Пасяўныя работы

Як падрыхтаваць зямлю да пасяўной: старажытны беларускі абрад

230
(абноўлена 09:16 02.05.2020)
Вясной нашы продкі пачыналі рыхтавацца да палявых работ - аглядалі азімыя палеткі і правяралі глебу. Этнограф Ларыса Мятлеўская вучыць народным беларускім абрадам, якія дапамогуць руплівым гаспадарам сабраць узімку добры ўраджай.

Спрадвеку нашы продкі з пашанай ставіліся да зямлі, лічачы яе сваёй карміцелькай. Мець сваю зямлю было заўсёды прэстыжна. Яна перадавалася ў спадчыну, была самай каштоўнай часткай пасагу. Ад падрыхтаванасці да сяўбы залежыў дабрабыт сям'і. Ад беларусаў-вяскоўцаў можна было пачуць: "Святая зямелька корміць нас і ўсякаго звера носіць на сваіх плячах, ніколі не наракаючы. Няма нікога і нічога багацей за зямлю".

Праца чорная — хлеб белы

Агранамічную навуку селянін спасцігаў ад сваіх бацькоў і дзядоў, сам набіраўся вопыту. У народзе казалі: "Да Благавешчання не можна араць гароду, калі яшчэ ў полі не арана, бо зямлі крыўда і хазяіну грэх; трэба ўпярод хоць адну, або дзве баразны прайці ў полі. Вясною, як з зямлі пойдзе дух, такі, што як глядзіш проці сонца, то начэ (быццам) вална коціцца, дык зямля ўжо саўсім сагрэлася і гародавіна не памерзне".

Здаўна ў полі бытавалі трохпольныя севазвароты, а калі бульба і травы пацяснілі яравыя, то паступова ўкаранілася і чатырохпольная: жыта, яравыя, бульба і кармавыя травы, папар. У ХХ стагоддзі замест папару сеялі горкі лубін, які добра ўзбагачаў глебу азотнымі ўгнаеннямі. З арганічных угнаенняў прыкладна раз у тры гады зямля атрымоўвала гной, бо яго не хапала на ўсе палеткі.

Дзе агрэх, там прапала жыта мех

Першы выезд на пашу быў абстаўлены з асаблівай урачыстасцю. Выбраўшы добры надвячорак, селянін запрагаў пару валоў або коней, а жонка на іх пырскала свянцонай вадой. Пасля гэтага гаспадар браў хлеб-соль і накіроўваўся з дому. Прайшоўшы баразны тры, ён вяртаўся дадому і больш ужо ў гэты дзень нічога не рабіў. Асноўнае ворыва было пасля.

За плугам на вёсцы хадзілі мужчыны. Выконваючы гэту адказную і цяжкую працу араты быццам зліваўся з канём і зямлёю, імкнучыся не рабіць агрэхаў на зямлі. Агрэхам называлі месца, прапушчанае сахой з-за няўважлівасці ці гультайства аратага. Існавала нават прыказка: "Дзе агрэх, там прапала жыта мех". Таму добры гаспадар іх не рабіў, а пасылаючы сына з сахой у поле, папярэджваў яго: "Ары, ды не рабі агрэхаў, бо начай нейкі найміт". Ад таго, наколькі якасна спрацуе араты, залежыў будучы ўраджай.

Араты
© Sputnik / Фридлянд
Араты

З глыбіні стагоддзяў

Нарэшце надыходзіў час сеяць. Па ўсталяванай у вяках традыцыі сяляне прытрымваліся пэўнага тэрміну і чарговасці сяўбы кожнай культуры. Напрыклад, яравую пшаніцу трэба сеяць ранняй вясной на самых лепшых, добра ўгноеных глебах. Не выпадкова калісьці перад тым, як пачаць сяўбу на прызначаным пад пасеў пшаніцы полі, моладзь праводзіла адмысловы абрад, які яшчэ ў 1895 годзе запісаў Адам Багдановіч, аўтар этнаграфічнага нарыса "Пережитки древнего миросозерцания белоруссов".

У частцы апісання веснавых абрадаў ён тлумачыць, што беларусы надзялялі вясну земляробчай атрыбутыкай:

"Она сидит на сохе, хотя это и не совсем удобный экипаж; она бороздит мать-сыру землю, сеет хлеб… скородит посеянное. Она насылает частые дождики, столь необходимые для посевов. А в золотом коне (запрэжаным у саху) нетрудно видеть одно из уподоблений солнца, приносящего весну".

Далей вучоны тлумачыў, што яму не даводзілася назіраць нейкіх асаблівых абрадаў сустрэчы вясны, але атрымалася высветліць у старой жанчыны, што ў часы ўніяцтва такія абрады праводзіліся і ў маладосці яна была іх удзельніцай. Вось як праходзіла вясноўка.

 

У адзін са святочных дней, пад вечар, моладзь збіралася на полі, азначаным пад яравыя пасевы. Раскладалі вогнішча, запрашалі дудара, якія ў тыя часы ў гэтым краі былі вельмі распаўсюджаныя, і прыступалі да абрання дзяўчыны "вясноўкі". У выбары прымалі ўдзел і хлопцы і дзяўчаты. Абавязковыя ўмовы да выбранніцы — прыгажосць і працавітасць. Яе ўпрыгожвалі вянком з веснавых кветак і зеляніны, яе садзілі на "смык" (першабытная барана), засланы зверху плавуном - вечназялёная паўзучая расліна. У барану ўпрагаліся хлопцы і вазілі вясноўку па полі вакол вогнішча, пры гэтым дзяўчаты спявалі пад акампанемент дуды песню, якая апісвала гэтыя дзеі: "…вязець вясна красныя дзянёчкі, чыстыя дажджочкі, зялёныя травы, красныя цвяточкі нам на вяночкі". Пасля гэтага каля вогнішча наладжваліся "танкі", своеасаблівыя карагоды. Моладзь круцілася вакол "вясноўкі", якая сядзела на баране. Потым пачыналіся звычайныя танцы, у якіх прымала ўдзел і "вясноўка". Далей наладжвалася агульная вячэра, на якую піва прыносілі хлопцы, а закуску, пераважна посныя стравы, нарыхтоўвалі дзяўчаты.

Адна са страў, якой маглі пачаставаць "вясноўку" - гэта "Балабушкі".

 

 

Балабушкі з ільняной заправай

Інгрыдыенты:

  • 5 бульбін
  • 0,25 шклянкі ільнянога семені
  • Соль па смаку
  • Крыху алею

Як гатаваць:

Бульбу абабраць, зварыць і адразу стаўчы, перамяшаць з прасеянай ільняной мукой, пасаліць. Нацерці алеям патэльню, сфармаваць невялікія круглыя піражкі і пакласці на патэльню, уставіць у духоўку і выпякаць пры 180 градусах да таго часу, пакуль балабушкі не пакрыюцца зверху скарынкай.

Балабушкі з агурком і цыбуляй
© Sputnik Ларыса Мятлеўская
Балабушкі з агурком і цыбуляй

Каб бульбянае цеста не прыставала да рук, іх змазваюць алеям. Падаюць да стала балабушкі гарачымі разам з салёнымі агуркамі. Калі няма посту, то піражкі паліваюць смятанай.

230
Тэги:
гісторыя, абрады Беларусі, Нацыянальная кухня, Беларусь
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў (96)
Ларыса Геніюш

Вязніца, казачніца, бунтарка: сёння нарадзілася Ларыса Геніюш

388
(абноўлена 13:37 09.08.2020)
Вершы паэткі дэманструюць нязломнасць духа і сталую веру ў лепшае ў людзях.

Ларыса Геніюш (у дзявоцтве Міклашэвіч) нарадзілася 9 жніўня 1910 года ў Гродзенскай губерні (цяпер гэта Гродзенская вобласць, Ваўкавыскі раён) у маёнтку Жлобаўцы паблізу вёскі Воўпы.

Дзяцінства, отрацтва, юнацтва

Калі пачалася Першая сусветная вайна, бацька Ларысы, Антон Міклашэвіч, удзельнік яшчэ Руска-японскай вайны, быў зноў прызваны на фронт, а маці з дзецьмі прыйшлося з'ехаць у эвакуацыю – ва Украіну. Вярнуліся на радзіму яны толькі ў 1919 годзе.

Ларыса атрымала пачатковую адукацыю ў польскай школе, потым – у польскай гімназіі. Беларускіх тады папросту не было: пасля падпісання ў 1921 годзе Рыжскага мірнага дагавору, якім скончылася савецка-польская вайна, Заходняя Беларусь адыйшла да Польшчы. Там жа Ларыса пазнаёмілася са сваім мужам, Янам Геніюшам, які ў той момант вучыўся ў Карлавым універсітэце. Яны ажаніліся ў 1935 годзе, і Ларыса пераехала ў Зэльву – бліжэй да мужа. У тым жа годзе ў Ларысы нарадзіўся сын Юры, а вось з'ехаць у Чэхаславакію ў іх атрымалася толькі ў 1937-м.

Арышт і зняволенне

Пасля далучэння Заходняй Беларусі да СССР у 1939, былі арыштаваныя і высланыя бацькі Ларысы. Маці і сёстры апынуліся ў Казахстане, бацьку расстралялі.

Да 1947 года Ларыса жыла ў Празе і актыўна ўдзельнічала ў палітычным руху БНР. Яна з'яўлялася Генеральным сакратаром ураду і займалася архіўнай працай. Калі скончылася Другая сусветная вайна, савецкія ўлады дамагаліся экстрадыцыі Геніюшаў: іх абвінавацілі ў антысавецкай нацыяналістычнай дзейнасці. У 1948 годзе Ларыса нарэшце была арыштаваная і разам з мужам перададзеная савецкім уладам. Яе дапытваў сам Лаўрэнцій Цанава, які безпаспяхова імкнуўся выцягнуць з яе сведкі пра архівы БНР.

Вяртанне на Радзіму

Праз год утрымання ў мінскай турме Ларысу Геніюш з мужам прыгаварылі да 25 гадоў лагераў. На працягу сямі гадоў яны адбывалі пакаранне ў лагерах Інты і Абезі (Комі) і ў Мардоўскай АССР, пакуль не былі часткова рэабілітаваныя – тэрмін пакарання зменшылі да 8 гадоў, і Геніюшы вярнуліся ў Зэльву. Вядома, што іх дом стаў месцам сустрэч творчай інтэлігенцыі таго часу.

Друкавацца Ларыса Геніюш пачала яшчэ ў 1939 годзе ў беларускай эміграцыйнай перыодыцы, а ў 1942 годзе першы зборнік яе вершаў "Ад родных ніў" убачыў свет ў Празе. Працягвала пісаць Геніюш і ў высылцы. Пасля вызвалення яе творы доўгі час былі забароненыя, пакуль пры садзейнічанні Максіма Танка не быў надрукаваны яе зборнік "Невадам з Нёмана".

Ларыс Геніюш доўгі час была вядомая як дзіцячая пісьменніца – ёй папросту не дазвалялі друкаваць нешта іншае. Амаль адна за другой, у 1972 і 1976 годзе, выйшлі дзве кніжкі яе вершаў для дзяцей "Казкі для Міхаські" і "Добрай раніцы, Алесь". Большасць твораў Ларысы Геніюш былі надрукованы пасмяротна.

Памерла Геніюш у 1983 годзе, пахавана ў Зэльве. Да канца жыцця яна не прыняла савецкага грамадзянства і заставалася грамадзянкай Чэхаславакіі.

388
Тэги:
вершы на беларускай мове, беларускія паэты, біяграфія, Ларыса Геніюш

Як жыве сядзіба Бохвіцаў у вёсцы Флер'янава - фота

17
(абноўлена 18:05 07.08.2020)
  • Невялічкая вёска Флер'янава знаходзіцца ў Ляхавіцкім раёне Брэсцкай вобласці.
  • Менавіта тут у свае часы квітнела сядзіба Бохвіцаў.
  • Гэтая сядзіба - адна з нямногіх, што захаваліся на Беларусі ў добрым стане.
  • Гісторыя сядзібы пачалася ў 60-ых гадах XIX стагоддзя, калі Ян Атон Бохвіц прыехаў сюды пасла года ў астрогу, які атрымаў за ўдзел у паўстанні Кастуся Каліноўскага.
  • Ён вельмі паважаў свайго бацьку Фларыяна, таму змяніў назву маёнтка з Новых Вошкаўцаў на Фларыянава, якое з цягам часу стала Флер'янавым.
  • Развіццём сядзібы ўвесь час займаўся Ян: у лепшыя часы тут налічвалася 19 пакояў, а асаблівай гордасцю была крокетная пляцоўка і вялікая колькасць экзатычных раслін.
  • У летнія часы Ян запрашаў сюды тых, хто хоча адпачыць: за грошы можна было пажыць у адным з пакояў.
  • На пачатку XX стагоддзя тут бывалі пісьменнік і будучы Нобелеўскі лаўрэат Уладзіслаў Рэймант, Рэйтаны, Радзівілы і пісьменніца Алаіза Ажэшка.
  • Дарэчы, Алаіза Ажэшка прыехала ў сядзібу ўлетку 1908 года і засталася тут на год. Яна сябравала з сынам Яна Тадэўшам.
  •  Каханыя пісалі адзін аднаму кранальныя лісты, якія пасля смерці пісьменніцы былі надрукаваныя ў адным томе з 300 старонак.
  • Сёння флер'янаўская сядзіба - гэта цагляны франтон з неагатычнымі вокнамі, які хавае драўляны будынак.
  • У 2012 годзе гэтае месца выкупіў пенсіянер і былы старшыня Генрых Міхайлавіч Траццяк. Зараз разам са сваёй жонкай Ларысай Паўлаўнай ён за ўласныя сродкі аднаўляе сядзібу...
  • ... і праводзіць экскрусіі для рэдкіх гасцей.
  • Сядзіба захавалася дастаткова добра.
  • Траццякі аднаўляюць усё за ўласныя сродкі.
  • Турыстаў тут пакуль няшмат, але ўсіх сустракаюць з радасцю.
  • Сядзіба Бохвіцаў у вёсцы Флер'янава Ляхавіцкага раёна
Зараз сядзібу ў добрым стане за ўласныя сродкі падтрымлівае былы старшыня мясцовага калгаса Генрых Траццяк разам з жонкай. Яны і правялі экскурсію для фотакарэспандэнта Sputnik Альфрэда Мікуса.

Невялічкая вёска Флер'янава знаходзіцца ў Ляхавіцкім раёне Брэсцкай вобласці. Менавіта тут у свае часы квітнела сядзіба Бохвіцаў, куды на мяжы XIX-XX стагоддзя з'язджаліся беларускія і польскія літаратары. Наведваўся сюды і будучы лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры Уладзіслаў Рэймант і пісьменніца Элаіза Ажэшка. Магчыма, гэта і выратавала сядзібу ад разбурэння, якое стала лёсам для шматлікіх гістарычных помнікаў краіны.

Гісторыя сядзібы пачалася ў 60-ых гадах XIX стагоддзя, калі Ян Атон Бохвіц прыехаў сюды пасла года ў астрогу, які атрымаў за ўдзел у паўстанні Кастуся Каліноўскага. Ён вельмі паважаў свайго бацьку Фларыяна, таму змяніў назву маёнтка з Новых Вошкаўцаў на Фларыянава, якое з цягам часу стала Флер'янавым.

Развіццём сядзібы ўвесь час займаўся Ян: у лепшыя часы тут налічвалася 19 пакояў, а асаблівай гордасцю была крокетная пляцоўка і вялікая колькасць экзатычных раслін.

Сёння флер'янаўская сядзіба - гэта цагляны франтон з неагатычнымі вокнамі, які хавае драўляны будынак. У 2012 годзе гэтае месца выкупіў пенсіянер і былы старшыня Генрых Міхайлавіч Траццяк. Зараз разам са сваёй жонкай Ларысай Паўлаўнай ён за ўласныя сродкі аднаўляе сядзібу і праводзіць экскрусіі для рэдкіх гасцей.

У спісе наведвальнікаў аказаўся фотакарэспандэнт Sputnik Альфрэд Мікус. Як зараз выглядае сядзіба Бохвіцаў, глядзіце ў фотастужцы Sputnik.

Глядзіце таксама:

  • Як аднаўляюць сядзібу Наркевічаў-Ёдкаў - фота
  • Ад знакамітага малочнага брэнда да руінаў: як развальваецца Старая Беліца
  • Святыня, якой пашанцавала? Чым зараз жыве Юравіцкі манастыр
17
  • Невялічкая вёска Флер'янава знаходзіцца ў Ляхавіцкім раёне Брэсцкай вобласці.
    © Sputnik Альфред Микус

    Невялічкая вёска Флер'янава знаходзіцца ў Ляхавіцкім раёне Брэсцкай вобласці.

  • Менавіта тут у свае часы квітнела сядзіба Бохвіцаў.
    © Sputnik Альфред Микус

    Менавіта тут у свае часы квітнела сядзіба Бохвіцаў.

  • Гэтая сядзіба - адна з нямногіх, што захаваліся на Беларусі ў добрым стане.
    © Sputnik Альфред Микус

    Гэтая сядзіба - адна з нямногіх, што захаваліся на Беларусі ў добрым стане.

  • Гісторыя сядзібы пачалася ў 60-ых гадах XIX стагоддзя, калі Ян Атон Бохвіц прыехаў сюды пасла года ў астрогу, які атрымаў за ўдзел у паўстанні Кастуся Каліноўскага.
    © Sputnik Альфред Микус

    Гісторыя сядзібы пачалася ў 60-ых гадах XIX стагоддзя, калі Ян Атон Бохвіц прыехаў сюды пасла года ў астрогу, які атрымаў за ўдзел у паўстанні Кастуся Каліноўскага.

  • Ён вельмі паважаў свайго бацьку Фларыяна, таму змяніў назву маёнтка з Новых Вошкаўцаў на Фларыянава, якое з цягам часу стала Флер'янавым.
    © Sputnik Альфред Микус

    Ён вельмі паважаў свайго бацьку Фларыяна, таму змяніў назву маёнтка з Новых Вошкаўцаў на Фларыянава, якое з цягам часу стала Флер'янавым.

  • Развіццём сядзібы ўвесь час займаўся Ян: у лепшыя часы тут налічвалася 19 пакояў, а асаблівай гордасцю была крокетная пляцоўка і вялікая колькасць экзатычных раслін.
    © Sputnik Альфред Микус

    Развіццём сядзібы ўвесь час займаўся Ян: у лепшыя часы тут налічвалася 19 пакояў, а асаблівай гордасцю была крокетная пляцоўка і вялікая колькасць экзатычных раслін.

  • У летнія часы Ян запрашаў сюды тых, хто хоча адпачыць: за грошы можна было пажыць у адным з пакояў.
    © Sputnik Альфред Микус

    У летнія часы Ян запрашаў сюды тых, хто хоча адпачыць: за грошы можна было пажыць у адным з пакояў.

  • На пачатку XX стагоддзя тут бывалі пісьменнік і будучы Нобелеўскі лаўрэат Уладзіслаў Рэймант, Рэйтаны, Радзівілы і пісьменніца Алаіза Ажэшка.
    © Sputnik Альфред Микус

    На пачатку XX стагоддзя тут бывалі пісьменнік і будучы Нобелеўскі лаўрэат Уладзіслаў Рэймант, Рэйтаны, Радзівілы і пісьменніца Алаіза Ажэшка.

  • Дарэчы, Алаіза Ажэшка прыехала ў сядзібу ўлетку 1908 года і засталася тут на год. Яна сябравала з сынам Яна Тадэўшам.
    © Sputnik Альфред Микус

    Дарэчы, Алаіза Ажэшка прыехала ў сядзібу ўлетку 1908 года і засталася тут на год. Яна сябравала з сынам Яна Тадэўшам.

  •  Каханыя пісалі адзін аднаму кранальныя лісты, якія пасля смерці пісьменніцы былі надрукаваныя ў адным томе з 300 старонак.
    © Sputnik Альфред Микус

    Каханыя пісалі адзін аднаму кранальныя лісты, якія пасля смерці пісьменніцы былі надрукаваныя ў адным томе з 300 старонак.

  • Сёння флер'янаўская сядзіба - гэта цагляны франтон з неагатычнымі вокнамі, які хавае драўляны будынак.
    © Sputnik Альфред Микус

    Сёння флер'янаўская сядзіба - гэта цагляны франтон з неагатычнымі вокнамі, які хавае драўляны будынак.

  • У 2012 годзе гэтае месца выкупіў пенсіянер і былы старшыня Генрых Міхайлавіч Траццяк. Зараз разам са сваёй жонкай Ларысай Паўлаўнай ён за ўласныя сродкі аднаўляе сядзібу...
    © Sputnik Альфред Микус

    У 2012 годзе гэтае месца выкупіў пенсіянер і былы старшыня Генрых Міхайлавіч Траццяк. Зараз разам са сваёй жонкай Ларысай Паўлаўнай ён за ўласныя сродкі аднаўляе сядзібу...

  • ... і праводзіць экскрусіі для рэдкіх гасцей.
    © Sputnik Альфред Микус

    ... і праводзіць экскрусіі для рэдкіх гасцей.

  • Сядзіба захавалася дастаткова добра.
    © Sputnik Альфред Микус

    Сядзіба захавалася дастаткова добра.

  • Траццякі аднаўляюць усё за ўласныя сродкі.
    © Sputnik Альфред Микус

    Траццякі аднаўляюць усё за ўласныя сродкі.

  • Турыстаў тут пакуль няшмат, але ўсіх сустракаюць з радасцю.
    © Sputnik Альфред Микус

    Турыстаў тут пакуль няшмат, але ўсіх сустракаюць з радасцю.

  • Сядзіба Бохвіцаў у вёсцы Флер'янава Ляхавіцкага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Сустракаюць і распавядаюць таямнічыя гісторыі сядзібы.

Тэмы:
Забытыя і знакамітыя: самыя цікавыя славутасці Беларусі
Афіцыйны прадстаўнік Міністэрства замежных спраў Расіі Марыя Захарава

Захарава: разлічваем, што становішча ў Беларусі хутка стабілізуецца

0
(абноўлена 17:05 13.08.2020)
Беспрэцэдэнтны ціск для дэстабілізацыі сітуацыі ў Беларусі адзначае МЗС РФ з боку замежных партнёраў, распавяла на брыфінгу афіцыйны прадстаўнік ведамства Марыя Захарава.
Захарова: рассчитываем, что обстановка в Беларуси скоро стабилизируется

Паводле яе слоў, прасочваюцца выразныя спробы знешняга ўмяшання ў справы суверэннай дзяржавы з мэтай раскалоць грамадства і дэстабілізаваць сітуацыю. Са свайго боку МЗС РФ заклікае ўсе бакі да стрыманасці і праявы разважлівасці.

"Пацвярджаем зацікаўленасць ва ўстойлівай ўнутрыпалітычнай сітуацыі ў Беларусі. Разлічваем, што ў хуткім часе становішча ў краіне нармалізуецца і вернецца ў спакойнае рэчышча", - сказала Захарава.

Масавыя пратэсты пачаліся ў Мінску і іншых гарадах Беларусі ўвечары 9 жніўня, калі ў краіне адбыліся выбары прэзідэнта. Па дадзеных ЦВК перамог дзеючы кіраўнік дзяржавы Аляксандр Лукашэнка, які набраў больш за 80% галасоў. За чатыры дні пратэстных акцый былі затрыманыя каля сямі тысяч чалавек. У дачыненні да пратэстуючых праваахоўнікі ўжываюць слезацечны газ, вадамёты, светлашумавыя гранаты, гумовыя кулі. У ходзе беспарадкаў загінуў адзін чалавек.Каментар афіцыйнага прадстаўніка МЗС РФ Марыі Захаравай слухайце ў аўдыёзапісы на радыё Sputnik Беларусь.

0
Тэги:
МЗС РФ, Марыя Захарава