Шлем, які знайшлі на беразе Бярэзіны

Гісторык Ігар Марзалюк: бабруйскі шлем-сенсацыя круцей за шапку Манамаха

157
(абноўлена 15:28 23.04.2019)
Гісторык Ігар Марзалюк падзяліўся са Sputnik планамі па рэстаўрацыі ўнікальнага шлема, гіпотэзай прыналежнасці і распавёў, ці вернецца знаходка назад у Бабруйск.

Шлем з тысячагадовай гісторыяй, які знайшлі на пачатку красавіка ў бабруйскім рачным порце, больш за два тыдні знаходзіцца ў Нацыянальным музеі Вялікай Айчыннай вайны на рэстаўрацыі. Яго аднаўляе майстар-рэстаўратар Васіль Пчэльнікаў. Некалькі гадоў таму ён жа займаўся рэстаўрацыяй унікальных, на думку гісторыкаў, рыцарскіх даспехаў XVI стагоддзя, паднятых са дна ракі Віхра пад Мсціславам. Знойдзены камплект цяпер захоўваецца ў музеі гісторыі Магілёва.

Па словах Ігара Марзалюка, мінімум месяц шлем будзе знаходзіцца ў дыстыляванай вадзе для механічнай ачысткі. Неабходна, каб з шлема вымыліся солі, якія могуць нашкодзіць каштоўнаму артэфакту. Пасля ўнутранай і вонкавай ачысткі будзе праведзена поўная кансервацыя. Тады шлем будзе даследаваны навукоўцамі-крыміналістамі.

Игорь Марзалюк
© Sputnik Мария Зуева
Гісторык Ігар Марзалюк

"Пры дапамозе самай лепшай апаратуры, якая ёсць у свеце, якая знаходзіцца ў цэнтры следчых экспертыз Следчага камітэта, з навукоўцамі-крыміналістамі разам зробім поўны спектральны аналіз шлема. Узновім усе тыпы напылення, якія былі, усе нюансы, звязаныя з тым, з якога металу ён зроблены, дакладна вызначым тэхналогіі, месца, дзе ён быў выраблены. Гэта мы зробім у гэтым годзе", - патлумачыў Ігар Марзалюк.

"Наш 20-ы, юбілейны"

Гісторык распавёў, што знаходка вельмі добра датаваная. Самыя раннія шлемы такога тыпу з'явіліся ў другой палове X стагоддзя. Цалкам зніклі ў першай палове XI стагоддзя. Верагодней за ўсё, мяркуе Ігар Марзалюк, ён быў зроблены ў Скандынавіі.

Шлем вельмі статусны. Да бабруйскай знаходкі самым лепшым па захаванасці быў шлем, знойдзены ў знакамітай "чорнай магіле" у Чарнігаве. Але ён моцна дэструктыраваны ў агні. Цяперашняя знаходка знаходзілася ў вадзе, гэта значыць, што для гісторыкаў яна ў ідэальным стане.

"На сёння вядома па ўсёй зямлі 20 такіх артэфактаў, гэта 20-ы такога тыпу. Толькі 20. Знаходкі такіх шлемаў ёсць у Польшчы, на тэрыторыі Украіны, два фрагменты ў Ноўгарадзе, нешта ў Скандынавіі. Наш 20-ы, юбілейны. Самы лепшы па якасці захавання. Як правіла, гэта княжацкія шлемы, таму яны рэдкія. Такі шлем насіў толькі ваеначальнік. Толькі манарх, які ўзначальваў дружыну", - патлумачыў суразмоўца.

Здагадкі некалькіх гісторыкаў ужо супалі наконт таго, каму належала старажытная рэч. Гэта полацкі князь Ізяслаў. У прыватнасці, на гэты конт з меркаваннем Ігара Марзалюка згодны Сцяпан Цемушаў, вядомы беларускі спецыяліст па гістарычнай геаграфіі і картаграфіі, кандыдат навук, дацэнт кафедры гісторыі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, які займаецца тым жа перыядам гісторыі, да якога належыць шлем. Да такой высновы гісторыкі прыйшлі, выкарыстоўваючы метад выключэння астатніх кандыдатаў на валоданне шлемам. Але гэта толькі рабочая гіпотэза.

"Рагвалод забіты ў Полацку. Значыць, не яму. Уладзімір Святаслававіч Хрысціцель Русі, пахаваны ў Кіеве, 1015 год, не яму. Брачыслаў і Усяслаў Чарадзей таксама адпадаюць. Брачыслаў, хутчэй за ўсе, пахаваны быў у Полацку ў адным з храмаў, а Усяслаў хутчэй за ўсе у Кіева-Пячэрскай лауры. Застаецца толькі Ізяслаў. Ізяслаў - сын Уладзіміра і Рагнеды", - распавёў Ігар Марзалюк.

Што далей - грабніца?

Цікавасць археолага і гісторыка падагрэлі і іншыя знаходкі з таго ж месца, дзе быў знойдзены шлем. Гэта баявая сякера X стагоддзя і наканечнік дзіды.

Як распавёў Марзалюк, высветлілася, што адзін мясцовы працоўны знайшоў іх яшчэ мінулай восенню. Сёння ён не працуе ў рачным порце. Аднак, калі прачытаў пазней у інтэрнэце пра шлем, прынёс знаходкі прарабу і аддаў. Зараз яны ў бабруйскім музеі.

Такім чынам, у наяўнасці ўжо комплекс рэчаў, якія, на думку Ігара Марзалюка, цалкам могуць сведчыць пра тое, што гаворка ідзе пра месца пахавання статуснага воіна. Таму раскопкі ў Бабруйску будуць працягнутыя. Маштабная экспедыцыя пачнецца будучым летам.

На берегу Березины нашли уникальный шлем
© Photo : Bobrlife
На берегу Березины нашли уникальный шлем

"У мяне такое адчуванне, што мы яшчэ і грабніцу знойдзем. Калі ўсе будзе нармальна. Калі мы зробім поўнафарматныя даследванні. Я дамовіўся аб тэхніцы, летам там мы перавярнем усе. Можа, нават ваду спусцім на гэтай затоцы. Есць такія тэхналогіі. Я зраблю ўсё магчымае і немагчымае, каб належным чынам даследваць гэту тэрыторыю", - падзяліўся планамі гісторык.

Круцей за шапку Манамаха

Рэстаўрацыя шлема будзе доўжыцца максімум год. Потым ён вернецца ў горад на Бярэзіне. Па словах Ігара Марзалюка, юрыдычных правоў забраць шлем у мінчан няма. Бо пасля яго выяўлення Бабруйскі краязнаўчы музей адразу ж прыняў яго да сябе на ўтрыманне. Гэта значыць на сённяшні дзень шлем з'яўляецца ўласнасцю музея.

Улічваючы цікавасць грамадскасці, дапоўніў Ігар Марзалюк, да вяртання шлема дадому ў сталіцы будзе арганізавана выстава, каб кожны жадаючы змог убачыць старажытны артэфакт на свае вочы.

"Аўтарытэтна магу заявіць. Беларусь на сённяшні дзень мае самы старажытны сімвал дзяржаўнасці і ўлады. Ізяслаў, калі казаць словамі сённяшняй канстытуцыі, быў кіраўніком Полацкай дзяржавы. Гэта круцей за шапку Манамаха. Бо шапка Манамаха, якая захоўваецца ў Расіі, гэта шапка хана-узбека, падораная аднаму з маскоўскіх князеў. Гэта 15 стагоддзе. А ў нас канец 10-га-пачатак 11-га. Вось і ўсё", - падсумаваў гісторык.

157
Тэги:
археалагічныя знаходкі, Ігар Марзалюк, Бабруйск
На беразе Бярэзіны знайшлі ўнікальны шлем

"Шлем Марзалюка" атрымаў статус гісторыка-культурнай каштоўнасці

9
(абноўлена 17:37 28.10.2020)
У красавіку мінулага года ў Бабруйску на беразе Бярэзіны знайшлі шлем X-XI стагоддзяў, які паспелі абвясціць шлемам полацкага князя Ізяслава. Што вядома пра артэфакт, разбіраўся Sputnik.

Нядаўна стала вядома, што ў кастрычніку на пасяджэнні Беларускага рэспубліканскага навукова-метадычнага савета было прынята рашэнне аб прысваенні шлему, знойдзенаму ў Бабруйску, статуса гісторыка-культурнай каштоўнасці.

Адразу пасля таго, як у красавіку ў ходзе работ па паглыбленні дна ракі ў затоцы правага берага Бярэзіны, быў знойдзены сярэднявечны шлем, да вывучэння знаходкі падключыўся дэпутат і па шчаслівым збегу абставінаў археолаг Ігар Марзалюк.

Дзякуючы яго намаганням шлем быў перададзены кваліфікаваным спецыялістам на рэстаўрацыю ў Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны. Гісторыкі прыйшлі да высновы, што дадзены артэфакт з'яўляецца нічым іншым, як помнікам зброевага мастацтва Х-ХІ стагоддзяў.

Ігар Марзалюк выказаў здагадку, што гэты статусны прадмет належаў Ізяславу, сыну полацкай князёўны Рагнеды і кіеўскага князя Уладзіміра.

Шлем, пячатка і экспедыцыя

"Менавіта такія шлемы называлі залатымі. Такія шлемы належалі, як правіла, менавіта тым, хто кіраваў дружынай, як правіла, першым у бой ішоў князь.

Усё гэта дазваляе казаць, што гэта ўнікальная рэч, якая, безумоўна, належала чалавеку з высокім сацыяльным статусам", - тлумачыў Ігар Марзалюк.

Па версіі беларускіх гісторыкаў, шлем, знойдзены ў Бабруйску, быў зроблены ў Скандынавіі, а затым ужо прывезены ў Беларусь па старажытным гандлёвым шляху "з варагаў у грэкі".

Родапачынальнік дынастыі полацкіх князёў Ізяслаў памёр прыблізна на пачатку XI стагоддзя, але інфармацыі пра месца яго пахавання няма. Адзінай вядомай археалагічнай знаходкай, якая пэўна звязана з яго імем, з'яўляецца пячатка з надпісам князь Ізяслаў і горад Полацак. У 1954 годзе яна была знойдзена на раскопках у Ноўгарадзе. Цікава, што на пячатцы таксама намаляваны трызубец - радавы знак Рурыкавічаў.

Князь Ізяслаў вядомы не толькі як палітык, які здолеў аднавіць разбураны яго бацькам Полацк, але і як дзед Усяслава Чарадзея. Пры кіраванні апошняга ў горадзе быў узведзены Сафійскі сабор як сімвал магутнасці княства.

Погляд з Кіева на бабруйскі шлем

У сваю чаргу кандыдат гістарычных навук, выкладчык кафедры гісторыі Цэнтральнай і Усходняй Еўропы Кіеўскага нацыянальнага універсітэта Арцём Папакін распавёў, што знаходка сапраўды унікальная для Беларусі, але ні пра якую сенсацыі не можа ісці і гаворкі.

"Вось так ствараюцца міфы. Цудоўнай захаванасці шлем тыпу "Чорная Магіла" (курган пад Чарнігавам, які, на думку даследчыкаў, з'яўляецца помнікам эпохі вікінгаў - Sputnik), знойдзены ў Бярэзіне каля Бабруйска - адзіная знаходка такога тыпу на тэрыторыі Беларусі - "спрытным рухам рукі" ператварылася ў шлем Ізяслава Уладзіміравіча і адначасова ў сімвал беларускай дзяржаўнасці. Разам з тым агучылі няправільную колькасць шлемаў гэтага тыпу (ужо вядома больш за 40 цэлых і фрагментаў), недарэчна параўналі з "шапкай Манамаха" і прыпісалі аўтарства выраба скандынавам", - лічыць украінскі гісторык.

Паводле яго слоў, "ні пра якую прывязку да гістарычных асобаў гаворкі быць не можа. Гэтыя шлемы разам з арабскім срэбрам і іншымі рэчамі ўсходняга паходжання распаўсюджваліся ў Х стагоддзі ў многіх рэгіёнах ваенна-гандлёвай актыўнасці ўсходніх вікінгаў: у Ноўгарадзе, Сярэднім Падняпроўі, Прусіі і Вялікай Польшчы".

Спецыяліст па гісторыі зброі упэўнены, што бабруйскі шлем варта разглядаць у кантэксце такіх знаходак, як Брылеўскі скарб (знойдзены ў Барысаўскім раёне і адносіцца да IX стагоддзя і эпохі вікінгаў - Sputnik), месца яго знаходкі паказвае не на цэнтр княжацкай улады, а на гандлёвы і ваенны шлях па Дняпры да Балтыкі.

Рэха ўнікальнай знаходкі

У маі бягучага года непадалёк ад таго месца, дзе быў знойдзены адзіны ў Беларусі шлем тыпу "Чорная магіла", атрымалася знайсці меч эпохі высокага Сярэднявечча.

Средневековый меч найден в Бобруйске на берегу Березины
© Photo : Николай Силков
Сярэднявечны меч знойдзены ў Бабруйску на беразе Бярэзіны

"Гэты меч датуецца XI-XIII стагоддзямі і адносіцца да поствікінгскай эпохі. На дзяржальні захаваліся сляды серабрэння. Стан для археалагічнага артэфакта ў яго добры", - распавёў гісторык Мікалай Сілкоў.

У цэлым меч захаваўся амаль цалкам і толькі часткова згублена лязо. Гэта дазваляе яго датаваць і аднесці да пэўнага тыпу.

Пры гэтым ён удакладніў, што цяпер меч пры захаванасці каля 80% адсоткаў важыць прыблізна 1,2 кілаграма і мае даўжыню ў 70 сантыметраў. На жаль, нельга вызначыць дакладна, дзе быў выраблены меч.

"Меч трэба чысціць і рэстаўраваць, тады можна будзе вызначыць ўсё больш дакладна. Пакуль можна казаць толькі пра тое, што ён належаў або князю ці дружынніку. Простыя воіны ў гэты час былі ўзброены дзідай і сякерай", - падкрэсліў гісторык.

Знойдзеныя ў Бабруйску шлем і меч, могуць быць паміж сабой звязаныя, таму што маглі існаваць у адзін час. Абедзве знаходкі вельмі статутныя, але сур'ёзных доказаў гэтаму пакуль няма.

9
Тэги:
Бабруйск
Бернардынскі кляштар у Нясвіжы

430-гадовы манастыр бернардзінцаў у Нясвіжы прадалі за 10 долараў

29
(абноўлена 15:35 26.10.2020)
Першапачаткова старадаўні аб'ект ацанілі ў некалькі дзясяткаў тысяч долараў, аднак пакупнікоў не знайшлося.

МІНСК, 26 кас - Sputnik. У Нясвіжы прадалі былы корпус кляштара бернардзінцаў, які захаваўся з XVI-га стагоддзя. Ён тройчы выстаўляўся на аўкцыён. У рэшце рэшт кошт пытання склаў адну базавую велічыню (27 рублёў), распавялі Sputnik у Нясвіжскім райвыканкаме.

"На днях мясцовы інвестар набыў аб'ект, у панядзелак мы выдалі яму рашэнне на праектаванне дадзенага будынка. Новы ўласнік плануе стварыць там музей каменных абразоў. Работы ў хуткім часе пачнуцца", - праінфармаваў Sputnik намеснік старшыні райвыканкама Міхаіл Афанасік.

Паводле яго слоў, будынак мае статус гісторыка-культурнай каштоўнасці. Плошча былой святыні складае 1381 кв.м., у трохпавярховым будынку ёсць электрычнасць, ацяпленне, каналізацыя і вада. Манастыр размяшчаецца ў цэнтры горада па суседстве з фарным касцёлам і уваходам у Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс.

Новага гаспадара для будынка шукалі некалькі гадоў, электронныя таргі праводзіліся тройчы. Першапачаткова манастыр хацелі прадаць за 126 тысяч долараў, затым кошт знізілі да 70 тысяч. У рэшце рэшт, планка апусцілася да адной базавай, аб'ект набыў адзіны пакупнік - мясцовы інвестар.

Манахі-бернардзінцы пабудавалі манастыр у 1589 годзе. У 1864-м царскія ўлады скасавалі яго і сталі выкарыстоўваць як храм. У 1900-х тут былі ваенныя казармы, з 1956 па 2002 год тут знаходзіўся штаб навучальнага палка сувязі.

Чытайце таксама:

29
Тэги:
Нясвіж