Лідскі замак

Беларусь містычная: самыя знакамітыя замкі з прывідамі

640
(абноўлена 12:19 25.09.2020)
Самыя папулярныя беларускія замкі і прывіды, якія іх ахоўваюць - у аглядзе Sputnik.

Беларускія замкі — сапраўдны скарб для тых, хто хоча паказытаць нервы. У кожным жыве свой прывід, які абараняе пэўную легенду і нават скарб.  Тым, хто ўсё жыццё марыў папаляваць на прывідаў, ёсць дзе разгуляцца.

Нясвіжскі замак

Самы рамантычны і самы знакаміты прывід Беларусі — Чорная Панна Нясвіжа. Так называюць пакутлівую душу недарэчна загубленай каханай караля Жыгімонта — Барбары Радзівіл.   

Гісторыя адносінаў паміж свякроўкай і нявесткай старая як свет. Маці Жыгімонта Бона Сфорца люта ненавідзела "выскачак" Радзівілаў. І нават калі сын таемна ажаніўся з Барбарай, не прыняла яго выбар і загадала сваім памочнікам атруціць прыгажуню. Маладая каралева выпіла зелле, якое аптэкар Монці выдаў за лекі ад бясплоддзя. Яе пахавалі ў Віленскім кафедральным касцёле.

Несвижский замок
© Sputnik Ася Поплавская
Нясвіжскі замак

Каралева беларускіх прывідаў неаднойчы натхняла творцаў — Аляксей Дудараў прысвяціў ёй п'есу, па якой паставілі спектакль на сцэне Купалаўскага. Пастаноўка рэжысёра Валерыя Раеўскага ідзе з 2000 года і дагэтуль збірае поўныя залы.

Гальшанскі замак

Супрацьпаставіць жыхарцы Нясвіжскага замка па колеру можна гаспадыню Гальшан — Белую даму ці Белую Панну. Пры жыцці яна была жонкай будаўніка, якую прынеслі ў ахвару. Яе абралі выпадкова — гаспадынька першай з усіх прынесла мужу абед і стала платай будаўнікоў вышэйшым сілам за тое, каб паспяхова працягнуць будаўніцтва.

Разам з белай прыгажуняй па замку калі-некалі шпацыруе Чорны Манах — каханы Ганны-Гардзіславы Гальшанскай, якая апранала для сустрэч з ім манаскае адзенне. Аб іх каханні даведаўся бацька дзяўчыны — жорскі магнат. Ён загадаў замураваць Грэміслава Валюжыніча ў сцяну замка і тым самым зрабіў яго пастаянным жыхаром гэтага месца.

Мірскі замак

Яшчэ адна містычная Белая Пані мае прапіску ў Міры. Так завуць Сонечку — дачку гаспадара замка Мікалая Святаполка-Мірскага. Ён вырашыў на месцы сада выкапаць сажалку і тым самам даў ход пракляццю — тут павінна было загінуць столькі людзей, колькі дрэў было спілена ў садзе. Цяпер Сонечка па начах шпацыруе па замку ў белым адзенні.

Жыве ў Міры і прывід з роду Радзівілаў. Кажуць, што ён абараняе свой скарб, які дагэтуль знаходзіцца тут. Знайсці багацце зможа той, хто набярэцца смеласці і паразмаўляе з прывідам.

Мірскі замак
© Sputnik / Иван Руднев
Мірскі замак

Лідскі замак

Замак пабудаваны знакамітым Гедымінам для абароны ад крыжаносцаў, таму не дзіўна, што менавіта яго абралі для вечнага жыцця некалькі воінаў. Падзеі адбываліся ў снежні 1392 года: крыжаносцы па лёдзе вельмі блізка падыйшлі да сценаў замка. У тыя часы там знаходзіўся Дзмітрый Карыбут, які ўначы разам з войскам накіраваўся ў Наваградак.

У замку засталіся толькі некалькі воінаў. Яны мужна прынялі смерць і абараняюць замак ужо доўгі час.

Крэўскі замак

Амаль кожны беларускі замак ахоўвае памерлая прыгажуня і Крэва — не выключэнне. Лічыцца, што тут жыве дух дзяўчыны, якая дапамагла збегчы адсюль Вітаўту. Яна аддала князю сваё адзенне, за што і паплацілася жыццём. Памочніцу ўцекача скінулі з Крэўскай вежы.

Кревский замок в музее архитектурных миниатюр
© Photo : Сергей Балай, БелаПАН
Крэўскі замак у музее архітэктурных мініяцюр

Непрыемны лёс напаткаў тут яшчэ адну прыгажуню. У яе закахаліся два хлопцы, якія біліся на дуэлі. Але капрызная княжна адмовіла пераможцу і за гэта яе замуравалі прама ў сцяну разам з сабачкай.

Смалянскі замак

Каралева Бона Сфорца валодала Смалянамі ўсяго чатыры гады, пасля чаго перадала мястэчка роду Сангушак, якія пабудавалі тут замак вядомы як Белы Ковель. Але мясцовыя жыхары ўпэўненыя, што прывід наравістай жанчыны жыве менавіта тут. Лічыць так не замінае нават факт, што памерла Бона Сфорца ў Італіі.  З'яўляецца прывід звычайна позняй восенню, калі над мясцовай рэчкай Дзярноўкай ўздымаецца густы туман.  

Быхаўскі замак

Гэты замак у якасці рэзідэнцыі будаваў Ян Кароль Хадкевіч. У народзе казалі, што падчас будаўніцтва не абыйшлося без чорнай магіі з-за якой тут і з'явіліся прывіды юнака і дзяўчыны.

Справа ў тым, што будаўнікі скардзіліся на працу: інструмент валіцца з рук, а ўсё, што  было пабудавана за дзень, назаўтра развальваецца. Як было прынята ў тыя часы, вырашылі зрабіць ахвару. Платай для нячысцікаў сталі юнак і дзяўчына, якія проста ішлі па дарозе. Дзякуючы іх душам, замак стаў моцным і непрыступным, а выпадковыя мінакі дагэтуль сцерагуць яго сцены.

Любчанскі замак

Любча стала належаць магнату Яну Кішку ў 1547 годзе. Ён зрабіў вельмі многае для развіцця гэтых мясцін — пабудаваў тыпаграфію, малельны дом, школу і сам замак. Менавіта ў часы Кішкі Любча атрымала Магдэбургскае права і герб.

Любчанскі замак
Любчанскі замак

Таму валанцёры, якія займаліся рэстаўрацыяй замка, не здзівілся, калі напаткалі тут прывід — магнат і па сённяшні дзень абараняе свае ўладанні. Кажуць, што прывід пільна сачыў за працай і нават жартаваў над тымі, хто ўзгадваў Кішку нядобрым словам.

640
Тэмы:
Беларусь містычная: легенды, паданні, казкі (7)

Беларускі лён: сакрэты вытворчасці элітнай тканіны

515
(абноўлена 09:47 23.11.2020)
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
  • Беларускі лён
Людзі спрадвеку з павагай ставіліся да льну: у льняныя тканіны заварочвалі муміі егіпецкіх фараонаў і апраналі цнатлівых дзяўчат на вяселлі.

Лён на Беларусі вырошчваюць са старадаўніх часоў. Продкі заўсёды ставіліся з павагай да гэтай культуры, бо яна літаральна магла апрануць цэлую сям’ю і нават вёску.  Чыстае і светлае льняное адзенне было сімвалам нявіннасці і маральнай чысціні, таму маладыя дзяўчаты на вяселле апраналі сукенкі, зробленыя з ільнянога матэрыялу. А ў Старажытным Егіпце, дзе людзі даведаліся пра лён 7-9 тысяч гадоў таму, тканіны з лёну лічыліся элітнымі, таму ў іх заварочвалі муміі егіпецкіх фараонаў.

Прыгажосць і зручнасць ільняной тканіны цэніцца ва ўсім свеце, а на Беларусі і дагэтуль захоўваюць традыцыі льнянога ткацтва. Кросны, варштат, мялкі, церніцы, трапкач і іншыя старадаўнія прылады для вырабу льняной тканіны — у фотастужцы Sputnik.

Гэта, безумоўна, не нанатэхналогіі, але паглядзець таксама ёсць на што.

Глядзіце таксама:

515
  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    На Беларусі лён вырошчваюць са старадаўніх часоў. Нашы продкі казалі, што "лён усіх апранае", і прысвячалі гэтай сельскагаспадарчай культуры свае песні, вершы і казкі.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Лён быў сімвалам нявіннасці і маральнай чысціні, таму нявеста на вяселле апранала сукенку з ільну. На беларускім гербе кветачкі льну сімвалізуюць працавітасць, дабрабыт і парадак.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Традыцыйнай прыладай ткацтва на Беларусі быў гарызантальны ткацкі станок — кросны. Беларускія навукоўцы вылучаюць некалькі тыпаў ткацкіх станкоў, якія існавалі ў XIX — пачатку XX стагоддзя і адрозніваліся па канструкцыі. У больш прымітыўных (на "сохах" і на "станінах") асобныя дэталі ўкапваліся ў зямлю ці мацаваліся да столі. Больш дасканалыя называліся "рамавы ткацкі станок" ці "варштат".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    На першым этапе льноапрацоўкі ад сцяблоў саспеўшага, а потым вымачанага і высушанага льну аддзяляюць галоўкі. Рабілася гэта пры дапамозе драўляных "пранікаў", якімі іх аббівалі. На поўначы Беларусі галоўкі абрывалі спецыяльнымі нажамі-"драчкамі".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Пасля абрывання галовак сцябло льну разміналі на "мялках" або "церніцах", каб вызваліць з яго валакно. На Беларусі вядомыя нахільныя і гарызантальныя мялкі. Іх рухомыя часткі — білы — мелі адно ці два рэбры.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Пасля апрацоўкі на мялках рэшткі кастры на валакне выдалялі пры дапамозе "трапала".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Прыладамі для часання льну служылі драўляныя і металічныя "грэбні". Пры іх дапамозе валакно расшчаплялася на больш тонкія валаконцы і канчаткова ачышчалася ад кастры. Пасля часання льну атрымлівалася валакно рознай якасці. Адыходы ад часання ўтваралі "кудзелю".

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Валакно, якое заставалася пасля часання, — "кужаль" — спляталася ў косы і ў такім выглядзе захоўвалася да прадзення.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Наступны этап апрацоўкі льну — прадзенне — звязаны з вырабам нітак з валакна. Звычайна ім займаліся жанчыны ў перыяд з лістапада па сакавік. Асноўнымі прыладамі прадзення былі прасніца, верацяно і самапралка.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Працэс прадзення пачынаўся з замацавання кудзелі на прасніцы. На стойцы мацавалася кудзеля, а на донца садзілася жанчына. Стойка прасніцы, якая не мела донца, устаўлялася ў спецыяльную адтуліну ў лаве.

  • Беларускі лён
    © Sputnik Альфрэд Мікус

    Самая старадаўняя прылада для прадзення — верацяно. Яго выраблялі з драўніны ясеня, грушы ці бярозы. Пры прадзенні жанчына пальцамі правай рукі выцягвала валакно з кудзелі, адначасова трыма пальцамі левай рукі паварочвала верацяно.

Тэги:
лён, Беларусь, Народныя традыцыі, спадчына
Вёска Навасёлкі

Кухня нашых продкаў: гатуем прысмакі для бабулі з дзядулем

27
(абноўлена 09:14 23.11.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра цудоўнае свята ўшанавання бабуль і дзядуль і вучыць гатаваць для іх святочны стол.

У народным календары апошнім святам гаспадарчага года лічыцца Міхайлаў дзень, які адзначаюць 21 лістапада. Канец восені для вясковага чалавека вызначаўся тым, што асноўныя палявыя работы былі ўжо завершаны і можна было крыху разняволіцца, схадзіць у госці, наведаць сваякоў, зладзіць дзецям вяселле, зрэшты сказаць "дзякуй" старэнькім бацькам. Менавіта іх было прынята ўшаноўваць у Міхайлаў дзень.

У народным усведамленні адзінокая, пакінутая без увагі блізкіх старасць успрымалася як трагедыя. Непавага, выказаная старым бездапаможным бацькам успрымалася, як вялікі грэх і загана. Таму павага і любоў да старэйшых у дзецях выхоўвалася з малку на прыкладзе бацькоў.

Навучанне паводзінам і узаемаадносінам паміж членамі сям’і адбывалася непасрэдна ў паўсядзённым жыцці. У добрай сям’і, дзе быў лад паміж бацькамі, панавалі мір, спакой і згода і паміж дзецьмі. Нездарма ж казалі: "Калі матка ведзьма, дык і дачка зелле знае".

Да старых людзей, уласных бацькоў, дзядуль і бабуль на Беларусі заўсёды ставіліся з павагай і пашанай, прыслухоўваючыся да іх парад, заснаваных на вялікім жыццёвым вопыце.

У народнай памяці засталося паданне, якое з цягам часу ператварылася ў казку пра тое, як у даўнія часы было прынята забіваць старых бацькоў. Маўляў, яны станавіліся лішнім ротам у сям’і. Жорсткі звычай перапыніў сын, які схаваў свайго бацьку насуперак волі суседзяў. У галодны год бацька падказаў сыну, што калісці накрыў страху хаты не абмалочанымі снапамі жыта, і гэта выратавала яго сям’ю ад галоднай смерці. Даведаўшыся пра сынову міласэрнасць і бацькоўскую мудрасць і іншыя людзі перасталі пазбаўляцца старэнькіх бацькоў. Як кажуць: "Людзей слухай, а свой розум май".

Узаемныя абавязкі блізкіх членаў сям’і такія як павага, паслухмянасць, дапамога і клопат аб кожным былі галоўнымі ў маральным кодэксе беларусаў. Асабліва кранальнымі былі зносіны паміж самымі старэйшымі і дзецьмі. Вядома ж, знаходзячыся ўвесь час у хаце, дзядуля з бабуляй часцей песцілі малых, чым бацькі, якія былі больш занятыя штодзённымі клопатамі.

У цяперашні час, калі сем’і часта жывуць асобна, да старэнькіх бацькоў прыязджаюць у госці. Нажаль у ХХ стагоддзі звычай наведваць бацькоў у Міхайлаў дзень з пачастункамі і падарункамі амаль забыўся. І толькі ў 90-я гады мінулага стагоддзя цудоўная традыцыя пачала адраджацца.

Святочны абед за агульным сталом і цёплая гутарка - цудоўны падарунак нашым любімым дзядулям і бабулям.

Булён грыбны з грэнкамі

Інгрыдыенты:

  • 30 г сушаных грыбоў
  • 1 морквіна
  • 2 цыбуліны
  • 300 г белага хлеба
  • 1 яйка
  • 1 ст лыжка сметанковага масла
  • 1 ст лыжка смятаны
  • Перац
  • Соль
  • Лаўровы ліст
  • Зеляніна пятрушкі

Як гатаваць:

Загадзя замочаныя грыбы адварыць, булён працадзіць. У грыбны адвар пакласці моркву і цыбуліну, перац, соль, лаўровы ліст, варыць да мяккасці агародніны, зноў працадзіць, закіпяціць.

Сушеные грибы
© Sputnik Людмила Янковская
Грыбы - асаблівы інгрыдыент

З белага хлеба зрэзаць скарынку, нарэзаць кубікамі. Вараныя грбы пасячы або прапусціць праз мясарубку, змяшаць з абсмажанай на масле цыбуляй, смятанай, сырым жаўтком, пасаліць і перамяшаць. Атрыманай масай намазаць грэнкі, зверху пакрыць узбітым бялком, выкласці на бляху і запячы ў духоўцы да ўтварэння румянай скарынкі.

Булён пасыпаць зеленню пятрушкі, асобна падаць грэнкі.

Качка з бульбай і чарнаслівам

Інгрыдыенты:

  • 1 невялікая качка
  • 800 г бульбы
  • 150 г чарнасліва
  • 4 ст лыжкі малака
  • 2 ст лыжкі вяршковага масла
  • Перац
  • Соль

Як гатаваць:

Падрыхтаваную тушку качкі нацерці з сярэдзіны сумессю солі з перцам і нафаршыраваць бульбяной начынкай.

Готовим фаршированную черносливом утку
© Sputnik / Людмила Янковская
Каб прыгатаваць фаршыраваную качку, спатрэбіцца няшмат інгрыдыентаў

Каб яе прыгатаваць, сырую бульбу трэба нацерці як для дранікаў на дробнай тарцы, дадаць кіпячонае малако, масла, папярэдне адвараны ў невялікай колькасці вады і дробна нарэзаны чарнасліў без костачак і перамяшаць.

Зашыць адтуліну ніткамі. Пакласці качку на нацёртую маслам бляху і запякаць у духоўцы пры 180 градусах каля 2-х гадзін, час ад часу паліваючы вытапіўшымся з яе сокам і тлушчам. З гатовай качкі выдаліць ніткі і падаць да стала гарачай.

Крохкае цукровае печыва да гарбаты

Інгрыдыенты:

  • 300 г масла
  • 200 г дробнага цукру
  • 400 г мукі
  • 2 яйкі
  • 2 ст лыжкі буйнога цукру

Як гатаваць:

200 г дробнага цукру і 300г свежага масла расцерці да белага колеру, каб маса стала падобная да смятаны, усыпаць муку, убіць яйкі, добра вымешаць на стальніцы, раскачаць і выціскаць бляшанай формачкай фігуркі, абсыпаць буйным цукрам і паставіць у цёплую печ або духоўку.

Сахар-песок и рафинад
© CC0 / Pexels
Цукровая пудра для гэтай стравы не падыйдзе, патрэбен толькі цукар

Выпякаць да ўтварэння залацістага колеру.

Збіцень

Інгрыдыенты:

  • 150 г мёду
  • 1,5–2 л вады
  • 4 ст лыжкі цукру
  • 2 бутоны гваздзікі
  • 1 ч лыжка карыцы
  • 5-6 гарошын чорнага перцу
  • 0,25ч лыжкі парашку імбіру
  • 2 ч лыжкі мяты
  • 2-3 ч лыжкі зверабою

Як гатаваць:

Мёд развесці шклянкай вады, гэтак жа развесці цукар і пракіпяціць яго. Зліць абедзве часткі, праварыць на малым агні, каб выпарылася больш вадкасці.

Банки с медом, архивное фото
© CC0 / Pixabay / Hans
Для гэтай стравы падыйдзе любы мёд

У ваду, якая засталася, пакласці прыправы, варыць іх 15-20 хвілін, зняць з агню і даць настаяцца на працягу 10 хвлін, працадзіць, уліць мядова-цукровую сумесь.

Падаваць збіцень гарачым.

27
Тэги:
Ларыса Мятлеўская
Урач хуткай дапамогі

Мінздароўя: На выплату "кавідных" надбавак сышло больш за 844 мільёны рублёў

0
(абноўлена 17:39 24.11.2020)
У кастрычніку грашовае заахвочванне атрымалі звыш за 71 тысячу работнікаў медыцыны - і гэта не толькі ўрачы і медсёстры.

МІНСК, 24 ліс - Sputnik. За час пандэміі на выплату "кавідных" надбавак было выдзелена 844,8 мільёна рублёў, паведаміла прэс-служба Міністэрства аховы здароўя.

У прыватнасці, з кансалідаванага бюджэту накіравана 422,4 млн рублёў, мясцовых бюджэтаў - 405,7 млн ​​рублёў, рэспубліканскага бюджэту - 16,7 млн ​​рублёў.

Па дадзеных Міністэрства аховы здароўя, у кастрычніку выплаты атрымалі больш за 71 тысячу работнікаў аховы здароўя. Паведамляецца, што сярод іх былі ўрачы, медсёстры, санітаркі, медыцынскія дэзінфектары, вадзіцелі, ліфцёры і іншыя супрацоўнікі.

Сярэдні памер фактычна выплачанай надбаўкі склаў: урачам - 700 - 1800 рублёў, сярэдняму медперсаналу - 400 - 1000 рублёў, іншым работнікам - 300 - 500 рублёў.

Нагадаем, устанаўленне штомесячнай надбаўкі за працу ва ўмовах, звязаных з інфекцыямі, прадугледжана Указам прэзідэнта Беларусі №131 ад 16 красавіка 2020 года. Выплаты атрымліваюць урачы-спецыялісты, медыцынскія работнікі з сярэдняй медыцынскай адукацыяй, іншы персанал аховы здароўя. Пералiк пасад вызначаны пастановай Міністэрства аховы здароўя ад 8 чэрвеня 2009 года №61. У яго ўключаны ўсе - ад прадстаўнікоў адміністрацыі клінік да малодшага медперсаналу, а таксама медыцынскія дэзінфектара, медрэгістратар, біёлагі, хімікі і кіроўцы. Памер даплат складае ад 300 да 4000 рублёў.

0
Тэги:
Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь, Беларусь
Тэмы:
Каронавірус COVID-19