Абрад Ваджэнне Кусты

"Імкнемся перадаць традыцыю моладзі": па Лобчы зноў вадзілі Кусту

221
(абноўлена 12:03 10.06.2020)
Траецкае шэсце ў Лунінецкім раёне сёлета зноў сабрала прыхільнікаў старадаўняй традыцыі. Прайшліся побач са старажыламі і карэспандэнты Sputnik.

Вёска Лобча ў Лунінецкім раёне – адно з нешматлікіх паселішчаў, дзе яшчэ падтрымліваецца традыцыя "Ваджэння Кусты". Не адмянілі шэсце і сёлета, хоць з прычыны пандэміі старажытны абрад правялі ў скарочаным фармаце.

На другі дзень свята Тройцы карэспандэнт Sputnik Арцём Кір’янаў разам з фотакарэспандэнтам Альфрэдам Мікусам адправіўся ў палескае сяло, каб побач з вяскоўцамі прайсці святочны шлях і даведацца ад старажылаў, як вадзілі Кусту раней.

Гонар быць Кустай

Падрыхтоўка да "Ваджэння Кусты" пачынаецца ў Лобчанскім доме культуры з раніцы. Як і ў папярэднія гады, тут збіраецца з дзясятак мясцовых жанчын. Яны пераапранаюцца ў народныя строі, завязваюць хусткі, гартаюць тэксты традыцыйных песень.

"Дэ тут пэрэд, а дэ зад?", – па-паляшуцку пытаецца адна з удзельніц абраду, якая заблыталася ў спадніцы. "Як наложыш, там і пэрэд", – жартуюць яе сяброўкі.

Кіраўніца народнага фальклорнага калектыву Святлана Мелюх тлумачыць, "Ваджэнне Кусты" – справа выключна жаночая. Мужчын запрашаюць толькі ў якасці музыкаў.

Абрад Ваджэнне Куста
© Sputnik Альфрэд Мікус
Незамужнюю дзяўчыну з Лобчы заўсёды ставяць у цэнтр

"У цэнтры шэсця ідзе незамужняя дзяўчына родам з Лобчы. Яе вядуць сяброўкі, а іх суправаджае "жаноцкае войска", як гаворыцца ў песні". Гэта значыць старэйшыя жанчыны і бабулі. Мужыкі, можа, і хацелі б удзельнічаць, але іх ніколі на "Ваджэнне" не бралі, – дадае суразмоўніца.

© Sputnik Альфрэд Мікус
У гэтым годзе Кустай абралі Настассю Слушнік

Сёлета на Кусту выбралі 14-гадовую Настассю Слушнік. Менавіта яе хутка абвяжуць кляновым галлём з густым лісцем і павядуць па Лобчы ад хаты да хаты. Школьніца гаворыць, гэта вялікі гонар і радасць. Яна ведае: на галоўную "ролю" ў абрадзе спакон вякоў абіралі найпрыгажэйшую ў сяле дзяўчыну.

"Але, спадзяюся, вялікіх праблем з-за гэтага не будзе і знаёмыя не будуць занадта зайздросціць", – жартуе ўдзельніца шэсця, ужо ўбраная ў традыцыйны кляновы вянок.

Старажытны конкурс прыгажосці

Падобным чынам другі дзень свята Тройцы ў Лобчы адзначаюць з 1984 года. 36 год таму "Ваджэннем Кусты" занялася "Лабчанка". Але традыцыю ў вёсцы падтрымліваюць ужо не адно стагоддзе, гаворыць загадчыца мясцовага дома культуры Надзея Юрцэвіч. Нават старажылы прызнаюцца: не памятаюць, каб калісьці абраду ў вёсцы не было.

Абрад Ваджэнне Кусты
© Sputnik Альфрэд Мікус
Традыцыя існуе ўжо шмат вякоў

Каб захаваць аўтэнтычнасць традыцыі, ход "Ваджэння" старанна задакументавалі са слоў мясцовых носьбітаў. Тады ж запісалі і "кустовыя", "летнія" песні: "На другы дэнь Труйцы, на вэлыке свято", "Ой, да по сэлу, по сэлу Любэцкому", "Оддала мэнэ маты замуж" – і шмат іншых.

Суразмоўніца тлумачыць, што матыў вяселля ў спевах невыпадковы. Кустай павінна быць незамужняя дзяўчына, якая ў той год хацела пайсці замуж. Менавіта таму кляновае лісце на ёй адварочвалі да зямлі: кандыдатка сімвалізавала адарваную ад роду галінку.

"Гэта быў свайго кшталту конкурс прыгажосці, кастынг. Часта людзі ў вёсцы напярэдадні Тройцы самі пачыналі абмяркоўваць дзяўчын: хіба тая будзе Кустай, не, вось гэтая", – гаворыць Надзея Юрцэвіч.

Яшчэ адзін матыў "Ваджэння" – будучы ўраджай. Лічылася, што калі не прыняць Кусту на падворку ці яна сама абміне хату, жыта не ўродзіць. Дурным тонам было і не прымаць шэсце каля сваёй хаты.

Абрад Ваджэнне Кусты
© Sputnik Альфрэд Мікус
Кожны гаспадар павінен быў прыняць у сябе Кусту

"Хоць часам гурты самі не ішлі да таго ці іншага гаспадара. Міналі яго, бо ведалі, што бедна жыве. Казалі тады: яму самому няма чаго есці, што мы туды пойдзем? Тады некаторыя сяльчане злаваліся, бо важна было ім прыняць Кусту ў сябе", – гаворыць загадчыца дома культуры ў Лобчы.

Ад самага дзяцінства

Ева Васільеўна Якавец – старажыл Лобчы і носьбіт абраду. Жанчына ўзгадвае, што памятае "Ваджэнне Кусты" з ранняга дзяцінства. Тады яшчэ малой дзяўчынкай яна назірала, як маці з суседкамі па вуліцы рыхтуецца да свята Тройцы. Сёлета, на жаль, 68-гадовая сяльчанка ў шэсці не пойдзе з-за хваробы ног.

Ева Якавец – старажыл Лобчы і носьбіт традыцыі Ваджэнне Куста
© Sputnik Арцём Кір'янаў
Ева Якавец – старажыл Лобчы і носьбіт традыцыі "Ваджэнне Кусты"

"Тоді всё старалыса в зэлёное ўкрасыты. Мы з дэвчінамы в канаві плашнык – так у нас аір называюць – збыралы. Самі прыходым мокрыі, а в хаті од того плашныка такій запах був!" – распавядае жанчына.

Пасля збіралі галінкі клёна, зёлкі і палявыя кветкі. З іх складалі невялічкія букеты, якія потым свяцілі ў царкве. Пасля вяртання з храма зеляніну падпальвалі і акурвалі ўсе памяшканні, у тым ліку хлеў са свойскай жывёлай. Букет пакідалі на покуці – лічылі, што ён уратуе хату ад буры і граду.

У першы дзень Тройцы ўся сям’я зазвычай збіралася дома. Кусту ж вадзілі толькі на другі дзень свята. Прычым, як узгадвае суразмоўніца, па вёсцы хадзілі некалькі груп жанчын. Калі з падрыхтоўкай зацягвалі, маглі ўвогуле ўпусціць шанец прайсці па сяле, бо ўсе хаты ўжо прынялі Кусту.

© Sputnik Альфрэд Мікус
У абрадзе ўдзельнічалі толькі жанчыны

"Чулы, шчо дэсь там ужэ співаюць. Ага, Залужняны первыі за нас выйшлы, то пуйдэм на Островок. А там ужэ сосідка Катюша вывіла своіх. Тоді пуйдэм мы под Кальгу, это пряма уліца, тут вжэ мы находымся", – узгадвае Ева Васільеўна.

Заканчваўся абрад святочнай вячэрай. Для яе жанчыны выбіралі найбольшую на вуліцы хату. На стол ставілі ўсё, што атрымалі падчас ваджэння – каўбасы, слодычы. Спецыяльна гатавалі яешню – без яе "Ваджэнне" лічыцца неаўтэнтычным і сёння.

Абрад Ваджэнне Кусты
© Sputnik Альфрэд Мікус
Абавязковая частка традыці - святочнае застолле

Перад вячэрай з Кусты здымалі галінкі, а яе вянок пакідалі на покуці. Тады казалі: "Дзякуй Богу, што погулялы да дождалы. Шчоб і на той год нам ходыты і Кусту водыты". Дарэчы, падчас вячэры таксама збірался толькі жанчыны. "Бабы самі гулялы, а мужыкі по домах сыдылы", – заўважае Ева Якавец.

Повязь пакаленняў

У нязменным выглядзе "Ваджэнне Кусты" адбываецца ў Лобчы да сёння.

Абрад Ваджэнне Кусты
© Sputnik Альфрэд Мікус
Гаспадары абавязкова частавалі дарагіх гасцей

Толькі з-за эпідэміі сёлета вырашылі на абыходзіць усю вёску, а колькасць удзельнікаў скараціць. Калі раней на шэсце выходзілі і дваццаць жыхароў, цяпер набралася крыху больш за дзесяць. Таксама вырашылі запрэгчы каня – так пажылым людзям прасцей перасоўвацца ў спякоту.

Абрад Ваджэнне Кусты
Чым больш пачастункаў, тым большым будзе ўраджай у гэтым годзе

Надзея Юрцэвіч заўважае, што мясцовыя заўсёды добра прымаюць удзельнікаў "Ваджэння". На яе памяці не здаралася, каб хтосьці выгнаў ці адмовіўся прымаць гурт. Хлеб, каўбасы, сокі і квас, цукеркі, грошы, віно, даюць нават гарэлку – людзі дзеляцца ўсім, што маюць.

Абрад Ваджэнне Кусты
© Sputnik Альфрэд Мікус
Цяпер самае галоўнае - перадаць традыцыю маладым пакаленням

"А мы стараемся нашай моладзі традыцыю перадаць. Як нам старыя людзі перадалі сваю спадчыну, так і мы. Каб маладыя, калі састарацца, гэтаксама вадзілі Кусту па сяле", – заключае суразмоўніца агенцтва.

221
Тэги:
Лунінецкі раён, Традыцыі і абрады
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў (110)

Пад Маладзечна адрадзілі старажытны беларускі абрад "Лука" відэа

34
(абноўлена 12:59 05.05.2021)
Як кажуць жыхары вёскі Маркава, калі сайт знаёмстваў не дапамагае знайсці спадарожніка - дапаможа іх абрад. Прычым не толькі дзяўчатам, але і мужчынам. Глядзіце на відэа Sputnik, як праводзяць старадаўні абрад.

Калі менавіта ў вёсцы Маркава Маладзечанскага раёна пачалі вадзіць карагоды - ніхто толкам не ведае. Але адрадзілі абрад "Лука" у аграгарадку адносна нядаўна, у пачатку 2000-х. Хоць некаторыя мясцовыя жыхары яшчэ памятаюць, як у 70-х гадах мінулага стагоддзя старажылы праводзілі абрад па ўсіх канонах.

Спачатку вадзілі карагод толькі ў вёсцы Маркава. А потым пра традыцыю даведаліся і жыхары іншых вёсак. Цяпер штогод на правядзенне культурнага звычаю прыязджаюць сотні людзей з наваколля і Маладзечна.

Як правіла, абрад здзяйсняюць у першы дзень Вялікадня. Першапачаткова месцам правядзення былі "лукі" - так называлі пойму мясцовай ракі Гарадзея. Але потым пляцоўку пераносілі не раз: то да царквы, то на рынак.

Самая старэйшая па ўзросце жанчына заводзіла карагод. А ў цэнтр ставілі траіх дзяцей. Лічылася, гэта сімвал жыцця. А дзеці потым будуць шчаслівымі. У цэнтр можна ставіць і дарослага мужчыну, калі ён хоча ажаніцца. Кажуць, пасля такога рытуалу гарантавана сустрэнеш свой лёс.

Характэрна, што песні ў крузе спявалі толькі жанчыны. Але цяпер вясковыя жыхары параіліся і вырашылі: чаму б не спяваць усім жадаючым?

Пасля карагода і застолля ўдзельнікі адпраўляюцца да вялізнага старажытнага вяза. Там пачынаюцца народныя танцы і скокі, якія могуць доўжыцца да позняга вечара.

Глядзіце таксама:

34
Тэги:
відэа, абрады Беларусі, абрады, Маладзечна

Як абрадавы карагод “Лука” у аграгарадку Маркава вадзілі - фотастужка

16
(абноўлена 15:22 05.05.2021)
  • Дзяўчынка ў Траецкай царкве аграгарадка Маркава Маладзечанскага раёна на Вялікдзень
  • Вялікдзень у Траецкай царкве аграгарадка Маркава Маладзечанскага раёна
  • Велікодная служба ў Траецкай царкве аграгарадка Маркава Маладзечанскага раёна
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
Напярэдадні Беларуская рэспубліканская навукова-метадычная рада па пытаннях гісторыка-культурнай спадчыны разгледзела прапанову аб наданні статусу нематэрыяльнай культурнай каштоўнасці Беларусі велікоднаму карагоду “Лука”.

Вёска Маркава ўпершыню ў друкаваных крыніцах упамінаецца ў 1415 годзе (праз 5 гадоў пасля перамогі ў Грунвальдскай бітве) і далей узгадваецца як велікакняскі двор, цэнтр павета і воласці на колішнім шляху ў Вільню.  Таму зусім не дзіўна, што тут захаваліся старажытныя традыцыі.

Карагод пачынаецца хутка пасля святочнай службы. Жыхары аграгарадка Маркава бяруцца за рукі і водзяць карагод вакол дзяцей, спяваючы народныя песні ў адрас халасцякоў.

Першапачаткова велікодны карагод ладзілі ва ўрочышчы пад назвай На Лукі на дугападобным павароце мясцовай ракі Гадзея. Менавіта адсюль і пайшла назва абраду. Але ў савецкія часы русла ракі змянілася, і карагод пачалі вадзіць каля царквы.

Раней «вадзіць Луку» дазвалялася толькі асобам жаночага полу. Сёння ў абрадзе могуць паўдзельнічаць таксама мужчыны і ўвогуле людзі любога ўзросту.

Ой, лука мая лука,

Лука мая ды зялёная.

Трава мая дай шаўковая.

Ой, цячэ Муравей, цячэ,

Ой, нясе Муравей, нясе.

А дзявочую красу

На дзяцюцкую расу.

Была ў маці дай адна дачка,

Тая была самавольніца.

Як паслала яе маці,

Ды й у вір ваду браці.

Яна вады не брала,

 Каля віру скакала.

 Дай у вір ускочыла.

Як пайшла яе маці

Каля віру шукаці.

Ой, віру мой віру,

Як жа цябе назваці?

Ці назваці цябе зяцем,

Ці назваці патапельнічкам?.

Не заві мяне зяцем,

Заві мяне патапельнічкам,

Заві ціхім Муравейнічкам.

А на нашай вуліцы

Гордапышный малойчык

Дай няма пышнейшага,

чым наш Іванька.

Ён на вуліцу не выходзіць,

На кані выязджае,

Бізуном паганяе.

У гэтай песні людзі звяртаюцца да «бабылёў» — хлопцаў, якія ніяк не могуць ажаніцца. Мужчына, якому спяваюць, павінен адарыць спявачак – “плаціць барыш”.

Пасля карагоду і вячэры   моладзь едзе да старадаўняга вяза ў суседнюю вёску, і там пачынаюцца народныя танцы.

Глядзіце таксама:

 

16
  • Дзяўчынка ў Траецкай царкве аграгарадка Маркава Маладзечанскага раёна на Вялікдзень
    © Photo : Альфред Микус

    Абрадавы карагод "Лука" пачынаецца адразу пасля святочнай службы.

  • Вялікдзень у Траецкай царкве аграгарадка Маркава Маладзечанскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Раней карагод вадзілі каля ракі Гадзея, а цяпер каля царквы.

  • Велікодная служба ў Траецкай царкве аграгарадка Маркава Маладзечанскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    На Вялікдзень у царкве збіраюцца людзі ўсіх узростаў.

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    Абрадавы карагод "Лука" на Вялікдзень у Маркава Маладзечанскага раёна.

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    Раней «вадзіць Луку» дазвалялася толькі асобам жаночага полу.

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    Сёння ў абрадзе могуць паўдзельнічаць таксама мужчыны і ўвогуле людзі любога ўзросту.

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    «Бабылі» частуюць спевакоў рознымі прысмакамі.

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    У песнях людзі звяртаюцца да «бабылёў» — хлопцаў, якія ніяк не могуць ажаніцца.

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    Якое ж свята без пачастункаў?

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    Біццё яек - шматгадовая велікодная традыцыя.

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    Пасля карагоду і вячэры моладзь едзе да старадаўняга вяза ў суседнюю вёску.

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    Ля старадаўняга вяза пачынаюцца народныя танцы.

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    У танцах прымаюць удзел людзі розных узростаў.

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    Вяз-старажыл лічыцца батанічным помнікам прыроды рэспубліканскага значэння.

МЗС Беларусі

МЗС адказала на заклік "Вялікай сямёркі" правесці новыя выбары ў Беларусі

17
(абноўлена 17:59 06.05.2021)
Па словах афіцыйнага прадстаўніка ведамства, у сваім афіцыйным паведамленні краіны G7 выкарыстоўвалі ў дачыненні да сітуацыі ў краіне "стандартны набор заезджаных клішэ".

МІНСК, 6 тра - Sputnik. Беларусь сама будзе вырашаць, калі і якія электаральныя кампаніі праводзіць, заявіў у чацвер афіцыйны прадстаўнік міністэрства замежных спраў рэспублікі Анатоль Глаз.

Сустрэча G7 ў Лондане

Напярэдадні ў Лондане адбылася сустрэча міністраў замежных спраў краін "Вялікай сямёркі" (G7) пад старшынствам Злучанага Каралеўства. У ёй бралі ўдзел кіраўнікі МЗС Вялікабрытаніі, Германіі, Італіі, Канады, ЗША, Францыі, Японіі, у сустрэчы ўдзельнічаў вярхоўны прадстаўнік ЕС па замежных справах і палітыцы бяспекі.

На сустрэчы міністры прынялі камюніке, у якім, у тым ліку, заклікаюць улады Беларусі адпусціць палітвязняў і правесці новыя выбары пры міжнародным назіранні.

Набор заезджаных клішэ

"Што тычыцца абзаца, якога "удастоілася" Беларусь. Гэта стандартны набор заезджаных клішэ. Такія мантры фактычна без змен вандруюць з пляцоўкі на пляцоўку, дэманструючы, на жаль, глыбокае неразуменне і нежаданне разумець сітуацыю ў нашай краіне іх аўтарамі, антыбеларускую ангажаванасць іх ініцыятараў" , - растлумачыў Глаз.

Паводле яго слоў, у Беларусі самі будуць вырашаць, калі і якія электаральныя кампаніі праводзіць. Для гэтага краіне не патрэбныя "ніякія заклікі, пануканні або ўказанні звонку".

Ён адзначыў, што любое ўмяшанне ва ўнутраныя справы суверэнных дзяржаў супярэчыць асноватворным нормам і прынцыпам міжнароднага права.

"Усе выбары ў нашай краіне праходзілі пад міжнародным назіраннем. Ну, а калі нейкія міжнародныя структуры не змаглі арганізаваць сваю працу, маючы наша запрашэнне, то не трэба спрабаваць перакласці віну", - падкрэсліў Глаз.

Чытайце таксама:

17
Тэги:
ведамства, краіна, Беларусь, Выбары, МЗС