Зажынкі ў Жораўцы

Беларуская сям’я: як продкі ставіліся да сясцёр і якімі правамі іх надзялялі

350
(абноўлена 15:21 02.10.2020)
Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра абрад пасястрымства і вучыць гатаваць свіное філе ў незвычайным соусе.

Сястрыца, сястрычка, сёстранька, сяструха, сестра, сяструля, сяструхна, сястрэнька - так на Беларусі было прынята звяртацца да сястры. Беларусы вельмі шанавалі роднасць, шматлікія пацверджанні гэтаму можно знайсці ў фальклорных творах. Напрыклад, у народзе казалі: "Сяструлька мая, жыва ты будзеш па самую смерць".

Сямейна-сваяцкія стасункі - арыгінальная духоўная спадчына беларусаў. У іх кожны член сям’і і роду займаў пэўнае месца.  У сістэме роднасці сястры належыла вельмі важнае месца, якое яна займала разам з братам пасля бацькоў.

Сястра мела пэўнае кола абавязкаў і праў у адносінах да іншых членаў сям’і. Яны розніліся ў залежнасці ад узросту як самой сястры, так і  іншых дзяцей, тыпу і складу сям’і і іншых фактараў. Сястра  была незаменнай памочніцай маці, дарадчыцай і апякункай малодшых братоў і сясцёр, якім яна спявала калыханкі, лоўка спавівала, карміла. У выніку страты маці, маладая дзяўчына магла замяніць яе, узяўшы пад сваю апеку малодшых братоў і сясцёр. Па ўспамінах старых людзей, гаспадарка і вялікая сям’я патрабавалі працоўных рук і лёс старэйшай сястры складваўся  такім чынам, што яна часта не магла наведваць школу, саступіўшы гэта права малодшым. Нярэдка бывалі і такія выпадкі, калі дзяўчына не выходзіла замуж, бо трэба было "паставіць на ногі" іншых. Асабліва такое ахвяраванне сваім лёсам было распаўсюджана ў часы ліхалецця.

Тым не менш у старэйшых сясцёр былі і сваі прывілеі. Так, ў параўнанні з малодшымі, яны  мелі прыярытэт адносна замужжа. Згодна з народнай традыцыяй, спачатку аддавалі замуж старэйшую сястру, а потым – па старшынству. Лічылі, што калі парушыць гэты парадак, старэйшая ўвогуле не выйдзе замуж. Цяпер цяжка сабе ўявіць такую сітуацыю, калі, карыстаючыся падтрымкай і заступніцтвам сваіх братоў, сястра  не магла ўзяць шлюб без іх згоды. Але для сям’і з патрыярхальным укладам гэта было нормай. Да ўсяго ж браты звычайна з любоўю ставіліся да сваіх сясцёр.

Зажинки в Жоровке 2019
© Sputnik Альфрэд Мікус
Сёстры вучылі адна адну быць добрымі гаспадынямі

У вясельным абрадзе менавіта брат вядзе сястру на пасад і падае грэбень маладой, каб яна рашчасала перад вянцом валасы. Пры гэтым сястра пытаецца ў брата, што ён дасць ёй у пасаг і чуе ў адказ: "Дам сто злотых яснюсенькіх за сястрыцай малюсенькай. Дам брычку маляваную за сястрыцу гадаваную". Казкі, песні, паданні сведчаць аб цёплых і сардэчных адносінах паміж імі. Так у адной з песень спяваецца, як сястра, выпраўляючы брата ў войска, імкнецца аберагчы яго ад нягод пры дапамозе ўзораў, вышытых на сарочцы. Любая сястрыца "у каўнярочку вышыла жаркае сонейка" каб яму было цёпленька, "у падалочку - дробныя звёзды", каб весела было, "у рукавочку – ясён месячык", каб відно было.

Наяўнасць побач сястры стрымлівала братоў ад грубых і дрэнных учынкаў. Падрастаючы, яна дапамагала парадай брату, як лепей апрануцца, зрабіць прычоску ці больш зграбна выканаць хатнюю справу.

Паміж сёстрамі ў сям’і ўзнікалі асабліва цёплыя адносіны, яны трымаліся на сяброўстве, узаемадапамозе і духоўнай блізкасці. Дзяўчынкі разам гулялі  "ў лялькі", спявалі працуючы ў полі ці седзячы доўгімі зімовымі вечарамі на попрадках, потым хадзілі на вячоркі. Сястра была першая, хто прыходзіў на дапамогу пры выкананні вялікіх аб“ёмаў працы. Улетку на вёсцы часта можна было пачуць: "Калі ў гародзе лебяда, гаспадыні не бяда. А як брыца ды макрыца - памажы ты мне, сястрыца"!

Хто такі сястрычыч і сястрычна

У старажытнай літаратуры  можна сустрэць і цяпер цалкам забытыя  словы сястрычыч  і сястрычна. Сястрычыч — сын сястры, а сястрычна – яе дачка. Зараз мы называем гэта пляменнік і пляменніца.

У беларусаў існаваў цікавы звычай "пасястрымства" ці "кумлення", калі напярэдадні Сёмухі (Троіцы) дзяўчаты-сяброўкі завівалі на бярозцы вянок і куміліся паміж сабой. Адбывалася гэта так: дзяўчаты, якія збіраліся стаць "сёстрамі", падыходзілі з двух бакоў да бярозкі, цалаваліся праз завіты на ёй вянок і абменьваліся пры гэтым чым-небудзь: стужкамі, нацельнымі крыжыкамі, пацеркамі, платкамі. Пасля гэтага яны называлі адна адну "кумой" , сябравалі і лічыліся сёстрамі. Здаралася, што яны станавіліся сяброўкамі на ўсё жыццё. А калі гэта было не вельмі сур’ёзна, то пры "развіванні бярозкі" (на Троіцу) "сястрыцы" "раскумліваліся", вяртаючы рэчы. Дарэчы сястра - звычайны зварот і да  аднагодкі, не сваячкі, які адпавядае падобнаму звароту мужчын - брат, браток, братулька і гэтак далей.

Сёстры часта дзяліліся лепшымі кулінарнымі рэцэптамі, дапамагалі адна адной стаць добрай гаспадыняй і навучыцца гатаваьц эксклюзіўныя стравы.

Свіное філе з соусам з павідлам

Інгрыдыенты:

  • 2 кг філе
  • 2-3 ст лыжкі цёртых сухароў
  • 1 лыжка масла,
  • 1 лыжка павідла
  • 1 шклянка булёну
  • 2-3 кавалкі цукру
  • Карыца
  • Гваздзіка
  • Скуркі лімона
  • 2-3 ст лыжкі белага віна

Як гатаваць:

Філе нарэзаць кавалкамі, зварыць у салёнай вадзе, крыху астудзіць, абсыпаць цёртай на буйную тарку булкай і запячы да залацістай скарынкі на абмазаным сметанковым маслам блясе. Вялікую лыжку слівавага або вішнёвага павідла, развесці булёнам ці вадой, дадаць пару кавалачкаў цукру, крыху карыцы, гваздзікі і цэдры лімона, пару лыжак соку лімона ці агрэста, закіпяціць і заліць гэтым соусам зарумяненае філе.

350
Тэги:
Беларусь, Ларыса Мятлеўская, Народныя традыцыі
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў (110)

Пад Маладзечна адрадзілі старажытны беларускі абрад "Лука" відэа

49
(абноўлена 12:59 05.05.2021)
Як кажуць жыхары вёскі Маркава, калі сайт знаёмстваў не дапамагае знайсці спадарожніка - дапаможа іх абрад. Прычым не толькі дзяўчатам, але і мужчынам. Глядзіце на відэа Sputnik, як праводзяць старадаўні абрад.

Калі менавіта ў вёсцы Маркава Маладзечанскага раёна пачалі вадзіць карагоды - ніхто толкам не ведае. Але адрадзілі абрад "Лука" у аграгарадку адносна нядаўна, у пачатку 2000-х. Хоць некаторыя мясцовыя жыхары яшчэ памятаюць, як у 70-х гадах мінулага стагоддзя старажылы праводзілі абрад па ўсіх канонах.

Спачатку вадзілі карагод толькі ў вёсцы Маркава. А потым пра традыцыю даведаліся і жыхары іншых вёсак. Цяпер штогод на правядзенне культурнага звычаю прыязджаюць сотні людзей з наваколля і Маладзечна.

Як правіла, абрад здзяйсняюць у першы дзень Вялікадня. Першапачаткова месцам правядзення былі "лукі" - так называлі пойму мясцовай ракі Гарадзея. Але потым пляцоўку пераносілі не раз: то да царквы, то на рынак.

Самая старэйшая па ўзросце жанчына заводзіла карагод. А ў цэнтр ставілі траіх дзяцей. Лічылася, гэта сімвал жыцця. А дзеці потым будуць шчаслівымі. У цэнтр можна ставіць і дарослага мужчыну, калі ён хоча ажаніцца. Кажуць, пасля такога рытуалу гарантавана сустрэнеш свой лёс.

Характэрна, што песні ў крузе спявалі толькі жанчыны. Але цяпер вясковыя жыхары параіліся і вырашылі: чаму б не спяваць усім жадаючым?

Пасля карагода і застолля ўдзельнікі адпраўляюцца да вялізнага старажытнага вяза. Там пачынаюцца народныя танцы і скокі, якія могуць доўжыцца да позняга вечара.

Глядзіце таксама:

49
Тэги:
відэа, абрады Беларусі, абрады, Маладзечна

Як абрадавы карагод “Лука” у аграгарадку Маркава вадзілі - фотастужка

23
(абноўлена 15:22 05.05.2021)
  • Дзяўчынка ў Траецкай царкве аграгарадка Маркава Маладзечанскага раёна на Вялікдзень
  • Вялікдзень у Траецкай царкве аграгарадка Маркава Маладзечанскага раёна
  • Велікодная служба ў Траецкай царкве аграгарадка Маркава Маладзечанскага раёна
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
Напярэдадні Беларуская рэспубліканская навукова-метадычная рада па пытаннях гісторыка-культурнай спадчыны разгледзела прапанову аб наданні статусу нематэрыяльнай культурнай каштоўнасці Беларусі велікоднаму карагоду “Лука”.

Вёска Маркава ўпершыню ў друкаваных крыніцах упамінаецца ў 1415 годзе (праз 5 гадоў пасля перамогі ў Грунвальдскай бітве) і далей узгадваецца як велікакняскі двор, цэнтр павета і воласці на колішнім шляху ў Вільню.  Таму зусім не дзіўна, што тут захаваліся старажытныя традыцыі.

Карагод пачынаецца хутка пасля святочнай службы. Жыхары аграгарадка Маркава бяруцца за рукі і водзяць карагод вакол дзяцей, спяваючы народныя песні ў адрас халасцякоў.

Першапачаткова велікодны карагод ладзілі ва ўрочышчы пад назвай На Лукі на дугападобным павароце мясцовай ракі Гадзея. Менавіта адсюль і пайшла назва абраду. Але ў савецкія часы русла ракі змянілася, і карагод пачалі вадзіць каля царквы.

Раней «вадзіць Луку» дазвалялася толькі асобам жаночага полу. Сёння ў абрадзе могуць паўдзельнічаць таксама мужчыны і ўвогуле людзі любога ўзросту.

Ой, лука мая лука,

Лука мая ды зялёная.

Трава мая дай шаўковая.

Ой, цячэ Муравей, цячэ,

Ой, нясе Муравей, нясе.

А дзявочую красу

На дзяцюцкую расу.

Была ў маці дай адна дачка,

Тая была самавольніца.

Як паслала яе маці,

Ды й у вір ваду браці.

Яна вады не брала,

 Каля віру скакала.

 Дай у вір ускочыла.

Як пайшла яе маці

Каля віру шукаці.

Ой, віру мой віру,

Як жа цябе назваці?

Ці назваці цябе зяцем,

Ці назваці патапельнічкам?.

Не заві мяне зяцем,

Заві мяне патапельнічкам,

Заві ціхім Муравейнічкам.

А на нашай вуліцы

Гордапышный малойчык

Дай няма пышнейшага,

чым наш Іванька.

Ён на вуліцу не выходзіць,

На кані выязджае,

Бізуном паганяе.

У гэтай песні людзі звяртаюцца да «бабылёў» — хлопцаў, якія ніяк не могуць ажаніцца. Мужчына, якому спяваюць, павінен адарыць спявачак – “плаціць барыш”.

Пасля карагоду і вячэры   моладзь едзе да старадаўняга вяза ў суседнюю вёску, і там пачынаюцца народныя танцы.

Глядзіце таксама:

 

23
  • Дзяўчынка ў Траецкай царкве аграгарадка Маркава Маладзечанскага раёна на Вялікдзень
    © Photo : Альфред Микус

    Абрадавы карагод "Лука" пачынаецца адразу пасля святочнай службы.

  • Вялікдзень у Траецкай царкве аграгарадка Маркава Маладзечанскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Раней карагод вадзілі каля ракі Гадзея, а цяпер каля царквы.

  • Велікодная служба ў Траецкай царкве аграгарадка Маркава Маладзечанскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    На Вялікдзень у царкве збіраюцца людзі ўсіх узростаў.

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    Абрадавы карагод "Лука" на Вялікдзень у Маркава Маладзечанскага раёна.

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    Раней «вадзіць Луку» дазвалялася толькі асобам жаночага полу.

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    Сёння ў абрадзе могуць паўдзельнічаць таксама мужчыны і ўвогуле людзі любога ўзросту.

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    «Бабылі» частуюць спевакоў рознымі прысмакамі.

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    У песнях людзі звяртаюцца да «бабылёў» — хлопцаў, якія ніяк не могуць ажаніцца.

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    Якое ж свята без пачастункаў?

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    Біццё яек - шматгадовая велікодная традыцыя.

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    Пасля карагоду і вячэры моладзь едзе да старадаўняга вяза ў суседнюю вёску.

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    Ля старадаўняга вяза пачынаюцца народныя танцы.

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    У танцах прымаюць удзел людзі розных узростаў.

  • Абрадавы карагод Лука на Вялікдзень
    © Sputnik Альфред Микус

    Вяз-старажыл лічыцца батанічным помнікам прыроды рэспубліканскага значэння.

Віртуозныя "Стрыжы" адзначаюць 30-годдзе відэа

0
(абноўлена 12:59 06.05.2021)
Паветраныя асы да знамянальнай даты асвоілі новы трук - "пятлю з выпушчанымі шасі і уключанымі фарамі". Глядзіце на відэа непаўторныя для сусветнай авіяцыі манёўры.

Расійская авіяцыйная група вышэйшага пілатажу, якая праславіла не толькі лётчыкаў, але знішчальнікі МіГ-29, адлічвае сваю афіцыйную гісторыю з 6 траўня 1991 года.

"Стрыжы" дэбютавалі ў Швецыі. Расійская пілатажная група для дэманстрацыі магчымасцяў была прадстаўлена на авіябазе Упсала. Але тады паказ быў закрытым для шырокіх гасцей. Сапраўдны фурор асы зрабілі ў траўні 1992-га. Экіпажы з Расіі прывялі ў захапленне французскую публіку падчас святкавання 50-годдзя абвяшчэння эскадрыллі "Нармандыя-Нёман".

За трыццацігадовую гісторыю расійскія лётчыкі выступалі ў Бельгіі, Малайзіі, ЗША, Кітаі, Чэхіі і ў многіх іншых краінах. Імклівы поспех ацанілі ў 1993-м: тады расіяне былі ўдастоены звання "Лепшай пілатажнай групы ў свеце".

Рэпертуар палётаў прадстаўлены ў адзіночным, парным і групавым выступленнях. "Стрыжы" выконваюць упадабаныя фігуры - "Молат", "Піраміда", "Зорка" і не толькі. Да найбольш эфектных парадкаў адносяць "Вялікі брыльянт". Гэтую віртуозную дэманстрацыю магчымасцяў баявых знішчальнікаў "Стрыжы" выконваюць разам з "Рускімі віцязямі". Самалёты Міг-29 і Су-27 у групе выконваюць элемент "бочка". Выконваць такі трук не бяруцца авіятары ва ўсім свеце.

Глядзіце таксама:

0
Тэги:
авіяшоў, авіяцыя, відэа