Беларускія народныя традыцыі ў вёсцы Пагост

Беларускія каталікі адзначаюць Дзень Усіх святых

137
(абноўлена 17:03 01.11.2019)
Штогод 2 лістапада на Беларусі адзначаюцца восеньскія дзяды або Асяніны - у гэты дзень узгадваюць нябожчыкаў незалежна ад таго, дзе яны былі пахаваныя.

МІНСК, 2 ліс — Sputnic. Продкаў на Беларусі ўзгадваюць некалькі разоў на год — на Радуніцу, на Масленіцу і Троіцу і так званыя восеньскія Дзяды, якія адзначаюцца на трэці тыдзень пасля Пакрова Прасвятой Багародзіцы.

У гэты дзень узгадваюць нябожчыкаў незалежна ад таго, дзе яны былі пахаваны.

Свята мае даўнія гістарычныя карані яшчэ з паганскіх часоў, але гэтая традыцыя на Беларусі і яе культура трывала захавалася і ў хрысціянскі перыяд. Свае творы Дзядам прысвячалі такія вядомыя беларускія паэты, як Адам Міцкевіч і Янка Купала.

Царкоўны абрад

Цікава, што строгіх правілаў правядзення Дзядоў сёння няма, але лепш усё ж прытрымлівацца царкоўнага абраду. Для гэтага сваякі наведваюць спецыяльныя памінальныя службы ў царкве або касцёле, падчас якіх святар называе імёны памерлых, папярэдне напісаныя яму прыхаджанамі. Гэта агульная памяць, малітва, прашэнне аб здароўі і шчасці жывых. Таксама святара можна паклікаць непасрэдна на могілкі, каб ён асвяціў магілы памерлых.

Напярэдадні дня памяці многія праводзяць генеральную ўборку ў доме, і асаблівую стараннасць праяўляюць у мыцці і афармленні вокнаў. Бо лічыцца, што на Дзяды душы памерлых прыходзяць у дом, каб паглядзець, як жывуць іх дзеці, унукі і праўнукі. І яны залятаюць праз вокны, прычым, чым чысцей будзе шкло, тым лягчэй пранікнуць у дом. Вядома, рытуал уборкі памяшкання затым плаўна пераходзіць у прыгатаванне спецыяльных страў, святочнае адзенне і гатоўнасць правесці гэты дзень і вечар у душэўных успамінах.

Вясёлая вячэра

Як правіла, у гэты дзень — дзень святкавання Дзядоў — было прынята ладзіць вячэру ў гонар памерлых продкаў. Перад гэтым усе члены сям'і мыліся ў лазні. Пры гэтым трэба было абавязкова пакінуць трохі вады і венік, каб продкі таксама маглі памыцца, і прыйшлі да вячэры чыстымі.

Вячэра павінна была быць багатай, а гутарка за сталом — вясёлай. Продкі павінны былі добра паесці і павесяліцца, інакш яны маглі б наслаць няшчасці на сям'ю. Пачынаў вечар гаспадар дома: ён са свечкай у руках абыходзіў святочны стол, а потым адчыняў усе дзверы і вокны і клікаў продкаў на вячэру. Клікаць трэба было ўсіх па імёнах. Гэта даказвала, што свой род шанавалі і памяталі ўсіх, хто даў жыццё сям'і.

Колькасць страў на стале магла быць рознай, але абавязкова няцотнай і не менш пяці. Кожная страва падавалася парна (калі 7 страў, то на 14 талерках). Тым самым ураўнаважывалася сітуацыя, і ежы хапала і жывым і памерлым.

Хто першы ўстае з-за стала на Дзяды?

У розных раёнах Беларусі Дзяды святкуюцца па рознаму — розныя погляды на правядзенне вечару і на колькасць страў. Але аб'ядноўвае ўсе рэгіёны адно — на стале абавязкова стаяла дзедава міска і чарка. І кожны з сям'і адліваў у яе сваё пітво і клаў на дзедаву талерку сваю ежу. Што азначала — сам з'еў і з прашчурам падзяліўся. Часцей за ўсе несъеденные стравы пакідалі на стале, каб продкі маглі спакойна баляваць да раніцы.

Падчас памінальнага застолля прынята перадваць гэтую традыцыю малодшаму пакаленню. Будзе добра, калі менавіта на Дзяды ўсе сямейныя сваркі, якія адбываліся цягам году, крыўды і недамоўкі адыдуць у мінулае і даруюцца. Таксама не забывайце, што любы вечар, падчас якога дапускаецца умеранае ўжыванне спіртных напояў, павінен заканчвацца светам і спакоем. Толькі памятайце аб прымеце: першым з-за стала ўстае старэйшы член сям'і, а потым — усе астатнія. Вось адкуль пайшла прымаўка: "Не спяшайся наперад бацькі ў пекла".

137
Тэги:
Беларусь, Дзяды
Рэшткі падмурка гасцініцы Брозі

Цеплатрасай па Шагалу: віцябляне пра разбурэнне склепа гасцініцы Брозі

13
(абноўлена 17:31 27.05.2020)
Зараз пракладку цеплатрасы ў гістарычным цэнтры Віцебска прыпынілі, паколькі спецыялісты вырашаюць, што рабіць з выяўленымі артэфактамі.

ВІЦЕБСК, 27 мая - Sputnik. Падчас планавых работ па пракладцы цеплатрасы ў гістарычным цэнтры Віцебска недалёка ад Уваскрасенскай царквы рабочыя натыкнуліся на рэшткі падмурка гасцініцы Брозі, дзе ў свой час жыла жонка Марка Шагала. Працы прыйшлося спыніць, спецыялісты вырашаюць, што рабіць далей.

Гістарычная даведка

Для пачатку варта разабрацца, якую цікавасць прадстаўляе гасцініца Брозі, іншая назва якой - дом Вітэнберга.

Будынак быў пабудаваны ў цэнтры Віцебска ў 1890-х гадах купцом Бейнусам Вітэнбергам. Акрамя самой гасцініцы, у ім размяшчаліся некалькі крамаў, рэстаран з французскай і рускай кухнямі, кегельбан, більярдавая і ювелірная майстэрня Розенфельд. На дачцэ ювеліраў Бэле пасля ажаніўся Марк Шагал. Больш за тое, менавіта ў будынку Вітэнберга Шагалы жылі ў 1915 годзе.

Пасля вайны будынак гасцініцы быў разбураны.

На остатки фундамента гостиницы Брози наткнулись случайно
© Sputnik / Павел Вур
На рэшткі падмурка гасцініцы Брозі натрапілі выпадкова

У 2000-х быў распрацаваны праект па ўзнаўленні дома Вітэнберга на гістарычным падмурку гасцініцы. Але ён так і не быў рэалізаваны, паколькі не знайшлося інвестараў, гатовых укласці сродкі ў гэтак дарагі праект.

У 2010 годзе на месцы гасцініцы ўсталявалі пастамент для коннай статуі князя Альгерда, а сам манумент ўзвялі праз чатыры гады.

Цеплатраса не там

Узгадалі аб важным гістарычным падмурку вясной 2020 года, калі пачалі праводзіць рэканструкцыю ўчастка цеплавых сетак. Яшчэ ў сакавіку міністэрства культуры выдала дазвол на правядзенне работ у гістарычным цэнтры Віцебска з агаворкай, што ўсе працы будуць весціся пад пастаянным кантролем Інстытута гісторыі НАН РБ.

Перад пачаткам рэканструкцыі ў план работ былі ўнесены некаторыя карэкціроўкі, і замест таго, каб ісці па старым рэчышчы цеплатрасы, працоўныя выкапалі траншэю там, дзе раней не праводзілася вывучэнне глебы.

Находкой заинтересовались специалисты, местные блогеры и СМИ - работы пришлось остановить
© Sputnik / Павел Вур
Находкой заинтересовались специалисты, местные блогеры и СМИ - работы пришлось остановить

Пры раскопках на новым месцы ўдалося выявіць не толькі падмурак гасцініцы Брозі, але і металічныя часткі брамы, замкі, кафлі і старадаўнюю цэглу - некаторыя былі з клеймамі.

Знаходкай зацікавіліся спецыялісты, мясцовыя блогеры і СМІ, таму работы давялося спыніць. Пры гэтым рабочыя адзначылі, што на спрэчным участку ўсё роўна даводзіцца весці працы, але далёка ад гістарычнай знаходкі, паколькі тэрміны здачы аб'екта падціскаюць.

"Цяпер усе навакольныя дамы без гарачай вады не толькі з-за планавых адключэнняў, але і з-за рэканструкцыі, і пакуль мы тут не скончым, ваду ім ніхто не дасць. Здаць гэты ўчастак мы павінны 1 чэрвеня, таму экскаватар працягвае расчышчаць зямлю, але ў баку ад знаходкі", - падкрэслілі супрацоўнікі фірмы-падрадчыка.

На пытанне аб тым, што адбудзецца калі навукоўцы не дазволяць працягнуць працу ў бліжэйшы час, рабочыя адказалі: археолагі будуць насіць жыхарам гарачую ваду ў вёдрах.

Работы все равно придется проводить - сроки сдачи объекта поджимают
© Sputnik / Павел Вур
Працы ўсё роўна прыйдзецца праводзіць - тэрміны здачы аб"екта падціскаюць

"Шчыра кажучы, не бачу асаблівай каштоўнасці ў знаходцы: частка склепа, які разваліўся, і ўсё. Гістарычным мурам назваць гэта цяжка. У нас у горадзе ёсць месцы, дзе мур сапраўды выдатна захаваўся і яго добра абыгралі пры рэканструкцыі будынкаў", - выказаў сваё бачанне прадстаўнік падрадчыка.

Не такая ўжо і гісторыя

Гараджане, у сваю чаргу, падзяліліся на тры лагеры. Многія не ацанілі знаходкі.

"Гэта месца было культурнай каштоўнасцю, якая ахоўваецца законам? Наколькі я ведаю, яго засыпалі, зверху паклалі пліткай і забыліся. Акрамя таго, прычым тут жонка Шагала? Яна ж сама не была мастачкай! У Беларусі процьма месцаў, дзе жылі чыесьці жонкі, давайце ўсе іх ахоўваць", - пракаментавала сітуацыю жыхарка Віцебска Алена.

Реконструкция достаточно масштабна и идет на нескольких улицах
© Sputnik / Павел Вур
Рэканструкцыя досыць маштабная і ідзе на некалькіх вуліцах

Другая частка гараджан лічыць, што любую гістарычную каштоўнасць трэба ахоўваць, а тым больш месцы, звязаныя з імем мастака, які ўславіў Віцебск на ўвесь свет.

Ёсць і трэцяя частка жыхароў Віцебска, гатовых ацаніць гістарычную значнасць знаходкі, але пры гэтым яны хочуць, каб своечасова далі гарачую ваду.

"Шагал, зразумела, вядомы мастак, і я не супраць таго, каб знойдзены падмурак вывучалі, але не на шкоду маёй сям'і. І хацелася б даведацца, што будуць далей рабіць з знаходкай: вывучаць ці зноў закапаюць?" - заўважыў жыхар аднаго з навакольных дамоў Сяргей.

І сапраўды: што рабіць з гістарычнай знаходкай?

Цяпер на месцы раскопак працуюць археолагі, якія фатаграфуюць, дакументуюць і вывучаюць знойдзеныя артэфакты.

13
Тэги:
археалагічныя знаходкі, Віцебск
Скарб знойдзены падчас будаўнічых работ

"Называць скарбам рана": цікавыя прадметы знайшлі ў старадаўнім склепе Гродна

15
(абноўлена 15:30 26.05.2020)
Падчас работ на падмурках старажытнага будынка ў Гродне археолагі знайшлі гадзіннікі, медалі, манеты і іншыя рэчы, якім больш за сто гадоў.

ГРОДНА, 26 мая - Sputnik, Іна Грышук. Старадаўнія гадзіннікі, партабак, пару памятных медалёў, кулон, а таксама больш за дзясятак розных манет перыяду Рэчы Паспалітай і Расійскай імперыі знайшлі на тэрыторыі па вуліцы Замкавай у цэнтры Гродна.

Цікавыя знаходкі выявілі падчас работ, якія праходзяць на невялікім участку па вуліцы Замкавая паміж былым Палацам тэкстыльшчыкаў і Домам быту. Тут плануецца будаўніцтва копіі комплексу будынкаў, якія былі знесены ў савецкі час.

Гадзіннік, манеты, медалі

На гэтым баку вуліцы Замкавай вядомыя па інвентарах і планах так званы Дом рыбака (Дом з рыбкай), датаваны XVI-XVII стагоддзямі і прылеглыя да яго будынка другой паловы XVIII стагоддзя. У 2019 годзе на тэрыторыі праходзілі археалагічныя раскопкі. Знаходкі не былі заключаны ў адну агульную ёмістасць, хоць і быў знойдзены невялікі скураны футарал з дзвюх частак.

"Усе прадметы знайшлі ў межах аднаго шурфа ў захаваным склепе будынка XVIII стагоддзя, які стаяў побач з Домам рыбака, але крыху на захад, бліжэй да дома №12. У пазамінулым стагоддзі ў доме працавала піцейная ўстанова - шынок. Усе знойдзеныя рэчы выяўлены ніжэй за ўзровень каменнага падмурка склепа дома. У асноўным, гэта прадметы асабістага карыстання і невялікая нумізматычны сход. Магчыма, былі схаваныя ў 20-30-я гады XX стагоддзя, мяркуючы па намінале манет", - распавяла археолаг кандыдат гістарычных навук Наталля Пачобут, якая вядзе археалагічны нагляд на аб'екце па вуліцы Замкавай.

Аб скарбе гаварыць пакуль рана

Самыя цікавыя з знаходак - двое кішэнных гадзіннікаў, медалі, а таксама добрай захаванасці некалькі срэбных рублёў часоў Расійскай імперыі першай паловы XIX стагоддзя. Большасць прадметаў акісленыя і патрабуюць спецыяльнай чысткі пад мікраскопам, ультрагукам, трэба падбіраць склады для чысткі. Напрыклад, адзін са знойдзенных гадзіннікаў, моцна сапсаваны карозіяй - пабіты корпус, скрозь карозію можна разгледзець ўнутраны механізм.

"Манеты не ляжалі ў адной ёмістасці, тым не менш, не выключана, што яны звязаны і складаюць адзіны комплекс.

Пасля камеральнай і навуковай апрацоўкі ўсе прадметы з апісаннямі і фатаграфіямі будуць мною апублікаваныя і размешчаныя ў агульным доступе", - кажа археолаг.

Можна зрабіць першае ў Гродне кафэ-музей

Спецыяліст адзначае, што знойдзеныя прадметы ў будучыні могуць стаць часткай экспазіцыі інтэр'ераў будучага кафэ, бо кафэ-музеі папулярныя ў Еўропе.

"Дзякуючы раскопкам на Замкавай у Гродне з'явілася такая ж унікальная магчымасць арганізаваць уласнае кафэ-музей, якое дапаможа паказаць атмасферу, культуру харчавання і жыцця гродзенцаў таго часу", - дзеліцца сваім бачаннем далейшага выкарыстання адкрытага гістарычнага аб'екта археолаг.

Інвестар, які займаецца рэканструкцыяй, пайшоў на непрадбачаныя дадатковыя фінансавыя выдаткі, каб выяўленыя старадаўнія памяшканні добрай захаванасці, дзе знайшлі ўсе прадметы, якія не былі разбураны ва ўгоду будоўлі, а закансерваваны і захаваны для наступнага выкарыстання. Яны ўвойдуць у перыметр будучага будынка.

У афармленне інтэр'еру кафэ плануецца ўключыць і некаторыя прадметы са знойдзенага прадметна-рэчавай комплексу. Акрамя таго, археолаг уласнаручна ўжо адрэстаўраваў больш за дзясятак прадметаў сталовага посуду - паліўных місак, талерак, гаршкоў, збаноў XVIII-XIX стагоддзяў для стварэння атмасферыва ўстанове.

Залаты скарб быў на суседняй вуліцы

Цікавыя знаходкі і скарбы даволі частая з'ява пры рэканструкцыі старадаўніх будынкаў у цэнтры Гродна. Адзін з самых цікавых і буйных скарбаў быў знойдзены ў доме вясной 2018 года на вуліцы 2-й Працоўнай, якая знаходзіцца прыкладна ў двухстах метрах ад будоўлі на Замкавай, 12. У скрыначцы з-пад тытуню, якая больш за 70 гадоў праляжала пад бэлькай столі яўрэйскага дома, апынуліся залатыя манеты Расійскай імперыі і міжваеннага польскага перыяду, кольцы, завушніцы, зліткі агульнай вагой каля 500 грамаў.

Скарб з вуліцы Працоўнай ацанілі ў 20 тысяч долараў, гэтую суму падзялілі паміж ўласнікам будынка і трыма будаўнікамі, якія знайшлі шкатулку з золатам. Сам скарб быў перададзены ў Гродзенскі гісторыка-археалагічны музей.

15
Тэги:
археалагічныя знаходкі, Гродна
Дождж у горадзе

Зноў аранжавы: беларусаў папярэдзілі аб непагадзі ў выхадныя

0
(абноўлена 17:04 29.05.2020)
У той жа час, выхадныя ў рэспубліцы будуць даволі цёплымі: удзень паветра будзе прагравацца да +13 ... + 20°С, а па паўночным усходзе рэспублікі - да + 23°С.

МІНСК, 29 мая - Sputnik. Штармавое папярэджанне абвешчана ў Беларусі на выхадныя з-за непагадзі. Адпаведная інфармацыя размешчана на сайце рэспубліканскага гідраметцэнтра.

"Увага! Папярэджанне аб неспрыяльных умовах з'явах! Раніцай і ўдзень 30 мая (у суботу) на большай частцы тэрыторыі Беларусі чакаецца ўзмацненне ветру парывамі да 15-20 метраў у секунду, па паўднёва-ўсходняй палове краіны - моцныя дажджы", - папярэдзілі сіноптыкі.

У Белгідрамеце папярэджваюць, што вецер узмоцніцца у тым ліку ў Мінску. У нядзелю, 31 мая, ветранае з дажджамі надвор'е захаваецца. У сувязі з непагаддзю на абодва дні ў краіне аб'яўлены аранжавы ўзровень небяспекі.

Выхадныя ў рэспубліцы будуць даволі цёплымі, тэмпература паветра ноччу і раніцай будзе знаходзіцца ў межах +8 .. + 15°С, удзень паветра прагрэецца да +13 ... + 20°С, а па паўночным усходзе рэспублікі - да + 23°С.

Па дадзеных прагнозу надвор'я на Gismeteo, у Беларусь ідзе пахаладанне: у першай дэкадзе чэрвеня тэмпература паветра ў Мінску ўдзень не будзе падымацца вышэй за +13 .. + 15°С. Адчувальна пацяплее бліжэй да сярэдзіны месяца: так, 11 чэрвеня ў сталіцы будзе + 22°С.

0
Тэги:
Аранжавы ўзровень небяспекі, Прагноз надвор'я, Беларусь