Бульба з мазёхай

Посцім смачна: гатуем мазёху, мілту і мурцоўку

453
(абноўлена 13:41 17.04.2017)
Працягваецца Вялікі пост, калі людзі павінны строга ўстрымлівацца ад скаромных прадуктаў і імкнуцца праз свае учынкі і думкі зрабіць асяроддзе лепшым. Этнограф Ларыса Мятлеўская вучыць як зрабіць разнастайным меню поснага стала.

Вясна — час Вялікага посту. Ад года ў год гэтай парой людзі напрацягу сарака дзевяці дзён строга ўтрымваюцца ад скаромных прадуктаў, імкнуцца праз учынкі і думкі зрабіць сябе і сваё асяроддзе лепшым. Стараюцца не асуджаць, не крыўдзіць і не крыўдзіцца, пазбягаць усялякіх сварак.

Абавязковы элемент Вялікага посту - споведзь. Як пісаў беларускі этнограф Дземідовіч у сваіх нарысах "Дробныя заўвагі з жыцця беларуса", надрукаваных у Віленскім весніку ў 1895 годзе, у першыя тыдні посту спавядаліся малодшыя члены сям'і. Падрыхтоўваючы да споведзі дзіця, маці давала яму наказ накшталт наступнага:

"Глядзі ж, сынок (дачушка), скажаш бацюшку, што маткі і бацькі не слухаў, пацер (малітваў) не гаварыў, у агарод чужы лазіў, да, помніш, ад мяне з паліцы яйцо ўкраў… А цяпер пацалуй усім руку, каб злосці на цябе ніякай не мелі і не гневаліся".

Што ж тычыцца да гаспадара і гаспадыні, то яны стараліся пайсці да споведзі ў нядзелю ці ў свята, каб не прапаў рабочы дзень. Гэтым часам усе былі асабліва сур'ёзнымі і сканцэнтраванымі. Наогул споведзь у сялян адрознівалася шчырасцю і чыстасардэчнасцю, а ўтойванне грахоў ад свяшчэнніка лічылася смяротным грахом.

Нашы стравы ў пост 

Практычна ўсе стравы, якія гатавалі ў вясновы перыяд, спрыялі паляпшэнню здароў'я чалавека, умацоўвалі імунітэт, абаранялі ад усялякіх інфекцый не горш за сучасныя медыкаменты. Пабочных эфектаў пры гэтым не назіралася. Толькі адна карысць. Усе стравы лёгка прыгатаваць, а інгрыдыенты купіць у крамах і аптэках.

Мілта — старажытная страва беларускай кухні, якая нароўне з саладухай звычайна ўжывалася ў пост. Для атрымання мілты выкарыстоўвалі авёс. Спачатку яго парылі, а пасля хутка прасушвалі ў печы. Прасушаны авёс шляхам таўчэння яго ў ступе ачышчаўся ад шалупіння, пасля яго таўклі ў ступе, потым малолі — і ўсё гэта рабілася для таго, каб атрымаць талакно. Затым бралі невялікую колькасць такой мукі і разразмешвалі яе вадой адпаведна на смак спажыўца.

Працэс прыгатавання мілты
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Працэс прыгатавання мілты

Дарэчы, злітая са замочанага аўса вада раней лічылася лячэбным сродкам ад кашалю.

Для прыгатавання мурцоўкі дастаткова ўзяць буйную цыбуліну, крыху солі, цукру, воцату і нерафініраванага алею.

Цыбулю трэба дробна пакрышыць і расцерці разам з соллю, дадаць у кашку па смаку воцат або лімонны сок, некалькі кропель алею і крышачку цукру. Накласці масу на лусту аржанага хлеба і есці.

Раней мурцоўку разбаўлялі вадой у глыбокай місцы і макалі ў яе хлеб. Дарэчы цыбуля ў такой страве зусім не горкая, а калі выкарыстаць чырвоную цыбуліну, то будзе яшчэ смачней.

Мурцоўкай называецца гэта страва на Віцебшчыне, але нешта падобнае гатуюць у пост і ў іншых мясцовасцях Беларусі.

Луста хлеба з мурцоўкай
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Луста хлеба з мурцоўкай

Каб прыгатаваць мазёху, спатрэбіцца 0,5 шклянкі насення лёну, якое цяпер набываюць у аптэцы, і шклянка бульбянага адвару. Мазёху ядуць з варанай бульбай.

Мазёха
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Муку з лёну трэба добра прасейваць

Бульбу трэба абчысціць і паставіць яе варыць. Тым часам высыпаць насенне лёну на гарачую патэльню і прагрэць да таго часу, пакуль насенне не пачне падскокваць, сцерці ў ступцы, або змалоць яго на кавамолцы, прасеяць праз сіта і запарыць гарачым бульбяным адварам у глыбокай місачцы. Заліваць адварам ільняную муку трэба паступова, увесь час добра памешваючы, каб атрымалася аднародная маса падобная да жэле.

Мазуха гатовая да ўжывання
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Мазёха гатовая да ўжывання

Гэты жэлепадобны соўс і ёсць мазёха, якой паліваюць гарачую бульбу перад падачай да стала. Часта да гэтай стравы дадаюць салёны агурок.

453
Тэги:
беларуская кухня, Кухня, Нацыянальная кухня, Вялікі пост, Беларусь
Тэмы:
Посцім смачна: самыя цікавыя і смачныя рэцэпты (16)
Старадаўні беларускі народны абрад Калядныя цары

Стары Новы год: гісторыя, традыцыі і прыкметы свята

449
(абноўлена 10:48 30.12.2020)
Што гатаваць на святочны стол, чаго рабіць не варта, а таксама прыкметы і правілы Старога Новага года - у аглядзе Sputnik.

Пасля таго, як звыклы Новы год адгрымеў, а вуліцы зноў запоўніліся людзьмі, не спяшайцеся развітвацца са святочным настроем, наперадзе чакае яшчэ адно важнае зімовае свята — Стары Новы год. Адзначаецца гэтая дата ў ноч з 13 на 14 студзеня. І, як любое свята, якое прыжылося ў славян, Стары Новы год захоўвае ў сабе масу традыцый.

У Беларусі і Украіне гэтае свята вядомы як "Шчодры вечар", а ў Расіі — "Овсень". Па старым летазлічэнні гэты дзень прыпадаў на 1 студзеня і называўся Васільевым днём, так як быў днём памяці Васіля Вялікага, а напярэдадні памінальнага дня, адпаведна, 31 снежня — Васільевым вечарам.

Старинный белорусский народный обряд Колядные цари
© Sputnik / Виктор Толочко
Жыхары вёскі Семежава прымаюць удзел у старадаўнім абрадзе "Калядныя цары", падчас святкавання Старога Новага года.

Чаму называецца Стары Новы год

Ніякага асаблівага сэнсу ў назве гэтага свята не існуе. Так называецца гэты дзень толькі таму, што па юліянскім календары Новы год выпадаў з 13 на 14 студзеня. Сёння мы карыстаемся грыгарыянскім календаром, які быў уведзены ў 1918 годзе, таму свята і завецца "Стары" Новы год.

Дзе адзначаюць Стары Новы год

Раней Стары Новы год адзначалі ва ўсіх краінах Савецкага Саюза. Сёння гэтае свята існуе ў Беларусі, Расіі, Украіне, Арменіі, Грузіі, Малдове, Казахстане і Кыргызстане, а таксама ва Узбекістане і Азербайджане.

Такая традыцыя захавалася і на тэрыторыі Швейцарыі, Чарнагорыі, Македоніі і Сербіі. У апошняй, напрыклад, гэтае свята называецца Сербскі Новы год. У ноч з 13 на 14 студзеня на плошчы ў Белградзе традыцыйна даюць салют.

У Японіі Стары Новы год называецца "рысюн" — пачатак вясны, адзначаецца ён не ў сярэдзіне зімы, а 4 лютага.

Правілы свята

Да гэтага свята куплялі добрую прыгожую вопратку. Вечар 13 студзеня называўся "шчодрым", а таму і стол накрывалі адпаведны. Людзі верылі, якім будзе стол, такім будзе і год. Раніцай жанчынам неабходна было прыгатаваць кашу, зробленую з суцэльных зерняў пшаніцы. Кашу запраўлялі салам або мясам. Альбо падавалі з варэннем або мёдам. Таксама гаспадыні пяклі пірагі, бліны або варэнікі.

Святы Васіль лічыўся заступнікам свінаводаў, таму і галоўным пачастункам на святочным стале былі стравы са свініны.

Увечары народ адпраўляўся па суседзях, каб сустрэць Стары Новы год у свеце. Лічылася асабліва важным, каб першым у дом прыйшоў "патрэбны" чалавек, а такім быў малады чалавек са шматдзетнай паважанай сям'і, у якой вялікая гаспадарка. Раніцай моладзь скакала праз падпаленыя снапы сена, каб прагнаць паскуддзе.

У некаторых паселішчах на свята хадзілі калядоўшчыкі. Выканаўцаў калядных песень традыцыйна адорвалі пачастункамі.

Традыцыйныя прыкметы на Стары Новы год

Прыкметы гэтага свята былі звязаны як з надвор'ем, так і навагоднім сталом. Напрыклад, калі прыгатаваная святочная каша атрымлівалася пышнай, прыгожай і смачнай, значыць, чакаць трэба добрага года. Калі ж гаршчок у печы трэскаецца або каша выходзіла нясмачная — трэба чакаць дрэннага года.

Таксама лічылася, калі ў ноч вецер будзе дзьмуць з поўдня, то будучы год будзе шчасным і цёплым, калі ж з захаду — чакаць трэба багацця малака, а таксама рыбы, ну а калі з усходу, то ў годзе будзе добры ўраджай садавіны.

Аб ночы народ казаў: "Васільева ноч зорная — да ўраджая ягад". Калі ж надвор'е марознае, але сухое раніцай, то грыбоў у будучым годзе шмат чакаць не варта.

Прыкметы на Стары Новы год — 2018

Тыя, хто народзіцца 14 студзеня 2018 года, для поспеху і багацця павінны насіць яшмавы камень. Таксама да вечара 13 студзеня неабходна прыбраць з дому святочную елку і раздаць усе даўгі, каб не быць даўжніком увесь 2018-ы год. І, вядома, неабходна памірыцца з усімі, з кім былі ў сварцы, і дараваць ўсім, на каго трымалі крыўду.

Што павінна быць на стале на Стары Новы год

Паводле старажытных традыцый, на стале ў Васільеў вечар павінна была быць шчодрая куцця. Халвы, арэхаў, мёду і разынак не шкадавалі: чым шчадрэй будзе страва, тым насычаней і багацей новы год.

Акрамя таго, на стале абавязкова былі парася, певень або заяц. Усе тры гатункі мяса неслі ў сабе розны сэнс: свініна абяцала багацце, стравы з пеўня — свабоду, а з зайца — поспех ва ўсіх справах.

Немалаважным з'яўлялася і тое, што ўваходзіла ў начынне святочных пірагоў і, што самае галоўнае, варэнікаў на Стары Новы год. Напрыклад, грыбы ў начынні — да доўгага і шчаслівага жыцця, мяса — да дабрабыту, рыс — да багацця, капуста — да грошай, а кроп — да дужага здароўя.

Што нельга рабіць у Дзень святога Васіля

За тыдзень да Старога Новага года нельга было прыбірацца ў новую вопратку, гэта можна зрабіць толькі ў само свята. У гэты дзень нельга казаць віншаванні з адмоўнай часціцай "не" — гэта можа спудзіць жаданне і ўдачу. Таксама нельга сустракаць гэтае свята выключна ў жаночай кампаніі — так можна наклікаць нешчаслівы год.

На святочным стале не павінна быць ракаў і іншых істот, якія адступаюць назад, таму што як можна ў Новы год перанесці былыя праблемы. Таксама ў гэты дзень строга забаронена прыбіраць, таму што можна вынесці поспех і шчасце з хаты.

Рождественские гадания
© Sputnik / Александр Кондратюк
Традыцыйныя варожбы з свечкай

Варожбы на Стары Новы год

Дзяўчыны ў ноч з 13 на 14 студзеня варажылі на розных прадметах. Васільеў вечар лічылі самым удалым для прадказанняў. Людзі верылі, што ўсё нагаданае і загаданае ў гэты час спраўджваецца. Аднак Праваслаўная царква не ўхваляе варажбы.

449
Тэги:
Старый новый год, традиции, народные традиции, Беларусь
По теме
Этнограф: на стары Новы год трэба пазбавіцца ад елак

Каляды ў Лунінецкім раёне: як на Раство шанавалі традыцыі ў вёсцы Дубоўка

104
(абноўлена 13:32 12.01.2021)
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
Надвор'е было самае каляднае, быў моцны снегапад, але калядоўшчыкаў гэта не спыняла: яны спявалі песні, танцавалі, варажылі і весяліліся.

Каляды для нашых продкаў былі галоўным зімовым святам.

7 студзеня ў першы калядны дзень было прынята збірацца ўсёй сям'ёй за сталом, сытным і мясным, каб на працягу ўсяго года быць побач! А ўвечары людзі збіраліся кампаніямі і ішлі калядаваць, абавязкова аднаго з членаў групы апраналі казой.

Калядоўшчыкі хадзілі па дварах, спявалі песні, жадалі людзям дабра і здароўя, багатага ўраджаю. За гэта гаспадары дамоў шчодра абдорвалі калядоўшчыкаў рознымі смачнасцямі.

Каб абрад калядавання ў Лунінецкім раёне Беларусі не сышоў у мінулае і не згубіў свой сэнс, удзельнікі народнага фальклорнага калектыву «Лобчанка» з вёскі Лобча аднавілі і арганізавалі абрад «Каляда» з каляднымі песнямі на мясцовым дыялекце і атрыбутамі абраду: калядная зорка, ражаны, і вядома ж каза, дзед, цыганка. І ў гэтым годзе абрад вырашылі правесці 7 студзеня ў вёсцы Дубоўка, недалёка ад Лобчы.

Жыхары вёскі з задавальненнем і радасцю сустракалі калядоўшчыкаў, якія прыехалі на кані, і па меры сваіх магчымасцяў абдорвалі іх.

Надвор'е было самае каляднае: ішоў багаты снегапад, але калядоўшчыкаў гэта не спыняла: яны спявалі песні, танцавалі, варажылі і весяліліся.

Чытайце таксама:

104
  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    У вёску Дубоўка разам са снегападам завіталі калядоўшчыкі.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Вёска сустракала калядоўшчыкаў, якія прыехалі на кані.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Трэба захаваць дзівосны момант: жыхары вёскі вітаюць калядоўшчыкаў.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Каляды для нашых продкаў былі галоўным зімовым святам.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Увечары 7 студзеня людзі збіраліся кампаніямі і ішлі калядаваць.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Наўкол снег і вільгаць. Чаму б не сагрэцца народным сродкам?

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Калядоўшчыкі абавязкова аднаго з членаў групы апраналі казой.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Надвор'е было самае каляднае, быў моцны снегапад, але калядоўшчыкаў гэта не спыняла.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Удзельнікі народнага фальклорнага калектыву «Лобчанка» з вёскі Лобча.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Каб калядаванне ў Лунінецкім раёне Беларусі не сышло у мінулае і не згубла свой сэнс, аматары фальклору аднавілі і арганізавалі абрад «Каляда» з каляднымі песнямі.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Жыхары вёскі з задавальненнем і радасцю па меры сваіх магчымасцяў абдорвалі калядоўшчыкаў.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Каб лепей гралася и спявалася!

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Калядоўшчыкі спявалі песні, танцавалі, варажылі, весяліліся і... збіралі пачастункі!

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Гаспадары дамоў шчодра абдорвалі калядоўшчыкаў рознымі смачнасцямі.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Калядоўшчыкі хадзілі па дварах, спявалі песні, жадалі людзям дабра і здароўя, багатага ўраджаю.

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Бывайце здаровы, жывіце багата!

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Да новай сустрэчы, калядная зорка!

  • Каляды ў Лунінецкім раёне
    © Sputnik Альфред Микус

    Каляда паехала... да наступнага года.

Тэги:
Беларусь, Каляды

Відэафакт: карціны на заснежаным хакейным стадыёне

0
(абноўлена 15:29 16.01.2021)
Жыхар Екацярынбурга малюе велізарныя снежныя карціны, замест палатна ў яго хакейная пляцоўка, а рыдлёўка замяняе пэндзаль і фарбы. Глядзіце на відэа, як ствараюцца гіганцкія малюнкі.

Ужо другую зіму Леанід Валітаў, масажыст па прафесіі, але мастак па прызначэнні, радуе сваіх суседзяў гіганцкімі малюнкамі на хакейным корце. Для стварэння снежных карцін мужчына выкарыстоўвае ўсяго два прадмета: малюнак і рыдлёўку.

Леанід стварае эскізы ў фоташопе, робіць разметку, а затым пераносіць яе на стадыён. Дзеля свайго хобі ён нават ахвяруе сном: мужчына малюе карціны ноччу, паколькі ў такі час на корце амаль пуста. Снег кладзецца роўным пластом, што значна спрашчае працэс. Праца над адным стандартным малюнкам займае да пяці гадзін.

"Пачалося з таго, што я гуляў студзеньскім снежным адвячоркам, падаў такі ж снег, як сёння. Я ўбачыў, што корт пакрыты роўным пластом снегу. Гэта вельмі натхніла мяне. Я паглядзеў, што ля ўваходу на корт ляжыць рыдлёўка, і я падумаў: "А чаму б не намаляваць што-небудзь вялікае, а потым паглядзець на гэта зверху?", - распавёў мастак.

Так і з'явілася першая праца: у студзені мінулага года мужчына намаляваў на корце вялікія лічбы "2020".

"Пасля першых жа малюнкаў я ўбачыў, што суседзі вельмі зацікавіліся гэтым, паколькі яны бачаць з сваіх вокнаў гэтыя малюнкі і гэта падымае ім настрой. Яны дзеляцца сваім захапленнем у каментарыях, хваляць - гэта вельмі прыемна, гэта вельмі грэе сэрца, душу і натхняе на далейшы працяг такой творчасці", - адзначыў Леанід.

0