Фэст Пятровіца 2019 у Шыпілавічах

Пошук працы, чыноўнікі і гаспадарка: што чытала і чым жыла беларуская вёска

44
(абноўлена 13:12 22.02.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра актуальныя тэмы на старонках беларускіх газет ХХ стагоддзя.

На вёсцы зіма заўсёды была больш вольным часам ад гаспадарчых клопатаў, магчымасцю скласці планы на бягучы год, падлічыць свае фінансы і, вядома ж даведацца аб падзеях у свеце.

Спрадвеку вясковец ацэньваў жыццё на тры лады: "як у нас тут, у вёсцы", "як там, у горадзе", і "як там, за мяжою". Даведацца, што дзеецца на вёсцы было не цяжка, дастаткова было пагутарыць на вуліцы з суседам або паслухаць, што ў хаце каля печы гаворыць жонка, каб прывезці навіны з горада - трэба было з’ездзіць на кірмаш, а пра падзеі ў свеце пісалі ў газетах, якія былі асаблівым прадметам у хаце.

Газеты вяскоўцы ніколі не выкідвалі проста так: перачытаўшы некалькі разоў з паперы рабілі выцінанкі на вокны, аклейвалі ёй замест шпалер куфры і валізы, круцілі табачныя "самакруткі", клеілі на сцены пад шпалеры і выкарыстоўвалі падчас падвальвання дроў у печы.

На пачатку ХХ стагоддзя беларуская вёска актыўна чытала і выпісвала газеты на розных мовах. Часта яны былі амаль адзіным вытокам афіцыйнай інфармацыі, якая праз друкаваныя выданні трапляла ў самыя аддаленыя куткі краю. Сярод іншых выданняў вялікай пашанай карысталася першая беларуская газета "Наша Ніва", якая выдавалася ў Вільні з лістапада 1906 па жнівень 1915 года.

Дэмакратычны кошт спрыяў таму, што яе мог набыць нават бядняк: "Цэна з перасылкай і дастаўкаю да хаты: на 1 г. – 2 р. 50 к., на 6 мес. – 1 р. 25 к., на 3 м. – 65 к., на 1 мес. – 25 к. За граніцай: на 1 г. – 4 р., на 6 мес. – 2 р., на 3 мес. – 1 р. Перамена адрэсу – 20 кап."

Каб разумець грашовыя дадзеныя, варта ведаць некаторыя лічбы: прыкладны кошт на бульбу складаў ад 15 да 5 капеек за кілаграм, дарагая пшанічная мука каштавала 25 капеек, аржаная 6 капеек, свініна - 30 капеек, а літр малака - 14 капеек.

Для малазямельнага беларуса, даходы ў якога былі не высокія, выпісаць газету на год было не танна. Але ж мець пад рукой дарадчыка, памочніка ў розных справах стала з цягам часу неабходнасцю. Вось і выпісвалі газету хаўрусам, што станавілася чарговай нагодай наведаць суседа, каб пачытаць "свежы" нумар і абмеркаваць навіны.

Газета "Наша Ніва" з’яўляецца сапраўдным люстэркам жыцця Беларускага краю таго часу. На старонках газеты тлумачыліся новыя думскія законы, якія тычыліся Беларусі, распавядалася найцікавейшае з таго, што робіцца ў свеце і ў Расіі, штомесяц друкаваліся гутаркі аб гаспадарцы з навуковым падыходам да апрацоўкі зямлі, жывёлагадоўлі, пчалярства, садаводства і рознае іншае. Рэдакцыя штотыднёвіка ганарылася тым, што "Наша Нiва" едзіная газэта ў краю, каторая мае карэспандэнтаў бадай з усіх мястэчак і шмат з якіх вёсак". Так праз рубрыку "Паштовая скрынка" была наладжана жывая гутарка з простым чалавекам праз адказы на пытанні, тлумачэнні законаў.

У рэдакцыю дасылалі лісты людзі розных прафесій, падпісваючы іх псеўданімам або ўласным імём. Чытаць гэту карэспандэнцыю у рубрыках "Аб усём патроху", "З Беларусі і Літвы", "З усіх старон", рэкламу, навуковыя і літаратурныя артыкулы і нават анекдоты  – захапляючы занятак.  

Што пісалі ў "Нашай Ніве" ў зімовых нумарах  1910 года

Перад калядамі Дума засядала тры дні і разглядала праект закона аб павелічэнні пенсіі чыноўнікам і не гледзячы на пратэст дэпутата сацыял-дэмакрата Кузняцова, які заявіў, што народ ужо і так бедны, а з яго бяруць усё новыя падаткі на чыноўнікаў, "галасамі цэнтру і правых" праект быў прыняты, далей было паднята пытанне аб самаўпраўстве і незаконных дзеяннях падчас выбараў  у Гасуд. Думу граданачальніка Адзесы, іншыя дробныя пытанні і, па "Высочайшаму указу Гасуд. Думу" распусцілі на свята да 20 студзеня. Таксама газета інфармавала свайго чытача, што дэпутаты працуюць, а не толькі сварацца паміж сабой, ды як у народзе кажуць "дарэмна штаны праціраюць". Так: "За час мінуўшай сесіі Гасуд. Думы з 440 законапраектаў, 64 прыняты, 5 аткінута, 22 вернута міністрам, 19 гатовы да прагляду, 327 знаходзяцца ў камісіях, 3 прыняты разглядаць на агульных сабраннях".

У навукова-асветніцкім артыкуле "Комэта" карэспандэнт Педаеў напісаў: "У 1910 гаду зьявіцца на небі комэта. Забабонные людзі кажуць, што комэта з’яўляецца толькі перэд якім-небудзь нешчасцем, а ёсць і такіе, каторые думаюць, быццам комэта наляціць на зямлю і наступіць канец свету". Далей карэспандэнт тлумачыў, што каб разгадаць праўда гэта ці не, трэба перш ведаць што такое камета і тады будзе ясна ці варта ад яе чакаць чаго-небудзь благога.

У рубрыцы "Аб усём патроху" можна было даведацца і пра жыццё турэцкага султана і пра тое, якіх кароў лепш заводзіць, і дзе можна знайсці працу. Так, былы султан, які нядаўна заплаціў 4 тысячы рублёў за сваю нерухомую маетнасць (раней не плаціў) жыве цяпер з сям’ёй у Салоніках, "мае пры сабе двох сыноў, трох дачок, адзінаццаць жонак і трынаццаць слуг. На варце кругом палацу стаіць рота пяхоты; 50 жандараў; 12 паліцэйскіх; 3 паліцэйскіх надзірацеляў і 12 афіцэраў".  Што ж тычыцца кароў, то беларускага селяніна цешыла, што лепшай была прызнана "простая скаціна" (не племянная, - Sputnik) з Беларусі і Літвы. Інспектар гаспадарскай суполкі Ігнатовіч пісаў: "Скаціна гэта вельмі вытрымалая, і не гледзючы, што ходзіць яна толькі на аржаннях і польных лугох, а на ноч нічога не даюць, - малако ад іх шмат тлусцейшае, чым ад кароў іншых гатункоў, каторые вымагаюць і лепшай пашы і добрага догледу".

Пошук працы штурхаў сялян шукаць яе далёка за межамі родных вёсак у розных краінах свету. Так з газеты можна было даведацца, што ў Рыгу прыехалі японскія агенты, каб наймаць "рабочых  у Японію да працы ў полі каля буракоў, каторых засеваюць шмат на цукер. Як кажуць даюць добрую цэну". Вось і плылі беларусы з гэтага партовага горада палоць буракі ў Японію, але больш за ўсё яны выпраўлялісяна працу ў Амерыку. Гэта быў горкі хлеб, паколькі не ведаючы мовы, цалкам бяспраўныя мужыкі часта станавіліся ахвярамі рабаўнікоў і аферыстаў. Яшчэ цяжэй было іх сем’ям, якія заставаліся на вёсцы і мусілі чакаць заакіянскіх грошай. І тут без ашуканства не абыходзілася. Заклікаючы простых людзей быць пільнымі нашаніўцы змяшчлі звесткі аб такіх злачынствах. Так карэспандэнт з мястэчка Капыль, што ў Слуцкім павеце Мінскай губерніі апісаў такі выпадак, калі муж даслаў сваёй жонцы 200 рублёў, але знайшоўся "гэтакі дасужы чэлавек", які пераканаў паштовых служачых, што мае даверанасць ад той кабеты на атрыманне грошай. Не атрымаўшы перавод, жонка часта пісала мужу, чаму ён нічога ёй не дасылае, але аферыст не толькі працяглы час атрымваў грошы за яе, але і перахопліваў лісты ад мужа. Аднак злачынец быў схоплены і арыштаваны.

 З усяго, што друкавалася на старонках газеты добра відаць чым і як жыў народ у тыя гады: жаданне мець ва ўласнасці зямлю, працу, эпідэміі, хваробы і практычная адсутнасць медыцынскай дапамогі, махляры і хабарнікі ў дзяржаўных установах, не дастатковасць школ, бібліятэк, сельскагаспадарчых адукацыйных цэнтраў, жорсткасць і самаўпраўства жандармаў, недасканаласць прававой сістэмы, якая нарадзіла ў народзе прымаўку "Закон, што дышла, куды павярнуў туды і выйшла", злачынствы, забойствы, ашуканствы і шмат што іншае. І пры ўсім гэтым любоў да прыгажосці роднага краю, мовы, сваіх нацыянальных звычаяў,  такіх светлых пачуццяў, як каханне, любоў да дзяцей і ўсяго жывога, павага да сваёй веры і людзей іншага веравызнання, уменне пасмяяцца над сабой праз прымаўку і анекдот у самых цяжкіх жыццёвых абставінах.

Чытайце таксама:

44
Тэги:
вёска, Беларусь
Траецкая закусачка

Гуляй, вёска, сёння Кірмаш!

60
(абноўлена 19:00 18.06.2021)
Этнограф Ларыса Мятлеўская нанава адкрывае даўняе свята пэўнай вёскі і дае кулінарныя парады да "кірмашовага" стала.

Абы была добрая нагода, а нашы продкі ўмелі скарыстаць яе для добрага адпачынку. Асабліва калі надыходзіў час "кірмашу" або "фэсту". Так у розных мясцовасцях Беларусі называлі свята пэўнай вёскі. Шматлікія моўныя сведчанні аб гэтым храмавым свяце захаваліся і па сёння: "Фэсты былі, з’язджаўся народ. У суседняй вёсцы фэст быў. На Спожку фэст у вёсцы. Фэст – прастольны празьнік у чэсць Пятра і Паўла. На фэсце была – фэст бальшой празьнік".

Але ж часцей за ўсё свята вёскі называлі "кірмашом". Бабуля ўзгадвала, што калісьці ў гэты дзень зранку "бацюшка" перш служыў малебен, пасля хадзіў па падворках і асвячаў хаты, хлявы, агароды. За ім ішлі ўсе вяскоўцы, таму гаспадыні імкнуліся добра прыбраць у двары, пабяліць печ у хаце, каб мець добрую славу. У гэты дзень у вёсцы адбываўся гандаль, "кірмаш". Адсюль і пайшла агульная назва свята, якой карыстаюцца і цяпер.

Слова "кірмаш" заўсёды выклікае ў мяне светлы і радасны ўспамін аб шчаслівых гадзінах майго вясковага дзяцінства. У вёсцы, дзе жылі мае дзяды, "спраўлялі кірмаш" на наступнай пасля Сёмухі нядзелі. Зранку ў хаце пачыналася перадсвяточная мітусня. Бясконца ляскала жалезная клямка дзвярэй, паколькі бабуля літаральна лётала з кухні ў клець па прысмакі. Дзед і дзядзькі даставалі з паветкі сталы і лавы, абкашвалі двор. У падпаленай печы пякліся вялікія, румяныя бліны і шкварчэла сала. Сон знікаў адразу, як толькі ў галаву ўлятала думка пра кірмаш і гасцінцы, якія павінны прывезці госці. Дзеці таксама не заставаліся без працы. Пасля сняданку маім абавязкам было збіванне масла ў драўлянай маслабойцы. Пасля трэба было сабраць у гнёздах свежыя, яшчэ цёплыя яйкі, наршчыпаць на агародзе зялёнага пер’я цыбулі. Прымаць удзел у супольным клопаце было за шчасце.

Даўняя традыцыя збірацца разам у гонар пэўнага рэлігійнага свята і святкаваць дзень вёскі ўзнікла яшчэ ў дарэвалюцыйныя часы. Непадалёк ад Мінска "кірмашы" і цяпер святкуюць толькі ў старадаўніх вёсках, у якіх прытрымваюцца старых дат іх правядзення. Хутчэй за ўсё іх замацавалі за кожным паселішчам яшчэ ў пачатку ХХ стагоддзя праз царкоўныя прыходы. Так, у вёсцы з прыгожай назвай Дубіцкая Слабада "кірмаш" калісьці ладзіўся на Троіцу, следам праз тыдзень на Граной нядзелі святкавала іншая вёска і гэтак далей. Большасць вядомых мне кірмашоў прыпадалі на лета і пачатак восені. Гэта было зручна, паколькі важныя палявыя работы былі завершаны і быў час для кароткага адпачынку.

На кірмашах прадаваліся ганчарныя, бандарныя вырабы, тканыя рушнікі і посцілкі, гародніна, мёд, яйкі, птушка, рыба і  малочныя прадукты. Тут заўсёды было весела, гучала музыка і смех, жартаўлівыя спрэчкі. Смешныя кірмашовыя здарэнні любілі пераказваць, асабліва ўвечары, седзячы за святочным сталом. Вось што падымала настрой нашым продкам.

Кірмашовыя жарты

Свежая капейка

Мужык дорага купіў карову і адразу ж яе прадаў значна танней. На пытанне навошта ён так зрабіў, адказаў: "Абы ў руцэ капейка свежая была".

На дарозе

- Сядай, дзядзька, паедзем.

- Няма часу: трэба ісці.

Не прызнаў

Варочаючыся з кірмашу, чалавечак, прыкуцнуў на дарозе і заснуў, дый так моцна, што не чуў, як і боты нехта з яго ног сцягнуў. Ажно едзе нейкі чалавек і крычыць: "Прыймай ногі!" заспаны мужык, глянуўшы на свае босыя ногі, кажэ: "Едзь! Гэта не мае: мае ў ботах".

На судзе

- Ты што ўкраў? - пытае суддзя злодзея.
- Вяроўку, - кажа, - з рагамі.
- З якімі  рагамі?
- З кароўімі.
- А дзе ж тая карова?

- Цягнулася і яна, падла, за гэтымі рагамі.

Сон

Мужык кажа да жонкі:
- Ведаеш, Тэкля, вельмі нешта добрае я сягоняшняй ночы прысніў.
Жонка:

- Я такі здагадалася. Праз сон ты крыкнуў: "Дай, Моўша яшчэ кварту".

Дагадзіў

- Слухай, цыгане, ты прадаў мне сляпую кабылу.

- Табе ж лепей, бо будзе яна есці салому, а думаць, што сена.

Добры конь

Адзін селянін прадаваў на кірмашы свайго каня. А конь той быў худы-худы, ад ветру падаў. Селянін усё хваліў яго і выгукваў:
- Купляйце каня, не здзіўляйцеся, што ён такі худы, ён як разбяжыцца, дык бяжыць пятнаццаць вёрст і не спыняецца.

- Я б яго купіў, - кажа адзін чалавек, - але ж мне да дому ўсяго дзесяць вёрст, то ён перабяжыць маю хату.

Каля магазіна

- Што так прыглядаешся на выставу, Амілька?
- Аглядаю панчохі і не ведаю, які сабе выбраць колер.

- Вось дурная, вазьмі чорныя, бо як зробіцца дзірка, дык не будзе відаць ног.

З цягам часу і набажэнства, і гандлёвы кірмаш у гонар свята зніклі, але традыцыя запрашаць у пэўны дзень у госці далёкіх сваякоў і паважаных людзей з суседніх вёсак засталася. Да сярэдзіны 1980-х у вёсках Загацце, Паздзіркі, Дубінкі, Дубіцкая Слабада, Пагуляйка, што ў Мінскім раёне кірмашы адбываліся аднолькава. Раніцай  хлопцы ішлі да брыгадзіра і прасілі каня з вазом, каб паехаць у лес па маладыя бярозкі. З іх на выгане рабілі кола для танцаў. У сярэдзіне майстравалі лаўкі, каб, натанцаваўшыся, было дзе прысесці. У складчыну наймалі музыкаў і танцавалі цэлую ноч пасля ўрачыстай вячэры. На такія танцы сцякалася моладзь з усёй ваколіцы. Пазней, калі з’явіліся магнітафоны і гукаўзмацняльная апаратура, ёй пачалі замяняць музыкаў.

Вячэра

Вячэра ў дзень кірмаша – асаблівы клопат для гаспадыні. Ад самага рання, а часам і за дзень пачыналі гатаваць святочную вячэру. Ежы гатавалі шмат паколькі, як казалі "ладзіліся вялікія госці". У гэтай справе маці дапамагалі дарослыя дочкі, нявесткі і нават, калі мелі час, суседкі. Апрануўшыся ў "чыстае" (святочнае адзенне) усе знаходзіліся ва ўзрушаным, святочным настроі, жартавалі, прыветна віталі адзін аднаго, чакаючы вечара. Да глыбокай ночы ў хатах не гасілі святла. Вёска гула, як пчолы ў вуллі, а на наступны дзень пасля абеду свята працягвалася. На танцавальнай пляцоўцы моладзь саступала месца старэйшым, якія з асалодай круціліся ў вальсах, "кракавяках" і польках.

Існавала прыкмета, што калі харошы стол на Троіцу, то будзе хапаць усяго, увесь год будзеш добра жыць. Вось і імкнуліся застолле зрабіць багатым і разнастайным на стравы.

На стале прысутнічала ўсё, што было прыпасена гаспадыняй і засталося ад зімы: салёныя агуркі і грыбы, квашаная галоўкамі капуста, яшчэ старая бульба і буракі. Са свежай агародніны да гэтага часу на градах паспелі падняцца толькі зялёная цыбуля і кроп. Абавязкова загадзя рабілі сыр і збівалі масла, даставалі з сальніцы салёнае сала, якое наразалі скрылікамі не вельмі тонкімі, каб было што падчапіць на відэлец, а таксама з гарышча, з вялікага каша з вечкам даставалі вялены кумпяк, каўбасы пальцам тыканыя, каўбух і іншыя мясныя прысмакі, якія яшчэ засталіся пасля Вялікадня і сенакосу. Калі было з чаго, варылі халадзец, смажылі курыцу.

У Мінск ехалі па "купляную рыбу": селядцы, траску і хек. Гадоў 40 таму ў крамах інакшай рыбы амаль не было. Стараліся налавіць у мясцовай сажалцы ляшчоў, карасёў ды плотак. Шчупакі былі рэдкасцю ў гэтым калісьці балоцістым краі. На радасць дзецям пяклі салодкія "грыбкі" (від бісквітнага пірага). З сухіх яблыкаў і груш варылі ўзвар з дадаткам мяты і чабарку. Ну, і пэўна ж, была свая і купляная гарэлка, хатняе вінцо са смародзіны для жанчын.

Салата з квашанай капусты

З чаго гатаваць:

  • галоўка квашанай капусты,
  • пучок пёрак зялёнай цыбулі,
  • крыху зялёнага кропу,
  • 100 г смятаны або алею,
  • 1 ст лыжка цукру.

Як гатаваць. Квашаную галоўкамі капусту дастаць з расолу і абмыць. Тонка нашаткаваць капусту, дадаць дробна сечанае пер’е зялёнай цыбулі, зусім трошкі зялёнага кропу, пасаладзіць і заправіць смятанай або алеям. Смаката - не ад’есціся!

Смажанка па-сялянску

З чаго гатаваць:

  • 600 г мяса,
  • 6-8 бульбін,
  • 1-2 цыбуліны,
  • 1 морква,
  • 1,5 ст лыжкі мукі,
  • 0,5 ст лыжкі здору,
  • 100 г смятаны,
  • соль, перац, лаўровы ліст.

Як гатаваць. Мяса прамыць, нарэзаць кавалкамі па 30-40 г, злёгку адбіць, пасаліць, паперчыць, укачаць у муку і абсмажыць на здоры да ўтварэння румянай скарынкі. Пакласці мяса ў чыгунок або каструлю, дадаць ачышчаныя і нарэзаныя цыбулю, моркву, бульбу, уліць булён або ваду і тушыць на слабым агні. Калі мяса будзе амаль гатова, дадаць лаўровы ліст, соль, уліць смятану і патушыць усё разам.

На жаль у канцы 1990-х святкаванне кірмашоў амаль сышло. Але прайшло колькі часу і гэта цудоўная традыцыя паціху пачала адраджацца.

Вось і сёння, атрымала ад суседзяў запрашэнне на кірмаш, то пачну рыхтавацца, а вам святочнай нядзелі і смачна есці!

60
Тэги:
кулінарныя парады, Ларыса Мятлеўская, этнограф, Кірмаш, вёска
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў
Зялёныя святкі

Самы чароўны час у годзе

47
(абноўлена 17:47 18.06.2021)
Этнограф Ларыса Мятлеўская раіць, як справіць дзявічнік на Зялёныя святкі, і дзеліцца старажытнымі святочнымі рэцэптамі.

Пачатак лета ў мяне заўсёды выклікае лёгкае хваляванне. Моцна ў лес цягне, чамусьці ў жыце схавацца хочацца і ўсялякае такое.

Не, вы не падумайце, я пры сваім розуме але такі мой стан тлумачыцца тым, што хутка Сёмуха і Граная нядзеля, а неўзабаве і Купалле. Карацей, самы чароўны час у годзе – гэта цяпер. Чары ў тым, што ў лясных нетрах схавалася папараць-кветка ў чаканні купальскай ночы, набіраецца сілы гаючае зелле і, хто ведае, магчыма рыбакам часам чуецца рогат русалак у зарасніках чароту.

"Сёмуха – свята"!

Старажытнае каляндарнае свята Сёмуха святкуецца праз сем тыдняў пасля Вялікадня і менавіта адсюль яе назва. Увогуле ў славянскіх народаў гэта старажытнае свята мае розныя найменні: Зялёныя святкі, Май, Тройца, Русаллі, Зелянец, Граная нядзеля, Дух.

Асноўны сэнс гэтага свята – ушанаванне расліннасці, зеляніны, кветак, дрэў, буйны росквіт якіх атаясамліваўся з жыццёвай сілай прыроды. Каб прывабіць яе сілу, спрыяць будучаму ўраджаю, забяспечыць плоднасць жывёлы, здароўе і дабрабыт сям’і, галінкамі бярозы, ліпы і клёна аздаблялі сядзібныя пабудовы. У Хойніцкім р-не сцвярджалі, што гэта рабілася для таго, каб "выгнаць злых духаў з хаты, ачысціць паветра ад зла".

"На Сёмуху "сёмушку" прывозяць"

Рыхтуючыся да свята часта ехалі ў лес па зеляніну. Галінкі дрэў і нават зрэзаныя пад корань маладыя бярозкі на Гарадзеншчыне называлі "сёмушкай", а на Міншчыне і ў іншых мясцовасцях – "маем".

У вёсцы, дзе жылі мае дзяды, лесу не было і, калі надыходзіў час свята, бабуля казала: "Трэба "маю" наламаць" і ішла па галінкі клёну, які рос у двары. Іх затыкалі за абразы ў хаце, за партрэты памерлых продкаў, каля парогу, пад страху ў хляве і абавязкова каля варот.

Вымытую да бляску падлогу ў хаце засцілалі аірам, які меў не толькі прыемны пах, але і быў здольны абараняць ад пяшчаных блох, якіх калісьці было шмат менавіта гэтай спякотнай парой.

Так старыя гавораць

У народзе існавала нямала цікавых прыкметы і павер’яў звязаных з гэтым святам.

Так, у вёсцы Кіралі, што ў Шчучынскім раёне, згадваючы свята, старажылы казалі: "На Сёмуху май становяць… укопваюць бярозы на надворках і варотах, каровам вянкі ўюць, на галовы кладуць. Да Сёмухі нельга венікі бярозавыя вязаць, а пасля Сёмухі робяць венікі".

Пра тое самае ўзгадвалі і ў Буда-Кашалёўскім раёне: "На Тройцу ліпавымі веткамі ўсё абтырквалі: усю хату і хлявы тожа... А потым зелень ету сабіралі і выносілі ў сарай, клалі там, дзе куры нясуцца, абкладалі там, дзе бульбу закапваюць, штоб мышы не рыліся. Май жа ўсё плахое выганяў".

У Добрушскім раёне людзі кідалі ў раку траву і палявыя кветкі каб быў "багаты год", добры ўраджай і верылі, што калі гэтага не зрабіць, то "галодны год будзе, ці засуха будзе, ці жыта не ўродзіць". Часам сядзібу аздаблялі рознымі відамі дрэў. Хату ўпрыгожвалі галінкамі ліпы, бярозы, дуба і клёна, а двор і хлеў аздаблялі асінай для таго, каб "у дварэ і хляве скаціна вялася".

У Рэчыцкім раёне і на Міншчыне па галінках клёна, раскладзеных у хаце, напрацягу першага дня варажылі, якім улетку будзе надвор’е: "Калі быстра сохне клён, то сухі будзе год (лета), не быстра сохне - мокры год".

Пад вокнамі ставілі бярозкі і прыкмячалі: "Калі сохне лісце, то сена будзе сохнуць добра".

У Лоеўскім раёне высахлы "май", звязвалі ў пучкі і "вешалі пад страху, каб усё добра было ў хаце і з жывотнымі. Так старыя гавораць". Таксама ёсць сведчанні, што высахлыя "траецкія" галінкі, якія доўга не вялі, выкарыстоўвалі як лекі, пасыпаючы пацярушаным лісцем раны, купалі ў іх дзяцей. Лічылася, што на Троіцу першыя тры дні нельга працаваць, а напрацягу Граной, Русальнай нядзелі нельга было хадзіць у лес і купацца ў вадаёмах.

Яшчэ ў Добрушскім раёне сцвярджалі, што ў гэтыя дні "ні ў коім разе нельга было гарадзіці забор ці рамантаваць баронкі". Напярэдадні свята крапіву вешалі над дзвярамі каб адагнаць нечысць, а любісту ўпотай маткі падкладалі ў ложак нежанатым дзецям, каб іх усе любілі і яны хутка выйшлі замуж і ажаніліся. Як і крапіва, ліпа, любісцік і аір, асвечаныя ў царкве, лічыліся моцным абярэгам. Іх вешалі на вароты, ставілі на падваконні, зашывалі ў падушку чалавеку ў труну. Галінкі "маю" палілі падчас моцных грымот, каб не было граду. Пасля свята каля хаты закопвалі ссечаныя маладыя дрэўцы бярозы і клёна. Лічылі, што яны будуць зберагаць усіх ад розных хвароб, бо ў іх жылі духі. Галінкі бярозы закопвалі ў зямлю, каб спрыяць добраму ўраджаю.

Не толькі само свята Троіца але і ўвесь тыдзень перад ім асаблівы. Кожны дзень быў асаблівы. Так на тыдні ў Крывую або Градавую сераду нічога не рабілі на полі, бо лічылі, што град пашкодзіць пасевы, не палолі і не садзілі, каб не вырасла крывым. У пятніцу гатавалі посныя стравы, а ў суботу елі скаромнае і адзначалі Сёмушныя або Траецкія Дзяды. У народзе тлумачылі: "Субота перад Тройцай – "Сёмка", тады пракладаюць дзірванамі могілкі, а ў нядзелю – Тройца".

Ідучы на могілкі ўшаноўваць продкаў неслі з сабой бярозавыя галінкі, яйкі, бліны. Але на гэтым традыцыя памінаць продкаў на Сёмушныя Дзяды ў некаторых раёнах не завяршалася. Праз тыдзень пасля Троіцы на могілкі ішлі ізноў, называючы гэты дзень "Багатыя Дзяды".

Дзявочнік у Сёмік

Чацвер, які ў народзе называлі – Сёмік быў днём канчатковага развітання з вясной і сустрэчай лета. Дарэчы ў Буда-Кашалёўскім раёне распавядалі, што Сёмік – гэта малады, добры, вясёлы юнак-хлапец. У гэты дзень дзяўчаты ладзілі чыста дзявочы абрад "Вянкі" ў якім у асаблівай пашане была бяроза.

Святкавалі прыкладна так. У другой палове дня дзяўчаты ішлі ў лес "завіваць бярозку". Па дарозе вадзілі карагоды і спявалі. Месца для завівання выбіралі каля жыта, каб абрадавымі дзеяннямі зберагчы яго ад шкоднага ўздзеяння русалак.

Знайшоўшы групу бярозак, спляталі голле дзвюх з іх, якія стаялі побач. Атрымлівалася нібыта брама, якую абавязкова ўпрыгожвалі стужкамі. Праз яе дзяўчаты праходзілі парамі, куміліся, абменьваючыся хусткамі і стужкамі.

Яшчэ вілі вянкі з кветак, вешалі на бярозу і прасілі ў Бога шчаслівай долі, кахання, замужжа. Гэта быў сапраўдны дзявочнік. Хлопцы, мужчыны і дзеці на яго не дапушчаліся. Выпраўляючыся ўпотай у лес, дзяўчаты бралі з сабой старэнькую бабулю, якая павінна была лупцаваць усіх крапівой, адганяючы такім чынам злых духаў.

Праз тыдзень зноў збіраліся і ішлі на тое самае месца да бярозак вянкі развіваць. У Хоцімскім раёне Магілёўскай вобласці існавала верная прыкмета, што калі не развіць вянка, то будзе ўвесь год моцна балець галава.

Далей дзяўчаты частаваліся прынесенымі стравамі і адыходзілі спяваючы:

"А мы вяночкі развілі і гарелачку папілі,

І закусачку паелі, пайшлі дворачку – запелі".

Некалькі добрых рэцэптаў

А "закусачка" была такая: яйкі, сала, каўбасы, салодкая гарэлка, прыгатаваная яечня, бліны. Усё гэта абрадавыя стравы. Узгадаем некалькі добрых рэцэптаў, якія былі папулярныя ў нашых бабуль.

Яечня вясковая

З чаго гатаваць:

  • 8 яек,
  • 0,5 шклянкі малака,
  • 80 г сала,
  • 1 цыбуліна,
  • соль.

Як гатаваць. Сала нарэзаць маленькімі кубікамі, падскварыць разам з нашаткаванай цыбуляй. Яйкі ўзбіць з малаком, пасаліць і заліць гэтым сала з цыбуляй. Пасыпаць зверху зялёным кропам. Запячы ў духоўцы або печы.

Амлет па-сялянску з карыцай

З чаго гатаваць:

  • 6-8 яек,
  • шчопаць кропу альбо пятрушкі,
  • соль,
  • 1 ст лыжка масла,
  • 0,5 ст лыжкі мукі,
  • 1 ст лыжка цукру,
  • 1,5 шклянкі смятаны,
  • 3 жаўткі,
  • карыца.

Як гатаваць. Яйкі моцна ўзбіць, усыпаць крыху пакрышанага кропу альбо зялёнай пятрушкі, пасаліць. Растапіць на вялікай патэльні альбо блясе паўлыжкі масла, уліць узбітыя яйкі, паставіць у печ або духоўку. Калі падрумяняцца перакласці ў форму для запякання. Узяць палову сталовай лыжкі масла, столькі ж цукру і мукі, 1,5 шклянкі смятаны, 3 жаўткі і ўсё гэта моцна нагрэць на патэльні мяшаючы. Калі загусцее, заліць яечню, абсыпаць цукрам і карыцай і запякаць 15 хв.

Амлет венскі з варэннем

З чаго гатаваць:

  • 4 яйкі,
  • 4 ст лыжкі малака,
  • соль,
  • 0,25 ст лыжкі масла,
  • 1 ст лыжка мармеладу,
  • 1 ст лыжка цукру.

Як гатаваць. Узяць 3 або 4 яйкі і моцна ўзбіць з малаком і шчопаццю солі; распусціць на патэльні крыху масла так, каб амлет не прыстаў, выліць на патэльню і пячы ў гарачай печы або духоўцы пакуль ніз не зарумяніцца. Калі амлет будзе гатовы, трэба яго акуратна зняць, дапамагаючы сабе нажом або адмысловай лапаткай на аркуш паперы (не перакульваючы патэльню), намазаць павідлам або мармеладам. Скруціць у трубачку і, падаючы на стол, шчодра абсыпаць цукрам.

Салодкая гарэлка паненская

З чаго гатаваць:

  • 0,5 літра моцнай гарэлкі,
  • стограмовая чарка насення кропу,
  • 150 г вады,
  • мёд для смаку.

Дарэчы, салодкая гарэлка не была моцнай. Для смаку яе настойвалі на насенні кропу, анісу, кмену, дадаўшы крыху мёду. У залежнасці ад насення яе так і называлі – кропаўка, кменаўка, анісаўка.

Як гатаваць. Узяць 0,5 літра моцнай гарэлкі, усыпаць туды стограмовую чарку насення кропу і паставіць на некалькі тыдняў у цёмнае месца пры пакаёвай тэмпературы. Як добра настаіцца, працадзіць, дадаць па смаку мёд, разведзены ў 150 г гатаванай вады.

Смачна есці!

47
Тэги:
Рэцэпты, Зялёныя святкі, дзявочнік, Ларыса Мятлеўская, этнограф
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў
Выканаўчы дырэктар МІА Расія сёння Кірыл Вышынскі

SputnikPro: Вышынскі пра сувязь якаснай публіцыстыкі і пазіцыі аўтара

10
(абноўлена 15:57 24.06.2021)
Майстар-клас вядомага расійскага журналіста Кірыла Вышынскага адначасова прайшоў адразу на двух медыйных пляцоўках: у мультымедыйным прэс-цэнтры Sputnik Беларусь і ў анлайн фармаце на платформе рэспубліканскага форуму.

Новы модуль навучальнай праграмы SputnikPro на тэму: "Публіцыстыка ў традыцыйных і новых медыя" у мультымедыйным прэс-цэнтры Sputnik Беларусь прайшоў пры поўным аншлагу. Майстар-клас правёў выканаўчы дырэктар МІА "Расія сёння" Кірыл Вышынскі.

Візіт вядомага расійскага журналіста стаў сапраўднай падзеяй для медыйнай супольнасці Беларусі. Майстар-клас прайшоў адначасова на дзвюх пляцоўках: у мультымедыйным прэс-цэнтры Sputnik Беларусь, дзе сабраліся вядучыя журналісты цэнтральных беларускіх СМІ, і ў анлайн фармаце на платформе рэспубліканскага форуму, які сабраў больш за 100 даследчыкаў і журналістаў рэгіянальных і раённых рэдакцый Беларусі. Спектр тэм шырокі - ад лакальнай праблематыкі да інфармацыйнай бяспекі дзяржавы.

Аб "крызіснай" журналістыцы

"Журналістыка - адна з самых складаных сучасных прафесій, таму што журналіст нясе велізарную адказнасць за інфармаванне грамадства ў крызіснай сітуацыі", - адзначыў Вышынскі.

На думку спікера, ва ўмовах крызісу, калі з-за наплыву разнастайнай, супярэчлівай інфармацыі людзям складана разабрацца ў працэсах, што адбываюцца, асаблівую каштоўнасць набывае моцная, якасная публіцыстыка.

"Публіцыстыка - гэта ў першую чаргу пазіцыя. Калі ёсць пазіцыя, і гэта пазіцыя аргументавана даказваецца, тады да вас прыслухаюцца", - растлумачыў Вышынскі.

Представители госСМИ на семинаре SputnikPro
© Sputnik
Прадстаўнікі розных СМІ на семінары SputnikPro

Аб публіцыстыцы і ўнутранай пазіцыі

Менавіта публіцыстыка дапаможа сфарміраваць грамадскую думку, уплываць на працэсы, якія адбываюцца. Па словах Вышынскага, нельга проста сесці і напісаць публіцыстычны матэрыял. Патрэбна цвёрдая ўнутраная пазіцыя.

"Пазіцыя фарміруецца падчас спрэчкі і ўнутранага дыялогу аўтара. Гэта адказы на пытанні. Калі вы заяўляеце сваю пазіцыю, то вы заўсёды павінны заявіць гэты дыялог, інакш кажучы паказаць унутраны канфлікт", - адкрыў прафесійны прыём знакаміты журналіст.

У якасці прыкладу ён прывёў тэму абавязковай вакцынацыі. Унутраная дылема: прышчапляцца ці не? З аднаго боку, ёсць рызыка няхай не сур'ёзна, але захварэць самому пасля прышчэпкі. З іншага боку, існуе рызыка стаць пераносчыкам інфекцыі і няхай не наўмысна, але стаць вінаватым у хваробе іншага чалавека, магчыма, са смяротным зыходам. Вышынскі упэўнены: перш чым садзіцца за такі матэрыял, аўтар павінен сам знайсці адказ на складанае пытанне.

"Калі збіраецеся публіцыстычны матэрыял пісаць, вы павінны быць абсалютна ўпэўненыя да чаго прыйдзеце, загадзя ведаць, што скажаце ў канцы. Аргументаваць, з важкімі бясспрэчнымі фактамі, без штампаў і заклікаў. Гэта пазіцыя аўтара, да якой прыслухаюцца", - сказаў Вышынскі.

Сцісласць - сястра таленту

На майстар-класе спікер выказаўся пра класічную публіцыстыку. Напрыклад, у савецкія часы такім матэрыялам прысвячалі цэлыя газетныя развароты.

"Сёння вялікіх тэкстаў ніхто чытаць не стане. Ён павінен быць сціснутым, спрасаваным, як булённы кубік. У гэтым і крыецца талент журналіста, каб змясціць у кароткім тэксце сутнасць пытання, паказаць унутраны канфлікт і аргументавана прыйсці да рашэння - высновы", - адзначыў спікер .

Блогераў на майстар-класе цікавіла, якія інтэрнэт-тэхналогіі трэба ўжываць, каб атрымаць шматтысячную аўдыторыю, стаць лідэрам меркавання.

"На мой погляд, папулярнасць блога ў першую чаргу вызначае кантэнт. Калі ён ёсць, то рана ці позна да яго прыйдзе свой сталы чытач нават ва ўмовах жорсткай канкурэнцыі", - рэзюмаваў Вышынскі.

Што такое SputnikPro

SputnikPro - праект міжнароднага інфармацыйнага агенцтва і радыё Sputnik для журналістаў, студэнтаў профільных ВНУ, супрацоўнікаў прэс-служб і медыяменеджэраў, накіраваны на абмен вопытам і развіццё прафесійных сувязяў з замежнымі калегамі. Вядучымі модуляў праекта выступаюць як медыяменеджэры Sputnik, так і іншыя вядомыя расійскія эксперты.

10
Тэги:
форум, Анлайн-праекты, майстар-клас, Кірыл Вышынскі