Арэхавы Спас

Праваслаўныя сустракаюць Арэхавы Спас

277
(абноўлена 09:01 29.08.2019)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае, што такое "генеральнае арэхаванне" і вучыць рабіць арэхавыя прысмакі.

Амаль палову жніўня святкуюць старажытнае земляробчае свята Іспас, звязанае з выспяваннем пладоў. Па народным календары ўжо адзначылі Першы або "Мядовы" і Другі або "Яблычны" Спасы. Зараз надыйшоў час Малога Спаса, які яшчэ мае назвы "Хлебнага" ці "Арэхавага".  Гэтай парой у лесе выспяаюць арэхі. Невялікую іх частку разам з боханам хлеба абавязкова асвячаюць у царкве.

Сімвал плоцкага кахання і пладавітасці

Згодна з міфалагічнымі ўяўленнямі беларусаў, арэх або ляшчына — свяшчэннае дрэва.  Па павер'ях, у яго ніколі не б'е маланка, таму менавіта пад арэшнікам нашы продкі хаваліся падчас навальніцы.

Маладыя парасткі ляшчыны звычайна затыкалі за пояс як абярэг, здольны адганяць нячыстую сілу, змей і нават хмары.

Лещина
© CC0 / Pixabay / Myriams-Fotos
Ляшчына

Моцны, гнуткі арэхавы куст, які дае адразу шмат пладоў лічыўся сімвалам плоцкага кахання і пладавітасці. Каб мець першым сына, маладая клала пад ложак менавіта арэхі.

Па здвоеных арэхах, якія ў народзе называюц спарышамі, дзяўчаты варажылі аб замужжы.  Калі першым падчас збору арэхаў трапляўся спарыш, у якім абодва арэхі былі з паўнаважнымі ядрамі, гэта абацала дзяўчыне быць ў моцнай пары.

Адмысловыя прыкметы былі звязаны і з цвіценнем ляшчыны. Нашы продкі лічылі, што цвіце яна толькі ўначы на Звеставанне ці ў чысты чацвер. Казалі, што той, хто сарве і захавае першую кветку, хутчэй знойдзе скарб у купальскую ноч.

Арэхавае свята на стравы багата

У метэаралагічным кодзе арэху адпавядае вецер. Паводле народных прыкметаў, калі на Раство або Новы год будзе вецер са снегам, варта чакаць вялікага ўраджаю арэхаў.

Лясныя арэхі здаўна былі адным з улюбёных ласункаў беларусаў. Імі не толькі ласаваліся, але і выкарыстоўвалі ў якасці грошай.

Яблоки, орехи, чай - завтрак во время поста
© Sputnik
Яблык, арэхі і гарбата

Самым распаўсюджаным на Беларусі арэхам лічыцца ляшчына. На пачатку ХХ стагоддзя на Палессі, сярод вясковага насельніцтва існаваў нават цікавы звычай — дзень агульнага збору арэхаў, які называўся "генеральнае арэхаванне". У сярэдзіне жніўня сяляне цэлымі сем'ямі ішлі ў лес па арэхі.  Хадзіць у лес паасобку па гэтай важнай справе асцерагаліся, бо тых, хто збірае недаспелыя арэхі, чакала пакаранне.

Вось як гэты грамадскі звычай апісаны ў этнагафічных замалёўках Часлава Пяткевіча: "На досвітку ўжо ўсе ідуць у лес нягледзячы на характар надвор'я. Збіраюць у палатняныя торбы, павешаныя цераз плячо на правы бок; тонкія ствалы прыгінаюць, прытрымліваючы левай рукой, правай шчыплюць арэхі, на таўсцейшыя ўзлазяць дзеці аж да вярхоў і звешваюцца на іх, прыгінаючы да зямлі. Так адны трымаюць нахіленую ляшчыну, а другія абіраюць яе".

Найлепшымі па якасцях лічыліся арэхі, сабраныя падчас агульнага арэхавання. Пасля гэтага надыходзіў час рабіць вядомы ласунак — "арэхі ў мёдзе".  Ласунак захоўвалі ў слоіках і даставалі аддуль па патрэбе.

Арэхі ў мёдзе

Інгрыдыенты:

  • Арэхі
  • Мёд

Як гатаваць:

Ядры свежых арэхаў трэба растаўчы і ачысціць ад тонкай верхняй скуркі, а пасля высушыць у негарачай печ або духоўцы амаль да крохкасці.

Гатовя арэхі неабходна змяшаць з падрумяненым мёдам і добра перамяшаць. Маса павінна атрымацца густой. Каб вызначыць, ці гатовы мёд, яго, як падчас варкі варэння, наліваюць на сподачак. Калі ахалоджаны мёд хутка гусцее, то масу трэба здымаць з агню.

Бортный мед
© Sputnik Сергей Лескеть
Бортны мёд

Пакуль арэхі гарачыя, іх бяруць з патэльні лыжкай, і крыху пачакаўшы, рукамі раскладваюць на чысты металічны паднос.

Калі рэхі з мёдам засохнуць, іх складваюць у слоікі.

Арэхавы торт

Інгрыдыенты:

  • 400 гр лясных арэхаў
  • 400 гр цукру
  • 10 яек
  • Мармелад або варэнне

Як гатаваць:

Лушчаныя лясныя арэхі неабходна патаўчы разам з цукрам, дадаць 10 узбітых бялкоў і добра ўсё змяшаць. Масу раздзяліць на тры часткі, выкласці ўсё у круглую форму і запекчы.

Калі каржы будуць гатовыя, змазаць іх мармеладам або варэннем і пакласці адзін на аднаго, затым абліць глазурай і падсушыць у духоўцы.

277
Тэги:
Народныя традыцыі, беларуская кухня, Ларыса Мятлеўская, Беларусь
По теме
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў
Прыродная сталоўка: гатуем з таго, што пад нагамі

Беларускі лён: сакрэты вытворчасці элітнай тканіны

623
(абноўлена 11:03 01.03.2021)
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
Людзі спрадвеку з павагай ставіліся да льну: у льняныя тканіны заварочвалі муміі егіпецкіх фараонаў і апраналі цнатлівых дзяўчат на вяселлі.

Лён на Беларусі вырошчваюць са старадаўніх часоў. Продкі заўсёды ставіліся з павагай да гэтай культуры, бо яна літаральна магла апрануць цэлую сям’ю і нават вёску.  Чыстае і светлае льняное адзенне было сімвалам нявіннасці і маральнай чысціні, таму маладыя дзяўчаты на вяселле апраналі сукенкі, зробленыя з ільнянога матэрыялу. А ў Старажытным Егіпце, дзе людзі даведаліся пра лён 7-9 тысяч гадоў таму, тканіны з лёну лічыліся элітнымі, таму ў іх заварочвалі муміі егіпецкіх фараонаў.

Прыгажосць і зручнасць ільняной тканіны цэніцца ва ўсім свеце, а на Беларусі і дагэтуль захоўваюць традыцыі льнянога ткацтва. Кросны, варштат, мялкі, церніцы, трапкач і іншыя старадаўнія прылады для вырабу льняной тканіны — у фотастужцы Sputnik.

Гэта, безумоўна, не нанатэхналогіі, але паглядзець таксама ёсць на што.

Глядзіце таксама:

623
  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    На Беларусі лён вырошчваюць са старадаўніх часоў. Нашы продкі казалі, што "лён усіх апранае", і прысвячалі гэтай сельскагаспадарчай культуры свае песні, вершы і казкі.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Лён быў сімвалам нявіннасці і маральнай чысціні, таму нявеста на вяселле апранала сукенку з ільну. На беларускім гербе кветачкі льну сімвалізуюць працавітасць, дабрабыт і парадак.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Традыцыйнай прыладай ткацтва на Беларусі быў гарызантальны ткацкі станок — кросны. Беларускія навукоўцы вылучаюць некалькі тыпаў ткацкіх станкоў, якія існавалі ў XIX — пачатку XX стагоддзя і адрозніваліся па канструкцыі. У больш прымітыўных (на "сохах" і на "станінах") асобныя дэталі ўкапваліся ў зямлю ці мацаваліся да столі. Больш дасканалыя называліся "рамавы ткацкі станок" ці "варштат".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    На першым этапе льноапрацоўкі ад сцяблоў саспеўшага, а потым вымачанага і высушанага льну аддзяляюць галоўкі. Рабілася гэта пры дапамозе драўляных "пранікаў", якімі іх аббівалі. На поўначы Беларусі галоўкі абрывалі спецыяльнымі нажамі-"драчкамі".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Пасля абрывання галовак сцябло льну разміналі на "мялках" або "церніцах", каб вызваліць з яго валакно. На Беларусі вядомыя нахільныя і гарызантальныя мялкі. Іх рухомыя часткі — білы — мелі адно ці два рэбры.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Пасля апрацоўкі на мялках рэшткі кастры на валакне выдалялі пры дапамозе "трапала".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Прыладамі для часання льну служылі драўляныя і металічныя "грэбні". Пры іх дапамозе валакно расшчаплялася на больш тонкія валаконцы і канчаткова ачышчалася ад кастры. Пасля часання льну атрымлівалася валакно рознай якасці. Адыходы ад часання ўтваралі "кудзелю".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Валакно, якое заставалася пасля часання, — "кужаль" — спляталася ў косы і ў такім выглядзе захоўвалася да прадзення.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Наступны этап апрацоўкі льну — прадзенне — звязаны з вырабам нітак з валакна. Звычайна ім займаліся жанчыны ў перыяд з лістапада па сакавік. Асноўнымі прыладамі прадзення былі прасніца, верацяно і самапралка.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Працэс прадзення пачынаўся з замацавання кудзелі на прасніцы. На стойцы мацавалася кудзеля, а на донца садзілася жанчына. Стойка прасніцы, якая не мела донца, устаўлялася ў спецыяльную адтуліну ў лаве.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Самая старадаўняя прылада для прадзення — верацяно. Яго выраблялі з драўніны ясеня, грушы ці бярозы. Пры прадзенні жанчына пальцамі правай рукі выцягвала валакно з кудзелі, адначасова трыма пальцамі левай рукі паварочвала верацяно.

Тэги:
лён, Беларусь, Народныя традыцыі, спадчына
Знойдзены скарб манет

Гісторыкі назвалі ўзрост скарбу залатых манет у цэнтры Мінска

33
(абноўлена 19:48 26.02.2021)
Навукоўцам трэба высветліць, хто больш за 100 гадоў таму схаваў скураны мяшочак з залатымі манетамі, і чаму ён так і застаўся ляжаць у зямлі.

МІНСК, 28 лют – Sputnik. Беларускія навукоўцы высвятляюць дакладны ўзрост скарбу залатых манет і іншых артэфактаў, які быў знойдзены ў цэнтры Мінска - у скверы Марата Казея, паведамілі ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі.

У мінулы панядзелак стала вядома, што манеты пачатку ХХ стагоддзя былі выяўлены ў невялікім парку ў беларускай сталіцы, дзе праводзіліся земляныя работы.

"Гэта яшчэ дарэвалюцыйны скарб, яго ўзрост, як мяркуецца, канец XIX - пачатак XX стагоддзя. Папярэдне можна сказаць, што яму каля 120 гадоў. Але дакладная інфармацыя будзе пасля таго, як мы вывучым знойдзеныя прадметы", - паведамілі Sputnik у інстытуце.

Там таксама патлумачылі, што ў цяперашні час манеты і іншыя каштоўныя артэфакты дастаўлены ў інстытут, распачата даследчая і навуковая праца.

Суразмоўцы агенцтва адзначылі, што навукоўцам трэба высветліць, хто мог схаваць гэты скарб. "Пакуль з вялікай доляй верагоднасці нельга агучыць ні адну з версій, хто схаваў скарб, пры якіх абставінах, чый дом стаяў у той час на месцы знаходкі", - сказалі ў НАН.

Разам з тым у інстытуце ўдакладнілі, што знойдзены скарб, акрамя каштоўных з гістарычнага пункту гледжання артэфактаў, складаецца з 24 залатых манет. У інстытуце растлумачылі, што тэрыторыя сквера, дзе знайшлі золата, з'яўляецца гісторыка-культурнай каштоўнасцю. Там цяпер ідзе будаўніцтва ліўневай каналізацыі.

Што прызначана за скарб

У інстытуце паведамілі, што скарб знайшоў мінчанін, неабыякавы да археалогіі і гісторыі, і перадаў яго дзяржаве. Гісторыкі адмовіліся назваць яго прозвішча. У Беларусі пытанні прыналежнасці скарбаў рэгулююцца Грамадзянскім кодэксам. У адпаведнасці з ім скарб паступае ва ўласнасць асобы, якая яго знайшла, і асобы, якой належыць маёмасць, дзе скарб быў схаваны. Але калі скарб ўтрымлівае рэчы, якія адносяцца да помнікаў гісторыі ці культуры, ён павінен быць перададзены ў дзяржаўную ўласнасць. Пры гэтым уласнік зямельнага ўчастка або iншай маёмасцi, дзе скарб быў знойдзены, і асоба, якая яго выявіла, маюць права на ўзнагароджанне ў памеры 25% ад кошту знойдзенага.

Самыя вядомыя скарбы

Ад пачатку XIX стагоддзя на тэрыторыі сучаснай Беларусі былі выяўлены каля 1500 скарбаў, вялікая колькасць з іх прапала ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Сярод 20 найбольш вядомых - мінскі, віцебскі і брэсцкія скарбы, перкаўскі скарб, гараўлянскія і слуцкія скарбы. У іх пераважна былі срэбныя вырабы, а таксама старажытныя манеты - залатыя і сярэбраныя.

Чытайце таксама:

33
Тэги:
Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Мінск, манеты, Скарб
Які сёння дзень: 8 сакавіка 2021 года

Які сёння дзень: 8 сакавіка 2021 года

202
(абноўлена 17:18 06.03.2021)
Гэты дзень з'яўляецца шэсцьдзясят сёмым па грыгарыянскім календары, да канца года засталося 298 дзён.

Сёння адзначаецца Міжнародны жаночы дзень. Якія яшчэ падзеі адбыліся 8 сакавіка і чым азнаменаваны гэты дзень у народным календары, чытайце ў спраўцы Sputnik.

Гістарычныя падзеі 8 сакавіка

  • У 1911 годзе адбылося першае святкаванне Міжнароднага жаночага дня.

Хто нарадзіўся 8 сакавіка

  • 1910 год: Пётр Васілевіч Конюх, беларускі оперны спявак.
  • 1917 год: Сяргей Іванавіч Селіханаў, беларускі скульптар.
  • 1931 год: Сямён Падокшын, беларускі філосаф і гісторык-медыявіст, даследчык культуры Адраджэння і Рэфармацыі.
  • 1952 год: Аляксандр Аляксандравіч Козак, беларускі акцёр, тэатральны дзеяч.
  • 1962 год: Славамір Адамовіч, беларускі паэт, грамадскі дзеяч.

Таксама сёння нарадзіўся савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно Андрэй Міронаў.

8 сакавіка ў народным календары

Сёння пачынаецца Масленіца - старадаўняе народнае свята, якое адзначаецца на працягу сямі дзён перад пачаткам Вялікага посту. Масленіца спакон вякоў азначае праводзіны зімы і сустрэчу вясны - прадвесніцу цяпла і абнаўлення прыроды і чалавека.

Кожны дзень Масленічнага тыдня мае сваё імя. Дарэчы, панядзелак - "Сустрэча". У гэты дзень гаспадыні распачыналі пячы бліны, першы з якіх трэба было аддаць жабраку для ўшанавання памяці памерлых. Гаспадыні абавязкова частавалі блінамі гасцей і запрашалі да хаты сваякоў.

Таксама сёння праваслаўныя вернікі шануюць памяць святапакутніка Палікарпа.

У гэты дзень назіралі за птушкамі: калі яны хаваюцца, будзе завіруха. Калі ж вераб'і ўжо в'юць гнёзды, будзе цяпло. Гнёзды гракоў з паўднёвага боку – лета будзе халодным.

Калі 8 сакавіка на рэках і азёрах яшчэ трымаецца лёд, рыбалка будзе дрэнная.

202
Тэги:
народны каляндар, які сёння дзень
Тэмы:
Які сёння дзень: каляндар знакавых падзей