Бульба з мазёхай

Посцім смачна: гатуем мазёху, мілту і мурцоўку

435
(абноўлена 13:41 17.04.2017)
Працягваецца Вялікі пост, калі людзі павінны строга ўстрымлівацца ад скаромных прадуктаў і імкнуцца праз свае учынкі і думкі зрабіць асяроддзе лепшым. Этнограф Ларыса Мятлеўская вучыць як зрабіць разнастайным меню поснага стала.

Вясна — час Вялікага посту. Ад года ў год гэтай парой людзі напрацягу сарака дзевяці дзён строга ўтрымваюцца ад скаромных прадуктаў, імкнуцца праз учынкі і думкі зрабіць сябе і сваё асяроддзе лепшым. Стараюцца не асуджаць, не крыўдзіць і не крыўдзіцца, пазбягаць усялякіх сварак.

Абавязковы элемент Вялікага посту - споведзь. Як пісаў беларускі этнограф Дземідовіч у сваіх нарысах "Дробныя заўвагі з жыцця беларуса", надрукаваных у Віленскім весніку ў 1895 годзе, у першыя тыдні посту спавядаліся малодшыя члены сям'і. Падрыхтоўваючы да споведзі дзіця, маці давала яму наказ накшталт наступнага:

"Глядзі ж, сынок (дачушка), скажаш бацюшку, што маткі і бацькі не слухаў, пацер (малітваў) не гаварыў, у агарод чужы лазіў, да, помніш, ад мяне з паліцы яйцо ўкраў… А цяпер пацалуй усім руку, каб злосці на цябе ніякай не мелі і не гневаліся".

Што ж тычыцца да гаспадара і гаспадыні, то яны стараліся пайсці да споведзі ў нядзелю ці ў свята, каб не прапаў рабочы дзень. Гэтым часам усе былі асабліва сур'ёзнымі і сканцэнтраванымі. Наогул споведзь у сялян адрознівалася шчырасцю і чыстасардэчнасцю, а ўтойванне грахоў ад свяшчэнніка лічылася смяротным грахом.

Нашы стравы ў пост 

Практычна ўсе стравы, якія гатавалі ў вясновы перыяд, спрыялі паляпшэнню здароў'я чалавека, умацоўвалі імунітэт, абаранялі ад усялякіх інфекцый не горш за сучасныя медыкаменты. Пабочных эфектаў пры гэтым не назіралася. Толькі адна карысць. Усе стравы лёгка прыгатаваць, а інгрыдыенты купіць у крамах і аптэках.

Мілта — старажытная страва беларускай кухні, якая нароўне з саладухай звычайна ўжывалася ў пост. Для атрымання мілты выкарыстоўвалі авёс. Спачатку яго парылі, а пасля хутка прасушвалі ў печы. Прасушаны авёс шляхам таўчэння яго ў ступе ачышчаўся ад шалупіння, пасля яго таўклі ў ступе, потым малолі — і ўсё гэта рабілася для таго, каб атрымаць талакно. Затым бралі невялікую колькасць такой мукі і разразмешвалі яе вадой адпаведна на смак спажыўца.

Працэс прыгатавання мілты
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Працэс прыгатавання мілты

Дарэчы, злітая са замочанага аўса вада раней лічылася лячэбным сродкам ад кашалю.

Для прыгатавання мурцоўкі дастаткова ўзяць буйную цыбуліну, крыху солі, цукру, воцату і нерафініраванага алею.

Цыбулю трэба дробна пакрышыць і расцерці разам з соллю, дадаць у кашку па смаку воцат або лімонны сок, некалькі кропель алею і крышачку цукру. Накласці масу на лусту аржанага хлеба і есці.

Раней мурцоўку разбаўлялі вадой у глыбокай місцы і макалі ў яе хлеб. Дарэчы цыбуля ў такой страве зусім не горкая, а калі выкарыстаць чырвоную цыбуліну, то будзе яшчэ смачней.

Мурцоўкай называецца гэта страва на Віцебшчыне, але нешта падобнае гатуюць у пост і ў іншых мясцовасцях Беларусі.

Луста хлеба з мурцоўкай
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Луста хлеба з мурцоўкай

Каб прыгатаваць мазёху, спатрэбіцца 0,5 шклянкі насення лёну, якое цяпер набываюць у аптэцы, і шклянка бульбянага адвару. Мазёху ядуць з варанай бульбай.

Мазёха
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Муку з лёну трэба добра прасейваць

Бульбу трэба абчысціць і паставіць яе варыць. Тым часам высыпаць насенне лёну на гарачую патэльню і прагрэць да таго часу, пакуль насенне не пачне падскокваць, сцерці ў ступцы, або змалоць яго на кавамолцы, прасеяць праз сіта і запарыць гарачым бульбяным адварам у глыбокай місачцы. Заліваць адварам ільняную муку трэба паступова, увесь час добра памешваючы, каб атрымалася аднародная маса падобная да жэле.

Мазуха гатовая да ўжывання
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Мазёха гатовая да ўжывання

Гэты жэлепадобны соўс і ёсць мазёха, якой паліваюць гарачую бульбу перад падачай да стала. Часта да гэтай стравы дадаюць салёны агурок.

435
Тэги:
беларуская кухня, Кухня, Нацыянальная кухня, Вялікі пост, Беларусь
Тэмы:
Посцім смачна: самыя цікавыя і смачныя рэцэпты (16)
Сядзіба Навіцкіх у Савейках

Рэканструкцыю не дазволілі савецкія ўлады: лёс сядзібы Навіцкіх у Савейках

4
(абноўлена 09:47 04.07.2020)
Пандэмія зачыніла межы, але натхніла беларусаў на вандроўкі па краіне. Цяпер ленты і сторыз сацыяльных сетак напаўняюцца фотаздымкамі гістарычных мясцін. Карыстаючыся момантам карэспандэнт Sputnik Марына Валасар наведала сядзібу шляхецкага роду Навіцкіх на Ляхавіччыне.

Сядзібна-паркавы комплекс шляхецкага роду Навіцкіх знаходзіцца ў вёсцы Савейкі, што крыху больш за 18 кіламетраў ад Ляхавічаў. Гэтае ўнікальнае месца перадае атмасферу XIX стагоддзя.

Вёска Савейкі
© Sputnik Марына Валасар
Вёска Савейкі

Калі дакладна быў пабудаваны ансамбль, невядома. Сярод даследчыкаў і гісторыкаў ёсць розныя меркаванні. Некаторыя лічаць, што палац разам з паркам быў закладзены напрыканцы XVIII стагоддзя, іншыя называюць 1850-ы год, калі пані Навіцкая набыла тры тысячы гектараў зямлі ў генерала Кор-Рудольскага, што служыў у Радзівілаў. Разам са шляхцянкай гаспадарылі на гэтай зямлі яе сыны Канстанцін і Феафіл. Мяркуюць, што падчас іх валадарання быў пабудаваны драўляны палац, а ў 1904 годзе – цагляны.

У розныя часы Савейкі належалі Бенігсенам, Чапскім, Незабытоўскім, Рдултоўскім.

Сядзіба Навіцкіх у Савейках
© Sputnik Марына Валасар
Сядзіба Навіцкіх у Савейках

У палацы была вялікая бібліятэка і архіў, дзейнічаў музей мясцовай фаўны, самы вялікі з прыватных музеяў Польшчы ў даваенны час.

Парк, плошча якога складае каля 10 гектараў, быў абсаджаны вялікай колькасцю экзатычных дрэў і кустоў. Многія з іх і да гэтага часу можна сустрэць у ваколіцах сядзібы. Гэта лістоўніца еўрапейская, конскі каштан, арэх шэры, бэз венгерскі, ірга каласістая, каліна канадская, ясень звычайны адналісты.

Незвычайную рамантычную атмасферу парку надавалі некалькі сажалак. У іх цэнтры размяшчаўся маленькі востраў з мураванай альтанкай. Патрапіць на яго можна было па каменным арачным мосціку. Сажалкі і зараз ёсць, хоць, канешне, вельмі пазарасталі.

Акрамя самой сядзібы захаваліся яшчэ некаторыя збудаванні. Гэта афіцына, бровар і гаспадарчыя пабудовы. На фасадзе бровара можна ўбачыць дату пабудовы  "R 1901", а таксама ініцыялы уласніка "T. N.", што азначае - "Тэафіл Навіцкі".

Прыкладна ў двух  кіламетрах ад вёскі знаходзяцца могілкі з радавой капліцай-пахавальняй. Пабудаваная ў ХІХ стагоддзі ў стылі класіцызму сёння капліца знаходзіцца ў паўразбураным стане.

Сядзіба Навіцкіх у Савейках
© Sputnik Марына Валасар
Тут пануе незвычайная рамантычная атмасфера

У 1860 годзе палацава-паркавы комплекс набыў маёр у адстаўцы Гектар Банавентуравіч Навіцкі. У той час да маёнтка адносіліся фальварак Заполле, а таксама вёскі Лапацічы, Гайнінцы, Гайнін, Тальмінавічы, Мядзведзічы, Куршынавічы.

Маёнтак быў сапраўдным прамысловым цэнтрам гэтай мясцовасці. Тут былі адкрытыя мылаварны, свячны, вінакурны, шкіпідарны заводы, а таксама тры карчмы, два вадзяныя млыны, смалакурня і бровар. Апошнімі, хто валодаў Савейкамі з Навіцкіх, былі Тэафіл і Андрэй.

На падмурку Савейкаўскага палаца пазначана дата: "1901 год". Ёсць меркаванне, што гэта час рэканструкцыі будынка.

Сядзіба Навіцкіх у Савецках
© Sputnik Марына Валасар
Савецкія шлады не дазволілі рэканструяваць сядзібу

У 1939 годзе маёнтак разрабавалі, а арандатара, які яго абараняў, забілі. Падчас Вялікай Айчыннай вайны палац быў разбураны, але потым адноўлены па старых чарцяжах.

У 50-я гады ХХ стагоддзя сын Феафіла Навіцкага Ежы, які ў той час быў паслом Польшчы ў Францыі, даслаў ліст у Савет Міністраў БССР, у якім прапаноўваў выдзеліць уласныя грошы на рэстаўрацыю былой сядзібы, але атрымаў адмову ад савецкага кіраўніцтва.

Дарэчы, з савецкіх часоў да нас дайшлі шматлікія скульптуры жывёл, якія можна сустрэць перад сядзібай. Гэта, напрыклад, зубр, алень і маленькія мядзведзі з бочкай мёду. Цікавосткай прысядзібнага парку з’яўляецца помнік Леніну – адзіны на ўвесь раён.

Сядзіба Навіцкіх у Савейках
© Sputnik Марына Валасар
У парку шмат скульптур розных жывёл

Пачынаючы з 1954 года ў сядзібе Навіцкіх быў размешчаны  дом адпачынку работнікаў лясной гаспадаркі ўсесаюзнага значэння, затым у розны час яго прыстасоўвалі пад санаторый для хворых на сухоты і ўчастковую бальніцу з дзіцячым аздараўленчым лагерам у летні час. 3 2004 года ў палацы размяшчалася ўрачэбная амбулаторыя.

У 2013 годзе палац разам з гаспадарчымі пабудовамі быў выкуплены СЗАО "Лада Гарант". Новы ўласнік абяцаў рэканструяваць сядзібу, але і да сённяшняга часу гэта не зроблена. Між іншым, у сакавіку гэтага года пракуратура Ляхавіцкага раёна выставіла патрабаванне аб тым, што палац павінен быць закансервіраваны з-за пагрозы абвалу будынку.

Аднак і такая сітуацыя не знішчае рамантызм гэтых мясцінаў, а, магчыма, нават больш прыцягвае сваёй некранутасцю і аўтэнтычнасцю шматлікіх турыстаў.

Чытайце таксама:

4
Тэги:
Брэсцкая вобласць
Тэмы:
Забытыя і знакамітыя: самыя цікавыя славутасці Беларусі

Там, дзе мінулае жыве ў сучаснасці. Фотапраект аб палешуках

18
(абноўлена 09:58 01.07.2020)
  • Пагашчанкі - удзельніцы святкавання Шчадрэца
Палессе захоўвае ўнікальныя традыцыі, звычаі і вераванні. Чорна-белыя фатаграфіі вёскі Пагост і яе жыхароў нібы пераносяць нас у часе.

"Час падобны да дзіцяці, якое вядуць за руку: глядзіць назад ..." - словы Хуліа Картасара як нельга лепш падыходзяць для таго, каб апісаць атмасферу беларускага Палесся.

Вясна на Палессі
© Sputnik Виктор Веткин

Вёска Пагост Жыткавіцкага раёна, якая адзначае ў 2020 годзе 500 гадоў з дня першага згадвання, - унікальны астравок старажытных вераванняў і светапоглядаў. Тут да гэтага часу можна ўбачыць унікальны "Юраўскі карагод", святкаванне Калядак і Шчадрэц, а пагашчане, як і сотні гадоў таму, усё гэтак жа вераць у русалак і лесавікоў, добрых і злых чараўнікоў.

З-за геаграфічнай закрытасці і цяжкадаступнасці тэрыторыі, нягледзячы на ўсе пераўтварэнні і трансфармацыі ў грамадстве і свеце, у многіх палешукоў і дагэтуль атрымліваецца захоўваць сваю самабытнасць.

Глядзіце таксама:

18
  • Пагашчанкі - удзельніцы святкавання Шчадрэца
    © Sputnik Сергей Лескеть

    Пагашчанкі - удзельніцы святкавання Шчадрэца.

  • Хлопчык са званочкам падчас святкавання Калядак
    © Sputnik Сергей Лескеть

    Хлопчык са званочкам ходзіць разам з калядоўшчыкамі падчас святкавання Калядак.

  • Драўляны крыж у вёсцы Пагост
    © Sputnik Сергей Лескеть

    Драўляны крыж у вёсцы. Паводле мясцовай традыцыі яго ўпрыгожваюць ручнікамі. Здалёк сілуэт крыжа нагадвае сілуэт пажылой жанчыны ў белым, "бабкі".

  • Вёска Пагост упершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах з XVI стагоддзя
    © Sputnik Сергей Лескеть

    Вёска Пагост упершыню згадваецца ў пісьмовых крыніцах з XVI стагоддзя - у летапісе Тураўскага краю як паселішча ў Мазырскім павеце Вялікага княства Літоўскага.

  • Паляшучка Галя Кузьміч разам з бабуляй Марыяй Міхайлаўнай на ганку дома
    © Sputnik Сергей Лескеть

    Паляшучка Галя Кузьміч разам з бабуляй Марыяй Міхайлаўнай на ганку дома.

  • Жыхар вёскі Пагост
    © Sputnik Сергей Лескеть

    Жыхар вёскі Пагост.

  • Дзяўчынкі гуляюць на беразе ракі Ствіга
    © Sputnik Сергей Лескеть

    Дзяўчынкі гуляюць на беразе ракі Ствіга. Юлі Кубацэвіч 13 гадоў, Галі Кузьміч - 9 гадоў.

  • 90-гадовая жыхарка Пагоста
    © Sputnik Сергей Лескеть

    90-гадовая бабуля выйшла на вуліцу, каб убачыць калядоўшчыкаў.

  • Старажытная традыцыя Палесся трымаць дзікіх пчол у бортных калодах
    © Sputnik Сергей Лескеть

    Мядовая калода на мясцовых могілках. На Палессі захавалася старажытная традыцыя трымаць дзікіх пчол у бортных калодах, якія падвешваюць на высокія дрэвы.

Тэги:
Палессе
Адзінай вакцыны не атрымаецца? Вірусолаг ацаніў новыя мутацыі COVID-19

Адзінай вакцыны не атрымаецца? Вірусолаг ацаніў новыя мутацыі COVID-19

0
(абноўлена 09:31 02.07.2020)
Як ўлічыць мутацыі каронавіруса пры стварэнні эфектыўнай вакцыны, і ці трэба распрацоўваць новы прэпарат ад кожнага новага штаму ў выпадку другой хвалі захворвання ў свеце або ўспышак у асобных краінах, разважае вірусолаг, акадэмік РАПН Анатоль Альштэйн.
Единой вакцины не будет? Вирусолог оценил мутации COVID-19

Зменлівасць віруса COVID-19 менш, чым у грыпу, і гэтым вызначаецца магчымасць стварэння вакцыны, якая будзе абараняць на працягу досыць доўгага часу, адзначыў на радыё Sputnik вірусолаг, доктар медыцынскіх навук, прафесар Анатоль Альтштэйн, адказваючы на пытанне, ці спатрэбіцца змяніць вакцыну пры далейшай змене віруса.

"Геном віруса грыпа складаецца з асобных кавалкаў, там вельмі лёгка ў розных варыянтаў віруса адбываецца перамешванне, таму ён такі зменлівы. Тут геном уяўляе сабой адну нітку. Яна доўгая, праўда, але адна, і таму вірус не так зменлівы, як вірус грыпу" , - сказаў вірусолаг.

Вірус сапраўды змяняецца, аднак зусім неабавязкова, каб мяняліся яго антыгенныя ўласцівасці, ад якіх залежыць імунітэт, і таму вакцына, якая зараз ствараецца, нягледзячы на нейкія невялікія змены віруса, зможа забяспечыць абарону надоўга, калі яе эфектыўнасць пацверджана падчас выпрабаванняў, патлумачыў прафесар.

Цяпер каля 150 калектываў займаюцца распрацоўкай вакцыны, акрамя таго, ідуць выпрабаванні дзясятка вакцын ў розных краінах, дадаў Альштэйн. Нагадаем, раней у Новасібірску навуковым цэнтры вірусалогіі і біятэхналогіі "Вектар" паведамілі аб трох расійскіх прататыпах вакцыны ад каронавіруса, якія паспяхова прайшлі выпрабаванні і паказалі сваю эфектыўнасць.

"На самой справе розніца ў месяц не мае ніякай ролі, важна, каб яна была якаснай, бяспечнай і эфектыўнай, гэтыя маленькія адрозненні на працягу месяца - гэта пытанне спартыўнае і палітычнае", - дадаў Альштэйн.

0
Тэги:
каронавірус
Тэмы:
Каронавірус COVID-19