Порхаўка цёмна-шэрая

Табакерка на абед, або Як гатаваць порхаўкі

203
(абноўлена 08:41 30.08.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская расказвае як нашы продкі вызначалі ядомыя грыбы з дапамогай ката і вучыць смажыць порхаўкі.

У народзе кажуць: "Не кідай у боршч мяса, бо грыб — лепшая закраса". Беларускую кухню цяжка ўявіць сабе без грыбоў. Бадай у кожнай гаспадыні ў любую пару года можна знайсці розныя грыбныя прыпасы. Ні расліна і ні жывёла — яны з даўніх часоў прыцягвалі да сябе ўвагу чалавека.

Грибы белые и подосиновики
© Sputnik Людмила Янковская
Грыбы белыя і падасінавікі

Згодна з паданнямі, грыбы з'явіліся, дзякуючы святому Пятру. У даўнія часы ён хадзіў па зямлі разам з Хрыстосам. Пятро насіў у торбачцы пасілак і аднойчы, моцна прагаладаўшыся, укінуў у рот кавалачак хлеба. Але праглынуць яго не паспеў, паколькі Хрыстос  звярнуўся да яго з пытаннем, што яшчэ добрае для людзей можна зрабіць. Збянтэжаны Пятро выплюнуў на зямлю той хлеб і з яго пачалі расці грыбы.

Недаацэненая порхаўка

У розныя часы ў розных мясцінах ядомымі лічыліся розныя грыбы. Напрыкад, апенькі, вядомыя з XVII стагоддзя, елі і назапашвалі далёка не паўсюдна.

Беларусы ў далёкім мінулым таксама ўжывалі ў ежу невялікую колькасць грыбоў: глызнікі або баравікі, абабкі, асавікі або чырвонагаловікі, маслякі, казлякі, а таксама апенькі, радоўкі, зялёнкі і сыравежкавыя грыбы.

Каб пакаштаваць які-небудзь новы грыб, нашы продкі на Віцебшчыне на дапамогу клікалі ката. Вусаты дэгустатар еў грыбок абавязкова з салам: калі яму не стала дрэнна і кот прасіў такога пачастунку яшчэ раз, грыбы лічылі прыдатнымі і для сябе.

Порхаўка перлавая
© Photo : Ларыса Мятлеўская
Порхаўка перлавая

Порхаўкі раней таксама знаходзіліся ў спісе неядомых грыбоў. Дзеці выкарыстоўвалі іх для забавы: калі наступіць на шэра-карычневы шарык, з яго пойдзе руды дымок.

Лічылася, што ад порхаўкі няма ніякай карысці, таму нават пра некаторых людзей казалі "карысці як з порхаўкі".

Тым не менш, порхаўка — адзін з самых старажытных грыбоў. Іх бліжэйшыя сваякі ўжо былі на нашай планеце 130 мільёнаў гадоў таму ў мезазойскую эру і захаваліся дагэтуль у Казахстане і Сярэднеазіяцкіх краінах.

У розных рэгіёнах Беларусі порхаўка мае шмат назваў — пампуха, вароні сыр, пухоўка, шыптуха. Безліч назваў мае маленькі грыб, у кожным рэгіёне ў яго па некалькі цікавых мянушак.

Да порхавак у Беларусі адносяцца тры сямействы:  порхаўкі — 6 відаў, галавачы — 6 відаў, порхаўка гіганцкая — 1від, вага якой можа дасягаць 9 кілаграм, а ў дыяметры могуць дасягаць амаль метар. Усе гэтыя грыбы ядомыя ў маладым узросце, пакуль мякаць белая. Атрутных сярод гэтых грыбоў няма, а сустрэць іх можна не толькі ў лесе, але нават у полі і ва ўласным садзе.

Загойвае раны, здымае боль

З даўніх часоў порхаўкі выкарыстоўвалі як лекавы сродак. Свежую мякаць прыкладвалі да раны, каб зменьшыць боль. У шэрагу краін дагэтуль існуе трывалае народнае перакананне ў прафілактычных і супрацьпухлінных якасцях порхавак. У Вялікабрытаніі імі лечаць воспу, крапіўніцу і ларынгіт.

Навуковая медыцына з галавача гіганцкага атрымала рэчыва мукапратэін, якое дапамагае лячыць адну з форм саркомы, а таксама антыбіётык кальвіцын, які прыпыняе развіццё лейкіміі.

Карысныя порхаўкі і пры ўжыванні ў ежу. Да прыкладу знакамітыя баравікі ўтрымваюць у сабе 5,39% бялкоў, а порхаўкі — 7,23%. Акрамя беларускай кухні стравы з порхавак вядомы італьянскай, французскай, бельгійскай і швейцарскай кухням.

Порхаўкі смажаныя ў цыбульнай поліўцы

Перш чым гатаваць порхаўкі, неабходна зняць з іх абалонку. Грыб трэба памяць у руках як варанае яйка, абалонка патрэскаецца і лёгка знімецца. У некаторых грыбаў абалонка здымаецца лёгка і так, а шыпаваную порхаўку ўвогуле не чысцяць.

Інгрыдыенты:

  • 1 кг порхавак
  • 2 цыбуліны
  • 2 ст лыжкі сметанковага масла
  • 1 шклянка смятаны
  • Соль да смаку

Як гатаваць:

Зняць з порхавак верхнюю абалонку, памыць, падсушыць, парэзаць на лустачкі або кубікі і смажыць у гарачым масле 15 хвілін, часта памешваючы. Пасля гэтага паставіць даходзіць да гатовасці ў негарачую духоўку.

Смажаныя порхаўкі
© Photo : Ларыса Мятлеўская
Смажаныя порхаўкі

Тым часам на скавародцы разагрэць масла, пакласці ў яго дробна пакрышаную цыбулю, пасаліць і смажыць да мяккасці. Затым уліць смятану і пратушыць. Атрыманым соусам поліўкай трэба заліць грыбы. Пры жаданні добра дадаць крыху чорнага перцу.

Страву можна есці як гарачай, так і халоднай.

Смача есці! Але памятайце, што грыбы не ядуць людзі з хворым страўнікам, таму "чаго не ясі, таго ў губу не нясі"!

203
Тэги:
Народныя традыцыі, беларуская кухня, Ларыса Мятлеўская, Беларусь
Тэмы:
Прыродная сталоўка: гатуем з таго, што пад нагамі (77)
По теме
Прыродная сталоўка: гатуем з таго, што пад нагамі
Хлебніца і драмуха: з чаго гатавалі гарбату нашы продкі
Маліны для малімоніка: гатуем смачныя і карысныя стравы з салодкай ягады
Віно і смажаныя кураняты: што яшчэ гатавалі нашы продкі з агрэсту
Кухня нашых продкаў: як гатаваць прываротнае зелле і любімы соус Гётэ
Танзілія з аўтографам

Нацыянальная бібліятэка папоўнілася ўнікальным экспанатам

28
(абноўлена 16:08 08.06.2021)
Сын Змітрака Бядулі перадаў рэдкае выданне свайго бацькі Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі. Да гэтага ўстанова наогул не мела ні воднай кнігі "Танзілія".

Сёлета адзначаецца 135-годдзе вядомага літаратара, чые творы ўваходзяць у школьную праграму і рэгулярна перавыдаюцца на працягу ўжо больш як ста гадоў. Аднак далёка не ўсе прыжыццёвыя выданні Змітрака Зядулі зберагліся нават у фондах галоўнай бібліятэкі краіны.

Адным з такіх выключэнняў была яго кніга "Танзілія", выпушчаная літаратурным аб’яднаннем "Узвышша" у 1927 годзе. Менавіта гэта выданне Яфім Самуілавіч Плаўнік разам са сваёй жонкай перадалі ў дар Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі, суправадзіўшы яго адпаведным дарчым надпісам.

"Творчае знаёмства нашай бібліятэкі з сям’ёй Змітрака Бядулі асабліва актывізавалася ў гэтым, юбілейным,  годзе", - адзначыў намеснік генеральнага дырэктара ўстановы Алесь Суша. У студзені адбыўся навукова-практычны семінар "Шляхамі маладнякоўцаў", а ў красавіку ледзь не кожны тыдзень праходзілі нейкія мерапрыемствы: выставы, круглы стол і іншае.  У многіх з іх Яфім Самуілавіч прымаў непасрэдны ўдзел. Дарэчы, на восень  запланаваны конкурс для маладых беларускіх творцаў, таксама прысвечаны Бядулі.

Празаічны зборнік Змітрака Бядулі "Танзілія" доўгія дзесяцігоддзі захоўваўся ў сям’і пісьменніка. Узрушаны такой увагай Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі сын пісьменніка перадаў яго ў дар установе. Вельмі хутка чытачы змогуць замовіць гэты ўнікальны экзэмпляр і пазнаёміцца з ім бліжэй. Даследчыкі літаратуры не выключаюць, што дзякуючы гэтаму выданню, у творчай біяграфіі Бядулі можа з’явіцца новая старонка.

"Беларускі салавей"

Змітрок Бядуля,  сапраўднае імя якога Самуіл Яфімавіч Плаўнік - беларускі паэт і празаік, мовазнаўца. У пачатку сваёй кар’еры працаваў у "Нашай ніве" з Янкам Купалам.  Апавяданні, напісаныя Змітраком Бядулям у тыя гады, сталі класікай беларускай літаратуры.

Пасля аднаўлення ў Мінску савецкай улады некалькі гадоў працаваў у газеце «Савецкая Беларусь», рэдагаваў дзіцячы часопіс «Зоркі». Працаваў у Інстытуце беларускай культуры, быў першым рэдактарам краязнаўчага этнаграфічнага часопіса "Наш край". Уваходзіў у літаратурнае аб'яднанне "Маладняк", затым у "Узвышша".

Найбольш вядомыя яго творы былі выдадзены пасля рэвалюцыі 1917 года, у вершах - "Палескія байкі" і паэма "Ярыла", у прозе - аповесць "Салавей", зборнік апавяданняў "Незвычайныя гісторыі" і раман "Язэп Крушынскі". У 1939 году выйшла аўтабіяграфічная аповесць "У дрымучых лясах".

Чытайце таксама:

28
Тэги:
кніга, Змітрок Бядуля, Нацыянальная бібліятэка Беларусі

Сустрэча на Сёмуху: як прайшоў абрад "Ваджэнне Кусты"

60
(абноўлена 15:17 01.06.2021)
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
Сёмуха — старажытнае свята беларускай культуры, якое сімвалізуе ўласцівае канцу вясны і пачатку лета ушанаванне зеляніны, дрэў, кветак.

Сёмуху яшчэ называлі "Зяленымі святкамі". Сёмуха прыходзіць на час, калі квітнее расліннасць, а ў зямляроба, у яго бясконцых клопатах, адбываецца невялікая перадышка: сяўба скончылася, а сенакос яшчэ не наступіў.

Гэта свята лічыцца таксама дзявоцкім, таму што менавіта дзяўчына сімвалізуе маладосць і прыгажосць прыроды.

Обряд Вождение Куста
© Sputnik Альфред Микус

30 мая Тройцу ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна на Сёмуху правялі абрад "Ваджэнне Кусты". Свята арганізавалі сіламі аддзела культуры вёскі Гродзі разам з народным калектывам аграгарадка Гальшаны і сямейным калектывам "Граўжанцы".

"Куста" - гэта сімвал ураджаю. 3 цягам часу абрад набыў вясельную накіраванасць і стаў надзеяй і пажаданнем добрага шлюбу.

Гурт з "Кустой" абышоў амаль усю вёску са святочнымі песнямі, просячы гаспадароў двароў адарыць яе і завітаць на свята.

Каб абрад быў цалкам завершаны, кожны з прысутных павінен быў сарваць з "Кусты" па некалькі лісткоў на добры ўраджай.

Сівалічнай сёмушнай стравай лічыцца яечня, прыгатаваная па спецыяльным рэцэпце, якой і частавалі ўсіх гледачоў і ўдзельнікаў свята.

60
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Абрад "Ваджэнне Кусты" правялi ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна на Тройцу.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Дзяўчыну, якая выконвае ролю "Кусты", упрыгожылi лiсцем клёну.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Сёмуха — старажытнае свята беларускай культуры, якое сімвалізуе ўласцівае канцу вясны і пачатку лета ушанаванне зеляніны, дрэў, кветак.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Свята арганізавалі сіламі аддзела культуры вёскі Гродзі разам з народным калектывам аграгарадка Гальшаны і сямейным калектывам "Граўжанцы".

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Гурт з "Кустой" абышоў амаль усю вёску са святочнымі песнямі.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Гаспадароў прасiлi адарыць "Кусту" і завітаць на свята.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    "Куста" - гэта сімвал ураджаю.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Падарункi ад гаспадароў.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Сёмуху яшчэ называлі "Зяленымі святкамі".

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Сёмуха прыходзіць на час, калі квітнее расліннасць, а ў зямляроба, у яго бясконцых клопатах, адбываецца невялікая перадышка: сяўба скончылася, а сенакос яшчэ не наступіў.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Гэта свята лічыцца таксама дзявоцкім, таму што менавіта дзяўчына сімвалізуе маладосць і прыгажосць прыроды.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Пасля ваджэння госцi селi за стол.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Сівалічнай сёмушнай стравай лічыцца яечня, прыгатаваная па спецыяльным рэцэпце, якой і частавалі ўсіх гледачоў і ўдзельнікаў свята.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Пасля правядзення абраду пачалася канцэртная праграма і народныя танцы.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Каб абрад быў цалкам завершаны, кожны з прысутных павінен быў сарваць з "Кусты" па некалькі лісткоў на добры ўраджай.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    3 цягам часу абрад набыў вясельную накіраванасць і стаў надзеяй і пажаданнем добрага шлюбу.

Тэги:
Ашмяны, абрады Беларусі
Рабочая паездка прэзідэнта Аляксандра Лукашэнкі ў Віцебскую вобласць

Ніякіх празмернасцяў: Лукашэнка прыехаў на вытворчасць ракет і патронаў

4
(абноўлена 11:55 14.06.2021)
Прэзідэнт Беларусі наведвае адзін з самых закрытых аб'ектаў беларускага ваенна-прамысловага комплексу, размешчаны ў Аршанскім раёне.

МІНСК 14 чэр - Sputnik. Тэрыторыя, якую займае вытворча-тэхнічны кластар "Вусце" вельмі вялікая, з гэтым пытаннем трэба навесці парадак, пра гэта заявіў прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашекно пры наведванні аб'ектаў ВПК ў Аршанскім раёне.

Як далажыў Лукашэнку старшыня Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта Дзмітрый Пантус, кластар знаходзіцца на тэрыторыі ў 277 га. Пры гэтым вытворчыя магутнасці займаюць толькі дзесятую частку.

Нягледзячы на ​​тое, што кіраўнік Дзяржкамваенпрама запэўніў, што ў бліжэйшы час плануецца асвоіць усю плошчу, прэзідэнт лічыць, што такая вялікая тэрыторыя - празмернасць.

"Трэба тэрмінова прапрацаваць пытанне, каб ніякіх празмернасцяў тут не было. Навошта такая тэрыторыя?" - спытаў Аляксандр Лукашэнка.

Ён таксама звярнуў увагу і на ўтрыманне гэтых земляў: "На працягу гэтага года трэба навесці ідэальны парадак. Губернатар за гэта персанальна нясе адказнасць".

У панядзелак прэзідэнт Беларусі наведвае адзін з самых закрытых аб'ектаў беларускага ваенна-прамысловага комплексу - кластэр "Вусце", размешчаны ў Аршанскім раёне. Тут вядзецца распрацоўка, удасканаленне, вытворчасць і тэсціраванне зброі розных тыпаў і класаў.

Беларускія патроны

Аляксандр Лукашэнка азнаёміўся з работай участка, дзе вырабляюць айчынныя патроны.

Вытворчыя магутнасці разлічаны тое, каб штогод выпускаць 20 млн патронаў розных калібраў. Сёння наладжаны серыйны выпуск патронаў для грамадзянскай зброі калібра 9 мм Luger (9х19), 7.62х39, 7.62х54R. У працэсе пастаноўкі на вытворчасць - патроны для баявой зброі калібра 9 мм Makarov і 7.62х39.

Першая партыя беларускіх патронаў была праведзена і сышла на экспарт у адну з еўрапейскіх краін у студзені мінулага года. Гэта спартыўна-паляўнічыя боепрыпасы калібраў 7,62х54, 7,62х39 і 9х19.

Як паведамляў кіраўнік "Белспецзнештэхнікі" Аляксей Скраг, на прадпрыемства рэгулярна прыязджаюць замежныя дэлегацыі для знаёмства з прадукцыяй, заказы ёсць на гады наперад.

"Лінейку гэтых вырабаў будзем пашыраць пад заказчыка, такая магчымасць ёсць", - сказаў гендырэктар.

Што датычыць абсталявання, на якім прадпрыемства выпускае патроны, Скраг паведаміў, што прадукцыйнасць аднаго тыпу станкоў - 2400 патронаў у гадзіну, іншага - 3550. Паводле яго слоў, усяго на прадпрыемстве крыху больш за 10 станкоў, што дазваляе палічыць аб'ёмы выпуску гэтай прадукцыі ў цяперашні час.

Паводле слоў гендырэктара, беларускія патроны адпавядаюць сусветным стандартам, але ў сілу розных прычын яны значна танней для ўнутранага спажывання і больш прывабныя для замежнага пакупніка.

У адпаведнасці з планам абароны і Канцэпцыі будаўніцтва і развіцця УС да 2030 года, якія зацвердзіў прэзідэнт, адным з найважнейшых складнікаў ваеннай бяспекі з'яўляецца наяўнасць сучасных узбраенняў і сродкаў вядзення ўзброенай барацьбы.

Чытайце таксама:

4
Тэги:
Аршанскі раён, ваенна-прамысловы комплекс, прэзідэнт, ракета, вытворчасць, Аляксандр Лукашэнка