На брацкай магіле воінаў і загінулых жыхароў вёскі ў 1958 годзе ўсталяваны помнік - скульптура салдата з вянком

Хатынь, за якую ніхто не адказаў: у Беларусі аднаўляюць памяць пра Олу

24
(абноўлена 12:08 05.05.2020)
Праз 75 гадоў пасля перамогі на месцы трагедыі, дзе ў студзені 44-га загінулі больш за тысячу сямсот чалавек, у тым ліку 950 дзяцей, адкрыюць мемарыял.

Калі ў канцы студзеня 1944-га года адно з падраздзяленняў 48-й арміі аглядала вызвалены левы бераг Бярэзіны ў раёне Светлагорска, салдаты, якія многа пабачылі, былі ўражаныя.

"Адзін з афіцэраў потым успамінаў: падбягае салдат і кажа: "Там такое ... там такое ...". Гэта значыць баявыя людзі, якія прайшлі вайну, былі ў жаху ад убачанага", - распавядае дырэктар Чыркавіцкага філіяла Светлагорскага гісторыка-краязнаўчага музея Наталля Гаўрыленка.

У Наталлі Рыгораўны з вёскай Ола, папялішча якой і выявілі ў студзені 44-га савецкія салдаты, звязаная асабістая гісторыя. Там, сярод сотняў расстраляных і спаленых людзей, загінула яе цётка.

Пра тое, што адбылося ў гэтай дагэтуль малавядомай для большасці беларусаў вёсцы, чаму мясцовыя не жадалі ўспамінаць аб трагедыі і што яшчэ трэба будзе даведацца, Sputnik і распытаў Наталлю Гаўрыленка.

Директор Чирковичского филиала Светлогорского историко-краеведческого музея Наталья Гавриленко
Дырэктар Чыркавіцкага філіяла Светлагорскага гісторыка-краязнаўчага музея Наталля Гаўрыленка

Лес як выратаванне

Да вайны Ола была невялікай вёскай - усяго 34 дома, у якіх жылі 168 чалавек. Большасць сем'яў насілі тры прозвішчы Дзікун, Зыкун і Курловіч.

"Звычайныя нашы людзі, якія прывыклі працаваць. Працавітыя, гаспадарчыя. У асноўным працавалі ў калгасе", - распавядае Наталля Рыгораўна.

Да вайны ў Оле быў калгас "Шлях сацыялізму" і пачатковая школа, якую ў маі 41-га скончылі 35 дзяцей. А яшчэ тут быў участак леспрамгаса - Ола шчыльна акружана лясамі. Да вайны гэты лес секлі і сплаўлялі па рацэ.

А ў канцы 43-га гэты лес, месцамі забалочаны, стаў прытулкам для многіх жыхароў суседніх вёсак. У 43-м фронт у гэтых месцах стаяў некалькі месяцаў. У лістападзе часткі 65-й арміі вызвалілі Парыцкі раён (гэтая тэрыторыя да 1961-га года адносілася да Парыцкага раёна, затым - да Светлагорскага). Але ў канцы снежня нямецкія войскі распачалі паспяховы контрудар.

"У маёй бабулі на пастоі стаяў савецкі афіцэр. Перад адступленнем ён сказаў: "Мы адыходзім, і вы сыходзіце, таму што немцы будуць зверстваваць". Бабуля паспела адступіць з нашымі войскамі. Але многія людзі засталіся - таму што хтосьці, можа, сваю гаспадарку пашкадаваў, хто паспадзяваўся "ну перабудзем гэты час" ... А калі немцы вярнуліся - адразу пачалі зганяць людзей: большасць жыхароў нашых Чыркавічаў, да прыкладу, былі ў Азарычах, мая другая бабуля таксама там была... Увогуле людзі пачалі ўцякаць. А ў нас - у Чыркавічаў - лясоў не было, на нашым правабярэжжа. Хавацца было фактычна няма дзе, вось і сталі сыходзіць па лёдзе на іншы бераг", - распавядае Наталля Рыгораўна.

В Оле и близлежащих лесах зимой с 43-го на 44-й год собралось большое количество людей
© Sputnik / Макс Альперт
У Оле і бліжэйшых лясах зімой з 43-га на 44-ы год сабралася вялікая колькасць людзей

Так у Оле і бліжэйшых лясах зімой з 43-га на 44-ы год сабралася вялікая колькасць людзей.

"Хтосьці заставаўся ў лесе, хтосьці, калі былі знаёмыя ці родныя, ішоў проста ў вёску. Жылі ў адным доме па некалькі сем'яў. Жылі і ў дамах, і ў зямлянках. Але ў лесе заставаліся сям'і. У нас ёсць апавяданне-сведчанне мужчыны, які памёр у 2015 годзе. Незадоўга да смерці ён распавядаў, як яны ратаваліся той зімой у лесе. Быў такі голад, што людзі елі кару елі, каб толькі выратавацца і выжыць", - распавядае краязнаўца.

Было свята

Тою зімой на мосце праз раку Ола - мястэчка і назвалі ў гонар ракі - нехта падстрэліў немца. Была абвешчаная карная аперацыя.

"Людзі разумелі, што немцы будуць зверстваваць - і літаральна ўсе сышлі ў лес. Але 14 студзеня было прастольнае свята. А ў нас звычай такі, што не толькі ў царкве, у кожнай вёсцы было свята. Збіраліся сваякі, хадзілі ў госці - і вось 13 студзеня не ўсе, але многія жыхары вярнуліся ў Олу, каб сустрэць гэта свята, пабыць дома, хлеб спячы", - распавядае Наталля Рыгораўна.

А на раніцу ў вёску ўвайшлі карнікі. Трохі замарудзіліся ў дарозе - праваліліся ў топкім месцы. Мясцовыя заўважылі няпрошаных гасцей, нехта крыкнуў "немцы".

По официальным данным, всего каратели убили в Оле 1758 человек, в том числе 950 детей и около 500 женщин
© Photo : Ранак
Па афіцыйных дадзеных карнікі забілі ў Оле 1758 чалавек, у тым ліку 950 дзяцей і каля 500 жанчын

"І з крайніх хат пачалі выбягаць і бегчы проста ў лес. У маёй мамы ёсць стрыечны брат, ён распавядаў, як ўцякаў тады. Яны якраз жылі ў крайнім доме і кінуліся бегчы. І ён сам маленькі, а снег вялікі. Ён бяжыць самы апошні, а немец пусціў на яго аўчарку. Аўчарка даганяе, раз - лапамі, ён падае ў снег, падхапляецца і зноў. Увогуле, застаўся жывы, толькі таму, што немец не рызыкнуў страляць, пашкадаваў сваю аўчарку", - распавядае краязнаўца.

Немцы акружылі вёску, усіх жыхароў сагналі ў вялікі калгасны хлеў, а потым сталі групамі выводзіць - казалі, што павязуць кудысьці, але перш загадалі ісці да сваіх хат. Па дарозе людзей расстрэльвалі, а іх дом аблівалі гаручай вадкасцю і падпальвалі.

"Мы гэта ведаем ад тых некалькіх чалавек, што ўпалі, былі параненыя, але выжылі. І ўсё бачылі. Той жа Тарас Колеснеў так выратаваўся, а потым распавёў пра Аксінню Цімафееўну Курловіч. Ён бачыў, як яе вялі, як яна павярнулася да суседкі, папрасіла: "Баба Саша, дагледзь там маіх дзяўчынак. Вернецца Саша, прытулі яго". Яна думала, што старых і дзяцей пашкадуюць. А потым падышла да немца і папрасіла - можна я ў сваім доме памру. І вось яна ідзе, а немец бяжыць яе бензінам палівае... Страшныя рэчы распавядалі", - кажа Наталля Рыгораўна.

Идея создания мемориала в Оле принадлежит светлогорскому поэту и общественному деятелю Изяславу Котлярову
© Photo : Ранак
Ідэя стварэння мемарыяла ў Оле належыць светлагорскаму паэту і грамадскаму дзеячу Ізяславу Катлярову

Калі людзі ў хляве зразумелі, што адбываецца, пачалі вырывацца, а карнікі сталі іх расстрэльваць. Калі скончылі ў вёсцы, пайшлі прачэсваць лес.

"Усіх дарослых, хто ім трапляўся, расстрэльвалі адразу, дзяцей забіралі з сабой. Гэта ўспаміны яшчэ адной сведкі тых падзей. Яна распавядала, як яны хаваліся з дзядзькам і дзядулем у лесе "ад вываратнем" - гэта елка, якую паваліла. Дзеда і дзядзьку немцы адразу расстралялі, а "нас, ўспамінала яна, забралі, пасадзілі ў калёсы і павезлі ў бок Бабруйска". Па дарозе ў адной з вёсак немцы кінулі гэтых дзяцей, там яны і дачакаліся вызвалення", - распавядае краязнаўца.

Паводле аднаго Акта Чыркавіцкага сельсавета, складзенага пасля вайны з аглядкай на апытанні мясцовага насельніцтва, падчас карнай аперацыі ў Оле - а Ола адносілася да гэтага сельсавета - загінулі 1758 чалавек, у тым ліку 950 дзяцей, 508 жанчын, 100 мужчын і 200 старых.

Хто забіваў

Адказу на пытанне - хто прымаў удзел у той карнай аперацыі ў Оле ў студзені 44-га - у мясцовых краязнаўцаў няма. Вядома, што быў нейкі ахоўны батальён, і, як мяркуецца, падраздзяленне СС. Хтосьці з тых, хто выжыў, пра гэта казаў.

Але дакументальных пацверджанняў гэтым здагадках няма. Была адна зачэпка - суд 1945 года ў Бранску, дзе судзілі двух нямецкіх афіцэраў, адказных за ваенныя злачынствы на тэрыторыі Бабруйскай вобласці. Адзін з тых, што выратаваліся жыхароў Олы нават ездзіў у 45-м на гэты працэс.
Але атрыманы з Бранскага архіва дакумент адкрыццяў не прынёс - падрабязнасцяў аб трагедыі ў Оле у наяўных матэрыялах няма. Краязнаўцы маюць намер працягнуць працу ў архівах - у гэтай гісторыі яшчэ вельмі шмат белых плям.

14 января 1944 фашистские каратели сожгли деревню Ола вместе с ее жителями
© Photo : Ранак
Вёска Ола была спаленая разам з жыхарамі 14 студзеня 1944 года, за пару месяцаў да вызвалення

Мясцовыя ж з староннімі дзяліліся ўспамінамі неахвотна. Такое балюча ўспамінаць, мяркуе Наталля Рыгораўна.

"Пасля вайны гэтая тэма гучала вельмі мала. Наш народ столькі перажыў, што гэта проста не хацелі ўзгадваць. Людзі не гатовыя былі распавядаць. Таму вельмі мала захавалася ўспамінаў пра Оле - збіралі і збіраем па крупінках літаральна", - прызнаецца краязнаўца.

Добра, што ёсць мемарыял

Першы помнік на месцы трагедыі з'явіўся ў 1958-м годзе. Яго адкрылі ў памяць пра жыхароў Олы і загінулых падчас вызвалення гэтых мясцін савецкіх воінаў. Салдаты 48-й арміі, якія ў студзені 44-га аднымі з першых апынуліся на месцы трагедыі, сабралі тады парэшткі расстраляных карнікамі мірных жыхароў і пахавалі іх побач з адрынай. Пасля вайны ў гэтую брацкую магілу перапахавалі і астанкі воінаў, якія загінулі ў гэтых месцах падчас вайны.

Усе гэтыя гады школьнікі з суседніх вёсак заляцаліся за помнікам.

"Калі будавалі комплекс Хатынь, сюды прыязджалі з Мінска, распытвалі. Гэта значыць, напэўна, разглядалі Олу як адно з месцаў будаўніцтва мемарыяла. Але тады не было моста праз Бярэзіну, не было заасфальтаванай дарогі", - разважае Наталля Рыгораўна.

Што там казаць, у дажджлівыя гады памятныя мерапрыемствы даводзілася пераносіць ад схаванага ў лесе помніка спаленай вёскі ў Чыркавічы. Цяпер ёсць і мост, і дарога. На днях адкрыюць вялікі мемарыял.

Заканчивается строительство мемориального комплекса месте сожженной деревни Ола под Светлогорском
© Photo : Ранак
Будаўніцтва мемарыяльнага комплексу на месцы спаленай вёскі Ола пад Светлагорскам набліжаецца да завяршэння

Некалькі гадоў таму студэнтка Гомельскага ўніверсітэта - яна родам з гэтых мясцін - распавяла аб гэтай гісторыі Аляксандру Лукашэнку, папрасіла яго падтрымаць ініцыятыву стварэння мемарыяла. Прэзідэнт ідэю падтрымаў.

"У мяне нейкая сувязь з гэтым месцам. Калі пачынаю ўспамінаць - нават цяпер кажу з вамі - а ў мяне ідзе мароз па скуры. Калі там зрабілі мост і сталі праводзіць мітынгі, ускладанне вянкоў, у мяне гэта пачуццё стала сыходзіць. А калі я ўбачыла комплекс... Ведаеце, гэта трэба было зрабіць. Вы не паверыце, наколькі гэта велічна і адначасова гарманічна... Прыязджаеш і адчуваеш асаблівую энергетыку гэтага месца", - прызнаецца Наталля Рыгораўна.

24
Тэги:
Вялікая Айчынная вайна (1941-1945)
Тэмы:
Дзень Перамогі - 2020 (89)
Рэшткі падмурка гасцініцы Брозі

Цеплатрасай па Шагалу: віцябляне пра разбурэнне склепа гасцініцы Брозі

11
(абноўлена 17:31 27.05.2020)
Зараз пракладку цеплатрасы ў гістарычным цэнтры Віцебска прыпынілі, паколькі спецыялісты вырашаюць, што рабіць з выяўленымі артэфактамі.

ВІЦЕБСК, 27 мая - Sputnik. Падчас планавых работ па пракладцы цеплатрасы ў гістарычным цэнтры Віцебска недалёка ад Уваскрасенскай царквы рабочыя натыкнуліся на рэшткі падмурка гасцініцы Брозі, дзе ў свой час жыла жонка Марка Шагала. Працы прыйшлося спыніць, спецыялісты вырашаюць, што рабіць далей.

Гістарычная даведка

Для пачатку варта разабрацца, якую цікавасць прадстаўляе гасцініца Брозі, іншая назва якой - дом Вітэнберга.

Будынак быў пабудаваны ў цэнтры Віцебска ў 1890-х гадах купцом Бейнусам Вітэнбергам. Акрамя самой гасцініцы, у ім размяшчаліся некалькі крамаў, рэстаран з французскай і рускай кухнямі, кегельбан, більярдавая і ювелірная майстэрня Розенфельд. На дачцэ ювеліраў Бэле пасля ажаніўся Марк Шагал. Больш за тое, менавіта ў будынку Вітэнберга Шагалы жылі ў 1915 годзе.

Пасля вайны будынак гасцініцы быў разбураны.

На остатки фундамента гостиницы Брози наткнулись случайно
© Sputnik / Павел Вур
На рэшткі падмурка гасцініцы Брозі натрапілі выпадкова

У 2000-х быў распрацаваны праект па ўзнаўленні дома Вітэнберга на гістарычным падмурку гасцініцы. Але ён так і не быў рэалізаваны, паколькі не знайшлося інвестараў, гатовых укласці сродкі ў гэтак дарагі праект.

У 2010 годзе на месцы гасцініцы ўсталявалі пастамент для коннай статуі князя Альгерда, а сам манумент ўзвялі праз чатыры гады.

Цеплатраса не там

Узгадалі аб важным гістарычным падмурку вясной 2020 года, калі пачалі праводзіць рэканструкцыю ўчастка цеплавых сетак. Яшчэ ў сакавіку міністэрства культуры выдала дазвол на правядзенне работ у гістарычным цэнтры Віцебска з агаворкай, што ўсе працы будуць весціся пад пастаянным кантролем Інстытута гісторыі НАН РБ.

Перад пачаткам рэканструкцыі ў план работ былі ўнесены некаторыя карэкціроўкі, і замест таго, каб ісці па старым рэчышчы цеплатрасы, працоўныя выкапалі траншэю там, дзе раней не праводзілася вывучэнне глебы.

Находкой заинтересовались специалисты, местные блогеры и СМИ - работы пришлось остановить
© Sputnik / Павел Вур
Находкой заинтересовались специалисты, местные блогеры и СМИ - работы пришлось остановить

Пры раскопках на новым месцы ўдалося выявіць не толькі падмурак гасцініцы Брозі, але і металічныя часткі брамы, замкі, кафлі і старадаўнюю цэглу - некаторыя былі з клеймамі.

Знаходкай зацікавіліся спецыялісты, мясцовыя блогеры і СМІ, таму работы давялося спыніць. Пры гэтым рабочыя адзначылі, што на спрэчным участку ўсё роўна даводзіцца весці працы, але далёка ад гістарычнай знаходкі, паколькі тэрміны здачы аб'екта падціскаюць.

"Цяпер усе навакольныя дамы без гарачай вады не толькі з-за планавых адключэнняў, але і з-за рэканструкцыі, і пакуль мы тут не скончым, ваду ім ніхто не дасць. Здаць гэты ўчастак мы павінны 1 чэрвеня, таму экскаватар працягвае расчышчаць зямлю, але ў баку ад знаходкі", - падкрэслілі супрацоўнікі фірмы-падрадчыка.

На пытанне аб тым, што адбудзецца калі навукоўцы не дазволяць працягнуць працу ў бліжэйшы час, рабочыя адказалі: археолагі будуць насіць жыхарам гарачую ваду ў вёдрах.

Работы все равно придется проводить - сроки сдачи объекта поджимают
© Sputnik / Павел Вур
Працы ўсё роўна прыйдзецца праводзіць - тэрміны здачы аб"екта падціскаюць

"Шчыра кажучы, не бачу асаблівай каштоўнасці ў знаходцы: частка склепа, які разваліўся, і ўсё. Гістарычным мурам назваць гэта цяжка. У нас у горадзе ёсць месцы, дзе мур сапраўды выдатна захаваўся і яго добра абыгралі пры рэканструкцыі будынкаў", - выказаў сваё бачанне прадстаўнік падрадчыка.

Не такая ўжо і гісторыя

Гараджане, у сваю чаргу, падзяліліся на тры лагеры. Многія не ацанілі знаходкі.

"Гэта месца было культурнай каштоўнасцю, якая ахоўваецца законам? Наколькі я ведаю, яго засыпалі, зверху паклалі пліткай і забыліся. Акрамя таго, прычым тут жонка Шагала? Яна ж сама не была мастачкай! У Беларусі процьма месцаў, дзе жылі чыесьці жонкі, давайце ўсе іх ахоўваць", - пракаментавала сітуацыю жыхарка Віцебска Алена.

Реконструкция достаточно масштабна и идет на нескольких улицах
© Sputnik / Павел Вур
Рэканструкцыя досыць маштабная і ідзе на некалькіх вуліцах

Другая частка гараджан лічыць, што любую гістарычную каштоўнасць трэба ахоўваць, а тым больш месцы, звязаныя з імем мастака, які ўславіў Віцебск на ўвесь свет.

Ёсць і трэцяя частка жыхароў Віцебска, гатовых ацаніць гістарычную значнасць знаходкі, але пры гэтым яны хочуць, каб своечасова далі гарачую ваду.

"Шагал, зразумела, вядомы мастак, і я не супраць таго, каб знойдзены падмурак вывучалі, але не на шкоду маёй сям'і. І хацелася б даведацца, што будуць далей рабіць з знаходкай: вывучаць ці зноў закапаюць?" - заўважыў жыхар аднаго з навакольных дамоў Сяргей.

І сапраўды: што рабіць з гістарычнай знаходкай?

Цяпер на месцы раскопак працуюць археолагі, якія фатаграфуюць, дакументуюць і вывучаюць знойдзеныя артэфакты.

11
Тэги:
археалагічныя знаходкі, Віцебск
Скарб знойдзены падчас будаўнічых работ

"Называць скарбам рана": цікавыя прадметы знайшлі ў старадаўнім склепе Гродна

14
(абноўлена 15:30 26.05.2020)
Падчас работ на падмурках старажытнага будынка ў Гродне археолагі знайшлі гадзіннікі, медалі, манеты і іншыя рэчы, якім больш за сто гадоў.

ГРОДНА, 26 мая - Sputnik, Іна Грышук. Старадаўнія гадзіннікі, партабак, пару памятных медалёў, кулон, а таксама больш за дзясятак розных манет перыяду Рэчы Паспалітай і Расійскай імперыі знайшлі на тэрыторыі па вуліцы Замкавай у цэнтры Гродна.

Цікавыя знаходкі выявілі падчас работ, якія праходзяць на невялікім участку па вуліцы Замкавая паміж былым Палацам тэкстыльшчыкаў і Домам быту. Тут плануецца будаўніцтва копіі комплексу будынкаў, якія былі знесены ў савецкі час.

Гадзіннік, манеты, медалі

На гэтым баку вуліцы Замкавай вядомыя па інвентарах і планах так званы Дом рыбака (Дом з рыбкай), датаваны XVI-XVII стагоддзямі і прылеглыя да яго будынка другой паловы XVIII стагоддзя. У 2019 годзе на тэрыторыі праходзілі археалагічныя раскопкі. Знаходкі не былі заключаны ў адну агульную ёмістасць, хоць і быў знойдзены невялікі скураны футарал з дзвюх частак.

"Усе прадметы знайшлі ў межах аднаго шурфа ў захаваным склепе будынка XVIII стагоддзя, які стаяў побач з Домам рыбака, але крыху на захад, бліжэй да дома №12. У пазамінулым стагоддзі ў доме працавала піцейная ўстанова - шынок. Усе знойдзеныя рэчы выяўлены ніжэй за ўзровень каменнага падмурка склепа дома. У асноўным, гэта прадметы асабістага карыстання і невялікая нумізматычны сход. Магчыма, былі схаваныя ў 20-30-я гады XX стагоддзя, мяркуючы па намінале манет", - распавяла археолаг кандыдат гістарычных навук Наталля Пачобут, якая вядзе археалагічны нагляд на аб'екце па вуліцы Замкавай.

Аб скарбе гаварыць пакуль рана

Самыя цікавыя з знаходак - двое кішэнных гадзіннікаў, медалі, а таксама добрай захаванасці некалькі срэбных рублёў часоў Расійскай імперыі першай паловы XIX стагоддзя. Большасць прадметаў акісленыя і патрабуюць спецыяльнай чысткі пад мікраскопам, ультрагукам, трэба падбіраць склады для чысткі. Напрыклад, адзін са знойдзенных гадзіннікаў, моцна сапсаваны карозіяй - пабіты корпус, скрозь карозію можна разгледзець ўнутраны механізм.

"Манеты не ляжалі ў адной ёмістасці, тым не менш, не выключана, што яны звязаны і складаюць адзіны комплекс.

Пасля камеральнай і навуковай апрацоўкі ўсе прадметы з апісаннямі і фатаграфіямі будуць мною апублікаваныя і размешчаныя ў агульным доступе", - кажа археолаг.

Можна зрабіць першае ў Гродне кафэ-музей

Спецыяліст адзначае, што знойдзеныя прадметы ў будучыні могуць стаць часткай экспазіцыі інтэр'ераў будучага кафэ, бо кафэ-музеі папулярныя ў Еўропе.

"Дзякуючы раскопкам на Замкавай у Гродне з'явілася такая ж унікальная магчымасць арганізаваць уласнае кафэ-музей, якое дапаможа паказаць атмасферу, культуру харчавання і жыцця гродзенцаў таго часу", - дзеліцца сваім бачаннем далейшага выкарыстання адкрытага гістарычнага аб'екта археолаг.

Інвестар, які займаецца рэканструкцыяй, пайшоў на непрадбачаныя дадатковыя фінансавыя выдаткі, каб выяўленыя старадаўнія памяшканні добрай захаванасці, дзе знайшлі ўсе прадметы, якія не былі разбураны ва ўгоду будоўлі, а закансерваваны і захаваны для наступнага выкарыстання. Яны ўвойдуць у перыметр будучага будынка.

У афармленне інтэр'еру кафэ плануецца ўключыць і некаторыя прадметы са знойдзенага прадметна-рэчавай комплексу. Акрамя таго, археолаг уласнаручна ўжо адрэстаўраваў больш за дзясятак прадметаў сталовага посуду - паліўных місак, талерак, гаршкоў, збаноў XVIII-XIX стагоддзяў для стварэння атмасферыва ўстанове.

Залаты скарб быў на суседняй вуліцы

Цікавыя знаходкі і скарбы даволі частая з'ява пры рэканструкцыі старадаўніх будынкаў у цэнтры Гродна. Адзін з самых цікавых і буйных скарбаў быў знойдзены ў доме вясной 2018 года на вуліцы 2-й Працоўнай, якая знаходзіцца прыкладна ў двухстах метрах ад будоўлі на Замкавай, 12. У скрыначцы з-пад тытуню, якая больш за 70 гадоў праляжала пад бэлькай столі яўрэйскага дома, апынуліся залатыя манеты Расійскай імперыі і міжваеннага польскага перыяду, кольцы, завушніцы, зліткі агульнай вагой каля 500 грамаў.

Скарб з вуліцы Працоўнай ацанілі ў 20 тысяч долараў, гэтую суму падзялілі паміж ўласнікам будынка і трыма будаўнікамі, якія знайшлі шкатулку з золатам. Сам скарб быў перададзены ў Гродзенскі гісторыка-археалагічны музей.

14
Тэги:
археалагічныя знаходкі, Гродна
Расія прапанавала СААЗ восем вакцын ад COVID-19

Расія прапанавала СААЗ восем вакцын ад COVID-19

0
(абноўлена 16:37 28.05.2020)
Прадстаўнік СААЗ у Расіі адзначыла, што тыдзень таму было зарэгістравана 124 патэнцыйныя вакцыны ва ўсім свеце.

МІНСК, 28 мая - Sputnik. Расія прапанавала Сусветнай арганізацыі аховы здароўя (СААЗ) восем вакцын-кандыдатаў ад каронавіруса, заявіла прадстаўнік СААЗ у РФ Меліта Вуйновіч.

"Уклад Расіі вельмі вялікі. Мы маем рэгістрацыю васьмі вакцын-кандыдатаў з розных інстытутаў РФ", - сказала Вуйновіч падчас анлайн-сходу навуковага савета РАН "Навукі аб жыцці" на тэму "Вакцыны да COVID-19: прагнозы і рэальнасць", арганізаванага МІА "Россия сегодня".

Паводле яе слоў, па стане на 22 мая ёсць 124 патэнцыйныя вакцыны-кандыдаты ад вытворцаў, якія апавясцілі СААЗ. Вуйновіч выказала здагадку, што на сённяшні дзень іх можа быць больш. "Але гэта тыя, якія далі нам інфармацыю і прайшлі праз крытэрыі ацэнкі. З іх дзесяць знаходзяцца на стадыі клінічнай ацэнкі, а 114 - на даклінічнай стадыі", - патлумачыла прадстаўнік СААЗ.

Напярэдадні стала вядома, што дзяржаўны навуковы цэнтр вірусалогіі і біятэхналогіі "Вектар" Расспажыўнагляда з 29 чэрвеня прыступіць да клінічных выпрабаванняў вакцыны ад COVID-19.

0
Тэги:
каронавірус, СААЗ, Расія
Тэмы:
Каронавірус COVID-19