хаце, а ўсе справы лепей вырашаць мірнымі перамовамі. Негатыўная энергетыка палохае духа хаты і адкрывае дзверы для ўсялякай погані. Таму часам у жыллё залятаюць чужыя дамавікі, якія могуць прынесці шкоду гаспадару. Яны садзяцца ноччу на ложак або на грудзі гаспадара і пачынаюць ціснуць або трэсці спячага, ад чаго ён абавязкова прачнецца. Тады, звычайна, чыталася малітва "Ойча наш". З першага разу гаспадар можа і не прачытаць яе як след, так як язык будзе ледзь паварочвацца, а рукі і ногі будуць як у здранцвенні. Але, у рэшце рэшт, пасля некалькіх разоў прачытанай малітвы чужы дамавік адступіць і знікне.

З хатніх жывёл найбольшую непрыязнасць у дамавіка выклікаюць козы. Аднак ён адчувае сімпатыю да некаторых парод коней, з-за чаго шмат часу праводзіць у стайні, калі такая маецца ў гаспадарцы. Таксама асаблівую павагу дамавік аддае катам, таму на наваселле прынята, каб менавіта кошка першай пераступіла парог новага дома. Лічыцца, што кот убірае ў сябе увесь негатыў ад папярэдніх гаспадароў і іх дрэннай энергетыкі.

Верхам няўдзячнасці лічыцца, калі вы пры пераездзе на іншае месца жыхарства не паклічаце з сабой дамавіка.

Шмат хто са знакамітасцяў мінулых стагоддзяў прызнавалі існаванне дамавіка. Сярод іх — Леанарда да Вінчы, Ісаак Ньютан, Аляксандр Пушкін, кампазітар Грыг, матэматык Соф'я Кавалеўская, казачнікі браты Грым і Сельмы Лагерлёф.

1605
Тэги:
гісторыя, Народныя традыцыі, Беларусь
Тэмы:
Беларусь містычная: легенды, паданні, казкі (7)

Беларускі лён: сакрэты вытворчасці элітнай тканіны

515
(абноўлена 09:47 23.11.2020)
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
Людзі спрадвеку з павагай ставіліся да льну: у льняныя тканіны заварочвалі муміі егіпецкіх фараонаў і апраналі цнатлівых дзяўчат на вяселлі.

Лён на Беларусі вырошчваюць са старадаўніх часоў. Продкі заўсёды ставіліся з павагай да гэтай культуры, бо яна літаральна магла апрануць цэлую сям’ю і нават вёску.  Чыстае і светлае льняное адзенне было сімвалам нявіннасці і маральнай чысціні, таму маладыя дзяўчаты на вяселле апраналі сукенкі, зробленыя з ільнянога матэрыялу. А ў Старажытным Егіпце, дзе людзі даведаліся пра лён 7-9 тысяч гадоў таму, тканіны з лёну лічыліся элітнымі, таму ў іх заварочвалі муміі егіпецкіх фараонаў.

Прыгажосць і зручнасць ільняной тканіны цэніцца ва ўсім свеце, а на Беларусі і дагэтуль захоўваюць традыцыі льнянога ткацтва. Кросны, варштат, мялкі, церніцы, трапкач і іншыя старадаўнія прылады для вырабу льняной тканіны — у фотастужцы Sputnik.

Гэта, безумоўна, не нанатэхналогіі, але паглядзець таксама ёсць на што.

Глядзіце таксама:

515
  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    На Беларусі лён вырошчваюць са старадаўніх часоў. Нашы продкі казалі, што "лён усіх апранае", і прысвячалі гэтай сельскагаспадарчай культуры свае песні, вершы і казкі.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Лён быў сімвалам нявіннасці і маральнай чысціні, таму нявеста на вяселле апранала сукенку з ільну. На беларускім гербе кветачкі льну сімвалізуюць працавітасць, дабрабыт і парадак.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Традыцыйнай прыладай ткацтва на Беларусі быў гарызантальны ткацкі станок — кросны. Беларускія навукоўцы вылучаюць некалькі тыпаў ткацкіх станкоў, якія існавалі ў XIX — пачатку XX стагоддзя і адрозніваліся па канструкцыі. У больш прымітыўных (на "сохах" і на "станінах") асобныя дэталі ўкапваліся ў зямлю ці мацаваліся да столі. Больш дасканалыя называліся "рамавы ткацкі станок" ці "варштат".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    На першым этапе льноапрацоўкі ад сцяблоў саспеўшага, а потым вымачанага і высушанага льну аддзяляюць галоўкі. Рабілася гэта пры дапамозе драўляных "пранікаў", якімі іх аббівалі. На поўначы Беларусі галоўкі абрывалі спецыяльнымі нажамі-"драчкамі".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Пасля абрывання галовак сцябло льну разміналі на "мялках" або "церніцах", каб вызваліць з яго валакно. На Беларусі вядомыя нахільныя і гарызантальныя мялкі. Іх рухомыя часткі — білы — мелі адно ці два рэбры.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Пасля апрацоўкі на мялках рэшткі кастры на валакне выдалялі пры дапамозе "трапала".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Прыладамі для часання льну служылі драўляныя і металічныя "грэбні". Пры іх дапамозе валакно расшчаплялася на больш тонкія валаконцы і канчаткова ачышчалася ад кастры. Пасля часання льну атрымлівалася валакно рознай якасці. Адыходы ад часання ўтваралі "кудзелю".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Валакно, якое заставалася пасля часання, — "кужаль" — спляталася ў косы і ў такім выглядзе захоўвалася да прадзення.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Наступны этап апрацоўкі льну — прадзенне — звязаны з вырабам нітак з валакна. Звычайна ім займаліся жанчыны ў перыяд з лістапада па сакавік. Асноўнымі прыладамі прадзення былі прасніца, верацяно і самапралка.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Працэс прадзення пачынаўся з замацавання кудзелі на прасніцы. На стойцы мацавалася кудзеля, а на донца садзілася жанчына. Стойка прасніцы, якая не мела донца, устаўлялася ў спецыяльную адтуліну ў лаве.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Самая старадаўняя прылада для прадзення — верацяно. Яго выраблялі з драўніны ясеня, грушы ці бярозы. Пры прадзенні жанчына пальцамі правай рукі выцягвала валакно з кудзелі, адначасова трыма пальцамі левай рукі паварочвала верацяно.

Тэги:
лён, Беларусь, Народныя традыцыі, спадчына
Вёска Навасёлкі

Кухня нашых продкаў: гатуем прысмакі для бабулі з дзядулем

27
(абноўлена 09:14 23.11.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра цудоўнае свята ўшанавання бабуль і дзядуль і вучыць гатаваць для іх святочны стол.

У народным календары апошнім святам гаспадарчага года лічыцца Міхайлаў дзень, які адзначаюць 21 лістапада. Канец восені для вясковага чалавека вызначаўся тым, што асноўныя палявыя работы былі ўжо завершаны і можна было крыху разняволіцца, схадзіць у госці, наведаць сваякоў, зладзіць дзецям вяселле, зрэшты сказаць "дзякуй" старэнькім бацькам. Менавіта іх было прынята ўшаноўваць у Міхайлаў дзень.

У народным усведамленні адзінокая, пакінутая без увагі блізкіх старасць успрымалася як трагедыя. Непавага, выказаная старым бездапаможным бацькам успрымалася, як вялікі грэх і загана. Таму павага і любоў да старэйшых у дзецях выхоўвалася з малку на прыкладзе бацькоў.

Навучанне паводзінам і узаемаадносінам паміж членамі сям’і адбывалася непасрэдна ў паўсядзённым жыцці. У добрай сям’і, дзе быў лад паміж бацькамі, панавалі мір, спакой і згода і паміж дзецьмі. Нездарма ж казалі: "Калі матка ведзьма, дык і дачка зелле знае".

Да старых людзей, уласных бацькоў, дзядуль і бабуль на Беларусі заўсёды ставіліся з павагай і пашанай, прыслухоўваючыся да іх парад, заснаваных на вялікім жыццёвым вопыце.

У народнай памяці засталося паданне, якое з цягам часу ператварылася ў казку пра тое, як у даўнія часы было прынята забіваць старых бацькоў. Маўляў, яны станавіліся лішнім ротам у сям’і. Жорсткі звычай перапыніў сын, які схаваў свайго бацьку насуперак волі суседзяў. У галодны год бацька падказаў сыну, што калісці накрыў страху хаты не абмалочанымі снапамі жыта, і гэта выратавала яго сям’ю ад галоднай смерці. Даведаўшыся пра сынову міласэрнасць і бацькоўскую мудрасць і іншыя людзі перасталі пазбаўляцца старэнькіх бацькоў. Як кажуць: "Людзей слухай, а свой розум май".

Узаемныя абавязкі блізкіх членаў сям’і такія як павага, паслухмянасць, дапамога і клопат аб кожным былі галоўнымі ў маральным кодэксе беларусаў. Асабліва кранальнымі былі зносіны паміж самымі старэйшымі і дзецьмі. Вядома ж, знаходзячыся ўвесь час у хаце, дзядуля з бабуляй часцей песцілі малых, чым бацькі, якія былі больш занятыя штодзённымі клопатамі.

У цяперашні час, калі сем’і часта жывуць асобна, да старэнькіх бацькоў прыязджаюць у госці. Нажаль у ХХ стагоддзі звычай наведваць бацькоў у Міхайлаў дзень з пачастункамі і падарункамі амаль забыўся. І толькі ў 90-я гады мінулага стагоддзя цудоўная традыцыя пачала адраджацца.

Святочны абед за агульным сталом і цёплая гутарка - цудоўны падарунак нашым любімым дзядулям і бабулям.

Булён грыбны з грэнкамі

Інгрыдыенты:

  • 30 г сушаных грыбоў
  • 1 морквіна
  • 2 цыбуліны
  • 300 г белага хлеба
  • 1 яйка
  • 1 ст лыжка сметанковага масла
  • 1 ст лыжка смятаны
  • Перац
  • Соль
  • Лаўровы ліст
  • Зеляніна пятрушкі

Як гатаваць:

Загадзя замочаныя грыбы адварыць, булён працадзіць. У грыбны адвар пакласці моркву і цыбуліну, перац, соль, лаўровы ліст, варыць да мяккасці агародніны, зноў працадзіць, закіпяціць.

Сушеные грибы
© Sputnik Людмила Янковская
Грыбы - асаблівы інгрыдыент

З белага хлеба зрэзаць скарынку, нарэзаць кубікамі. Вараныя грбы пасячы або прапусціць праз мясарубку, змяшаць з абсмажанай на масле цыбуляй, смятанай, сырым жаўтком, пасаліць і перамяшаць. Атрыманай масай намазаць грэнкі, зверху пакрыць узбітым бялком, выкласці на бляху і запячы ў духоўцы да ўтварэння румянай скарынкі.

Булён пасыпаць зеленню пятрушкі, асобна падаць грэнкі.

Качка з бульбай і чарнаслівам

Інгрыдыенты:

  • 1 невялікая качка
  • 800 г бульбы
  • 150 г чарнасліва
  • 4 ст лыжкі малака
  • 2 ст лыжкі вяршковага масла
  • Перац
  • Соль

Як гатаваць:

Падрыхтаваную тушку качкі нацерці з сярэдзіны сумессю солі з перцам і нафаршыраваць бульбяной начынкай.

Готовим фаршированную черносливом утку
© Sputnik / Людмила Янковская
Каб прыгатаваць фаршыраваную качку, спатрэбіцца няшмат інгрыдыентаў

Каб яе прыгатаваць, сырую бульбу трэба нацерці як для дранікаў на дробнай тарцы, дадаць кіпячонае малако, масла, папярэдне адвараны ў невялікай колькасці вады і дробна нарэзаны чарнасліў без костачак і перамяшаць.

Зашыць адтуліну ніткамі. Пакласці качку на нацёртую маслам бляху і запякаць у духоўцы пры 180 градусах каля 2-х гадзін, час ад часу паліваючы вытапіўшымся з яе сокам і тлушчам. З гатовай качкі выдаліць ніткі і падаць да стала гарачай.

Крохкае цукровае печыва да гарбаты

Інгрыдыенты:

  • 300 г масла
  • 200 г дробнага цукру
  • 400 г мукі
  • 2 яйкі
  • 2 ст лыжкі буйнога цукру

Як гатаваць:

200 г дробнага цукру і 300г свежага масла расцерці да белага колеру, каб маса стала падобная да смятаны, усыпаць муку, убіць яйкі, добра вымешаць на стальніцы, раскачаць і выціскаць бляшанай формачкай фігуркі, абсыпаць буйным цукрам і паставіць у цёплую печ або духоўку.

Сахар-песок и рафинад
© CC0 / Pexels
Цукровая пудра для гэтай стравы не падыйдзе, патрэбен толькі цукар

Выпякаць да ўтварэння залацістага колеру.

Збіцень

Інгрыдыенты:

  • 150 г мёду
  • 1,5–2 л вады
  • 4 ст лыжкі цукру
  • 2 бутоны гваздзікі
  • 1 ч лыжка карыцы
  • 5-6 гарошын чорнага перцу
  • 0,25ч лыжкі парашку імбіру
  • 2 ч лыжкі мяты
  • 2-3 ч лыжкі зверабою

Як гатаваць:

Мёд развесці шклянкай вады, гэтак жа развесці цукар і пракіпяціць яго. Зліць абедзве часткі, праварыць на малым агні, каб выпарылася больш вадкасці.

Банки с медом, архивное фото
© CC0 / Pixabay / Hans
Для гэтай стравы падыйдзе любы мёд

У ваду, якая засталася, пакласці прыправы, варыць іх 15-20 хвілін, зняць з агню і даць настаяцца на працягу 10 хвлін, працадзіць, уліць мядова-цукровую сумесь.

Падаваць збіцень гарачым.

27
Тэги:
Ларыса Мятлеўская
Урач хуткай дапамогі

Мінздароўя: На выплату "кавідных" надбавак сышло больш за 844 мільёны рублёў

0
(абноўлена 17:39 24.11.2020)
У кастрычніку грашовае заахвочванне атрымалі звыш за 71 тысячу работнікаў медыцыны - і гэта не толькі ўрачы і медсёстры.

МІНСК, 24 ліс - Sputnik. За час пандэміі на выплату "кавідных" надбавак было выдзелена 844,8 мільёна рублёў, паведаміла прэс-служба Міністэрства аховы здароўя.

У прыватнасці, з кансалідаванага бюджэту накіравана 422,4 млн рублёў, мясцовых бюджэтаў - 405,7 млн ​​рублёў, рэспубліканскага бюджэту - 16,7 млн ​​рублёў.

Па дадзеных Міністэрства аховы здароўя, у кастрычніку выплаты атрымалі больш за 71 тысячу работнікаў аховы здароўя. Паведамляецца, што сярод іх былі ўрачы, медсёстры, санітаркі, медыцынскія дэзінфектары, вадзіцелі, ліфцёры і іншыя супрацоўнікі.

Сярэдні памер фактычна выплачанай надбаўкі склаў: урачам - 700 - 1800 рублёў, сярэдняму медперсаналу - 400 - 1000 рублёў, іншым работнікам - 300 - 500 рублёў.

Нагадаем, устанаўленне штомесячнай надбаўкі за працу ва ўмовах, звязаных з інфекцыямі, прадугледжана Указам прэзідэнта Беларусі №131 ад 16 красавіка 2020 года. Выплаты атрымліваюць урачы-спецыялісты, медыцынскія работнікі з сярэдняй медыцынскай адукацыяй, іншы персанал аховы здароўя. Пералiк пасад вызначаны пастановай Міністэрства аховы здароўя ад 8 чэрвеня 2009 года №61. У яго ўключаны ўсе - ад прадстаўнікоў адміністрацыі клінік да малодшага медперсаналу, а таксама медыцынскія дэзінфектара, медрэгістратар, біёлагі, хімікі і кіроўцы. Памер даплат складае ад 300 да 4000 рублёў.

0
Тэги:
Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь, Беларусь
Тэмы:
Каронавірус COVID-19