Старыя ідуць на могілкі ў адселенай вёсцы Дронькі Хойнікскага раёна

На парозе Дзяды: прыкметы і традыцыі старадаўняга свята

2014
(абноўлена 10:25 02.11.2020)
Сёння беларускія каталікі адзначаюць восеньскія Дзяды - дзень памяці памерлых продкаў. Этнограф Ларыса Мятлеўская распавядае пра карані свята і вучыць гатаваць адмысловыя стравы да святочнага стала.

Кажуць, што душы памерлых падымаюцца на неба па "гусінай дарозе". Гусі адлятаюць у цеплыя краіны восенню, і на гэтыя ж дні прыходзяцца Дзяды - старадаўняе беларускае свята.

 

Дзяды — свята беларускага народнага календара, звязанае з ушанаваннем продкаў ("дзядоў") — не толькі памерлых бацькоў, але і ўсіх родзічаў.

Нашы продкі верылі, што памерлы ператвараецца ў духа-продка, якога блізкія яму людзі імкнуліся задобрыць, таму што лічылі яго магутным, здольным уплываць на жывых. Адсюль такое трапяткое стаўленне да памінальных дзён. Дарэчы, у славянскай міфалогіі дзядамі называюць не толькі продкаў, але і іх душы.

На працягу года свята Дзяды адзначаюць некалькі разоў на год: перад масленічным тыднем, на Радаўніцу, перад Троіцай, перад святам Пятра і на восеньскія Дзяды. Апошнія (Змітраўскія, Вялікія, Асяніны, Тоўстая вячэра, Хаўтуры) — самыя галоўныя. Яны адзначаюцца ў лістападзе, але ў розных рэгіёнах у розныя дні. Звычайна ў народзе казалі не "адзначыць" або "святкаваць Дзяды", а "Дзяды дзедаваць".

Беларускі архіолаг Людзміла Дучыц лічыць, што рытуал Дзяды ў найбольш архаічнай форме захаваўся толькі ў беларусаў.

На "Дзяды" ў цэнтры абраду — вячэра ў памяць памерлых сваякоў.

 

Тоўстая вячэра

Напярэдадні свята гаспадыні звычайна прыбіралі хату і гаспадарчыя пабудовы. Затым, непасрэдна ў святочны дзень, хатнія мыліся ў лазні, пакідаючы крыху вады і венік для "дзядоў". Не шкадуючы прыпасаў, гатавлі смачныя стравы і пітво для ўрачыстай вячэры. Менавіта таму пра багаты, шчодры стол, застаўлены стравамі, заўсёды казалі: "яды, як на Дзяды", "на стале, як на Дзяды", "наесціся, як на Дзяды". Пачастункі рабілі для таго, каб задаволіць душы продкаў, якія нябачна бы прысутнічаюць на агульным застоллі.

Старажытны абрад Цягнуць Каляду на дуба
© Sputnik Альфрэд Мiкус
За святочным сталом збіралася ўся сям"я

Вера ў тое, што продкі прыходзяць у госці да жывых, існуе па сёння. Існуе перакананне, што калі падчас вячэры са стала скідаецца які-небудзь прадмет, сталовыя прыборы і ежа, то іх не падымаюць да раніцы. Асаблівай прыкметай прысутнасці душаў продкаў лічыцца наяўнасць насякомых вакол стала: іх ні ў якім разе нельга зганяць з ежы - гэта дзяды вячэраюць.

Старажытны абрад Цягнуць Каляду на дуба
© Sputnik Альфрэд Мiкус
Стол на Дзяды быў багаты на стравы і прысмакі

Вакол святочнага стала збіралася ўся сям'я. Гаспадар, які кіраваў абрадам, пасля малітвы паіменна звяртаўся да ўсіх памерлых продкаў, запрашаючы іх прыняць удзел у агульнай вячэры: "Святыя Дзяды, просім за пачэсны стол", або "Дзяды-радзіцелі, хадзіце да нас". Пры гэтым на кароткі час адчынялі дзверы і вокны, а ўюшку ў печы ўвогуле не зачынялі ўсю ноч, паколькі лічылася, што менавіта гэтым шляхам душы продкаў да раніцы пакінуць хату.

 

На стол ставілі так званую Дзедаўскую чарку і Дзедаўскую міску, куды кожны з прысутных адліваў напоі і адкладаў ежу.

У розных мясцінах на стол ставілі розную колькасць страў, дзе цотную, дзе няцотную (сем, адзінаццаць, дванаццаць). Але, нягледзячы на такую колькасць страў, у некаторых вёсках дазвалялася з'есці толькі тры стравы і выпіць тры чаркі. У ліку асноўных страў заўсёды былі бліны, клёцкі "з душамі", кісель, гарох з макавым малаком, крупнік з грыбамі або рыбай, верашчака з каўбасой і іншыя.

 

Клёцкі "з душамі"

Інгрыдыенты:

  • 1,5 кг бульбы
  • 1 цыбуліна
  • 2 зубкі часнаку
  • 1 яйка
  • 400 г свінога фаршу
  • Соль
  • Перац або каляндра
  • Кмен
  • Лаўровы ліст

Як гатаваць:

У мясны фарш дадаць дробна насечаную цыбулю і часнок, пасаліць, дадаць прыправу, усё добра памяшаць і скатаць шарыкі. Нацерці бульбу як для дранікаў, добра яе адціснуць праз марлю або трохкутны мяшэчак-клінок для вырабу клінковага сыру ў які-небудзь посуд. Праз 15 хвілін крухмал асядзе на дно, і сок можна выліць, або выпіць, бо гэта вельмі карысна для страўніка. Праўда, як бывае з карысным, бульбяны сок не вельмі смачны.

Вес одной клецки – 250 граммов: 200 граммов картофеля и 50 граммов свиного фарша
© Sputnik / Виктор Толочко
Падаваць клёцкі можна як з булёнам, так і са смятанай

Далей, у адціснутую бульбу дадаць яйка, соль, крухмал і ўсё змяшаць. Атрымаецца бульбянае цеста, якое трэба раздзяліць на часткі па колькасці мясных шарыкаў. Пры гэтым трэба памятаць, што клёцкі павінны атрымацца велічынёй з мячык для жангліравання, або як далікатны жаночы кулачок.

Фарш загортваецца ў бульбу, атрыманыя клёцкі асцярожна апускаюцца у падсолены кіпень. Але вада пры гэтым не павінна моцна кіпець! Варыць іх трэба 30-40 хвілін на слабым агні, не закрываючы каструлю накрыўкай. Клецкі можна падаваць на стол з булёнам ці са смятанай.

Каб дзяды жыццю спрыялі

У час урачыстай святочнай вячэры дазвалялася гаварыць толькі пра дзядоў — пра іх жыццё, асобныя жыццёвыя эпізоды і рысы характару, узгадваліся іх словы і настаўленні, мудрыя парады і добрыя ўчынкі.

Старажытны абрад Цягнуць Каляду на дуба
© Sputnik Альфрэд Мiкус
На Дзяды дазвалялася спяваць і танчыць

Святочны вечар быў напоўнены добрым настроем і таямніцай. Дазвалялася спяваць, граць на музычных інструментах, скакаць, пераапранацца ў касцюмы з маскамі. Так паводзілі сябе таму, што продкаў трэба было не толькі добра пачаставаць, але і павесяліць. Лічылася, што тады яны будуць спрыяць у жыццёвых справах сям'і.

Пасля вячэры гаспадар казаў: "Святыя дзяды, вы сюды прыляцелі, пілі, елі, ляціце ж цяпер да сябе!"

У нашай вёсцы, як і ў многіх мясцінах па Беларусі, на стале і зараз пакідаюць рэшткі страў, бо лічыцца, што душы продкаў будуць частавацца яшчэ да раніцы.

2014
Тэги:
Нацыянальныя традыцыі, Ларыса Мятлеўская, Беларусь
Тэмы:
Спадчына: традыцыі і вераванні нашых продкаў (110)
Танзілія з аўтографам

Нацыянальная бібліятэка папоўнілася ўнікальным экспанатам

30
(абноўлена 16:08 08.06.2021)
Сын Змітрака Бядулі перадаў рэдкае выданне свайго бацькі Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі. Да гэтага ўстанова наогул не мела ні воднай кнігі "Танзілія".

Сёлета адзначаецца 135-годдзе вядомага літаратара, чые творы ўваходзяць у школьную праграму і рэгулярна перавыдаюцца на працягу ўжо больш як ста гадоў. Аднак далёка не ўсе прыжыццёвыя выданні Змітрака Зядулі зберагліся нават у фондах галоўнай бібліятэкі краіны.

Адным з такіх выключэнняў была яго кніга "Танзілія", выпушчаная літаратурным аб’яднаннем "Узвышша" у 1927 годзе. Менавіта гэта выданне Яфім Самуілавіч Плаўнік разам са сваёй жонкай перадалі ў дар Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі, суправадзіўшы яго адпаведным дарчым надпісам.

"Творчае знаёмства нашай бібліятэкі з сям’ёй Змітрака Бядулі асабліва актывізавалася ў гэтым, юбілейным,  годзе", - адзначыў намеснік генеральнага дырэктара ўстановы Алесь Суша. У студзені адбыўся навукова-практычны семінар "Шляхамі маладнякоўцаў", а ў красавіку ледзь не кожны тыдзень праходзілі нейкія мерапрыемствы: выставы, круглы стол і іншае.  У многіх з іх Яфім Самуілавіч прымаў непасрэдны ўдзел. Дарэчы, на восень  запланаваны конкурс для маладых беларускіх творцаў, таксама прысвечаны Бядулі.

Празаічны зборнік Змітрака Бядулі "Танзілія" доўгія дзесяцігоддзі захоўваўся ў сям’і пісьменніка. Узрушаны такой увагай Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі сын пісьменніка перадаў яго ў дар установе. Вельмі хутка чытачы змогуць замовіць гэты ўнікальны экзэмпляр і пазнаёміцца з ім бліжэй. Даследчыкі літаратуры не выключаюць, што дзякуючы гэтаму выданню, у творчай біяграфіі Бядулі можа з’явіцца новая старонка.

"Беларускі салавей"

Змітрок Бядуля,  сапраўднае імя якога Самуіл Яфімавіч Плаўнік - беларускі паэт і празаік, мовазнаўца. У пачатку сваёй кар’еры працаваў у "Нашай ніве" з Янкам Купалам.  Апавяданні, напісаныя Змітраком Бядулям у тыя гады, сталі класікай беларускай літаратуры.

Пасля аднаўлення ў Мінску савецкай улады некалькі гадоў працаваў у газеце «Савецкая Беларусь», рэдагаваў дзіцячы часопіс «Зоркі». Працаваў у Інстытуце беларускай культуры, быў першым рэдактарам краязнаўчага этнаграфічнага часопіса "Наш край". Уваходзіў у літаратурнае аб'яднанне "Маладняк", затым у "Узвышша".

Найбольш вядомыя яго творы былі выдадзены пасля рэвалюцыі 1917 года, у вершах - "Палескія байкі" і паэма "Ярыла", у прозе - аповесць "Салавей", зборнік апавяданняў "Незвычайныя гісторыі" і раман "Язэп Крушынскі". У 1939 году выйшла аўтабіяграфічная аповесць "У дрымучых лясах".

Чытайце таксама:

30
Тэги:
кніга, Змітрок Бядуля, Нацыянальная бібліятэка Беларусі

Сустрэча на Сёмуху: як прайшоў абрад "Ваджэнне Кусты"

62
(абноўлена 15:17 01.06.2021)
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
Сёмуха — старажытнае свята беларускай культуры, якое сімвалізуе ўласцівае канцу вясны і пачатку лета ушанаванне зеляніны, дрэў, кветак.

Сёмуху яшчэ называлі "Зяленымі святкамі". Сёмуха прыходзіць на час, калі квітнее расліннасць, а ў зямляроба, у яго бясконцых клопатах, адбываецца невялікая перадышка: сяўба скончылася, а сенакос яшчэ не наступіў.

Гэта свята лічыцца таксама дзявоцкім, таму што менавіта дзяўчына сімвалізуе маладосць і прыгажосць прыроды.

Обряд Вождение Куста
© Sputnik Альфред Микус

30 мая Тройцу ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна на Сёмуху правялі абрад "Ваджэнне Кусты". Свята арганізавалі сіламі аддзела культуры вёскі Гродзі разам з народным калектывам аграгарадка Гальшаны і сямейным калектывам "Граўжанцы".

"Куста" - гэта сімвал ураджаю. 3 цягам часу абрад набыў вясельную накіраванасць і стаў надзеяй і пажаданнем добрага шлюбу.

Гурт з "Кустой" абышоў амаль усю вёску са святочнымі песнямі, просячы гаспадароў двароў адарыць яе і завітаць на свята.

Каб абрад быў цалкам завершаны, кожны з прысутных павінен быў сарваць з "Кусты" па некалькі лісткоў на добры ўраджай.

Сівалічнай сёмушнай стравай лічыцца яечня, прыгатаваная па спецыяльным рэцэпце, якой і частавалі ўсіх гледачоў і ўдзельнікаў свята.

62
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Абрад "Ваджэнне Кусты" правялi ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна на Тройцу.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Дзяўчыну, якая выконвае ролю "Кусты", упрыгожылi лiсцем клёну.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Сёмуха — старажытнае свята беларускай культуры, якое сімвалізуе ўласцівае канцу вясны і пачатку лета ушанаванне зеляніны, дрэў, кветак.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Свята арганізавалі сіламі аддзела культуры вёскі Гродзі разам з народным калектывам аграгарадка Гальшаны і сямейным калектывам "Граўжанцы".

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Гурт з "Кустой" абышоў амаль усю вёску са святочнымі песнямі.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Гаспадароў прасiлi адарыць "Кусту" і завітаць на свята.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    "Куста" - гэта сімвал ураджаю.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Падарункi ад гаспадароў.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Сёмуху яшчэ называлі "Зяленымі святкамі".

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Сёмуха прыходзіць на час, калі квітнее расліннасць, а ў зямляроба, у яго бясконцых клопатах, адбываецца невялікая перадышка: сяўба скончылася, а сенакос яшчэ не наступіў.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Гэта свята лічыцца таксама дзявоцкім, таму што менавіта дзяўчына сімвалізуе маладосць і прыгажосць прыроды.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Пасля ваджэння госцi селi за стол.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Сівалічнай сёмушнай стравай лічыцца яечня, прыгатаваная па спецыяльным рэцэпце, якой і частавалі ўсіх гледачоў і ўдзельнікаў свята.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Пасля правядзення абраду пачалася канцэртная праграма і народныя танцы.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Каб абрад быў цалкам завершаны, кожны з прысутных павінен быў сарваць з "Кусты" па некалькі лісткоў на добры ўраджай.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    3 цягам часу абрад набыў вясельную накіраванасць і стаў надзеяй і пажаданнем добрага шлюбу.

Тэги:
Ашмяны, абрады Беларусі

У Маскве ўвялі абмежаванні з-за пагаршэння сітуацыі з COVID-19 відэа

0
(абноўлена 14:50 14.06.2021)
Да 20 чэрвеня ў сталіцы Расіі прыпынілі працу заапаркі, фудкорты і дзіцячыя гульнявыя пакоі. Рэстараны, кафэ, бары і клубы не будуць абслугоўваць гасцей у начны час з 23:00 да 06:00. Глядзіце на відэа, як каронавірус адабраў забавы ў масквічоў.

У расійскай сталіцы з 13 па 20 чэрвеня ўведзены дадатковыя абмежаванні ў сувязі з пагаршэннем эпідэміялагічнай сітуацыі. Пра гэта мэр Масквы Сяргей Сабянін абвясціў у суботу.

Згодна з пастановай, работа заапаркаў, фудкорты ў гандлёвых цэнтрах, а таксама дзіцячых гульнявых пакояў будзе прыпыненая.

На кадрах закрыты Маскоўскі заапарк, непрацуючыя атракцыёны ў Цэнтральным парку культуры і адпачынку імя Горкага, а таксама агароджаныя тэрыторыі кафэ і рэстаранаў унутры будынка Цэнтральнага рынку.

Маскоўскія рэстараны, кафэ, бары і клубы спынілі абслугоўванне наведвальнікаў у начны час з 23:00 да 06:00. На кадрах, знятых увечары 13 чэрвеня, натоўпы жыхароў і гасцей сталіцы стаяць каля закрытых устаноў на Патрыяршых сажалках.

Яраслаўль
© Sputnik / Алексей Куденко

На працягу пазначанага перыяду арганізацыям грамадскага харчавання дазваляецца абслугоўваць наведвальнікаў навынас. Названыя абмежаванні распаўсюджваюцца і на іншыя забаўляльныя ўстановы: караоке, боўлінг і дыскатэкі.

Акрамя таго, Сабянін падпісаў указ аб працягу непрацоўных дзён у перыяд з 15 па 19 чэрвеня з захаваннем заработнай платы. Таксама працадаўцам рэкамендавана перавесці не менш за траціну супрацоўнікаў на аддалены рэжым працы.

Паводле дадзеных аператыўнага штаба, на 13 чэрвеня ў Маскве за суткі выявілі 7 704 новыя выпадкі заражэння COVID-19, што з'яўляецца максімумам з 14 студзеня бягучага года.

Глядзіце таксама:

0
Тэги:
Рэстараны, заапарк, Расія, сталіца, відэа, COVID-19, абмежаванне, Масква
Тэмы:
Каронавірус COVID-19