Восеньскі лес, архіўнае фота

Кухня нашых продкаў: хто такія лашанкі і як іх есці

135
(абноўлена 10:32 26.08.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская дзеліцца новым беларускім народным рэцэптам. На гэты раз у меню - грыбы.

Нашы продкі у лес за грыбамі ездзілі на кані з возам. Часцей за ўсё грыбныя экспедыцыі ладзілі ў верасні-кастрычніку. У кошык бралі не толькі падасінавікі, баравікі і лісічкі, але апенькі, чорныя грузды, зялёнкі і падзялёнкі.

Мода на "новыя", невядомыя дагэтуль грыбы звычайна прыходзіла ад сваякоў або сяброў з іншых мясцовасцей, дзе традыцыі збіраць грыбы былі іншымі. Людзі бралі адзін аднаго ў лес ці на балота, паказвалі дзе і як растуць незнаёмыя грыбы, распавядалі як іх есці і як нарыхтоўваць на зіму.

Хто такая "лашанка"?

Радоўка бела-рудая або лашанка па-руску гучыць як "рядовка бело-рудая". Дыяметр шапачкі складае ад трох да васьмі сантыметраў. Сама шапачка пляската-пукатая, са згладжаным гарбком і апушчаным краем, слабаслізістая, цёмна-чырвона-рудая. Мякаць тонкая, бежавая, з мучным пахам і смакам. Пласткі вольныя ці прырослыя, густыя, белыя, пазней жаўтлявыя з дробнымі каштанава-рудымі плямачкамі. Ножка цыліндрычная суцэльная, уверсе бялёсая, унізе рудая.

Рядовка
Лашанка або радоўка шэрая

Такі партрэт вельмі важны для таго, хто ў роздуме нахіляецца ў лесе над грыбам. Прынамсі, для мяне верным арыенцірам, што трымаю ў руках менавіта лашанку служыў жаўтаваты колер і дробныя каштанава-рудыя плямачкі на пластках, паколькі часта ў суседстве з радоўкай сустракаецца вельмі падобны да яе па колеры і памерам грыб-павуціннік, у якога пласткі цёмна-рудыя.

Па смаку лашанкі падобныя да апеняк. Растуць яны таксама вялікімі групамі, часам утвараючы рады. Пладаносіць лашанкі пачынаюць у жніўні-верасні, часцей за ўсё іх можна напаткаць у хваёвых лясах.

Ужываць грыбы  можна свежымі, марынаванымі, салёнымі пасля адварвання, але без булёну.

Дарэчы, самае непрыемнае ў справе з гэтымі грыбамі — давесці іх да ладу — перабраць, пачысціць і вымыць — за кароткі час, бо лашанкі хутка псуюцца. Звычайна гэтым займаліся жанчыны. У народзе нават існаваў жарт пра грыбніка, які ажаніўся толькі дзеля таго, каб жонка чысціла і гатавала яму грыбы.

Каля лесу жыць — галодным не быць

Беларускую нацыянальную кухню немагчыма ўявіць без страў з грыбоў, якія заўсёды назапашваліся ў вялікай колькасці. Нашы продкі лічылі, што самыя галодныя часы года можна перажыць у тым выпадку, калі ў запасе хапае сушаных, салёных і марынаваных грыбоў.

Каб засаліць лашанкі, трэба спачатку хутка перабраць грыбы, добра іх вымыць, часта мяняючы ваду. Пасля гэтага грыбы неабходна ўзважыць, каб вызначыць пэўную колькасць солі — на 1 кг грыбоў выкарыстоўваюць 2 сталовыя лыжкі солі.

Грыбы змяшчаюць у каструлю і заліваюць вадой так, каб яна пакрывала лашанкі поўнасцю. Падчас варкі трэба пастаянна здымаць пенку. Лашанкі лічацца гатовымі, калі асядаюць на дно пасудзіны, тады іх трэба адцадзіць і астудзіць.

Да гэтага часу павінна быць падрыхтаваная заправа, у якой на 1 кг звараных грыбоў выкарыстоўваецца 2-3 буйныя зубкі часнаку, дробка кміну і 3-4 лісціка чорных парэчак. Часнок тоэба дробна пакрышыць, кмін крыху пацерці з соллю, а лісцікі чорных парэчак проста памыць.

Грыбы трэба змяшаць з заправай, засцяліць дно драўлянай або паліванай пасудзіны запаранай загадзя аржаной саломай так, каб яна заслала дно.

Грыбы засыпаюць на салому, зверху накрываюць вымытым дубовым лісцем і накрываюць чыстай анучай. На анучку трэба пакласці драўляну круг па дыяметры пасудзіны і гнёт, у якасці якаго нашы продкі выкарыстоўвалі адзін ці некалькі камянёў.

Два або тры дні грыбы павінны пастаяць пры пакаёвай тэмпературы, каб пачалі ўкісаць, пасля іх выносяць на холад.

 Праз 40-45 дзён грыбамі можна ласавацца. Пры ўжыванні можна дадаваць цыбулю, алей і чорны перац.

135
Тэги:
Традыцыі і абрады, беларуская кухня, Ларыса Мятлеўская, Беларусь
Тэмы:
Прыродная сталоўка: гатуем з таго, што пад нагамі (77)
По теме
Прыродная сталоўка: гатуем з таго, што пад нагамі

Пад Маладзечна адрадзілі старажытны беларускі абрад "Лука" відэа

91
(абноўлена 12:59 05.05.2021)
Як кажуць жыхары вёскі Маркава, калі сайт знаёмстваў не дапамагае знайсці спадарожніка - дапаможа іх абрад. Прычым не толькі дзяўчатам, але і мужчынам. Глядзіце на відэа Sputnik, як праводзяць старадаўні абрад.

Калі менавіта ў вёсцы Маркава Маладзечанскага раёна пачалі вадзіць карагоды - ніхто толкам не ведае. Але адрадзілі абрад "Лука" у аграгарадку адносна нядаўна, у пачатку 2000-х. Хоць некаторыя мясцовыя жыхары яшчэ памятаюць, як у 70-х гадах мінулага стагоддзя старажылы праводзілі абрад па ўсіх канонах.

Спачатку вадзілі карагод толькі ў вёсцы Маркава. А потым пра традыцыю даведаліся і жыхары іншых вёсак. Цяпер штогод на правядзенне культурнага звычаю прыязджаюць сотні людзей з наваколля і Маладзечна.

Як правіла, абрад здзяйсняюць у першы дзень Вялікадня. Першапачаткова месцам правядзення былі "лукі" - так называлі пойму мясцовай ракі Гарадзея. Але потым пляцоўку пераносілі не раз: то да царквы, то на рынак.

Самая старэйшая па ўзросце жанчына заводзіла карагод. А ў цэнтр ставілі траіх дзяцей. Лічылася, гэта сімвал жыцця. А дзеці потым будуць шчаслівымі. У цэнтр можна ставіць і дарослага мужчыну, калі ён хоча ажаніцца. Кажуць, пасля такога рытуалу гарантавана сустрэнеш свой лёс.

Характэрна, што песні ў крузе спявалі толькі жанчыны. Але цяпер вясковыя жыхары параіліся і вырашылі: чаму б не спяваць усім жадаючым?

Пасля карагода і застолля ўдзельнікі адпраўляюцца да вялізнага старажытнага вяза. Там пачынаюцца народныя танцы і скокі, якія могуць доўжыцца да позняга вечара.

Глядзіце таксама:

91
Тэги:
відэа, абрады Беларусі, абрады, Маладзечна

Як абрадавы карагод “Лука” у аграгарадку Маркава вадзілі - фотастужка

44
(абноўлена 15:22 05.05.2021)
  • Дзяўчынка ў Траецкай царкве аграгарадка Маркава Маладзечанскага раёна на Вялікдзень
  • Вялікдзень у Траецкай царкве аграгарадка Маркава Маладзечанскага раёна
  • Велікодная служба ў Траецкай царкве аграгарадка Маркава Маладзечанскага раёна
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
Напярэдадні Беларуская рэспубліканская навукова-метадычная рада па пытаннях гісторыка-культурнай спадчыны разгледзела прапанову аб наданні статусу нематэрыяльнай культурнай каштоўнасці Беларусі велікоднаму карагоду “Лука”.

Вёска Маркава ўпершыню ў друкаваных крыніцах упамінаецца ў 1415 годзе (праз 5 гадоў пасля перамогі ў Грунвальдскай бітве) і далей узгадваецца як велікакняскі двор, цэнтр павета і воласці на колішнім шляху ў Вільню.  Таму зусім не дзіўна, што тут захаваліся старажытныя традыцыі.

Карагод пачынаецца хутка пасля святочнай службы. Жыхары аграгарадка Маркава бяруцца за рукі і водзяць карагод вакол дзяцей, спяваючы народныя песні ў адрас халасцякоў.

Першапачаткова велікодны карагод ладзілі ва ўрочышчы пад назвай На Лукі на дугападобным павароце мясцовай ракі Гадзея. Менавіта адсюль і пайшла назва абраду. Але ў савецкія часы русла ракі змянілася, і карагод пачалі вадзіць каля царквы.

Раней «вадзіць Луку» дазвалялася толькі асобам жаночага полу. Сёння ў абрадзе могуць паўдзельнічаць таксама мужчыны і ўвогуле людзі любога ўзросту.

Ой, лука мая лука,

Лука мая ды зялёная.

Трава мая дай шаўковая.

Ой, цячэ Муравей, цячэ,

Ой, нясе Муравей, нясе.

А дзявочую красу

На дзяцюцкую расу.

Была ў маці дай адна дачка,

Тая была самавольніца.

Як паслала яе маці,

Ды й у вір ваду браці.

Яна вады не брала,

 Каля віру скакала.

 Дай у вір ускочыла.

Як пайшла яе маці

Каля віру шукаці.

Ой, віру мой віру,

Як жа цябе назваці?

Ці назваці цябе зяцем,

Ці назваці патапельнічкам?.

Не заві мяне зяцем,

Заві мяне патапельнічкам,

Заві ціхім Муравейнічкам.

А на нашай вуліцы

Гордапышный малойчык

Дай няма пышнейшага,

чым наш Іванька.

Ён на вуліцу не выходзіць,

На кані выязджае,

Бізуном паганяе.

У гэтай песні людзі звяртаюцца да «бабылёў» — хлопцаў, якія ніяк не могуць ажаніцца. Мужчына, якому спяваюць, павінен адарыць спявачак – “плаціць барыш”.

Пасля карагоду і вячэры   моладзь едзе да старадаўняга вяза ў суседнюю вёску, і там пачынаюцца народныя танцы.

Глядзіце таксама:

 

44
  • Дзяўчынка ў Траецкай царкве аграгарадка Маркава Маладзечанскага раёна на Вялікдзень
    © Photo : Альфред Микус

    Абрадавы карагод "Лука" пачынаецца адразу пасля святочнай службы.

  • Вялікдзень у Траецкай царкве аграгарадка Маркава Маладзечанскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Раней карагод вадзілі каля ракі Гадзея, а цяпер каля царквы.

  • Велікодная служба ў Траецкай царкве аграгарадка Маркава Маладзечанскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    На Вялікдзень у царкве збіраюцца людзі ўсіх узростаў.

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    Абрадавы карагод "Лука" на Вялікдзень у Маркава Маладзечанскага раёна.

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    Раней «вадзіць Луку» дазвалялася толькі асобам жаночага полу.

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    Сёння ў абрадзе могуць паўдзельнічаць таксама мужчыны і ўвогуле людзі любога ўзросту.

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    «Бабылі» частуюць спевакоў рознымі прысмакамі.

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    У песнях людзі звяртаюцца да «бабылёў» — хлопцаў, якія ніяк не могуць ажаніцца.

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    Якое ж свята без пачастункаў?

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    Біццё яек - шматгадовая велікодная традыцыя.

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    Пасля карагоду і вячэры моладзь едзе да старадаўняга вяза ў суседнюю вёску.

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    Ля старадаўняга вяза пачынаюцца народныя танцы.

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    У танцах прымаюць удзел людзі розных узростаў.

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    Вяз-старажыл лічыцца батанічным помнікам прыроды рэспубліканскага значэння.

Які сёння дзень: 10 траўня

Які сёння дзень: 10 траўня 2021 года

0
(абноўлена 22:45 28.04.2021)
Гэты дзень з'яўляецца сто трыццатым па грыгарыянскім календары, да канца года засталося 235 дзён.

Сёння адзначаецца Міжнародны дзень астраноміі. Якія яшчэ падзеі адбыліся 10 траўня і чым азнаменаваны гэты дзень у народным календары, чытайце ў спраўцы Sputnik.

Гістарычныя падзеі 10 траўня

  • У 1940 годзе германскія войскі ўварваліся ў нейтральныя дзяржавы Бельгію, Люксембург і Нідэрланды. Нідэрланды былі канчаткова захоплены 15 траўня, Бельгія - 28 траўня.

Хто нарадзіўся 10 траўня

  • 1883 год: Янка Маўр, беларускі пісьменнік.
  • 1931 год: Сцяпан Гаўрусёў, беларускі паэт.
  • 1933 год: Уладзімір Вітко, беларускі мастак.
  • 1942 год: Сяргей Панізнік, беларускі паэт, празаік, публіцыст.

Таксама сёння нарадзіліся французскі скрыпач і кампазітар Жан-Мары Леклер і амерыканскі акцёр Фрэд Астэр.

10 траўня ў народным календары

Сёння праваслаўныя вернікі шануюць памяць святога Сімяона, аднаго з 70 апосталаў.

У гэты час сяляне рыхтавалі глебу для сяўбы. Перад тым, як першы раз у годзе ехаць араць зямлю, здзяйснялі асаблівыя рытуалы: збіраліся ў хаце, запальвалі свечы, маліліся. Старэйшыя бласлаўлялі сыноў, потым мужчыны выпраўляліся ў поле.

Народныя прыкметы сведчаць, што калі 10 мая раніца ясная, лета будзе ветранае. Калі раніцай няма расы, днём або ўвечары пойдзе дождж.

0
Тэги:
народны каляндар, які сёння дзень
Тэмы:
Які сёння дзень: каляндар знакавых падзей