Стары замак у Гродне

Палац Баторыя ў Гродне: чаго нам гэта будзе каштаваць?

64
(абноўлена 15:12 11.11.2020)
Стары замак у Гродне з лямпавых паштовак дзяцінства назаўжды сышоў у гісторыю. Маштабная будоўля - рэстаўрацыяй назваць гэта язык не паварочваецца - змяніла яго аблічча, ды так, што, апынуўшыся ў нашым стагоддзі, кароль Стэфан Баторый не пазнаў бы сваё стварэнне.

Апошнія гады дзяржава ўкладвае мільёны рублёў у тое, каб захаваць для беларусаў адзінкавыя элементы нашай гістарычнай спадчыны, што яшчэ туляцца па гарадах і якім пашчасціла не быць сцёртымі дашчэнту.

Больш за ўсё спецыялісты перажываюць за лёс Старога замка ў Гродне, і не столькі з-за таго, што гэта помнік гісторыі архітэктуры і яго неабходна захаваць, паколькі так загадвае літара беларускага закона.

Адзіная ацалелая на абшарах Вялікага Княства Літоўскага рэзідэнцыя караля Рэчы Паспалітай і Вялікага князя Літоўскага Стэфана Баторыя заслугоўвае ўвагі як месца, якое стала фактычна другой сталіцай дзяржавы, тут кароль знайшоў вечны спакой. Чаму блюзнерская рэстаўрацыя прыносіць толькі боль і расчараванне, разбіраўся калумністаў Sputnik Станіслаў Андросік.

Намалюем - будзем жыць

Будпляцоўка Старога замка зараз, як і год таму, мала падыходзіць для правядзення дыскусій пра лёсы цвярдыні Вітаўта, якая зведала радыкальныя змены, і палаца Баторыя, які рыхтуецца прыняць тую ж доля.

Таму ў лістападзе 2019 года ў Новым замку ў Гродне сабраўся круглы стол, на якім гісторыкі, археолагі, будаўнікі і чыноўнікі ад культуры абмяркоўвалі, як быць далей.

Аказалася, што першая чарга рэстаўрацыі замка выявіла сур'ёзныя памылкі ў праекце аўтарства архітэктара Уладзіміра Бачкова. Тут была і памылковая стаўка на тое, што ў эпоху Баторыя замак пераладжваў Санці Гучы, відавочны пракол з будынкам камяніцы. Пасля раскопак археолагі пацвердзілі, што яе не было на тэрыторыі замка, затое сапраўдны замкавы брук XV - пачатку XVI стагоддзя разабралі і выкінулі, каб збудаваць навадзел.

Сграфіта, уязная брама і купал над ёй папросту сталі полем бою паміж спецыялістамі і будаўнікамі з уладнай вертыкалі. Толькі падключэнне дэсанту ў выглядзе польскіх гісторыкаў дазволіла прывесці гэтыя пражэкты у хоць трохі прыстойны выгляд.

Вид из ворот на каменицу и мерную избу - абсолютно выдуманные объекты, что отчетливо видно по письменным источникам, а перед этим строительством было доказано археологами.
© Sputnik / Инна Гришук
Выгляд з варот на "камяніцу" і "мерную хату" - абсалютна выдуманыя аб"екты, што выразна відаць па пісьмовых крыніцах, а перад гэтым будаўніцтвам было даказана археолагамі.

Круглы стол па факце было складана назваць дыскусіяй, таму што апанавалі рэдка, у асноўным напружана слухалі крытыку. Мне гэта і зусім тады нагадала "маўклівы сойм", таму што стварылася ўражанне: як бы ні скончыўся сход зацікаўленых бакоў, а рашэнне ўжо прынята.

Абяцаць - клапотная справа

Запомніліся словы начальніка ўпраўлення культуры Гродзенскага аблвыканкама Алены Клімовіч, якая назвала Стары замак найвялікшым здабыткам беларускай зямлі. І тут з ёй ніхто не ўзяўся спрачацца. Мы цэнім яго, таму і перажываем за тое, што з ім дзеюць "рэстаўратары" - архітэктар, які ўвасабляе за дзяржаўны кошт свае мары аб стагоддзі барока ў камені, і чыноўнікі, не здольныя прызнаць памылковасць сваіх дзеянняў.

Аднак надзея была. Год таму, прызнаючы неадназначнасць вынікаў першай чаргі рэканструкцыі замка, Алена Клімовіч клятвенна абяцала, што цяпер работы на помніку архітэктуры будуць ісці з улікам новых дадзеных гістарычнай навукі. У тым ліку, матэрыялы даследаванняў 80-х гадоў зноўку будуць крытычна перагледжаны.

Здавалася, усё ўжо пагадзіліся, што праектная прапанова архітэктара Уладзіміра Бачкова пра тое, дзе быў і як выглядаў ўваход у палац, не вытрымлівае крытыкі. Нагадаем, што наваяўлены дойлід хацеў збудаваць масіўны рызаліт (каменны парадны ганак - Sputnik) на ўваходзе, а таксама атык, у гістарычнай наяўнасці якога моцна сумняюцца сучасныя спецыялісты, ды яшчэ змяніць прызначэнне некаторых пакояў. Асабліва ўразіў момант, калі ў пакоі, дзе, як мяркуецца, паміраў кароль Стэфан Баторый, па новым праекце хацелі размясціць "клазет".

Будаваць палац ва ўсю моц

Устрывожаная грамадскасць павінна была выдыхнуць і набрацца цярпення, бо нас чакаюць археалагічныя раскопкі, зандаж сцен палаца, праца спецыялістаў з атрыманым матэрыялам і на выхадзе - сапраўднае заключэнне экспертаў аб тым, як мог выглядаць палац у эпоху Стэфана Баторыя, з якім, як ужо могуць працаваць архітэктары і рэстаўратары і які стане выдатным прыкладам аднаўлення помніка на радасць усім беларусам.

Насычаныя падзеі гарачага айчыннага лета і не менш запамінальнай восені адцягнулі усіх ад таго, што дзеецца з гісторыяй Старога замка ў Гродне. Аказваецца, без лішняй шуміхі і затрымак ужо праведзены конкурс на другую чаргу рэстаўрацыі. Напэўна, тут магла быць інтрыга, але яе не бывае, калі ў упраўлення капітальнага будаўніцтва аблвыканкама працуе бюджэтная логіка. Мільёны рублёў на "праектаванні" ўжо калісьці намаляванага архітэктарам замка асвоіць зноў "Гроднаграмадзянпраект".

Праект на другую чаргу, гэта значыць фактычна перабудову палаца Баторыя будзе рабіць не хто іншы, як незабыўны навуковы кіраўнік аб'екта Уладзімір Бачкоў.

Старый замок в Гродно
© Sputnik / Инна Гришук
Стары замак у Гродне

Ці варта казаць, што ніякіх археалагічных даследаванняў на другой чарзе будоўлі спецыялісты ў гэтым сезоне не праводзілі, не пачалася і праца па дадатковым гістарычным даследаванні замка. Чыноўнікі ад культуры вырашылі дзейнічаць у звыклым для сябе ключы - зрабіць праект рэстаўрацыі на мільёны рублёў, а калі навукоўцы абурацца тым, што яны пракруцілі, папросту заявіць, што грошы ўжо выдаткаваныя.

Хочацца думаць, што ва ўладнай вертыкалі знойдзецца чалавек, здольны ацаніць "творчасць" Бачкова ў Гродне, каб раз і назаўсёды прызнаць, што гэта ўсё было памылкай, каб пасля не сціраць яго імя, як Герастрата, з памяці.

64
Тэги:
Стары замак, Гродна
Тэмы:
Рэканструкцыя Старога замка ў Гродне: аднаўленне ці знішчэнне? (15)
Танзілія з аўтографам

Нацыянальная бібліятэка папоўнілася ўнікальным экспанатам

30
(абноўлена 16:08 08.06.2021)
Сын Змітрака Бядулі перадаў рэдкае выданне свайго бацькі Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі. Да гэтага ўстанова наогул не мела ні воднай кнігі "Танзілія".

Сёлета адзначаецца 135-годдзе вядомага літаратара, чые творы ўваходзяць у школьную праграму і рэгулярна перавыдаюцца на працягу ўжо больш як ста гадоў. Аднак далёка не ўсе прыжыццёвыя выданні Змітрака Зядулі зберагліся нават у фондах галоўнай бібліятэкі краіны.

Адным з такіх выключэнняў была яго кніга "Танзілія", выпушчаная літаратурным аб’яднаннем "Узвышша" у 1927 годзе. Менавіта гэта выданне Яфім Самуілавіч Плаўнік разам са сваёй жонкай перадалі ў дар Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі, суправадзіўшы яго адпаведным дарчым надпісам.

"Творчае знаёмства нашай бібліятэкі з сям’ёй Змітрака Бядулі асабліва актывізавалася ў гэтым, юбілейным,  годзе", - адзначыў намеснік генеральнага дырэктара ўстановы Алесь Суша. У студзені адбыўся навукова-практычны семінар "Шляхамі маладнякоўцаў", а ў красавіку ледзь не кожны тыдзень праходзілі нейкія мерапрыемствы: выставы, круглы стол і іншае.  У многіх з іх Яфім Самуілавіч прымаў непасрэдны ўдзел. Дарэчы, на восень  запланаваны конкурс для маладых беларускіх творцаў, таксама прысвечаны Бядулі.

Празаічны зборнік Змітрака Бядулі "Танзілія" доўгія дзесяцігоддзі захоўваўся ў сям’і пісьменніка. Узрушаны такой увагай Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі сын пісьменніка перадаў яго ў дар установе. Вельмі хутка чытачы змогуць замовіць гэты ўнікальны экзэмпляр і пазнаёміцца з ім бліжэй. Даследчыкі літаратуры не выключаюць, што дзякуючы гэтаму выданню, у творчай біяграфіі Бядулі можа з’явіцца новая старонка.

"Беларускі салавей"

Змітрок Бядуля,  сапраўднае імя якога Самуіл Яфімавіч Плаўнік - беларускі паэт і празаік, мовазнаўца. У пачатку сваёй кар’еры працаваў у "Нашай ніве" з Янкам Купалам.  Апавяданні, напісаныя Змітраком Бядулям у тыя гады, сталі класікай беларускай літаратуры.

Пасля аднаўлення ў Мінску савецкай улады некалькі гадоў працаваў у газеце «Савецкая Беларусь», рэдагаваў дзіцячы часопіс «Зоркі». Працаваў у Інстытуце беларускай культуры, быў першым рэдактарам краязнаўчага этнаграфічнага часопіса "Наш край". Уваходзіў у літаратурнае аб'яднанне "Маладняк", затым у "Узвышша".

Найбольш вядомыя яго творы былі выдадзены пасля рэвалюцыі 1917 года, у вершах - "Палескія байкі" і паэма "Ярыла", у прозе - аповесць "Салавей", зборнік апавяданняў "Незвычайныя гісторыі" і раман "Язэп Крушынскі". У 1939 году выйшла аўтабіяграфічная аповесць "У дрымучых лясах".

Чытайце таксама:

30
Тэги:
кніга, Змітрок Бядуля, Нацыянальная бібліятэка Беларусі

Сустрэча на Сёмуху: як прайшоў абрад "Ваджэнне Кусты"

62
(абноўлена 15:17 01.06.2021)
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
Сёмуха — старажытнае свята беларускай культуры, якое сімвалізуе ўласцівае канцу вясны і пачатку лета ушанаванне зеляніны, дрэў, кветак.

Сёмуху яшчэ называлі "Зяленымі святкамі". Сёмуха прыходзіць на час, калі квітнее расліннасць, а ў зямляроба, у яго бясконцых клопатах, адбываецца невялікая перадышка: сяўба скончылася, а сенакос яшчэ не наступіў.

Гэта свята лічыцца таксама дзявоцкім, таму што менавіта дзяўчына сімвалізуе маладосць і прыгажосць прыроды.

Обряд Вождение Куста
© Sputnik Альфред Микус

30 мая Тройцу ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна на Сёмуху правялі абрад "Ваджэнне Кусты". Свята арганізавалі сіламі аддзела культуры вёскі Гродзі разам з народным калектывам аграгарадка Гальшаны і сямейным калектывам "Граўжанцы".

"Куста" - гэта сімвал ураджаю. 3 цягам часу абрад набыў вясельную накіраванасць і стаў надзеяй і пажаданнем добрага шлюбу.

Гурт з "Кустой" абышоў амаль усю вёску са святочнымі песнямі, просячы гаспадароў двароў адарыць яе і завітаць на свята.

Каб абрад быў цалкам завершаны, кожны з прысутных павінен быў сарваць з "Кусты" па некалькі лісткоў на добры ўраджай.

Сівалічнай сёмушнай стравай лічыцца яечня, прыгатаваная па спецыяльным рэцэпце, якой і частавалі ўсіх гледачоў і ўдзельнікаў свята.

62
  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Абрад "Ваджэнне Кусты" правялi ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна на Тройцу.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Дзяўчыну, якая выконвае ролю "Кусты", упрыгожылi лiсцем клёну.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Сёмуха — старажытнае свята беларускай культуры, якое сімвалізуе ўласцівае канцу вясны і пачатку лета ушанаванне зеляніны, дрэў, кветак.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Свята арганізавалі сіламі аддзела культуры вёскі Гродзі разам з народным калектывам аграгарадка Гальшаны і сямейным калектывам "Граўжанцы".

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Гурт з "Кустой" абышоў амаль усю вёску са святочнымі песнямі.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Гаспадароў прасiлi адарыць "Кусту" і завітаць на свята.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    "Куста" - гэта сімвал ураджаю.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Падарункi ад гаспадароў.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Сёмуху яшчэ называлі "Зяленымі святкамі".

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Сёмуха прыходзіць на час, калі квітнее расліннасць, а ў зямляроба, у яго бясконцых клопатах, адбываецца невялікая перадышка: сяўба скончылася, а сенакос яшчэ не наступіў.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Гэта свята лічыцца таксама дзявоцкім, таму што менавіта дзяўчына сімвалізуе маладосць і прыгажосць прыроды.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Пасля ваджэння госцi селi за стол.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Сівалічнай сёмушнай стравай лічыцца яечня, прыгатаваная па спецыяльным рэцэпце, якой і частавалі ўсіх гледачоў і ўдзельнікаў свята.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Пасля правядзення абраду пачалася канцэртная праграма і народныя танцы.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    Каб абрад быў цалкам завершаны, кожны з прысутных павінен быў сарваць з "Кусты" па некалькі лісткоў на добры ўраджай.

  • Абрад Ваджэнне Кусты ў вёсцы Журавы Ашмянскага раёна
    © Sputnik Альфред Микус

    3 цягам часу абрад набыў вясельную накіраванасць і стаў надзеяй і пажаданнем добрага шлюбу.

Тэги:
Ашмяны, абрады Беларусі
Дзяржаўны акадэмічны ансамбль танца Беларусі на адкрыцці XXVII Міжнароднага фестывалю мастацтваў Славянскі базар у Віцебску

Усё будзе выдатна: Мінкульт аб "Славянскім базары"

6
(абноўлена 14:12 14.06.2021)
Некаторыя выканаўцы адмовіліся ўдзельнічаць у юбілейным фестывалі "Славянскі базар" у Віцебску з-за псіхалагічнага ціску на іх у сацсетках па палітычных матывах.

МІНСК, 14 чэр -Sputnik. Адмова некалькіх артыстаў ад удзелу ў "Славянскім базары" ў Віцебску істотна не паўплывае на правядзенне традыцыйнага свята, пра гэта заявіў міністр культуры Беларусі Анатоль Маркевіч у эфіры СТБ.

Ён адзначыў, што яны прынялі такое рашэнне з-за эмацыйнага ціску ў сацсетках, выкліканага палітычнымі матывамі.

Міністр лічыць, што "тут ніякай трагедыі няма".

"Адмовіліся літаральна лічаныя артысты. Яны ніякага надвор'я не зрабілі ў адносінах да фестывалю ў дрэнным сэнсе слова", - дадаў ён.

Маркевіч упэўнены, што юбілейны, 30-ы фестываль адбудзецца і будзе яркім. На яго думку, гэты музычны форум "мацнее з году ў год дзякуючы гледачам, якія наведваюць яго".

Ён дадаў, што на ўдзел у свяце паступілі заяўкі больш чым з 30 краін.

"Гэта яскравае пацверджанне таму, што ніякія знешнія сілы нам абсалютна не страшныя. Усё будзе выдатна", - падкрэсліў кіраўнік ведамства.

Нагадаем, што Міжнародны фестываль мастацтваў "Славянскі базар", падчас якога праходзяць конкурсы эстрадных выканаўцаў, запланаваны на 14-19 ліпеня.

Пасля апублікавання афішы канцэртаў шэраг артыстаў атрымалі ў сваіх акаўнтах у сацсетках звароты з заклікамі не прымаць удзел у мерапрыемстве з-за палітычнага становішча ў рэспубліцы. Некаторыя з іх адмовіліся ад сваіх выступленняў.

Чытайце таксама:

6
Тэги:
сацсеткі, артыст, Славянскі базар у Віцебску, Міністэрства культуры РБ