Возера, архіўнае фота

Што азначае Ільін дзень? Традыцыі і прыкметы свята

304
(абноўлена 10:49 30.07.2020)
У славян лічылася, што менавіта пасля Ільіна дня пачынае прыходзіць восень, менавіта таму на свята прынята купацца.

Вернікі адзначаюць Ільін дзень 2 жніўня — дата гэтага свята з года ў год застаецца нязменнай. Як і кожнае іншае рэлігійнае свята, дзень прарока Ільі мае свае правілы, прыкметы і забароны. Sputnik распавядае вам аб традыцыях Ільіна дня.

Хто такі прарок Ілья?

Ілья жыў у Ізраільскім царстве ў IX стагоддзі да нашай эры — на самым світанку хрысціянства.

Лічыцца, што ў царстве Ілья быў самым дбайным змагаром чыстай веры і выступаў рэзка супраць ідалапаклонства і бязбожнасці. У гады яго жыцця валадарыў Ахаў, а яго ганарлівая жонка Езавэль хацела ўсталяваць культ Ваала і Астарты — паганскіх багоў.

Хоць усе прапаведнікі хрысціянства і былі выгнаныя з Ізраільскага царства, Ілья пераадолеў жрацоў паганскага культу, тым самым раззлаваў царыцу. Але ён уратаваў краіну ад доўгіх гадоў голаду, пасля чаго сышоў у пустыню і знайшоў сабе там вучня.

Хрысціяне вераць, што Ілью забралі на неба жывым — "на вогненнай калясніцы".

У славян Ілья лічыцца заступнікам грому, нябеснага агню, дажджу. Акрамя таго, ён заступнік ураджаю і ўрадлівасці. Сёння Ілью, самага ўшанаванага старазапаветнага святога, называюць апекуном паветрана-дэсантных войскаў і ваенна-паветраных сіл — першыя нават святкуюць сваё свята на Ільін дзень.

Традыцыі Ільіна дня

Лічыцца, што на Ільін дзень нельга працаваць у полі і агародзе — потым можна чакаць клопатаў і няшчасцяў з ураджаем. Не прынята ў гэты дзень і касіць траву — яна таксама хутка прыйдзе ў непрыдатнасць.

У славян на Ільін дзень было прынята не выганяць скаціну на пашу — іх магла заспець навальніца ці град, пастаянныя спадарожнікі прарока.

На Ільін дзень часта ідзе дождж, і гэта лічыцца добрай прыкметай — атрымаецца ўраджай у наступным годзе, а таксама дождж змые грахі і благія думкі.

Пасля 2 жніўня, згодна з традыцыямі, надыходзіць восень — час збору ўраджаю і падрыхтоўкі да зімы. Таму і з'явілася традыцыя на Ільін дзень купацца ў вадаёмах — апошні раз у годзе. Згодна з гэтай традыцыяй і дэсантнікі святкуюць прафесійнае свята на Ільін дзень.

Раніцай жа ў Ільін дзень неабходна памыцца расой — гэта дадасць здароўя і даўгалецця. Таксама вернікам раяць 2 жніўня наведаць царкву і памаліцца прароку.

304
Тэги:
Рэлігійныя святы, Іллін дзень
Багач

Багач на парозе: завяршаем гаспадарчую працу і назіраем за надвор’ем

866
(абноўлена 10:03 14.09.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае аб народных традыцыях, звязаных са святам ураджаю.

Згодна з беларускім народным календаром сёння святкуецца Малая Прачыстая або Багач — так называюць заключнае свята збору ўраджаю.

На вёсцы ў гэты дзень усе жыхары збіраліся талакой, перш за ўсё рабілі Багач — лубок з зернем, у сярэдзіну якога ўстаўлялася свечка. Кожны вясковец па жменьцы прыносіў зерне новага ўраджаю для Багача. У адну з хат запрашалі святара, а пасля набажэнства лубок з жытам або пшаніцай і запаленай свечкай праносілі па вёсцы і абавязкова вакол статка. У працэсіі ўдзельнічалі усе жыхары вёскі.

Пшеничное поле, архивное фото
© Sputnik / Сергей Венявский
Пшанічнае поле

Потым Багач размяшчалі пад абразамі на покуці хаты тых гаспадароў, якіх грамада ў гэтым годзе абрала лепшымі. Усе гэтыя дзеянні былі скіраваныя на захаванне дабрабыту, ураджайнасці, плоднасці жывёлы і сямейнага ладу.

У народзе гэты дзень лічылі не толькі часам падвядзення вынікам.

Пятровіца – 2018
© Sputnik Альфрэд Мікус
Багач - свята ўраджаю

Менавіта на Багач нашы продкі планавалі будучыя работы, таму і з'явіліся такія прымаўкі:"Багач — бярыся за рагач (саху), ідзі пад авёс араць", "Прыйшоў Багач — кідай рагач, бяры сявеньку і сей памаленьку".

Што рабілі нашы продкі

На Багача сяляне імкнуліся адпачыць ад гаспадарчай працы: хадзілі адзін да аднаго ў госці, ладзілі кірмаш і гулянні, падчас якіх хлопцы выглядалі дзяўчат, а дзяўчаты куплялі чырвоныя хусткі і пацеркі ды чакалі жаніхоў.

Слуцкія паясы-2017
© Sputnik Альфрэд Мікус
Абавязкова на Багач ладзілі кірмашы

Гэта было дарэчы, паколькі ў некаторых мясцінах Беларусі вяселлі ладзіліся пераважна ўвосень, да Каляднага посту.

Гаспадыні да гэтага свята пяклі хлеб і пірагі, а таксама гатавалі розныя стравы з гародніны і мяса. У заходніх раёнах Беларусі на Багача забівалі хатнюю скаціну, а гаспадароў, якія шкадавалі гэта рабіць, перасцерагалі, што "жывёлу воўк парве".

Таксама у гэты дзень назіралі за надвор'ем і паводзінамі жывёл. Напрыклад, калі раніцай туман, то хутка пойдуць дажджы, калі ж дзень ясны, то добрае надвор'е пратрымаецца да канца кастрычніка. Калі пасля Малой Прачыстай хатняя жывёла імкнецца на пашу вельмі рана, то і зіма будзе ранняя.

866
Тэги:
народныя прыкметы, Народныя традыцыі, Багач, Беларусь
Нясвіжскі замак

Збіраемся ў падарожжа: што паглядзець у Беларусі гэтай восенню

223
(абноўлена 12:17 18.09.2020)
Sputnik зрабіў падборку славутасцяў краіны – па адной з кожнай вобласці - якія асенняй парой выглядаюць неверагодна прыгожа.

Каб справіцца з восеньскай дэпрэсіяй, псіхолагі рэкамендуюць падарожнічаць. Зрабіць гэта можна нават не выязджаючы за межы Беларусі -  у нашай краіне шмат цікавага і незвычайнага. А ёсць мясціны, якія прыйдуцца да спадобы як аматарам архітэктуры, так і фанатыкам шыкоўных пейзажаў.

Палац Сапег у Ружанах

Мястэчка Ружаны ў Брэсцкай вобласці да 1552 года належала роду Тышкевічаў і ў тыя часы славілася вытворчасцю сукна і дываноў, паясоў, керамікі. У XVII стагоддзі гэтае месца было значным цэнтрам ВКЛ – тут захоўвалася дзяржаўная казна, арсенал, дакументы і архіў рода Сапегаў.

Летам 2008 года тут пачаліся рэстаўрацыйныя працы і археалагічныя раскопкі. Зараз палац выглядае проста неверагодна. Як вынік, можна не толькі наталіць сваё пачуццё прыгажосці, але і зрабіць шыкоўныя фотаздымкі.

Акрамя палаца ў Ружанах ёсць Свята-Троіцкі касцёл, царква Пятра і Паўла, манастыр базіліянаў, барочная сінагога і капліца Святога Казіміра. Шпацыр па мястэчку ў восенькіх пейзажах абяцае быць незабыўным.

Нясвіжскі замак

Абмінуць увагай нацыянальны гісторыка-культурны комплекс, які ўзгадваецца амаль ва ўсіх турыстычных брашурах пра Беларусь, нельга. Але справа не ў тым, што ў Мінскай вобласці больш нямана што паглядзець.

Нясвіжскі замак – гэта не толькі цікавая архітэктура і гісторыя, але і паркі. Іх пачалі ствараць ў часы Мікалая Хрыстофа Радзівіла Сіроткі. Сёння тут налічваецца пяць паркаў – Замкавы, Стары, Японскі, Англійскі і Марысін, агульнай плошчай 66 гектараў. Самы вялікі менавіта Марысін, а назва яго звязаная з легендай пра каханне княжны Радзівіл да беднага шляхціча.

Гэтыя мясціны ўражваюць у любы час і восень не выключэнне.

Сафійскі сабор

Полацкі Сафійскі сабор – знакамітая перліна Віцебскай вобласці. Помнік архітэктуры знаходзіцца на беразе Заходняй Дзвіны. Парк каля сабора невялікі, але будынак на гары выглядае вельмі манументальна.

Да таго ж, тут можна наведаць канцэрт арганнай музыкі, паглядзець экспазіцыю музея, убачыць фрэскі XI стагоддзя – адні з самых старажытных на тэрыторыі Беларусі.

Софийский собор в Полоцке
Sputnik
Сафійскі сабор у Полацку

Акрамя Сафійскага сабора ў Полацку хапае славутасцяў – Спаса-Еўфрасінеўская царква, Крыжаўзвіжанскі сабор, Полацкі краязнаўчы музей, домік Пятра I, шмат помнікаў і памятных знакаў. Атрымаць асалоду ад восеньскай прыроды дапаможа парк, які цягнецца праз цэнтр горада.

Гальшанскі замак

Яшчэ адна рэзідэнцыя роду Сапегаў у гэтым годзе трапіла ў так званы "прэзідэнцкі спіс" – з фонду кіраўніка дзяржавы па падтрымцы культуры і мастацтва будуць вылучаны грошы на працяг рэстаўрацыі, якая пачалася мінулай вясной. Пакуль замак канчаткова не аднавілі, варта паглядзець на знакамітыя руіны, што знаходзяцца на Гродзеншчыне.

Гэтыя мясціны – таямнічыя і часам нават жахлівыя, хаваюць у сабе шмат містычных гісторый і легенд. У розныя часы археолагі знаходзілі тут рымскі дынарый імператара Траяна, жалезныя наканечнікі стрэл гунаў, спаленыя сцены, рэшткі воінаў і іх асабістыя рэчы, напрыклад, нацельны крыж прадстаўніка вайсковай эліты. Нельга не адзначыць і легенду пра Белую Даму, прывід якой дагэтуль жыве ў Гальшанах.

Такім чынам, для аматараў прыгожай прыроды і айчыннай містыкі Гальшаны – самае лепшае месца.

Палац Румянцавых-Паскевічаў

Яшчэ адзін з самых знакамітых пунктаў турыстычных праспектаў для падарожнікаў па Беларусі. На тэрыторыі палацава-паркавага ансамбля знаходзіцца палац Румянцавых і Паскевічаў, капліца-пахавальня, якая таксама зараз аднаўляецца, зімовы сад і неверагодны парк.

Гэтыя мясціны нельга не наведаць восенню: паглядзець на вытанчаныя залы палаца, археалагчную, этнаграфічную і нумізматычную калекцыі, зборы карцін, кніг, абразоў і культавых прадметаў, а пасля гэтага адправіцца ў парк на беразе ракі Сож – уражанняў хопіць на ўсю зіму.

Дворец Румянцевых-Паскевичей - Страна мини
© Photo : Сергей Балай, БелаПАН
Гомельскі палац Румянцавых-Паскевічаў у музеі "Краіна Міні"

Акрамя гомельскай перліны ў абласным цэнтры можна наведаць Свята-Петра-Паўлаўскі кафедральны сабор, цырк, Паляўнічы домік і проста прагуляцца па вуліцах прыгожага беларускага горада.

Палац Пацёмкіна ў Крычаве

З 1776 года гэтыя мясціны належалі фаварыту Кацярыны II князю Пацёмкіну. Амаль за дзесяць год пабудавалі палац па праекце аўтара Таўрычаскага палаца ў Санкт-Пецярбургу Івана Старова, раней тут быў вялізны парк, архітэктуру якога прыдумаў знакаміты садоўнік Уільям Гульд, але зараз засталіся толькі рэшткі.

Будынак унесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў Беларусі, яго адрэстаўравалі і зараз гэта галоўная славутасць невялікага гарадка. Тут праходзяць амаль усе гарадскія мерапрыемствы, у тым ліку балы, музычныя салоны і музычныя вечары.

Чытайце таксама:

223
Тэги:
Палац Румянцавых-Паскевічаў, Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік "Нясвіж", Гальшанскі замак, славутасці, Беларусь, Турызм і адпачынак
Тэмы:
Забытыя і знакамітыя: самыя цікавыя славутасці Беларусі
Лісткі клёну

Дзень восеньскага раўнадзенства: традыцыі і прыкметы свята

206
(абноўлена 10:02 21.09.2020)
Восеньскае раўнадзенства раней лічылі святам ураджаю - ўборка завяршалася, а людзі рыхтаваліся да наступу зімы.

Восеньскае раўнадзенства традыцыйна прыпадае на 20-е верасня, аднак год ад года дата яго можа нязначна змяняцца. Напрыклад, у 2020-м астранамічнае раўнадзенства пачнецца ў восем вечара 22 верасня і працягнецца да вечара 23 верасня.

Дзень роўны ночы

Дзякуючы таму, што тэрмінатар (лінія светлападзелу на планеце) у гэты дзень ідзе перпендыкулярна экватару, кожнае раўнадзенства можна назіраць незвычайную астранамічную з'яву: дзень роўны ночы. Таксама Сонца ідзе па асаблівай экліптыцы.

Рыбалка
© Sputnik / Владимир Сергеев
Рыбалка на рацэ Лобь

Толькі ў дзень восеньскага раўнадзенства Сонца ўзыходзіць амаль дакладна на ўсходзе і дакладна на захадзе.

Праз такую асаблівасць на раўнадзенства асаблівую ўвагу звярталі яшчэ ў старажытнасці, а ў язычнікаў гэты дзень лічыўся святам.

Традыцыі раўнадзенства

Традыцыі восеньскага раўнадзенства заснаваны на святкаванні гэтага дня як канца лета і набліжэння зімы. Называлі гэты дзень і святам ўраджаю — зборы яго ўжо завяршаліся, і людзі рыхтаваліся да наступнай вясны.

Ёсць у восеньскага раўнадзенства і акультныя прыкметы: так, для абароны сваіх родных менавіта 22 верасня трэба сабраць ягады рабіны і захаваць іх дома. Можна знайсці і "камень поспеху" — першы, на які ў дзень раўнадзенства ўпадзе ваш погляд. Лічылася, што калі дзень роўны ночы, асабліва моцная любоўная энергія, таму часта ў раўнадзенства праводзілі любоўныя абрады, вяселлі і варажбы на суженых.

Закат на озере
© Sputnik / Юрий Иванов
Сонца садзіцца ў возера

Прынята праводзіць лета ў дзень восеньскага раўнадзенства кірмашамі і фестывалямі. У старажытнасці гаспадыні заўсёды накрывалі багаты стравамі стол — трэба было выкарыстоўваць прадукты свежага ўраджаю.

Прыкметы раўнадзенства: як даведацца пра надвор'е

Па дню восеньскага раўнадзенства раней было прынята судзіць пра надвор'і на ўсю зіму. Якое надвор'е ў гэты дзень — такое будзе і ўсю восень: то бок, калі раўнадзенства цёплае, камфортнае надвор'е захаваецца аж да пачатку зімы, якая прыйдзе позна. Халодны і непагодлівы дзень, наадварот, прадвесціць суровую зіму.

Згодна прыкметам, калі ў восеньскае раўнадзенства птушкі ляцяць са сваіх гнёздаў — зіма прыйдзе зусім хутка і будзе халоднай.

206
Тэги:
Традыцыі і абрады, Восень